Drugs and Alcohol Abuse Questions in Gujarati

(D) અફીણ એ અફીણના છોડ $Papaver somniferum$ ના અપરિપક્વ ફળ (કેપ્સ્યુલ) માંથી નીકળતા દૂધ જેવા લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવતું એક માદક દ્રવ્ય છે. તેમાં મોર્ફિન અને કોડીન જેવા વિવિધ આલ્કલોઇડ્સ હોય છે.

(D) કેફીન,કોકેઈન અને એમ્ફેટામાઈન એ ઉત્તેજક પદાર્થો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. ઉત્તેજક એવા પદાર્થો છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રની પ્રવૃત્તિમાં વધારો કરે છે,જેના પરિણામે સતર્કતા,જાગૃતિ અને હૃદયના ધબકારામાં વધારો થાય છે.

(A) $LSD$ એટલે લાયસર્જિક એસિડ ડાયથાઈલેમાઈડ $(Lysergic$ $Acid$ $Diethylamide)$.
તે એક શક્તિશાળી ભ્રામક (hallucinogenic) સ્ફટિકમય આલ્કલોઇડ છે.
તે 'અર્ગોટ' $(ergot)$ માંથી મેળવવામાં આવે છે, જે ફૂગ $Claviceps$ $purpurea$ ના ફળકાય (fruiting body) માંથી મેળવેલ અર્ક છે.

(A) સ્ટ્રામોનિયમ દવા $Datura$ (ધતૂરા) વનસ્પતિના પાંદડા અને બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે,ખાસ કરીને $Datura$ $stramonium$ માંથી. તેમાં હાયોસાયમાઈન અને સ્કોપોલામાઈન જેવા આલ્કલોઈડ્સ હોય છે,જે એન્ટિકોલિનર્જિક ગુણધર્મો ધરાવે છે.

(A) હેરોઈન રાસાયણિક રીતે ડાયમોર્ફિન અથવા ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન તરીકે ઓળખાય છે.
તે અર્ધ-સંશ્લેષિત અફીણ (opiate) છે જે મોર્ફિનમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે અફીણમાંથી નિષ્કર્ષિત થાય છે.
અફીણ એ પોપી (poppy) વનસ્પતિ,$Papaver$ $somniferum$ ના અપરિપક્વ ફળ (capsule) માંથી મેળવવામાં આવતું સૂકું લેટેક્સ છે.
આ વનસ્પતિ $Papaveraceae$ કુળની છે.

(B) સર્વેક્ષણો અને આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ખાસ કરીને યુવાનોમાં ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે.
આ ખરેખર ચિંતાનો વિષય છે કારણ કે તેનાથી ઘણી હાનિકારક અસરો થઈ શકે છે.
યોગ્ય શિક્ષણ અને માર્ગદર્શન યુવાનોને આ જોખમી વર્તણૂકોથી બચાવવા અને તંદુરસ્ત જીવનશૈલી અપનાવવા માટે સક્ષમ બનાવશે.
સામાન્ય રીતે વપરાતા ડ્રગ્સમાં ઓપિયોઇડ્સ,કેનાબીનોઇડ્સ અને કોકા આલ્કલોઇડ્સનો સમાવેશ થાય છે. આમાંના મોટાભાગના સપુષ્પી વનસ્પતિઓ અને ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(N/A) ઓપિયોઇડ્સ એ એવી દવાઓ છે જે આપણા મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (Central Nervous System) અને જઠરાંત્રિય માર્ગ (Gastrointestinal Tract) માં હાજર વિશિષ્ટ ઓપિયોઇડ રીસેપ્ટર્સ સાથે જોડાય છે.
ઓપિયોઇડ્સ અફીણના છોડ,$Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સ (ક્ષીર) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
અફીણ મેળવવા માટે અફીણના છોડના કાચા ફળના કેપ્સ્યુલ્સ પર ચીરા પાડવામાં આવે છે. તેમાંથી નીકળતું દૂધ જેવું લેટેક્સ સુકાઈને ભૂખરા રંગના,ચીકણા પદાર્થમાં ફેરવાય છે જેને અફીણ કહેવામાં આવે છે.
મોર્ફિન અને કોડીન એ અફીણમાંથી મેળવવામાં આવતી શક્તિશાળી પીડાનાશક દવાઓ (Analgesics) છે. મોર્ફિન એક ખૂબ જ અસરકારક શામક અને પીડાનાશક દવા છે અને જે દર્દીઓની સર્જરી થઈ હોય તેમના માટે ખૂબ ઉપયોગી છે.

મોર્ફિન:
- તે અફીણના છોડ,પેપાવર સોમનિફેરમ (Papaver somniferum) ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવતી એક શક્તિશાળી પીડાનાશક (pain-relieving) દવા છે.
- તે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ પર ચોક્કસ ઓપિયોઇડ રીસેપ્ટર્સ સાથે જોડાઈને કાર્ય કરે છે,જેનાથી તે પીડાના સંકેતોને અવરોધે છે અને ગંભીર પીડામાંથી રાહત આપે છે.
- તેનો ઉપયોગ ઘણીવાર સર્જરી કરાવનાર દર્દીઓમાં શામક અને પીડાનાશક તરીકે થાય છે.
કોડીન:
- કોડીન એ ઓપિયોઇડનું વ્યુત્પન્ન છે,જે પણ અફીણના છોડમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
- તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે હળવા પીડાનાશક તરીકે અને વિવિધ ઉધરસની સીરપમાં એન્ટિટસિવ (ઉધરસ દબાવનાર) તરીકે થાય છે.
- તે ચિંતા અને તણાવ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે,પરંતુ મોર્ફિનની જેમ જ,તેમાં દુરુપયોગ અને વ્યસનની ઉચ્ચ સંભાવના રહેલી છે.

