Drugs and Alcohol Abuse Questions in Gujarati

(C) જે ડ્રગ આપણા $CNS$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) અને જઠરાંત્રિય માર્ગમાં હાજર ચોક્કસ ઓપિયોઇડ રીસેપ્ટર્સ સાથે જોડાય છે તે $Heroin$ (જેને સ્મેક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) છે.
$Heroin$ એ ડાયસેટિલમોર્ફિન છે,જે સફેદ,ગંધહીન,કડવું સ્ફટિકીય સંયોજન છે.
તે મોર્ફિનના એસિટિલેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે,જે અફીણના છોડ ($Papaver$ $somniferum$) ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$Heroin$ ડિપ્રેસન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે અને શરીરના કાર્યોને ધીમું કરે છે.

(A) સ્મેક (હેરોઈન) એ એક ડિપ્રેસન્ટ (અવસાદક) છે જે શરીરના કાર્યોને ધીમું કરે છે. તે અત્યંત આનંદ,ચીડિયાપણું કે પેરાનોઇયાનું કારણ બનતું નથી; આ અસરો સામાન્ય રીતે કોકેઈન કે એમ્ફેટામાઈન જેવા ઉત્તેજકો સાથે સંકળાયેલી હોય છે.
હશીશ એ કેનાબીનોઈડ છે જે રુધિરાભિસરણ તંત્રને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરે છે.
કોકેઈન એ એક ઉત્તેજક છે જે ન્યુરોટ્રાન્સમીટર ડોપામાઈનના વહનમાં દખલ કરે છે,જેનાથી તેનું પ્રમાણ વધે છે અને ઉત્સાહ (euphoria) અનુભવાય છે.
લાઈસર્જિક એસિડ $(LSD)$ એ જાણીતું ભ્રામક (hallucinogen) છે જે ભ્રમણા અને દિવસના સપનાઓનું કારણ બને છે.
તેથી,અયોગ્ય જોડી $A$ છે.

(A) વિધાન-$I$ સાચું છે: $Parkinson's$ રોગ એ ચેતાતંત્રની એક પ્રગતિશીલ વિકૃતિ છે જે મગજના સબસ્ટેન્શિયા નાયગ્રા વિસ્તારમાં ચેતાકોષોના નાશને કારણે થાય છે,જે $Dopamine$ નામના ચેતાપ્રેષક દ્રવ્યના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.
વિધાન-$II$ સાચું છે: $Cocaine$ એ એક ઉત્તેજક દવા છે જે ચેતાસંધિ (synaptic cleft) માં $Dopamine$ ના પુનઃશોષણમાં અવરોધ પેદા કરે છે,જેના પરિણામે મગજમાં $Dopamine$ નું પ્રમાણ અને સ્તર વધે છે,જે આનંદની લાગણી (euphoria) પ્રેરે છે.

(A) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે એનાબોલિક સ્ટેરોઇડ્સનો દુરુપયોગ મુખ્યત્વે સ્નાયુઓની શક્તિ અને કદ વધારવા માટે કરવામાં આવે છે,તેને ઘટાડવા માટે નહીં.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે સ્ત્રીઓમાં એનાબોલિક સ્ટેરોઇડ્સની આડઅસરોમાં પુરુષત્વ (જેમ કે આક્રમકતામાં વધારો,મૂડમાં ફેરફાર,ડિપ્રેશન,અનિયમિત માસિક ચક્ર,ચહેરા અને શરીર પર વધુ પડતા વાળ,ક્લિટોરિસનું કદ વધવું અને અવાજ ઘેરો થવો)નો સમાવેશ થાય છે.

(C) ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન, જેને સામાન્ય રીતે હેરોઈન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે એક અર્ધ-સંશ્લેષિત ઓપિયોઈડ છે。
તે મોર્ફિનના એસીટાઈલેશન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે。
મોર્ફિન એ અફીણના છોડ, $Papaver somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવતું મુખ્ય આલ્કલોઈડ છે。
તેથી, ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન માટેનો સ્ત્રોત છોડ $Papaver somniferum$ છે。

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$Cannabis sativa$ (ભાંગનું છોડ) માં કેનાબીનોઇડ્સ હોય છે,જે તેમના ભ્રામક ગુણધર્મો માટે જાણીતા છે.
$Claviceps purpurea$ એક ફૂગ છે જે અર્ગોટ આલ્કલોઇડ્સ ઉત્પન્ન કરે છે,જે ભ્રામક અસરો ધરાવી શકે છે,પરંતુ જીવવિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકોમાં જ્યારે નશાકારક પદાર્થોની ચર્ચા કરવામાં આવે છે,ત્યારે $Cannabis$ ને ભ્રામક ગુણધર્મો માટે મુખ્ય ઉદાહરણ તરીકે ટાંકવામાં આવે છે.
$Atropa belladonna$ માં ટ્રોપેન આલ્કલોઇડ્સ (એટ્રોપિન,સ્કોપોલામાઇન) હોય છે જે ભ્રમ પેદા કરનારા (deliriants) છે.
$Papaver somniferum$ એ અફીણ (મોર્ફિન,હેરોઈન) નો સ્ત્રોત છે,જે ડિપ્રેસન્ટ્સ (ચેતાતંત્રને ધીમું કરનાર) છે,ભ્રામક નથી.

