Drugs and Alcohol Abuse Questions in Gujarati

(B) કેફી પદાર્થો અથવા આલ્કોહોલના વારંવાર ઉપયોગથી શરીરમાં રહેલા ગ્રાહકોની સહનશીલતા-આંકમાં વધારો થાય છે. પરિણામે,આ ગ્રાહકો માત્ર કેફી પદાર્થોના ઊંચા ડોઝ સામે જ પ્રતિભાવ આપે છે,જેના કારણે વધુ માત્રામાં સેવન અને વ્યસન થાય છે. તેથી,સાચો જવાબ $B$ (સંવેદના ગ્રાહકો) છે.

(C) વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમ એ શારીરિક અને માનસિક લક્ષણોનો સમૂહ છે જે ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જે પદાર્થ (જેમ કે ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલ) પર નિર્ભર હોય,તે અચાનક તેનું સેવન બંધ કરી દે અથવા ઘટાડી દે.
આ લક્ષણો ઘણીવાર અપ્રિય હોય છે અને તેમાં ચિંતા,ધ્રુજારી,ઉબકા,પરસેવો અને ચીડિયાપણું શામેલ હોઈ શકે છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે શરીર તે પદાર્થની હાજરી સાથે અનુકૂલિત થઈ ગયું હોય છે,અને તેની અચાનક ગેરહાજરી સામાન્ય શારીરિક કાર્યોમાં વિક્ષેપ પાડે છે.
તેથી,સાચી વ્યાખ્યા કેફી પદાર્થો કે દારૂનો એકાએક ત્યાગ કરવો તે છે.

(A) જ્યારે કેફી પદાર્થો કે દારૂનું નિયમિત સેવન કરવામાં આવે છે, ત્યારે શરીર તેના પર નિર્ભર બની જાય છે।
જો આ પદાર્થોને એકાએક બંધ કરવામાં આવે, તો શરીરમાં અપ્રિય લક્ષણોનો સમૂહ જોવા મળે છે, જેને $Withdrawal \text{ } syndrome$ (ત્યાગ લક્ષણસમૂહ) કહેવામાં આવે છે।
આ લક્ષણો એટલા માટે થાય છે કારણ કે શરીર પદાર્થની હાજરી સાથે અનુકૂલન સાધી લે છે અને તેના વિના સામાન્ય રીતે કાર્ય કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવે છે।
સામાન્ય લક્ષણોમાં ચિંતા, ધ્રુજારી, ઉબકા અને પરસેવો થવાનો સમાવેશ થાય છે।

(B) જ્યારે કેફી પદાર્થો કે આલ્કોહોલનો વારંવાર ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,ત્યારે આપણા શરીરમાં રહેલા સંવેદનાગ્રાહકો માત્ર ઊંચા ડોઝ (માત્રા) સામે જ પ્રતિચાર આપે છે. આ ઘટનાને સહનશીલતા (Tolerance) કહેવામાં આવે છે. જેમ જેમ શરીર આ પદાર્થોની હાજરી સાથે અનુકૂલન સાધે છે,તેમ તેમ સંવેદનાગ્રાહકોની સંવેદનશીલતા ઘટે છે,જેના કારણે સમાન અસર મેળવવા માટે ડ્રગની વધુ માત્રાની જરૂર પડે છે. તેથી,સંવેદનાગ્રાહકોની સહનશીલતાનો આંક ઊંચો જાય છે.

(D) વિધાન $(i)$ સાચું છે: કેફી પદાર્થોના વારંવાર ઉપયોગથી શરીરમાં રહેલા સંવેદનાગ્રાહકોની સહનશીલતા વધે છે,જેના કારણે સમાન અસર મેળવવા માટે વધુ માત્રાની જરૂર પડે છે.
વિધાન $(ii)$ ખોટું છે: યુવાનો સામાન્ય રીતે જિજ્ઞાસા,મિત્રોના દબાણ અથવા તણાવને કારણે કેફી પદાર્થોનો ઉપયોગ કરે છે,આર્થિક લાભ માટે નહીં.
વિધાન $(iii)$ સાચું છે: યોગ્ય માર્ગદર્શન,પરામર્શ અથવા કૌટુંબિક સહાયનો અભાવ એ વ્યસન તરફ દોરી જતું મુખ્ય પરિબળ છે.
વિધાન $(iv)$ સાચું છે: જ્યારે દારૂ કે કેફી પદાર્થોના બંધાણી વ્યક્તિ અચાનક તેનો ઉપયોગ બંધ કરે છે,ત્યારે 'વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમ' જોવા મળે છે,જે ગંભીર શારીરિક અને માનસિક લક્ષણો દર્શાવે છે.
આમ,વિધાન $(i)$,$(iii)$ અને $(iv)$ સાચાં છે.

(B) જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ વારંવાર કેફી પદાર્થોનો ઉપયોગ કરે છે,ત્યારે શરીર તે પદાર્થની હાજરી સાથે અનુકૂલન સાધે છે. આ ઘટનાને સહનશીલતા (tolerance) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પરિણામે,સમાન પ્રારંભિક અસર મેળવવા માટે શરીરને કેફી પદાર્થની વધુ માત્રાની જરૂર પડે છે,જેનો અર્થ છે કે સહનશીલતાનો આંક વધે છે.