(C) હેરોઈન,જેને સામાન્ય રીતે $smack$ અથવા $brown$ $sugar$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે રાસાયણિક રીતે $diacetylmorphine$ તરીકે જાણીતું છે.
તે સફેદ,ગંધહીન અને કડવું સ્ફટિકમય સંયોજન છે.
તે અફીણના છોડ,$Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવેલા મોર્ફિનના એસિટિલેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
તે સામાન્ય રીતે નાક દ્વારા સુંઘીને અથવા ઈન્જેક્શન દ્વારા લેવામાં આવે છે.
હેરોઈન એક અવસાદક (depressant) તરીકે કાર્ય કરે છે અને શરીરના કાર્યોને ધીમું પાડે છે.

કેનાબીનોઇડ્સ એ રસાયણોનો એક સમૂહ છે જે મુખ્યત્વે મગજમાં હાજર કેનાબીનોઇડ રીસેપ્ટર્સ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે.
- કુદરતી કેનાબીનોઇડ્સ $Cannabis \text{ } sativa$ (ભાંગ) વનસ્પતિના પુષ્પવિન્યાસમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
- કેનાબીસ વનસ્પતિના પુષ્પના ટોચના ભાગો, પર્ણો અને રેઝિનનો ઉપયોગ વિવિધ સંયોજનોમાં મારીજુઆના, હશીશ, ચરસ અને ગાંજો બનાવવા માટે થાય છે.
- તેનું મુખ્ય સક્રિય તત્વ $\Delta-9$ ટેટ્રાહાઇડ્રોકેનાબીનોલ $(THC)$ છે. તે કીકીનું વિસ્તરણ, રુધિરમાં શર્કરાનું ઉચ્ચ સ્તર અને વધુ મૂત્ર નિર્માણ જેવી અસરો પ્રેરે છે.
- સામાન્ય રીતે શ્વાસ દ્વારા અથવા મોં વાટે લેવાતા આ પદાર્થો હૃદય-રુધિરવાહિની તંત્ર (cardiovascular system) પર તેમની અસરો માટે જાણીતા છે.
- કેનાબીનોઇડ્સનો ઉપયોગ કેટલાક રમતવીરો દ્વારા રમતગમતમાં દેખાવ સુધારવા માટે પણ કરવામાં આવે છે.

(N/A) $1$. કોકા આલ્કલોઇડ્સ અથવા કોકેઈન કોકા વનસ્પતિ (Erythroxylum coca) માંથી મેળવવામાં આવે છે,જે દક્ષિણ અમેરિકાની મૂળ વનસ્પતિ છે.
$2$. તે કોકા વનસ્પતિના સૂકા પાંદડા અને નાની ડાળીઓમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$3$. કોકેઈન મગજમાં ન્યુરોટ્રાન્સમીટર ડોપામાઈનના વહનમાં દખલ કરે છે.
$4$. સામાન્ય રીતે 'કોક' અથવા 'ક્રેક' તરીકે ઓળખાતું આ ડ્રગ સામાન્ય રીતે નાક દ્વારા લેવામાં આવે છે.
$5$. તે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (Central Nervous System) પર શક્તિશાળી ઉત્તેજક અસર કરે છે,જે આનંદની લાગણી અને ઊર્જામાં વધારો કરે છે.
$6$. કોકેઈનનો વધુ પડતો ડોઝ ભ્રમણા (hallucinations),અનિદ્રા અને ભૂખને દબાવવાનું કારણ બને છે.

(A) બાર્બિટ્યુરેટ્સ,એમ્ફેટામાઇન્સ અને બેન્ઝોડાયઝેપાઇન્સ જેવી દવાઓ સામાન્ય રીતે ડિપ્રેશન અને ઇન્સોમ્નિયા જેવી માનસિક બીમારીઓનો સામનો કરવામાં દર્દીઓને મદદ કરવા માટે વપરાય છે.
$1$. બાર્બિટ્યુરેટ્સ એ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને શાંત કરનાર દવાઓ છે,જેનો ઉપયોગ ઘણીવાર નિદ્રાનાશની સારવાર માટે ઊંઘની ગોળીઓ તરીકે થાય છે.
$2$. એમ્ફેટામાઇન્સ એ ઉત્તેજક દવાઓ છે જે સતર્કતા વધારે છે અને ક્યારેક જાગતા રહેવા માટે તેનો દુરુપયોગ કરવામાં આવે છે.
$3$. બેન્ઝોડાયઝેપાઇન્સ એ માનસિક ચિંતા અને અનિદ્રાની સારવાર માટે વપરાતી સાયકોએક્ટિવ દવાઓ છે.
આ પદાર્થો તેમની સાયકોએક્ટિવ અસરોને કારણે વારંવાર દુરુપયોગનો ભોગ બને છે,જે નિર્ભરતા અને વ્યસન તરફ દોરી જાય છે.

(B) સમગ્ર વિશ્વમાં સેંકડો વર્ષોથી લોક-ઔષધિ,ધાર્મિક સમારોહ અને વિધિઓમાં આભાસી ગુણધર્મો ધરાવતા અનેક છોડ,ફળો અને બીજનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
જ્યારે આ પદાર્થોનો ઉપયોગ ઔષધીય હેતુ સિવાયના અન્ય કોઈ હેતુ માટે કરવામાં આવે,અથવા એવી માત્રા કે આવૃત્તિમાં લેવામાં આવે જે વ્યક્તિના શારીરિક,દેહધાર્મિક કે માનસિક કાર્યોને ક્ષતિગ્રસ્ત કરે,ત્યારે તેને ડ્રગ એબ્યુઝ (નશાખોરી) કહેવામાં આવે છે.

