Gujarati

Motion (or rest) on Rough Inclined Surface Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Newton's Laws of Motion and Friction · Motion (or rest) on Rough Inclined Surface

244+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 34 of 244 questions in Gujarati

201
EasyMCQ
$\theta$ ખૂણાવાળા ઢળતા સમતલ પર સરકતા $m$ દળના પદાર્થનો પ્રવેગ,જ્યાં ઘર્ષણાંક $\mu$ છે,તે શોધો.
A
$a=g(\sin \theta+\mu \cos \theta)$
B
$a=g(\sin \theta-\mu \cos \theta)$
C
$a=g(\cos \theta-\mu \sin \theta)$
D
$a=g(\cos \theta+\mu \sin \theta)$

Solution

(B) $\theta$ ખૂણાવાળા ઢળતા સમતલ પર $m$ દળના પદાર્થનો વિચાર કરો. પદાર્થ પર લાગતા બળો નીચે મુજબ છે:
$1$. ઢળતા સમતલની નીચેની દિશામાં લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળનો ઘટક: $mg \sin \theta$.
$2$. સમતલને લંબ રૂપે લાગતું લંબબળ: $N = mg \cos \theta$.
$3$. સમતલની ઉપરની દિશામાં લાગતું ગતિક ઘર્ષણ બળ: $f_k = \mu N = \mu mg \cos \theta$.
ઢળતા સમતલ પર નીચેની દિશામાં લાગતું પરિણામી બળ $F_{\text{net}}$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ ઘટક અને ઘર્ષણ બળનો તફાવત છે:
$F_{\text{net}} = mg \sin \theta - f_k = mg \sin \theta - \mu mg \cos \theta$.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ $F_{\text{net}} = ma$ નો ઉપયોગ કરતા:
$ma = mg \sin \theta - \mu mg \cos \theta$.
બંને બાજુ $m$ વડે ભાગતા,પ્રવેગ $a$ મળે છે:
$a = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$.
Solution diagram
202
EasyMCQ
એક પદાર્થને $30^{\circ}$ ના ઢાળવાળા સમતલ પર ઉપરની તરફ ગતિ કરાવવામાં આવે છે અને ઘર્ષણાંક $0.5$ છે,તો તેનો પ્રતિપ્રવેગ કેટલો હશે? ($g$ = ગુરુત્વપ્રવેગ)
A
$\left(\frac{2+\sqrt{3}}{4}\right) g$
B
$\left(\frac{2-\sqrt{3}}{4}\right) g$
C
$\left(\frac{2-\sqrt{3}}{2}\right) g$
D
$\left(\frac{2+\sqrt{3}}{2}\right) g$

Solution

(A) જ્યારે કોઈ પદાર્થ ઢાળવાળા સમતલ પર ઉપરની તરફ ગતિ કરે છે,ત્યારે ગતિની વિરુદ્ધ દિશામાં લાગતા બળો ગુરુત્વાકર્ષણનો સમતલની દિશામાં ઘટક $(mg \sin \theta)$ અને ઘર્ષણ બળ $(f = \mu N = \mu mg \cos \theta)$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,પરિણામી બળ $F_{net} = ma = -(mg \sin \theta + \mu mg \cos \theta)$ થાય.
આમ,પ્રતિપ્રવેગ $a = g(\sin \theta + \mu \cos \theta)$ દ્વારા મળે છે.
આપેલ કિંમતો $\theta = 30^{\circ}$ અને $\mu = 0.5$ મૂકતા:
$a = g(\sin 30^{\circ} + 0.5 \cos 30^{\circ})$
$a = g\left(\frac{1}{2} + 0.5 \times \frac{\sqrt{3}}{2}\right)$
$a = g\left(\frac{1}{2} + \frac{\sqrt{3}}{4}\right)$
$a = g\left(\frac{2 + \sqrt{3}}{4}\right)$.
Solution diagram
203
EasyMCQ
$5 \text{ kg}$ દળનો એક બ્લોક $45^{\circ}$ ના ઢળતા સમતલ પર $100 \text{ J}$ ની પ્રારંભિક ગતિઊર્જા સાથે ઉપર તરફ ગતિ શરૂ કરે છે. જો બ્લોક અને સમતલ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.5$ હોય,તો બ્લોક અટકે તે પહેલાં તેણે કાપેલું અંતર કેટલું હશે? (ગુરુત્વપ્રવેગ $= 10 \text{ ms}^{-2}$)
A
$\frac{4 \sqrt{2}}{3} \text{ m}$
B
$\frac{3}{\sqrt{2}} \text{ m}$
C
$2 \sqrt{2} \text{ m}$
D
$\frac{6}{5} \sqrt{2} \text{ m}$