(A) જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જે કેફી પદાર્થો કે દારૂની આદત ધરાવે છે,તે અચાનક તેનું સેવન બંધ કરે છે,ત્યારે શરીર અપ્રિય લક્ષણોનો સમૂહ અનુભવે છે જેને $Withdrawal$ $syndrome$ (ત્યાગ લક્ષણો) કહેવામાં આવે છે.
આ લક્ષણો એટલા માટે થાય છે કારણ કે શરીર શારીરિક રીતે તે પદાર્થ પર નિર્ભર બની ગયું હોય છે.
સામાન્ય લક્ષણોમાં ચિંતા,ધ્રુજારી,ઉબકા અને પરસેવો થવાનો સમાવેશ થાય છે,જે નિયમિત માત્રા ફરીથી લેવાથી દૂર થઈ જાય છે.

(D) વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમ એટલે કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જે પદાર્થ (જેમ કે ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલ) પર નિર્ભર હોય,તે અચાનક તેનું સેવન બંધ કરે અથવા ઘટાડે ત્યારે જોવા મળતા લક્ષણોનો સમૂહ.
વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમના સામાન્ય લક્ષણોમાં બેચેની,ધ્રુજારી,ઉબકા,પરસેવો થવો અને ક્યારેક આંચકી કે ભ્રમણાનો પણ સમાવેશ થાય છે.
આમ,બેચેની,ઉબકા અને પરસેવો થવો એ તમામ લાક્ષણિક લક્ષણો હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમ એ લક્ષણોનો સમૂહ છે જે ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જે પદાર્થ (જેમ કે ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલ) પર નિર્ભર હોય,તે અચાનક તેનું સેવન બંધ કરી દે અથવા ઘટાડી દે.
વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમના સામાન્ય લક્ષણોમાં ચિંતા,ધ્રુજારી,ઉબકા,પરસેવો થવો,ચક્કર આવવા અને સ્નાયુઓમાં દુખાવો થવાનો સમાવેશ થાય છે.
રુધિરમાં શર્કરાનું પ્રમાણ વધવું એ વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમનું લાક્ષણિક લક્ષણ નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમ એટલે કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જે પદાર્થ (જેમ કે દારૂ અથવા ડ્રગ્સ) ની વ્યસની હોય,તેનો ઉપયોગ બંધ કરે અથવા ઘટાડે ત્યારે ઉદ્ભવતા શારીરિક અને માનસિક લક્ષણોનો સમૂહ.
વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમમાંથી રાહત મેળવવા માટે,સૌથી અસરકારક અભિગમ એ છે કે વ્યાવસાયિક તબીબી મદદ અને કાઉન્સેલિંગ લેવું જેથી લક્ષણોને વ્યવસ્થિત રીતે સંભાળી શકાય અને વ્યસનથી દૂર રહી શકાય.
પદાર્થનો ફરીથી ઉપયોગ કરવો (વિકલ્પ $B$) એ માત્ર વ્યસનના ચક્રને ચાલુ રાખે છે.
રસીકરણ (વિકલ્પ $C$) અને એન્ટિબાયોટિક્સ (વિકલ્પ $D$) એ વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમની સારવાર નથી.
તેથી,યોગ્ય પુનર્વસન અને સહાય દ્વારા વ્યસનથી દૂર રહેવું એ સાચો અભિગમ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. સિરોસિસ એ યકૃત (Liver) નો ગંભીર રોગ છે,જેમાં યકૃતના કોષોને બદલે ડાઘાવાળા પેશીઓ (Scar tissue) બની જાય છે,જે મુખ્યત્વે લાંબા સમય સુધી આલ્કોહોલના સેવનને કારણે થાય છે,કિડનીને કારણે નહીં. તેથી,'સિરોસિસ જેવો કિડનીનો રોગ' એવું વિધાન વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટું છે. અન્ય વિકલ્પો સાચા છે: કેફી પદાર્થો માનસિક અસ્થિરતા અને આર્થિક મુશ્કેલીઓ નોતરે છે $(B)$,ગર્ભાવસ્થામાં ગર્ભના વિકાસને નુકસાન પહોંચાડે છે $(C)$,અને વધુ પડતા ડોઝને કારણે હૃદયના સ્પંદન બંધ થઈ શકે છે $(D)$.

(D) વપરાયેલી સોય અથવા સિરીંજ દ્વારા કેફી પદાર્થોનું સેવન એ રુધિર દ્વારા ફેલાતા રોગકારકો માટે સંક્રમણનો મુખ્ય માર્ગ છે.
$(iii)$ એઇડ્સ ($AIDS$ - Acquired Immuno Deficiency Syndrome) એ $HIV$ વાયરસ દ્વારા થાય છે,જે ચેપગ્રસ્ત સોયના ઉપયોગથી ફેલાય છે.
$(iv)$ હિપેટાઇટિસ-$B$ પણ રુધિર દ્વારા ફેલાતો વાયરલ ચેપ છે જે દૂષિત સોય અને સિરીંજ દ્વારા ફેલાય છે.
તેથી,જે વ્યક્તિઓ નસ દ્વારા કેફી પદાર્થો લે છે,તેમને એઇડ્સ અને હિપેટાઇટિસ-$B$ બંને થવાનું જોખમ વધારે હોય છે.

(C) કેફી પદાર્થોનો દુરુપયોગ માનવ શરીર અને મન પર અનેક નકારાત્મક અસરો કરે છે. સામાન્ય હાનિકારક અસરોમાં બંડખોર વર્તણૂક,વધતી જતી આક્રમકતા,મૂડમાં ફેરફાર,હતાશા અને વજનમાં અકારણ ઘટાડોનો સમાવેશ થાય છે. તણાવ એ ઘણીવાર અગાઉથી અસ્તિત્વમાં રહેલી સ્થિતિ અથવા માનસિક અવસ્થા છે જે વ્યક્તિને કેફી પદાર્થોના દુરુપયોગ તરફ દોરી શકે છે,તે કેફી પદાર્થ દ્વારા થતી સીધી હાનિકારક અસર નથી. તેથી,તણાવને કેફી પદાર્થોના દુરુપયોગની સીધી હાનિકારક અસર ગણવામાં આવતી નથી.