(B) $1$. જાગૃતિ: સિગારેટના પેકેટ પર આપેલી વૈધાનિક ચેતવણી પર ધ્યાન આપવું જોઈએ,જે સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે ધૂમ્રપાન સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે.
$2$. શિક્ષણ: નિકોટિનની વ્યસનકારક પ્રકૃતિ અને ધૂમ્રપાન તેમજ તમાકુ ચાવવાથી થતા ગંભીર સ્વાસ્થ્ય જોખમોને સમજવા ખૂબ જરૂરી છે.
$3$. નિવારણ: યુવાનો અને પુખ્ત વયના લોકોએ મિત્રોના દબાણ અને ધૂમ્રપાન પ્રચલિત હોય તેવા વાતાવરણથી દૂર રહીને આ આદતોને સભાનપણે ટાળવી જોઈએ.
$4$. સહાય: જો કોઈ વ્યક્તિ પહેલેથી જ વ્યસની હોય,તો આ જીવલેણ આદતોમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે વ્યાવસાયિક કાઉન્સેલિંગ અને તબીબી મદદ લેવી અત્યંત આવશ્યક છે.

(N/A) કિશોરાવસ્થા એટલે એવો સમયગાળો અને પ્રક્રિયા કે જેમાં બાળક સમાજમાં અસરકારક રીતે ભાગ લેવા માટે તેના વલણો અને માન્યતાઓની દ્રષ્ટિએ પરિપક્વ બને છે.
$\rightarrow$ $12$ થી $18$ વર્ષની ઉંમર વચ્ચેના સમયગાળાને કિશોરાવસ્થા તરીકે ગણવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ કિશોરાવસ્થા એ બાળપણ અને પુખ્તાવસ્થાને જોડતો સેતુ છે.
$\rightarrow$ આ અવસ્થા દરમિયાન અનેક જૈવિક અને વર્તણૂકીય ફેરફારો જોવા મળે છે.
કિશોરાવસ્થા એ વ્યક્તિના માનસિક અને મનોવૈજ્ઞાનિક વિકાસનો ખૂબ જ સંવેદનશીલ તબક્કો છે.

(D) યુવાનો ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલનો ઉપયોગ શરૂ કરે છે તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
$1$. જિજ્ઞાસા,સાહસની જરૂરિયાત,ઉત્તેજના અને પ્રયોગશીલતા એ સામાન્ય પ્રેરક પરિબળો છે.
$2$. બાળકની કુદરતી જિજ્ઞાસા તેને પ્રયોગ કરવા પ્રેરે છે,જે ઘણીવાર પદાર્થોની અસરોને 'ફાયદાકારક' માનવાને કારણે વધુ જટિલ બને છે.
$3$. જોકે શરૂઆતનો ઉપયોગ જિજ્ઞાસાથી થઈ શકે છે,પરંતુ પાછળથી બાળક જીવનની સમસ્યાઓથી બચવા માટે તેનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કરે છે.
$4$. શૈક્ષણિક દબાણ અને પરીક્ષાઓમાં શ્રેષ્ઠ દેખાવ કરવાનું તણાવ યુવાનોને નશા તરફ ધકેલવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$5$. ધૂમ્રપાન,દારૂ કે ડ્રગ્સ લેવું એ 'કૂલ' અથવા પ્રગતિશીલ હોવાની નિશાની છે તેવી સામાજિક માન્યતા એક મોટું કારણ છે.
$6$. ટેલિવિઝન,ફિલ્મો,સમાચારપત્રો અને ઇન્ટરનેટ જેવા માધ્યમો પણ આ નકારાત્મક માન્યતાઓને પ્રોત્સાહન આપે છે.
$7$. અસ્થિર અથવા બિન-સહાયક કૌટુંબિક માળખું અને મિત્રોનું દબાણ (peer pressure) એ કિશોરોમાં ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલના દુરુપયોગ સાથે જોડાયેલા મહત્વના પરિબળો છે.

(D) વ્યસન મુખ્યત્વે ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલની અસરો પ્રત્યેના કલ્પિત ફાયદાઓ અને માનસિક જોડાણને કારણે થાય છે,જેમ કે યુફોરિયા (પરમાનંદ) અને સુખાકારીની કામચલાઉ લાગણી.
$1$. વારંવાર ઉપયોગ કરવાથી શરીરમાં રહેલા રિસેપ્ટર્સનું સહનશીલતા સ્તર વધે છે,જેના કારણે સમાન અસર મેળવવા માટે વધુ માત્રાની જરૂર પડે છે.
$2$. આ પદાર્થોની અંતર્ગત વ્યસનકારક પ્રકૃતિ નિર્ભરતાનું એક દુષ્ટ ચક્ર બનાવે છે.
$3$. એકવારનો ઉપયોગ પણ વ્યસન તરફ દોરી શકે છે.
$4$. યોગ્ય માર્ગદર્શન અથવા કાઉન્સેલિંગના અભાવે વ્યક્તિ ઘણીવાર આ ચક્રમાં ફસાઈ જાય છે,જેનાથી બહાર નીકળવું મુશ્કેલ બને છે.
તેથી,ઉપરોક્ત તમામ પરિબળો વ્યસનના વિકાસમાં ફાળો આપે છે.