(D) $Barbiturates$,$Amphetamines$ અને $Benzodiazepines$ જેવી દવાઓનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે તબીબી ક્ષેત્રે શામક (sedatives),ટ્રાન્ક્વીલાઈઝર્સ અને ઉત્તેજક તરીકે કરવામાં આવે છે,જેનો ઉપયોગ ડિપ્રેશન અને અનિદ્રા જેવી માનસિક બીમારીઓથી પીડાતા દર્દીઓની સારવાર માટે થાય છે.
$LSD$,$Cocaine$,$Heroin$,$Marijuana$,$Charas$,$Ganja$ અને $Hashish$ મુખ્યત્વે તેમના દુરુપયોગ માટે જાણીતા છે અને તેમની વધુ પડતી વ્યસનકારક પ્રકૃતિ અને ગંભીર આડઅસરોને કારણે સામાન્ય રીતે ક્લિનિકલ પ્રેક્ટિસમાં દવા તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતા નથી.

(A) સિરોસિસ એ યકૃતનો એક લાંબાગાળાનો રોગ છે,જેમાં સ્વસ્થ યકૃતના પેશીઓનું સ્થાન ડાઘાવાળા પેશીઓ (ફાઈબ્રોસિસ) લે છે. સિરોસિસનું સૌથી સામાન્ય કારણ લાંબા સમય સુધી વધુ પડતું આલ્કોહોલનું સેવન છે,જે સમય જતાં યકૃતના કોષોમાં સોજો અને નુકસાન પહોંચાડે છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચું વર્ણન છે.

(C) આકૃતિમાં દર્શાવેલ રાસાયણિક બંધારણ કેનાબીનોઇડનું છે, ખાસ કરીને કેનાબિનોલ અથવા ટેટ્રાહાઇડ્રોકેનાબિનોલ $(THC)$ જેવું સંયોજન.
આ રસાયણો $Cannabis \text{ } sativa$ (ભાંગ) વનસ્પતિના પુષ્પવિન્યાસમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
કેનાબીનોઇડ્સ શરીરની રુધિરાભિસરણ તંત્ર પર તેમની અસરો માટે જાણીતા છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Papaver \text{ } somniferum$ એ ઓપિયોઈડ્સનો સ્ત્રોત છે $(D)$.
$2$. $Cannabis \text{ } sativa$ એ મેરિજુઆનાનો સ્ત્રોત છે $(A)$.
$3$. $Erythroxylum \text{ } coca$ એ કોકેઈનનો સ્ત્રોત છે $(B)$.
$4$. $Dhatura$ તેના આભાસજનક (Hallucinogenic) ગુણધર્મો માટે જાણીતું છે $(C)$.
આમ, સાચો ક્રમ $(1-D), (2-A), (3-B), (4-C)$ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) આકૃતિમાં દર્શાવેલ રાસાયણિક બંધારણ મોર્ફિનનું છે.
મોર્ફિન એ અફીણના છોડ,પેપાવર સોમનીફેરમ (Papaver somniferum) ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવતો આલ્કલોઈડ છે.
તે એક શક્તિશાળી શામક (sedative) અને પીડાનાશક (painkiller) છે,જે સર્જરી કરાવનાર દર્દીઓ માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે.
તે પીડા ઘટાડવા અને ઊંઘ લાવવા માટે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (central nervous system) પર કાર્ય કરે છે.

(A) ધૂમ્રપાનમાં તમાકુના ધુમાડાનું સેવન થાય છે,જેમાં $Nicotine$ હોય છે.
$Nicotine$ એક ઉત્તેજક તરીકે કાર્ય કરે છે જે એડ્રિનલ ગ્રંથિમાંથી એડ્રિનાલિન અને નોર-એડ્રિનાલિનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો હૃદયના ધબકારા વધારે છે અને રુધિરવાહિનીઓને સંકોચે છે,જેનાથી બ્લડ પ્રેશરમાં વધારો થાય છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમ (Withdrawal syndrome) એ શારીરિક અને માનસિક લક્ષણોનો સમૂહ છે જે ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જે પદાર્થ (જેમ કે ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલ) પર નિર્ભર હોય,તે અચાનક તેનું સેવન બંધ કરે અથવા ઘટાડે છે.
સામાન્ય લક્ષણોમાં બેચેની,ધ્રુજારી,ઉબકા,પરસેવો,ચિંતા અને ધ્રુજારીનો સમાવેશ થાય છે.
ટર્નર સિન્ડ્રોમ,ડાઉન સિન્ડ્રોમ અને ક્લાઈનફેલ્ટર સિન્ડ્રોમ એ રંગસૂત્રીય અસાધારણતાને કારણે થતી આનુવંશિક વિકૃતિઓ છે,જે પદાર્થના સેવન બંધ કરવાને કારણે થતી નથી.