Solution

(A) જ્યારે બ્લોકની પ્રારંભિક ગતિઊર્જા ઘર્ષણ વિરુદ્ધ કાર્ય કરવામાં અને સ્થિતિઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે,ત્યારે બ્લોક ઢળતા સમતલ પર અટકી જાય છે.
ઢળતા સમતલનો ખૂણો $\theta = 45^{\circ}$ આપેલ છે,તેથી ઢાળ પર કાપેલું અંતર $(s)$ અને ઊંચાઈ $(h)$ વચ્ચેનો સંબંધ:
$\sin 45^{\circ} = \frac{h}{s} \implies s = \frac{h}{\sin 45^{\circ}} = h \sqrt{2}$.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $(K.E.)$ એ ઘર્ષણ વિરુદ્ધ કરેલા કાર્ય અને સ્થિતિઊર્જામાં થયેલા વધારાના સરવાળા જેટલી હોય છે:
$K.E. = W_{\text{friction}} + \Delta U$
$K.E. = (\mu mg \cos \theta) \cdot s + mgh$
$s = h \sqrt{2}$ અને $\cos 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ કિંમતો મૂકતા:
$100 = (0.5 \times 5 \times 10 \times \frac{1}{\sqrt{2}}) \times (h \sqrt{2}) + (5 \times 10 \times h)$
$100 = (0.5 \times 5 \times 10 \times h) + 50h$
$100 = 25h + 50h$
$100 = 75h$
$h = \frac{100}{75} = \frac{4}{3} \text{ m}$.
તેથી,કાપેલું અંતર $s$:
$s = h \sqrt{2} = \frac{4}{3} \sqrt{2} \text{ m}$.
Solution diagram
204
MediumMCQ
જ્યારે કોઈ પદાર્થને સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણે નમેલા ખરબચડા સમતલ (ઘર્ષણાંક $= \mu$) પર મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે તેનો પ્રવેગ કેટલો હશે? (ગુરુત્વ પ્રવેગ $= g$)
A
$g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$
B
$g(\sin \theta - \cos \theta)$
C
$g(\mu \sin \theta - \cos \theta)$
D
$g(\mu \cos \theta - \sin \theta)$

Solution

(A) $m$ દળ ધરાવતા પદાર્થને $\theta$ ખૂણે નમેલા સમતલ પર ધ્યાનમાં લો. પદાર્થ પર લાગતા બળો નીચે મુજબ છે:
$1$. ગુરુત્વાકર્ષણ બળ $mg$ જે શિરોલંબ નીચેની તરફ લાગે છે.
$2$. લંબ પ્રતિક્રિયા બળ $N$ જે સમતલને લંબ લાગે છે.
$3$. ઘર્ષણ બળ $f$ જે સમતલ પર ઉપરની તરફ લાગે છે અને ગતિનો વિરોધ કરે છે.
ગુરુત્વાકર્ષણ બળના ઘટકો $mg \sin \theta$ (સમતલને સમાંતર) અને $mg \cos \theta$ (સમતલને લંબ) છે.
સમતલને લંબ દિશામાં સંતુલન માટે,$N = mg \cos \theta$.
ઘર્ષણ બળ $f = \mu N = \mu mg \cos \theta$ છે.
સમતલની દિશામાં ન્યૂટનનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા:
$mg \sin \theta - f = ma$
$mg \sin \theta - \mu mg \cos \theta = ma$
$m$ વડે ભાગતા,આપણને પ્રવેગ મળે છે:
$a = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$
Solution diagram
205
EasyMCQ
જ્યારે કોઈ પદાર્થ $\mu$ ઘર્ષણાંક ધરાવતા ઢળતા સમતલ પર નીચે તરફ સરકે છે,ત્યારે તેનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
A
$g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$
B
$g(\sin \theta + \mu \cos \theta)$
C
$g(\mu \sin \theta - \cos \theta)$
D
$g \mu(\sin \theta - \cos \theta)$