(N/A) નિર્ભરતા એ શરીરની એવી વૃત્તિ છે કે જો ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલનો નિયમિત ડોઝ અચાનક બંધ કરવામાં આવે,તો તે લાક્ષણિક અને અપ્રિય 'વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમ' (withdrawal syndrome) દર્શાવે છે.
તે ચિંતા,ધ્રુજારી,ઉબકા અને પરસેવો જેવા લક્ષણો દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,જે ફરીથી સેવન શરૂ કરવાથી દૂર થઈ શકે છે.
કેટલાક કિસ્સાઓમાં,વિડ્રોઅલના લક્ષણો ગંભીર અને જીવલેણ પણ હોઈ શકે છે અને વ્યક્તિને તબીબી દેખરેખની જરૂર પડી શકે છે.
નિર્ભરતા વ્યક્તિને તેની જરૂરિયાતો સંતોષવા માટે પૂરતા ભંડોળ મેળવવા માટે તમામ સામાજિક ધોરણોને અવગણવા તરફ દોરી જાય છે. આના પરિણામે સામાજિક અનુકૂલનની ઘણી સમસ્યાઓ સર્જાય છે.

(N/A) ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલના દુરુપયોગની તાત્કાલિક પ્રતિકૂળ અસરો બેજવાબદાર વર્તન,તોડફોડ અને હિંસાના સ્વરૂપમાં જોવા મળે છે.
ડ્રગ્સના વધુ પડતા ડોઝને કારણે શ્વસન નિષ્ફળતા,હૃદયની નિષ્ફળતા અથવા મગજમાં રક્તસ્રાવ (સેરેબ્રલ હેમરેજ) થવાથી કોમા અને મૃત્યુ થઈ શકે છે.
ડ્રગ્સનું મિશ્રણ અથવા આલ્કોહોલ સાથે તેનું સેવન સામાન્ય રીતે ઓવરડોઝ અને મૃત્યુમાં પરિણમે છે.
યુવાનોમાં ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલના દુરુપયોગના સૌથી સામાન્ય ચેતવણીના સંકેતોમાં શૈક્ષણિક પ્રદર્શનમાં ઘટાડો,શાળા/કોલેજમાંથી બિનસમજૂતી ગેરહાજરી,વ્યક્તિગત સ્વચ્છતામાં રસનો અભાવ,સામાજિક અંતર,એકલતા,હતાશા,થાક,આક્રમક અને બળવાખોર વર્તન,પરિવાર અને મિત્રો સાથેના સંબંધોમાં બગાડ,શોખમાં રસ ગુમાવવો,ઊંઘ અને ખાવાની આદતોમાં ફેરફાર,વજન અને ભૂખમાં વધઘટ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

(D) ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલના દુરુપયોગની ઘણી દૂરગામી અને ગંભીર અસરો જોવા મળે છે:
$1$. આર્થિક અને સામાજિક અસર: જો કોઈ વ્યક્તિ ડ્રગ્સ કે આલ્કોહોલ ખરીદવા માટે પૈસા મેળવવામાં અસમર્થ હોય,તો તે ચોરી જેવા ગુનાઓ તરફ વળી શકે છે. આ નકારાત્મક અસરો માત્ર ડ્રગ્સ કે આલ્કોહોલ લેનાર વ્યક્તિ પૂરતી મર્યાદિત નથી; એક વ્યસની વ્યક્તિ ઘણીવાર તેના સમગ્ર પરિવાર અને મિત્રો માટે માનસિક અને આર્થિક મુશ્કેલીનું કારણ બને છે.
$2$. ગંભીર ચેપનું જોખમ: જે લોકો નસ દ્વારા (સોય અને સિરીંજનો ઉપયોગ કરીને સીધું નસમાં ઇન્જેક્શન દ્વારા) ડ્રગ્સ લે છે,તેમને $AIDS$ અને હેપેટાઇટિસ $B$ જેવા ગંભીર ચેપ લાગવાનું જોખમ વધારે હોય છે. આ વાયરસ ચેપગ્રસ્ત સોય અને સિરીંજ શેર કરવાથી એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાય છે.
$3$. લાંબા ગાળાની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ: $AIDS$ અને હેપેટાઇટિસ $B$ બંને ક્રોનિક (લાંબા ગાળાના) અને જીવલેણ ચેપ છે. વધુમાં,ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલનો સતત ઉપયોગ ચેતાતંત્ર અને યકૃતને કાયમી નુકસાન પહોંચાડે છે,જે સિરોસિસ જેવી ગંભીર બીમારીઓ તરફ દોરી જાય છે.
$4$. લાંબા ગાળાની અને વિકાસલક્ષી અસરો: કિશોરાવસ્થા દરમિયાન આલ્કોહોલનો ઉપયોગ પુખ્તાવસ્થામાં વધુ પડતા મદ્યપાનની આદત તરફ દોરી શકે છે. આ ઉપરાંત,ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલનો ઉપયોગ ગર્ભના વિકાસ પર પણ વિપરીત અસર કરે છે.

(N/A) કેટલાક ખેલાડીઓ તેમના પ્રદર્શનને વધારવા માટે ડ્રગ્સનો દુરુપયોગ કરે છે.
તેઓ રમતગમતમાં સ્નાયુઓની શક્તિ અને કદ વધારવા,આક્રમકતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને પરિણામે રમતગમતના પ્રદર્શનમાં વધારો કરવા માટે નાર્કોટિક એનાલજેસિક્સ,એનાબોલિક સ્ટેરોઇડ્સ,મૂત્રવર્ધક દવાઓ (diuretics) અને અમુક હોર્મોન્સનો ઉપયોગ કરે છે.
સ્ત્રીઓમાં એનાબોલિક સ્ટેરોઇડ્સના ઉપયોગની આડઅસરોમાં મસ્ક્યુલાઇઝેશન (પુરુષ જેવા લક્ષણો),વધેલી આક્રમકતા,મૂડમાં ફેરફાર,ડિપ્રેશન,અનિયમિત માસિક ચક્ર,ચહેરા અને શરીર પર વધુ પડતા વાળ,ક્લિટોરિસનું કદ વધવું અને અવાજ ઘેરો થવો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
પુરુષોમાં તેની આડઅસરોમાં ખીલ,વધેલી આક્રમકતા,મૂડમાં ફેરફાર,કિડની અને લીવરની તકલીફ,સ્તનોમાં વધારો,અકાળે ટાલ પડવી અને પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિનું કદ વધવું વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ કરવાથી આ અસરો કાયમી બની શકે છે. કિશોરાવસ્થાના છોકરાઓ કે છોકરીઓમાં,ગંભીર ચહેરા અને શરીર પર ખીલ અને લાંબા હાડકાઓના વિકાસ કેન્દ્રો અકાળે બંધ થવાને કારણે વૃદ્ધિ અટકી શકે છે.