(D) યકૃત સિરોસિસ એ યકૃતનો એક દીર્ઘકાલીન રોગ છે,જેમાં સ્વસ્થ યકૃતના પેશીઓનું સ્થાન ડાઘાવાળી પેશીઓ (scar tissue) લે છે.
દારૂનું વધુ પડતું સેવન એ યકૃત સિરોસિસનું મુખ્ય કારણ છે.
દારૂનું ચયાપચય યકૃતમાં થાય છે,અને તેના અતિશય સેવનથી યકૃતમાં સોજો આવે છે,કોષો મૃત્યુ પામે છે અને અંતે યકૃતની પેશીઓમાં ફાઇબ્રોસિસ (ડાઘા પડવા) થાય છે,જે તેના સામાન્ય કાર્યોમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.

(C) પુરુષોમાં એનાબોલિક સ્ટીરોઈડના દુરુપયોગને કારણે અંડકોષના કદમાં ઘટાડો,શુક્રાણુઓના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો,ટાલ પડવી,પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિનું કદ વધવું અને મૂડમાં ફેરફાર જેવી ગંભીર આડઅસરો જોવા મળે છે. તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(D) દારૂ અને નશીલા પદાર્થોના લાંબા ગાળાના સેવનથી માનવ શરીર પર ગંભીર અસરો થાય છે:
$1$. યકૃત (Liver): દારૂના વધુ પડતા સેવનથી યકૃતમાં ચરબી જમા થાય છે,જેને ફેટી લિવર કહેવાય છે,જે પાછળથી 'લિવર સિરોસિસ' (Liver Cirrhosis) માં પરિણમે છે,જે જીવલેણ હોઈ શકે છે.
$2$. ચેતાતંત્ર (Nervous System): નશીલા પદાર્થો અને દારૂ સીધી રીતે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ ને અસર કરે છે,જેનાથી યાદશક્તિમાં ઘટાડો,માનસિક અસ્થિરતા અને ચેતાતંત્રને કાયમી નુકસાન થઈ શકે છે.
$3$. અન્ય અસરો: નશીલા પદાર્થોના ઇન્જેક્શન દ્વારા ઉપયોગથી $AIDS$ અને હેપેટાઇટિસ-$B$ જેવા ગંભીર ચેપી રોગોનું જોખમ પણ વધી જાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ સૌથી સચોટ અને વ્યાપક જવાબ છે.

(A) સ્ત્રી અને પુરુષ બંનેમાં એનાબોલિક સ્ટિરોઇડના ઉપયોગથી ઘણી સામાન્ય આડઅસરો જોવા મળે છે.
તેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$(i)$ આક્રમકતામાં વધારો,
$(iv)$ ખિન્નતા (Depression),
$(v)$ ખીલ વધવા.
અન્ય આડઅસરો જેવી કે $(ii)$ માસિક ચક્રમાં અનિયમિતતા અને $(vi)$ શુક્રપિંડના કદમાં ઘટાડો એ જાતિ-વિશિષ્ટ છે (અનુક્રમે સ્ત્રીઓ અને પુરુષોમાં),અને $(iii)$ ટાલ પડવી એ મુખ્યત્વે પુરુષોમાં જોવા મળે છે.
તેથી,આપેલ યાદીમાંથી બંને જાતિઓમાં જોવા મળતી સામાન્ય આડઅસરો $(i), (iv)$ અને $(v)$ છે.

(D) એનાબોલિક સ્ટિરોઇડ્સ એ ટેસ્ટોસ્ટેરોનનાં કૃત્રિમ વ્યુત્પન્ન છે. જ્યારે સ્ત્રીઓ તેનો ઉપયોગ કરે છે,ત્યારે હોર્મોનલ અસંતુલનને કારણે ઘણી આડઅસરો જોવા મળે છે. આમાં નીચે મુજબની અસરોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. નરજાતિનાં લક્ષણો: પુરુષો જેવા લક્ષણોનો વિકાસ,જેમ કે ચહેરા અને શરીર પર વાળની વૃદ્ધિ.
$2$. અવાજ ઘેરો થવો.
$3$. ક્લિટોરિસનું કદ વધવું.
$4$. માસિક ચક્રમાં અનિયમિતતા.
$5$. મૂડમાં અતિશય ફેરફાર,હતાશા અને આક્રમકતામાં વધારો.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો સ્ત્રીઓમાં જોવા મળતી આડઅસરો છે.

(A) પુરુષોમાં એનાબોલિક સ્ટિરોઇડના ઉપયોગથી ઘણી આડઅસરો જોવા મળે છે,જેવી કે:
$1$. ખીલ
$2$. આક્રમકતામાં વધારો
$3$. મૂડમાં ફેરફાર
$4$. ડિપ્રેશન
$5$. વૃષણના કદમાં ઘટાડો
$6$. શુક્રકોષ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો
$7$. કિડની અને લીવરની કાર્યક્ષમતામાં સમસ્યા
$8$. સ્તનમાં વધારો
$9$. અકાળે ટાલ પડવી
$10$. પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિનું કદ વધવું
માસિકચક્રમાં અનિયમિતતા એ સ્ત્રીઓમાં જોવા મળતી આડઅસર છે,પુરુષોમાં નહીં. તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.