(D) મોર્ફિનના એસિટિલેશનથી $Heroin$ (જેને $Diacetylmorphine$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) મેળવવામાં આવે છે.
$Heroin$ એ સફેદ,ગંધહીન અને કડવું સ્ફટિકમય સંયોજન છે.
તે અફીણના છોડ $Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવેલા મોર્ફિનના એસિટિલેશન દ્વારા સંશ્લેષિત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) મોર્ફિન.
મોર્ફિન એ અફીણના છોડ,$Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવતું એક જાણીતું અફીણયુક્ત માદક દ્રવ્ય છે.
તે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને મંદ કરનાર તરીકે કાર્ય કરે છે અને મુખ્યત્વે પીડા રાહત માટે શક્તિશાળી વેદનાશામક તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
એનાબોલિક સ્ટેરોઇડ્સ એ કૃત્રિમ સંયોજનો છે જે ટેસ્ટોસ્ટેરોનની અસરોની નકલ કરે છે.
જ્યારે સ્ત્રીઓ તેનો ઉપયોગ કરે છે,ત્યારે તે નોંધપાત્ર હોર્મોનલ અસંતુલનનું કારણ બને છે જે પુરુષત્વ (Masculinisation) તરફ દોરી જાય છે.
સ્ત્રીઓમાં તેની મુખ્ય આડઅસરોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. પુરુષો જેવા લક્ષણોનો વિકાસ (પુરુષત્વ).
$2$. અનિયમિત માસિક ચક્ર.
$3$. ચહેરા અને શરીર પર વાળની અતિશય વૃદ્ધિ.
$4$. ક્લિટોરિસનું કદ વધવું.
$5$. અવાજ ઘેરો થવો.

(B) $Erythroxylum$ $coca$ સાચો જવાબ છે.
$Erythroxylum$ $coca$ એ દક્ષિણ અમેરિકાની મૂળ વતની એવી એક ક્ષુપ (છોડ) છે.
આ વનસ્પતિના પાંદડાઓનો ઉપયોગ કોકેઈન અથવા કોકા આલ્કલોઈડ તરીકે ઓળખાતી ઉત્તેજક ડ્રગ મેળવવા માટે થાય છે,જે ડોપામાઈન નામના ચેતાપ્રેષક દ્રવ્યના વહનમાં અવરોધ પેદા કરે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ (ડોપામાઈન) છે.
કોકેઈન એ કોકા આલ્કલોઈડ છે જે કોકાના છોડ $Erythroxylum$ $coca$ માંથી મેળવવામાં આવે છે, જે દક્ષિણ અમેરિકાનું વતની છે.
તે ડોપામાઈન નામના ન્યુરોટ્રાન્સમીટરના વહનમાં દખલ કરે છે. તે પ્રી-સિનેપ્ટિક ન્યુરોનમાં ડોપામાઈનના પુનઃશોષણને અટકાવે છે, જેના પરિણામે સિનેપ્ટિક ફાટમાં ડોપામાઈનનો ભરાવો થાય છે અને ઉત્સાહની લાગણી અનુભવાય છે.

(B) લાયસર્જિક એસિડ ડાયથાઈલેમાઈડ $(LSD)$.
લાયસર્જિક એસિડ ડાયથાઈલેમાઈડ $(LSD)$ એ સૌથી શક્તિશાળી મૂડ બદલતા રસાયણોમાંનું એક છે. તે લાયસર્જિક એસિડમાંથી બનાવવામાં આવે છે,જે રાઈ અને અન્ય અનાજ પર ઉગતી અર્ગોટ ફૂગમાં જોવા મળે છે. તે મગજના બાહ્યક (cortex) અને ઊંડા ભાગોમાં રહેલા સેરોટોનિન રીસેપ્ટર્સને સક્રિય કરીને મગજની કાર્યક્ષમતાને અસર કરે છે. નિયંત્રિત તબીબી પરિસ્થિતિઓમાં,આવા પદાર્થોનો ઉપયોગ ડિપ્રેશન અને અનિદ્રા જેવી ગંભીર માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓની સારવાર માટે સંશોધન હેઠળ કરવામાં આવે છે.