(N/A) "નિવારણ એ ઉપચાર કરતાં વધુ સારું છે" એ કહેવત સાચી છે કારણ કે ધૂમ્રપાન, ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલ જેવી આદતો નાની ઉંમરે, ખાસ કરીને કિશોરાવસ્થા દરમિયાન શરૂ થવાની શક્યતા વધુ હોય છે.
તેથી, કિશોરોને ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલના ઉપયોગ તરફ ધકેલી શકે તેવી પરિસ્થિતિઓને ઓળખવી અને સમયસર ઉપચારાત્મક પગલાં લેવા તે શ્રેષ્ઠ છે.
આ બાબતમાં, માતા-પિતા અને શિક્ષકોની વિશેષ જવાબદારી છે.
જે વાલીપણામાં ઉચ્ચ સ્તરની સંભાળ અને સુસંગત શિસ્તનો સમન્વય હોય છે, તે પદાર્થો (આલ્કોહોલ, ડ્રગ્સ અથવા તમાકુ) ના દુરુપયોગના ઓછા જોખમ સાથે સંકળાયેલું છે.

(N/A) ખેલાડીઓ ઘણીવાર સ્પર્ધાઓ દરમિયાન તેમના શારીરિક પ્રદર્શન,સ્ટેમિના અને સતર્કતા વધારવા માટે કોકેઈન જેવી દવાઓનો દુરુપયોગ કરે છે. સમય જતાં,સ્પર્ધાત્મક લાભ મેળવવા માટે આ પદાર્થોનો વારંવાર ઉપયોગ શારીરિક અને માનસિક નિર્ભરતા તરફ દોરી જાય છે,જેના પરિણામે વ્યસન (લત) થાય છે.

(A) ખસખસ (poppy) વનસ્પતિનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Papaver$ $somniferum$ છે.
તે અફીણનો સ્ત્રોત છે,જેમાંથી મોર્ફિન અને હેરોઈન જેવા ઓપિયોઈડ્સ મેળવવામાં આવે છે.
$Cannabis$ $sativa$ અને $Cannabis$ $indica$ એ કેનાબીનોઈડ્સના સ્ત્રોત છે.
$Atropa$ $belladona$ એ તેના ભ્રામક (hallucinogenic) ગુણધર્મો માટે જાણીતી વનસ્પતિ છે.

(B) હેરોઈન, જેને સામાન્ય રીતે સ્મેક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે રાસાયણિક રીતે ડાયએસીટાઈલમોરફીન છે.
તે મોરફીનના એસિટાઈલેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે, જે અફીણના છોડ, $Papaver \text{ somniferum}$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
ભૌતિક રીતે, તે સફેદ, વાસહીન, કડવું અને સ્ફટિકમય સંયોજન છે.
તે તણાવશામક (depressant) તરીકે કાર્ય કરે છે અને શરીરના કાર્યોને ધીમા પાડે છે.
તે સામાન્ય રીતે નાસિકા દ્વારા (snorting) અથવા ઈન્જેક્શન દ્વારા લેવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $B$ અસંગત છે કારણ કે તેમાં હેરોઈનને 'રંગીન' સંયોજન તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે, જ્યારે વાસ્તવમાં તે 'સફેદ' સ્ફટિકમય સંયોજન છે.

(B) ભાંગ એ $Cannabis$ $sativa$ (ગાંજો) વનસ્પતિના પાંદડા અને ફૂલોમાંથી બનાવવામાં આવતી એક બનાવટ છે.
તે એક સાયકોએક્ટિવ પદાર્થ છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર અસર કરે છે.
$Papaver$ $somniferum$ એ અફીણનો સ્ત્રોત છે,જ્યારે $Atropa$ $belladonna$ એ એટ્રોપિન જેવા આલ્કલોઇડ્સ માટે જાણીતી ઝેરી વનસ્પતિ છે.

(D) કેનાબીનોઈડ્સ એ રસાયણોનો સમૂહ છે જે મુખ્યત્વે મગજમાં આવેલા કેનાબીનોઈડ ગ્રાહીઓ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે. કુદરતી કેનાબીનોઈડ્સ $Cannabis \text{ } sativa$ (ભાંગ) વનસ્પતિના પુષ્પવિન્યાસમાંથી મેળવવામાં આવે છે. કેનાબિસ વનસ્પતિના ટોચના પુષ્પો, પર્ણો અને રેઝિનનો ઉપયોગ વિવિધ સંયોજનોમાં કરીને $III$ (ચરસ), $V$ (હસીસ), $VI$ (મેરીઝુઆના) અને $VII$ (ગાંજા) ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે. $I$ (સ્મેક) એ મોરફીનનું વ્યુત્પન્ન છે, $II$ (કોકેઈન) એ $Erythroxylum \text{ } coca$ માંથી મેળવવામાં આવે છે, અને $IV$ (મોરફીન) એ અફીણના છોડ $Papaver \text{ } somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી નિષ્કર્ષિત કરવામાં આવે છે. તેથી, સાચો વિકલ્પ $III, V, VI, VII$ છે.