(C) કિશોરાવસ્થા દરમિયાન કેફી પદાર્થો અને દારૂનું સેવન ગંભીર માનસિક અને સામાજિક પરિણામો લાવે છે.
$1$. એકાગ્રતા અને પ્રેરણાના અભાવને કારણે શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
$2$. તે વર્તણૂકમાં ફેરફારો જેવા કે વધતો તણાવ,ચીડિયાપણું,આક્રમકતા અને પરિવાર તથા સમાજ પ્રત્યે બંડખોર વલણ તરીકે પણ જોવા મળે છે.
તેથી,શૈક્ષણિક સિદ્ધિ પર માઠી અસર અને માનસિક ફેરફારો બંને કિશોરોમાં પદાર્થોના દુરુપયોગના સાચા પરિણામો છે.

(D) કેફી પદાર્થો અથવા ડ્રગ્સનું વધુપડતું સેવન ગંભીર શારીરિક અને માનસિક નુકસાન તરફ દોરી જાય છે.
$1$. શ્વસનતંત્રની નિષ્ફળતા: ઓપિયોઇડ્સ જેવા ડ્રગ્સના વધુ ડોઝ મગજમાં શ્વસન કેન્દ્રને દબાવી શકે છે,જેનાથી શ્વસનતંત્રની નિષ્ફળતા પ્રેરાય છે.
$2$. હૃદયની નિષ્ફળતા: ઉત્તેજક પદાર્થો અથવા ડ્રગ્સના અતિશય ઉપયોગથી હૃદયના ધબકારામાં અનિયમિતતા અથવા હૃદયની નિષ્ફળતા થઈ શકે છે.
$3$. સ્વાસ્થ્યમાં ઘટાડો: ડ્રગ્સના લાંબા ગાળાના સેવનથી રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં ઘટાડો,લીવરને નુકસાન અને એકંદરે શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય બગડે છે.
તેથી,કેફી પદાર્થોના વધુપડતા સેવનથી ઉપરની તમામ અસરો જોવા મળે છે.

(D) લિવર સીરોસિસ એ એક લાંબાગાળાની સ્થિતિ છે જેમાં સ્વસ્થ યકૃતના પેશીઓનું સ્થાન ડાઘયુક્ત પેશીઓ (scar tissue) લઈ લે છે.
દારૂનું વધુ પડતું સેવન લિવર સીરોસિસ થવાનું સૌથી સામાન્ય કારણ છે.
દારૂનું ચયાપચય યકૃતમાં થાય છે,અને તેના અતિશય સેવનથી યકૃતમાં સોજો આવે છે,કોષોનું મૃત્યુ થાય છે અને અંતે યકૃતની પેશીઓમાં ફાઇબ્રોસિસ (ડાઘ પડવા) થાય છે,જે તેના સામાન્ય કાર્યોમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.

(D) કેફીન એ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને ઉત્તેજિત કરતું દ્રવ્ય છે. વધુ પડતા કેફીનના સેવનથી નીચે મુજબની શારીરિક અસરો જોવા મળે છે:
$1$. હૃદયના ધબકારામાં વધારો અને અનિયમિતતા (હૃદયના ધબકારા પર અસર).
$2$. શ્વસન દરમાં વધારો અથવા શ્વસનતંત્રની તકલીફો (શ્વસનતંત્ર પર અસર).
$3$. અત્યંત વધુ માત્રામાં સેવન કરવાથી ગંભીર હૃદયની સમસ્યાઓ અથવા આંચકી આવી શકે છે,જે મૃત્યુનું કારણ બની શકે છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો વધુ પડતા કેફીનના સેવનના પરિણામો છે.

(D) કેફી પદાર્થો (જેમ કે શામક,ઓપિયોઇડ્સ અથવા ઉત્તેજકો) અને દારૂનું સંયુક્ત સેવન મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર ગંભીર અસર કરે છે. આ મિશ્રણ શ્વસન અને હૃદયના કાર્યોને નોંધપાત્ર રીતે દબાવી દે છે,જેના પરિણામે ગંભીર શારીરિક નિષ્ફળતા સર્જાય છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં,આ આંતરક્રિયાને કારણે શ્વસનતંત્રની નિષ્ફળતા અથવા હૃદય બંધ પડી જવાથી કોમા અથવા મૃત્યુ થાય છે.

(C) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (placenta) માતા અને ગર્ભ વચ્ચે સેતુ તરીકે કાર્ય કરે છે. જો સગર્ભા સ્ત્રી કેફી પદાર્થોનું સેવન કરે છે,તો આ પદાર્થો જરાયુના અવરોધને ઓળંગીને ગર્ભના રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં પ્રવેશી શકે છે. આનાથી ગર્ભમાં વિકાસલક્ષી સમસ્યાઓ,જન્મજાત ખામીઓ અથવા વ્યસન થઈ શકે છે. તેથી,ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન કેફી પદાર્થોના સેવનથી મુખ્યત્વે ગર્ભને અસર થાય છે.