(C) આકૃતિમાં દર્શાવેલ રાસાયણિક બંધારણ કેનાબીનોઇડનું છે,જે ખાસ કરીને Cannabis sativa (કેનાબીસ સટાઇવા) વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
કેનાબીનોઇડ્સ એ રસાયણોનો એક સમૂહ છે જે મગજમાં રહેલા કેનાબીનોઇડ ગ્રાહીઓ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
Cannabis sativa એ મેરિજુઆના,ગાંજો,હશીશ અને ચરસ જેવી વિવિધ ડ્રગ્સનો સ્ત્રોત છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(C) . પોપી (અફીણ)ના છોડનો લેટેક્સ.
મોર્ફિન એ એક શક્તિશાળી પીડાનાશક આલ્કલોઇડ છે જે પોપી (અફીણ)ના છોડ,$Papaver$ $somniferum$ ના કાચા બીજની કોથળીઓમાંથી નીકળતા સૂકા લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(D) $Smack$ (હેરોઈન) એ અફીણના છોડ $Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવતું ડિપ્રેસન્ટ છે।
$Crack$ (કોકેઈન) એ કોકાના છોડ $Erythroxylum$ $coca$ ના પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવતું ઉત્તેજક (stimulant) છે।
તેથી, સાચો જવાબ $D$ છે।

(D) સાચો જવાબ છે.
હેરોઈન,જેને સામાન્ય રીતે 'સ્મેક' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે રાસાયણિક રીતે ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન છે.
તે સફેદ,ગંધહીન,કડવું અને સ્ફટિકમય સંયોજન છે.
તે અફીણના છોડ ($Papaver$ $somniferum$) ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે અને મોર્ફિનના એસીટાઈલેશન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.

(C) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે હેરોઈન (ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન) એ મોર્ફિનના એસિટિલેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે,ઉલટું નહીં.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે કેનાબીનોઈડ્સ એ રસાયણોનો એક સમૂહ છે જે મગજમાં રહેલા કેનાબીનોઈડ રીસેપ્ટર્સ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે અને તે શરીરના રુધિરાભિસરણ તંત્ર (cardiovascular system) પર તેમની નોંધપાત્ર અસરો માટે જાણીતા છે.

(C) એનાબોલિક સ્ટેરોઈડ્સ એ પુરુષ જાતીય હોર્મોન ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું કૃત્રિમ સ્વરૂપ છે. જ્યારે સ્ત્રીઓ દ્વારા તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે પુરૂષત્વ લાવતી આડઅસરો જેવી કે ભગશેષ (clitoris) નું વિસ્તરણ,વાળની વૃદ્ધિમાં વધારો અને અવાજમાં ઘેરાવો જેવી સમસ્યાઓ પેદા કરી શકે છે.

(C) આકૃતિમાં દર્શાવેલ બંધારણ કેનાબીડિયોલ $(CBD)$ નું છે,જે *Cannabis sativa* (ગાંજો) વનસ્પતિમાં જોવા મળતું મુખ્ય કેનાબીનોઇડ છે.
કેનાબીનોઇડ્સ એ વિવિધ રાસાયણિક સંયોજનોનો એક વર્ગ છે જે કોષોમાં રહેલા કેનાબીનોઇડ રીસેપ્ટર્સ પર કાર્ય કરે છે અને મગજમાં ન્યુરોટ્રાન્સમીટરના મુક્ત થવાને અટકાવે છે.
*Cannabis sativa* એ $THC$ અને $CBD$ સહિતના આ સંયોજનોનો કુદરતી સ્ત્રોત છે.

(D) $1$. નિકોટિન એક ઉત્તેજક તરીકે કાર્ય કરે છે જે એડ્રિનલ ગ્રંથિને રુધિરાભિસરણમાં કેટેકોલામાઈન્સ (જેમ કે એડ્રિનલિન) મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે $(A-II)$.
$2$. મોર્ફિન એક શક્તિશાળી ઓપિયોઇડ છે જે અસરકારક શામક અને પીડાનાશક તરીકે કાર્ય કરે છે $(B-III)$.
$3$. હેરોઈન એક ડિપ્રેસન્ટ છે જે શરીરના કાર્યોને ધીમું કરે છે $(C-IV)$.
$4$. કોકેઈન એક ઉત્તેજક છે જે ડોપામાઈન ટ્રાન્સપોર્ટમાં દખલ કરે છે,જેનાથી ઉત્સાહની લાગણી અને વધેલી ઉર્જા અનુભવાય છે $(D-I)$.
તેથી,સાચી જોડી $A-II, B-III, C-IV, D-I$ છે.