(A) રમતવીરો ઘણીવાર પોતાની ક્ષમતા વધારવા માટે અમુક ચોક્કસ દવાઓનો દુરુપયોગ કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Cocaine$ એ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને ઉત્તેજિત કરનાર (stimulant) પદાર્થ છે,જેનો ઉપયોગ રમતવીરો સતર્કતા વધારવા,થાક ઘટાડવા અને શારીરિક ક્ષમતામાં સુધારો કરવા માટે કરે છે. જ્યારે $Morphine$,$Heroin$ અને $Cannabinoids$ જેવા અન્ય પદાર્થો પણ નશાકારક છે,પરંતુ તે સામાન્ય રીતે ડિપ્રેસન્ટ્સ (અવસાદક) અથવા હેલ્યુસિનોજેન્સ (ભ્રામક) છે અને તે $Cocaine$ જેવા ઉત્તેજકોની જેમ ક્ષમતા વધારવાનું કાર્ય કરતા નથી.

(A) ડાબી બાજુની આકૃતિમાં અફીણનું છોડ $(Papaver somniferum)$ દર્શાવેલ છે,જેમાંથી અફીણ મેળવવામાં આવે છે.
જમણી બાજુની આકૃતિમાં કેનાબીસ (ભાંગ) ના છોડ $(Cannabis sativa)$ ના પર્ણો દર્શાવેલ છે,જેમાંથી ભાંગ,ગાંજો અને ચરસ જેવા કેનાબીનોઇડ્સ મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ અફીણ અને ભાંગ છે.

(A) કેનાબિનોઈડ્સ એ રસાયણોનો એક સમૂહ છે જે મુખ્યત્વે મગજમાં આવેલા કેનાબિનોઈડ ગ્રાહકો સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે. તેઓ જઠરઆંત્રીય માર્ગના ગ્રાહકો સાથે પ્રતિક્રિયા આપતા નથી. તેઓ શરીરના હૃદય-પરિવહનતંત્ર (કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર સિસ્ટમ) પર તેમની અસર માટે જાણીતા છે અને સામાન્ય રીતે અંતઃશ્વસન અને મુખ-અંતઃગ્રહણ દ્વારા લેવામાં આવે છે. તેથી,તે જઠરઆંત્રીય માર્ગના ગ્રાહકો સાથે પ્રતિક્રિયા કરે છે તે વિધાન અસંગત (ખોટું) છે.

(C) મોરફીન એ અફીણના છોડ,$Papaver$ $somniferum$ માંથી મેળવવામાં આવતું એક શક્તિશાળી ઓપિયોઇડ એનાલજેસિક (પીડાશામક) છે. તેનો ઉપયોગ ક્લિનિકલ સેટિંગ્સમાં શસ્ત્રક્રિયા કરાવનાર દર્દીઓ માટે શામક અને પીડાશામક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે,કારણ કે તે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રમાં પીડાના સંકેતોને અસરકારક રીતે દબાવે છે.

(B) કોકેઈન એ $Erythroxylum$ \text{ coca} વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતી એક ઉત્તેજક ઔષધ છે.
તે ચેતોપાગમની ફાટ (synaptic cleft) માં ચેતાપ્રેષકદ્રવ્ય ડોપામાઈનના વહનમાં ખલેલ પહોંચાડીને કાર્ય કરે છે.
ડોપામાઈનના પુનઃશોષણને અટકાવીને, તે ચેતોપાગમમાં ડોપામાઈનનો ભરાવો કરે છે, જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર શક્તિશાળી ઉત્તેજક અસર કરે છે, જેનાથી આનંદની અનુભૂતિ અને ઉર્જામાં વધારો થાય છે.

(B) વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમ એ લક્ષણોનો સમૂહ છે જે ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જે પદાર્થ (જેમ કે ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલ) પર નિર્ભર હોય,તે અચાનક તેનું સેવન બંધ કરી દે અથવા ઘટાડી દે.
વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમના લાક્ષણિક લક્ષણોમાં બેચેની $(II)$,કંપારી $(III)$,ઉબકા $(IV)$,અને પરસેવો $(VI)$ નો સમાવેશ થાય છે.
એનિમિયા $(I)$ અને કેન્સર $(V)$ એ લાંબા ગાળાની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ છે અને તે વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમના લક્ષણો નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $II, III, IV, VI$ છે.

(A) યકૃત સિરોસીસ એ એક લાંબાગાળાની સ્થિતિ છે જેમાં સ્વસ્થ યકૃતના પેશીઓનું સ્થાન ડાઘાવાળી પેશીઓ (scar tissue) લઈ લે છે,જે યકૃતને યોગ્ય રીતે કાર્ય કરતા અટકાવે છે.
લાંબા સમય સુધી આલ્કોહોલનું સેવન એ યકૃત સિરોસીસનું મુખ્ય કારણ છે.
આલ્કોહોલનું ચયાપચય યકૃતમાં થાય છે,અને વધુ પડતું સેવન સોજો,કોષોનું મૃત્યુ અને અંતે યકૃતના પેશીઓમાં ફાઇબ્રોસિસ (ડાઘા પડવા) તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) ઈરીથ્રોઝાયલમ કોકા $(Erythroxylum$ $coca)$ એ દક્ષિણ અમેરિકાના એન્ડીઝ પ્રદેશની સ્થાનિક વનસ્પતિ છે। તે કોકેઈન નામના આલ્કલોઈડનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે, જે એક ઉત્તેજક ડ્રગ છે।