(D) રમતવીરો ઘણીવાર તેમની શારીરિક ક્ષમતા અને સ્નાયુઓનું પ્રમાણ વધારવા માટે અમુક પદાર્થોનો દુરુપયોગ કરે છે.
$1$. એનાબોલિક સ્ટિરોઇડ્સ એ ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું કૃત્રિમ સ્વરૂપ છે,જેનો ઉપયોગ સ્નાયુઓની શક્તિ અને કદ વધારવા માટે કરવામાં આવે છે.
$2$. કેટલાક અંતઃસ્ત્રાવો,જેમ કે ગ્રોથ હોર્મોન્સ અથવા એરિથ્રોપોએટિનનો પણ પ્રદર્શન સુધારવા માટે દુરુપયોગ થાય છે.
$3$. માદક પદાર્થોનો ઉપયોગ ક્યારેક પીડાના વ્યવસ્થાપન માટે થાય છે,પરંતુ તેનો દુરુપયોગ પણ વ્યાપક છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો એવા પદાર્થો છે જેનો ઉપયોગ રમતવીરો દ્વારા પ્રદર્શન અને સ્નાયુબદ્ધ શક્તિ વધારવા માટે કરવામાં આવે છે.

(D) એનાબોલિક સ્ટિરોઇડ્સ એ ટેસ્ટોસ્ટેરોનનાં કૃત્રિમ વ્યુત્પન્ન છે. જ્યારે સ્ત્રીઓ તેનો ઉપયોગ કરે છે,ત્યારે તેમાં પુરુષો જેવા લક્ષણો (masculinization) જેવી આડઅસરો જોવા મળે છે. આમાં નીચે મુજબની અસરોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. આક્રમકતામાં વધારો અને મૂડમાં ફેરફાર.
$2$. ખિન્નતા (ડિપ્રેશન).
$3$. માસિકચક્રમાં અનિયમિતતા.
$4$. ચહેરા અને શરીર પર અતિશય વાળની વૃદ્ધિ.
$5$. અવાજ ઘેરો થવો.
$6$. ભગશિશ્ન (clitoris) નું કદ વધવું.
આમ,વિકલ્પ $A$,$B$,અને $C$ ત્રણેય સ્ત્રીઓમાં સ્ટિરોઇડના દુરુપયોગની આડઅસરો હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) એનાબોલિક સ્ટિરોઇડ્સ એ ટેસ્ટોસ્ટેરોનનાં કૃત્રિમ વ્યુત્પન્ન છે. જ્યારે સ્ત્રીઓ તેનો ઉપયોગ કરે છે,ત્યારે તે પુરુષત્વ લાવતી અસરો (masculinization) પ્રેરે છે. સ્ત્રીઓમાં જોવા મળતી સામાન્ય આડઅસરો નીચે મુજબ છે:
$1$. પુરુષત્વનાં લક્ષણોનો વિકાસ (જેમ કે અવાજ ઘેરો થવો,ક્લિટોરિસનું કદ વધવું).
$2$. ચહેરા અને શરીર પર વધારાના વાળ ઉગવા (hirsutism).
$3$. માસિકચક્રમાં અનિયમિતતા.
$4$. મૂડમાં ફેરફાર,હતાશા અને આક્રમકતા.
ટાલ પડવી (ખાસ કરીને પુરુષોમાં જોવા મળતી ટાલ) એ મુખ્યત્વે પુરુષોમાં સ્ટિરોઇડના ઉપયોગ સાથે સંકળાયેલી આડઅસર છે,સ્ત્રીઓ સાથે નહીં.

(D) સ્ત્રીઓ અને પુરુષો બંનેમાં એનાબોલિક સ્ટિરોઇડ્સના ઉપયોગથી ઘણી સામાન્ય આડઅસરો જોવા મળે છે.
તેમાં આક્રમકતામાં વધારો,મૂડમાં ફેરફાર,ખિન્નતા (ડિપ્રેશન),પુરુષોમાં શુક્રપિંડનું કદ ઘટવું,શુક્રકોષોના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો,કિડની અને લીવરની કાર્યક્ષમતામાં ખામી,સ્તનમાં વૃદ્ધિ,અકાળે ટાલ પડવી,પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિનું કદ વધવું અને વૃદ્ધિ અટકી જવી જેવી અસરોનો સમાવેશ થાય છે.
આમ,આક્રમકતામાં વધારો અને ખિન્નતા બંને જાતિઓમાં જોવા મળતી સામાન્ય આડઅસરો હોવાથી,સાચો જવાબ $(D)$ છે.

(D) પુરુષોમાં એનાબોલિક સ્ટિરોઇડના ઉપયોગથી ઘણી નકારાત્મક આડઅસરો જોવા મળે છે. જેમાં નીચે મુજબની અસરોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. ખીલ $(A)$.
$2$. આક્રમકતામાં વધારો અને મૂડમાં ફેરફાર.
$3$. શુક્રપિંડના કદમાં ઘટાડો $(B)$.
$4$. શુક્રકોષોના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો.
$5$. કિડની અને લીવરની કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો.
$6$. સમય પહેલા ટાલ પડવી $(C)$.
$7$. પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિનું કદ વધવું.
આથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો પુરુષોમાં સ્ટિરોઇડના દુરુપયોગની આડઅસરો છે.