(D) નશાકારક પદાર્થો,ખાસ કરીને ઓપિયોઇડ્સ,બાર્બિટ્યુરેટ્સ અથવા અન્ય મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને અવરોધતા પદાર્થોની વધુ માત્રા લેવાથી ગંભીર શારીરિક ક્ષતિઓ થાય છે.
શ્વસનતંત્રની નિષ્ફળતા મૃત્યુનું મુખ્ય કારણ છે કારણ કે આ પદાર્થો મગજના સ્ટેમમાં આવેલા શ્વસન કેન્દ્રોને દબાવી દે છે.
નશાકારક પદાર્થોના ઓવરડોઝને કારણે બ્લડ પ્રેશરમાં થતા અચાનક ફેરફારો અને શારીરિક તણાવને લીધે મગજમાં રક્તસ્રાવ અને હૃદયની નિષ્ફળતા પણ થઈ શકે છે.
તેથી,આ તમામ પરિબળો કોમા અને મૃત્યુના જોખમમાં ફાળો આપે છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$P$. અફીણ (Opioids) સામાન્ય રીતે મુખ દ્વારા અથવા ઈન્જેક્શન દ્વારા લેવામાં આવે છે $(P-I)$.
$Q$. કેનાબિનોઈડ્સ અંત:શ્વસન અને મુખ દ્વારા લેવામાં આવે છે $(Q-II)$.
$R$. કોકેઇન એક ઉત્તેજક છે જે સામાન્ય રીતે નાસિકા દ્વારા લેવામાં આવે છે $(R-III)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(P-I), (Q-II), (R-III)$ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
- $A$. હેરોઈન: તે એક ડિપ્રેસન્ટ (અવસાદક) છે જે શારીરિક કાર્યોને ધીમા પાડે છે $(A-II)$.
- $B$. મેરિજુઆના: તે હૃદય-રુધિરવાહિની તંત્ર (cardiovascular system) પર તેની નોંધપાત્ર અસર માટે જાણીતું છે $(B-I)$.
- $C$. કોકેઈન: તે ન્યુરોટ્રાન્સમીટર ડોપામાઈનના વહનમાં દખલ કરે છે $(C-IV)$.
- $D$. મોર્ફિન: તે એક શક્તિશાળી શામક અને પીડાનાશક છે $(D-III)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-II, B-I, C-IV, D-III$ છે, જે વિકલ્પ $B$ ને અનુરૂપ છે.

(C) સાચો જવાબ $A-III, B-IV, C-I, D-II$ છે.
$A$. કોકેઈન એ $Erythroxylum$ $coca$ નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે અને તે $CNS$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) પર ઉત્તેજક અસર કરે છે.
$B$. હેરોઈન એ મોર્ફિનના એસિટિલેશન દ્વારા બનાવવામાં આવે છે, જે $Papaver$ $somniferum$ (અફીણ) વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$C$. મોર્ફિન $Papaver$ $somniferum$ માંથી મેળવવામાં આવે છે અને તે શસ્ત્રક્રિયામાં અસરકારક શામક અને પીડાનાશક તરીકે વપરાય છે.
$D$. મેરિજુઆના $Cannabis$ $sativa$ માંથી મેળવવામાં આવે છે અને તે ભ્રામક અસરો ઉત્પન્ન કરે છે, જે શરીરની રુધિરાભિસરણ તંત્રને અસર કરે છે.

(A) હેરોઈન,જેને સ્મેક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સફેદ,ગંધહીન,કડવું સ્ફટિકીય સંયોજન છે.
રાસાયણિક રીતે,તે ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન છે.
તે મોર્ફિનના એસીટાઈલેશન દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે,જે અફીણના છોડ ($Papaver$ $somniferum$) ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
કારણ કે હેરોઈનનું રાસાયણિક સ્વરૂપ સીધું જ મોર્ફિનના એસીટાઈલેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(B) આપેલી આકૃતિમાં $Datura$ (ધતૂરો) વનસ્પતિની પુષ્પીય શાખા દર્શાવવામાં આવી છે.
$Datura$ તેના ભ્રામક (hallucinogenic) ગુણધર્મો માટે જાણીતું છે,જે તેમાં રહેલા સ્કોપોલામાઇન અને હાયોસાયમાઇન જેવા આલ્કલોઇડ્સને કારણે હોય છે.
$NCERT$ જીવવિજ્ઞાનના અભ્યાસક્રમ મુજબ,આ આકૃતિનો ઉપયોગ ભ્રામક ગુણધર્મો ધરાવતી વનસ્પતિઓને સમજાવવા માટે કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) કેનાબીનોઈડ્સ એ રસાયણોનો એક સમૂહ છે જે મુખ્યત્વે મગજમાં હાજર કેનાબીનોઈડ રીસેપ્ટર્સ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે. કુદરતી કેનાબીનોઈડ્સ $Cannabis$ $sativa$ વનસ્પતિના પુષ્પવિન્યાસમાંથી મેળવવામાં આવે છે. $Cannabis$ વનસ્પતિના પુષ્પના ટોચના ભાગો, પાંદડા અને રેઝિનનો ઉપયોગ વિવિધ સંયોજનોમાં મેરિજુઆના, હશીશ, ચરસ અને ગાંજો બનાવવા માટે થાય છે.
ધતૂરો અને $LSD$ (Lysergic acid diethylamide) એ ભ્રામક પદાર્થો (hallucinogens) છે, કેનાબીનોઈડ્સ નથી. ધતૂરો એ વનસ્પતિ આધારિત ભ્રામક પદાર્થ છે, જ્યારે $LSD$ એ ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવતી કૃત્રિમ દવા છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $\text{LSD}$ (Lysergic acid diethylamide) એ $\text{Claviceps purpurea}$ ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેથી,$A \longrightarrow iv$.
$2$. $\text{Morphine}$ એ અફીણના છોડ $\text{Papaver somniferum}$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવતું ઓપિયોઇડ છે. તેથી,$B \longrightarrow iii$.
$3$. $\text{Charas}$ એ $\text{Cannabis sativa}$ વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતું કેનાબીનોઇડ છે. તેથી,$C \longrightarrow i$.
$4$. $\text{Cocaine}$ એ કોકાના છોડ $\text{Erythroxylum coca}$ માંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે. તેથી,$D \longrightarrow ii$.
આમ,સાચો ક્રમ $A \longrightarrow iv, B \longrightarrow iii, C \longrightarrow i, D \longrightarrow ii$ છે.

(D) યુવાનોને ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલના ઉપયોગ તરફ પ્રેરે તેવા મુખ્ય કારણોમાં જિજ્ઞાસા,સાહસ અને ઉત્તેજનાની જરૂરિયાત,અને પ્રયોગ કરવાની ઈચ્છાનો સમાવેશ થાય છે. આ પરિબળો,જે ઘણીવાર મિત્રોના દબાણ અને સામાજિક વાતાવરણથી પ્રભાવિત હોય છે,તે વ્યક્તિને પ્રથમ વખત આ પદાર્થો અજમાવવા માટે દોરે છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) ઓપિયોઇડ્સ એ એવી દવાઓ છે જે આપણા મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ અને જઠરાંત્રિય માર્ગ $(GIT)$ માં હાજર ચોક્કસ ઓપિયોઇડ રીસેપ્ટર્સ સાથે જોડાય છે.
આ રીસેપ્ટર્સ ઓપિયોઇડ્સની પીડાનાશક અને શામક અસરો માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો જવાબ જઠરાંત્રિય માર્ગ છે.

(C) નસ દ્વારા ડ્રગ્સ લેવામાં વપરાતી સોય અને સિરીંજનો એકબીજા સાથે ઉપયોગ કરવાથી ચેપ ફેલાઈ શકે છે.
જ્યારે સોયનો ઉપયોગ અનેક લોકો દ્વારા કરવામાં આવે છે,ત્યારે રુધિર દ્વારા ફેલાતા રોગકારકો એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં સીધા જ પ્રસારિત થઈ શકે છે.
$AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) $HIV$ વાયરસ દ્વારા થાય છે અને હેપેટાઈટીસ $B$ એ હેપેટાઈટીસ $B$ વાયરસ દ્વારા થાય છે.
આ બંને વાયરસ ચેપગ્રસ્ત રુધિરના આદાન-પ્રદાન દ્વારા ફેલાય છે,જેના કારણે નસ દ્વારા ડ્રગ્સ લેનારા લોકો આ ચેપ માટે ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતા જૂથમાં આવે છે.

(D) કોકેઈન એ $Erythroxylum$ $\text{coca}$ (કોકા પ્લાન્ટ) ના પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવતી એક ઉત્તેજક દવા છે.
તેને સામાન્ય રીતે વિવિધ શેરીના નામોથી ઓળખવામાં આવે છે, જેમાં $Coke$ (કોક) અને $Crack$ (ક્રેક) નો સમાવેશ થાય છે.
$Smack$ (સ્મેક) એ હેરોઈન માટે વપરાતું સામાન્ય નામ છે, કોકેઈન માટે નહીં.
તેથી, $B$ અને $C$ બંને કોકેઈન માટે સાચા નામ છે.

(B) મોર્ફિન એ એક શક્તિશાળી પીડાનાશક (analgesic) અને ઉધરસને દબાવનાર આલ્કલોઇડ છે. તે અફીણના છોડ, $Papaver$ $somniferum$ ના કાચા ફળ (capsules) માંથી નીકળતા લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) આલ્કોહોલનો દુરુપયોગ,ખાસ કરીને કિશોરાવસ્થા દરમિયાન,ગંભીર લાંબા ગાળાની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ તરફ દોરી જાય છે.
$1$. આલ્કોહોલનું લાંબા ગાળાનું સેવન લીવરને નુકસાન પહોંચાડે છે,જે $liver \text{ } cirrhosis$ તરફ દોરી જાય છે,જેમાં સ્વસ્થ લીવર પેશીઓ ડાઘ પેશીઓ (scar tissue) દ્વારા બદલાઈ જાય છે.
$2$. તે સ્વાદુપિંડમાં સોજો પણ લાવે છે,જેને $pancreatitis$ કહેવામાં આવે છે.
$3$. આલ્કોહોલ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને અસર કરે છે,જેનાથી શરીરનું સંતુલન અને સંકલન ખોરવાય છે.
$4$. વિકલ્પ $A$ અને $C$ એનાબોલિક સ્ટેરોઇડ્સના દુરુપયોગ સાથે સંકળાયેલા છે,જ્યારે વિકલ્પ $B$ ડ્રગ્સના દુરુપયોગ (જેમ કે ભ્રામક પદાર્થો) સાથે સંકળાયેલ છે.

(B) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$i$. હેરોઈન: તે એક ડિપ્રેસન્ટ છે જે જઠરાંત્રિય માર્ગ $(d)$ ને અસર કરે છે.
$ii$. મેરિજુઆના: તે રુધિરાભિસરણ તંત્ર $(b)$ ને અસર કરવા માટે જાણીતું છે.
$iii$. કોકેઈન: તે એક ઉત્તેજક છે જે ડોપામાઈન ન્યુરોટ્રાન્સમીટરના વહનમાં દખલ કરે છે,જેનાથી સિનેપ્સમાં તેનું પ્રમાણ વધે છે $(a)$.
$iv$. આલ્કોહોલ: આલ્કોહોલનું લાંબા ગાળાનું સેવન લીવર સિરોસિસ $(c)$ નું મુખ્ય કારણ છે.
તેથી,સાચી જોડી $i-d, ii-b, iii-a, iv-c$ છે.