(B) એનાબોલિક સ્ટિરોઇડ્સ એ ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું કૃત્રિમ સ્વરૂપ છે. પુરુષોમાં તેના ઉપયોગથી ઘણી આડઅસરો જોવા મળે છે,જેમાં નીચે મુજબની બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. ખીલ થવા $(C)$.
$2$. આક્રમકતામાં વધારો.
$3$. મૂડમાં ફેરફાર અને હતાશા.
$4$. શુક્રપિંડના કદમાં ઘટાડો.
$5$. શુક્રકોષ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો $(A)$.
$6$. કિડની અને યકૃતની કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો $(D)$.
$7$. અકાળે ટાલ પડવી.
$8$. પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિનું કદ વધવું.
માસિકચક્રમાં અનિયમિતતા $(B)$ એ સ્ત્રીઓમાં જોવા મળતી આડઅસર છે,પુરુષોમાં નહીં,કારણ કે પુરુષોમાં માસિકચક્ર હોતું નથી. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(D) જ્યારે કોઈ મિત્ર કેફી પદાર્થોના વ્યસનમાં ફસાયેલો હોય,ત્યારે તેને અસરકારક રીતે મદદ કરવા માટે સર્વગ્રાહી અભિગમ અપનાવવો જરૂરી છે.
$(i)$ માતાપિતા સાથે ચર્ચા કરવી એ વ્યાવસાયિક મદદ મેળવવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
$(ii)$ શિક્ષકના ધ્યાન પર આ બાબત લાવવાથી શાળા સ્તરેથી પણ મદદ મળી શકે છે.
$(iii)$ તેમને પદાર્થોથી દૂર રહેવાની સલાહ આપવી એ એક સીધું અને જરૂરી પગલું છે.
$(iv)$ સહાનુભૂતિ દર્શાવવાથી વ્યસનનું મૂળ કારણ સમજવામાં મદદ મળે છે.
$(v)$ વ્યસનથી થતા શારીરિક નુકસાન વિશે માહિતગાર કરવાથી જાગૃતિ આવે છે.
$(vi)$ યોગ્ય માર્ગદર્શન અને સહાય પૂરી પાડવી એ પુનર્વસન માટે અનિવાર્ય છે.
તેથી,મિત્રને વ્યસનમુક્ત કરવામાં મદદ કરવા માટે ઉપરના તમામ પગલાં યોગ્ય અને જરૂરી છે.

(D) કિશોરાવસ્થા એ ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલના દુરુપયોગ માટે સંવેદનશીલ સમયગાળો છે.
વ્યસનને રોકવા અને તેનું સંચાલન કરવા માટે સામૂહિક પ્રયાસોની જરૂર છે.
વાલીઓ દેખરેખ રાખવામાં અને ભાવનાત્મક ટેકો પૂરો પાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
શિક્ષકો જાગૃતિ લાવવા અને વિદ્યાર્થીઓમાં વર્તણૂકીય ફેરફારોને ઓળખવા માટે જવાબદાર છે.
મિત્રો સકારાત્મક સાથી પ્રભાવ અને ટેકો પૂરો પાડી શકે છે.
તેથી,આ તમામ જૂથો કિશોરોને પદાર્થના દુરુપયોગથી બચાવવા અને માર્ગદર્શન આપવાની જવાબદારી વહેંચે છે.

(D) કિશોરોની શક્તિને રચનાત્મક અને તંદુરસ્ત પ્રવૃત્તિઓમાં વાળવી જોઈએ જેથી તેઓ ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલના દુરુપયોગ જેવી આદતોથી દૂર રહે. $A$ (સંગીત),$B$ (યોગ),અને $C$ (વાંચન) જેવી પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાવાથી વ્યક્તિના સર્વાંગી વિકાસમાં મદદ મળે છે,માનસિક સ્વાસ્થ્ય સુધરે છે અને તેમને હાનિકારક પદાર્થોથી દૂર રાખે છે. તેથી,આ તમામ પ્રવૃત્તિઓ ફાયદાકારક છે.

(D) કિશોરાવસ્થા એ ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલના દુરુપયોગની શરૂઆત માટે એક સંવેદનશીલ સમયગાળો છે.
વાલીઓ અને શિક્ષકો કિશોરોના ઉછેર અને માર્ગદર્શનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેઓ કિશોરોના વર્તન પર નજર રાખવા,ભાવનાત્મક ટેકો પૂરો પાડવા અને પદાર્થોના દુરુપયોગની હાનિકારક અસરો વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,કિશોરોમાં વ્યસનને રોકવા અને તેને દૂર કરવા માટે વાલીઓ અને શિક્ષકો બંનેએ કાળજીપૂર્વક જવાબદારી નિભાવવી જોઈએ.

(B) $Morphine$ એ અફીણના છોડ $(Papaver somniferum)$ માંથી મેળવવામાં આવતું શક્તિશાળી પીડાશામક (analgesic) છે. તેનો ઉપયોગ ક્લિનિકલ સેટિંગ્સમાં સર્જરી પછીના દર્દીઓ માટે અથવા ગંભીર પીડાથી પીડાતા દર્દીઓ માટે પીડાશામક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
- વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે શામક દવાઓ ઊંઘ અથવા શાંતિ લાવે છે,સત્ય બોલવા માટે મજબૂર કરતી નથી.
- વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે તમાકુમાં નિકોટીન હોય છે,જે એડ્રિનલ ગ્રંથિને એડ્રિનાલિન અને નોર-એડ્રિનાલિન મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી બ્લડ પ્રેશર અને હૃદયના ધબકારા વધે છે.
- વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે કોકેન એ ઉત્તેજક ડ્રગ છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર અસર કરે છે અને તેનો ઉપયોગ ઓપરેશન પછી સાજા થવા માટે થતો નથી.

(C) $LSD$ (લાયસર્જિક એસિડ ડાયથાઈલેમાઈડ) એ એક જાણીતી ભ્રામક (hallucinogenic) દવા છે.
તેને સાયકેડેલિક દવા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે દ્રશ્ય અને શ્રાવ્ય ભ્રમણા પેદા કરે છે અને વપરાશકર્તામાં નોંધપાત્ર વર્તણૂકીય અસાધારણતા પ્રેરે છે.
અફીણ અને મોર્ફિનને અફીણના નશાકારક પદાર્થો (opiate narcotics) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,જે મગજની પ્રવૃત્તિને દબાવનારા (depressants) તરીકે કાર્ય કરે છે અને તેનો ઉપયોગ પીડા ઘટાડવા માટે થાય છે.
કેફીન એ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને ઉત્તેજિત કરનાર પદાર્થ છે જે કામચલાઉ ધોરણે સતર્કતા વધારે છે અને ચેતાતંત્રને ઉત્તેજિત કરે છે.

(B) : સિરોસિસ એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં યકૃત તેના કેટલાક કોષોના ઈજા કે મૃત્યુના પ્રતિભાવમાં તંતુમય પેશીઓના ગૂંથાયેલા તાંતણા ઉત્પન્ન કરે છે,જેની વચ્ચે પુનર્જીવિત થતા કોષોની ગાંઠો (nodules) હોય છે. આ ગાંઠોને કારણે યકૃત પીળાશ પડતું અને લાક્ષણિક રીતે ગાંઠયુક્ત બની જાય છે. આલ્કોહોલનું લાંબા ગાળાનું સેવન આ સ્થિતિનું મુખ્ય કારણ છે,જેને આલ્કોહોલિક સિરોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) : મોર્ફિન એક શક્તિશાળી ઓપિયોઇડ એનાલજેસિક છે જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ગંભીર અને સતત દુખાવામાં રાહત મેળવવા માટે થાય છે,ખાસ કરીને ગંભીર રીતે બીમાર દર્દીઓ અથવા જેમણે શસ્ત્રક્રિયા કરાવી હોય તેમના માટે.
તે આનંદની લાગણી પણ જન્માવે છે.
તે મોં દ્વારા,ઇન્જેક્શન દ્વારા અથવા સપોઝિટરીઝ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સામાન્ય આડઅસરોમાં ઉબકા,ઉલટી,કબજિયાત અને સુસ્તીનો સમાવેશ થાય છે.
નિયમિત ઉપયોગ સાથે,સહનશીલતા (tolerance) વિકસે છે અને નિર્ભરતા (dependence) થઈ શકે છે.

(C) : હશીશ અથવા ચરસ એ $Cannabis$ $sativa$ (ગાંજો) ની પસંદ કરેલી જાતોના માદા ફૂલો અને પાંદડાઓમાંથી મેળવવામાં આવતું શુદ્ધ રેઝિન છે. તે સૌથી શક્તિશાળી હેમ્પ ઉત્પાદન (કેનાબીનોઇડ્સ) છે અને સામાન્ય રીતે તમાકુ સાથે પીવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ આનંદ,આભાસ,સુસ્તી અને સતત હસવા તરફ દોરી શકે છે. હેલ્યુસિનોજેન્સ મુખ્યત્વે $CNS$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) પર કાર્ય કરે છે અને વ્યક્તિના વિચારો,લાગણીઓ અને ધારણાઓને મોટા પ્રમાણમાં બદલી નાખે છે.

(C) મોર્ફિન એ એક શક્તિશાળી પીડાનાશક અને શામક દવા છે જે ઓપિયોઈડ્સના વર્ગમાં આવે છે.
તે અફીણના છોડના કાચા ફળ (કેપ્સ્યુલ) માંથી નીકળતા લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Papaver$ $somniferum$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Cajanus$ $cajan$ એ તુવેર છે,$Cannabis$ $sativa$ એ મેરિજુઆના અને હશીશ જેવા કેનાબીનોઈડ્સનો સ્ત્રોત છે,અને $Rauwolfia$ $serpentina$ એ રિસર્પિનનો સ્ત્રોત છે.

(B) કોકેઈન એ $Erythroxylum$ $\text{coca}$ વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતું એક શક્તિશાળી મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રનું ઉત્તેજક છે.
તે ચેતાસંધિ (synaptic cleft) પર ન્યુરોટ્રાન્સમીટર $Dopamine$ ના પુનઃશોષણ (reuptake) માં દખલ કરીને કાર્ય કરે છે.
ડોપામાઈન ટ્રાન્સપોર્ટરને અવરોધીને, કોકેઈન ચેતાસંધિમાં $Dopamine$ નો ભરાવો કરે છે, જેના કારણે પોસ્ટ-સિનેપ્ટિક ચેતાકોષોનું સતત ઉત્તેજન થાય છે, જે તેના ઉપયોગ સાથે સંકળાયેલ લાક્ષણિક આનંદની લાગણી (euphoria) અને વધેલી ઉર્જા તરફ દોરી જાય છે.

(B) જ્યારે દવાઓનો વારંવાર ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,ત્યારે શરીરમાં રહેલા રીસેપ્ટર્સ દવાની હાજરીથી ટેવાઈ જાય છે. પરિણામે,સમાન અસર મેળવવા માટે શરીરને દવાની વધુ માત્રાની જરૂર પડે છે,જેને સહનશીલતાના સ્તરમાં વધારો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,વારંવાર દવાના ઉપયોગથી રીસેપ્ટર્સની સહનશીલતાનું સ્તર વધે છે.

(A) ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલનો લાંબા ગાળાનો ઉપયોગ માનવ શરીર પર ગંભીર નકારાત્મક અસરો કરે છે.
$1$. $Nervous system$ (ચેતાતંત્ર) મુખ્યત્વે ડ્રગ્સ દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે, જેનાથી જ્ઞાનાત્મક કાર્યોમાં ક્ષતિ, વ્યસન અને વર્તણૂકમાં ફેરફાર થાય છે.
$2$. $Liver$ (યકૃત) એ આલ્કોહોલ અને ડ્રગ્સના ડિટોક્સિફિકેશન (ઝેરી તત્વો દૂર કરવા) માટે જવાબદાર મુખ્ય અંગ છે. લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાથી સિરોસિસ, ફેટી લિવર અને હેપેટાઇટિસ જેવી સ્થિતિઓ સર્જાય છે.
તેથી, સૌથી વધુ નુકસાન $Nervous system$ (ચેતાતંત્ર) અને $Liver$ (યકૃત) ને થાય છે.

(D) આલ્કોહોલ અને ડ્રગ્સના દુરુપયોગને રોકવા અને તેના પર નિયંત્રણ મેળવવા માટે નીચેના પગલાં ઉપયોગી છે:
$1$. અયોગ્ય સાથીઓના દબાણથી બચવું: દરેક બાળકની પોતાની પસંદગી અને વ્યક્તિત્વ હોય છે. કોઈ પણ બાળક પર તેની ક્ષમતા કરતા વધારે દબાણ ન કરવું જોઈએ.
$2$. માતા-પિતા અને મિત્રો પાસેથી મદદ લેવી: જો કોઈ સમસ્યા હોય તો તરત જ માતા-પિતા અને મિત્રોની મદદ લેવી જોઈએ જેથી તેઓ યોગ્ય માર્ગદર્શન અને ટેકો આપી શકે.
$3$. શિક્ષણ અને પરામર્શ: વ્યક્તિને સમસ્યાઓ અને તણાવનો સામનો કરવા માટે શિક્ષિત કરવી અને નિષ્ફળતા કે હતાશાને જીવનનો એક ભાગ ગણીને સ્વીકારવા માટે સમજાવવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) $1$. $AIDS$ એ સ્પર્શ,શારીરિક સંપર્ક કે સામાજિક વ્યવહારથી ફેલાતો નથી; તે રુધિર,જાતીય સંપર્ક અથવા માતા દ્વારા બાળકમાં ફેલાય છે.
$2$. કેનાબીનોઇડ્સ એ મગજમાં રહેલા કેનાબીનોઇડ રીસેપ્ટર્સ સાથે પ્રતિક્રિયા આપતા રસાયણોનો સમૂહ છે. હેરોઈન (સ્મેક) એ મોર્ફિનના એસિટિલેશન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,કેનાબીનોઇડ્સ નહીં.
$3$. બેન્ઝોડાયઝેપાઇન્સ એ દવાઓનો એક વર્ગ છે જેનો ઉપયોગ ચિંતા,અનિદ્રા અને ડિપ્રેશન જેવી માનસિક બીમારીઓની સારવારમાં મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર અસર કરીને કરવામાં આવે છે.
$4$. $\alpha$-ઇન્ટરફેરોન એ વાયરસથી સંક્રમિત કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા પ્રોટીન છે જે બિન-સંક્રમિત કોષોને વાયરલ ચેપથી બચાવે છે; તે વાસ્તવમાં રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવમાં વધારો કરે છે,ઘટાડો કરતા નથી.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચું વિધાન છે.

(A) તમાકુમાં $Nicotine$ (નિકોટિન) નામનું આલ્કલોઇડ હોય છે.
$Nicotine$ એડ્રિનલ ગ્રંથિને રુધિરાભિસરણમાં એડ્રેનાલિન અને નોર-એડ્રેનાલિન મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો બ્લડ પ્રેશર અને હૃદયના ધબકારામાં વધારો કરે છે.
તેથી,સાચો ઘટક $Nicotine$ છે.

(A) સ્મેક, જેને હેરોઈન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ડાયએસીટાઈલમોર્ફિનનું વ્યુત્પન્ન છે。
તે એક ડિપ્રેસન્ટ (અવસાદક) છે અને શરીરના કાર્યોને ધીમા પાડે છે。
તે રાસાયણિક રીતે મોર્ફિનમાંથી બનાવવામાં આવે છે, જે પોપી (અફીણ) ના છોડ $Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે。
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે。

(D) કેનાબિનોઇડ્સ એ રસાયણોનો એક સમૂહ છે જે મુખ્યત્વે મગજમાં હાજર કેનાબિનોઇડ રીસેપ્ટર્સ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે. કુદરતી કેનાબિનોઇડ્સ $Cannabis \text{ } sativa$ વનસ્પતિના પુષ્પવિન્યાસમાંથી મેળવવામાં આવે છે. $Cannabis \text{ } sativa$ વનસ્પતિના પુષ્પના ટોચના ભાગો, પાંદડા અને રેઝિનનો ઉપયોગ મેરિજુઆના, હશીશ, ચરસ અને ગાંજો બનાવવા માટે વિવિધ સંયોજનોમાં થાય છે. આ દવાઓ શરીરના હૃદયવાહિની તંત્ર (cardiovascular system) પરની તેમની અસરો માટે જાણીતી છે. તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) હશીશ એ $Cannabis \text{ } sativa$ વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતું એક સાંદ્ર રેઝિનયુક્ત ઉત્પાદન છે.
તે વનસ્પતિની પુષ્પીય ટોચ અને પર્ણોમાંથી નીકળતા સૂકા રેઝિનયુક્ત સ્ત્રાવમાંથી મેળવવામાં આવે છે।
$Papaver \text{ } somniferum$ માંથી અફીણ મળે છે, $Datura$ એ ભ્રામક (hallucinogen) પદાર્થ છે, અને $Erythroxylum \text{ } coca$ એ કોકેઈનનો સ્ત્રોત છે.