Solution

(A) જ્યારે $m$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $a$ પ્રવેગ સાથે ઢળતા સમતલ પર નીચે તરફ સરકે છે,ત્યારે પદાર્થ પર લાગતા બળો નીચે મુજબ છે:
$1$. ઢળતા સમતલની નીચેની દિશામાં લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળનો ઘટક $mg \sin \theta$ છે.
$2$. લંબ પ્રતિક્રિયા બળ $R$ એ $mg \cos \theta$ જેટલું છે.
$3$. ઢળતા સમતલની ઉપરની દિશામાં લાગતું ઘર્ષણ બળ $f = \mu R = \mu mg \cos \theta$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમનો ઉપયોગ સમતલની દિશામાં કરતા:
$ma = mg \sin \theta - f$
$ma = mg \sin \theta - \mu mg \cos \theta$
બંને બાજુ $m$ વડે ભાગતા:
$a = g \sin \theta - \mu g \cos \theta$
$a = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$
Solution diagram
206
MediumMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા એક પોલા અર્ધગોળાની અંદર એક કણ સ્થિર સ્થિતિમાં મૂકવામાં આવે છે. કણ અને અર્ધગોળા વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu = \frac{1}{\sqrt{3}}$ છે. કણ જે મહત્તમ ઊંચાઈ સુધી સ્થિર રહી શકે તે છે
A
$\frac{R}{2}$
B
$\left(1-\frac{\sqrt{3}}{2}\right) R$
C
$\frac{\sqrt{3}}{2} R$
D
$\frac{3R}{8}$

Solution

(B) ધારો કે કણ શિરોલંબ સાથે $\theta$ ખૂણે છે. કણ પર લાગતા બળો તેના વજન $mg$ નીચેની તરફ,લંબબળ $N$ ત્રિજ્યાવર્તી બહારની તરફ અને ઘર્ષણ બળ $f$ સપાટીને સ્પર્શક દિશામાં છે.
કણ સ્થિર રહે તે માટે,સ્પર્શકની દિશામાં વજનનો ઘટક સીમાંત ઘર્ષણ દ્વારા સંતુલિત થવો જોઈએ: $mg \sin \theta = f = \mu N$.
સપાટીને લંબ દિશામાં વજનનો ઘટક લંબબળ દ્વારા સંતુલિત થાય છે: $N = mg \cos \theta$.
$N$ ની કિંમત ઘર્ષણના સમીકરણમાં મૂકતા: $mg \sin \theta = \mu (mg \cos \theta) \implies \tan \theta = \mu = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આમ,$\theta = 30^\circ$.
અર્ધગોળાના તળિયેથી કણની ઊંચાઈ $h = R - R \cos \theta = R(1 - \cos 30^\circ)$ છે.
$h = R(1 - \frac{\sqrt{3}}{2})$.
207
DifficultMCQ
ઢળતા સમતલનો ઉપરનો અડધો ભાગ,જેનો ઢાળનો ખૂણો $\phi$ છે,તે લીસો છે,જ્યારે નીચેનો અડધો ભાગ ખરબચડો છે. ઢળતા સમતલની ટોચ પરથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ કરીને એક પદાર્થ ઢળતા સમતલના તળિયે આવીને સ્થિર થાય છે. તો નીચેના અડધા ભાગ માટે ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$2 \tan \phi$
B
$\tan \phi$
C
$2 \sin \phi$
D
$2 \cos \phi$

Solution

(A) ધારો કે ઢળતા સમતલની કુલ લંબાઈ $l$ છે. ઉપરના અડધા ભાગની લંબાઈ $l/2$ છે અને તે લીસો છે,જ્યારે નીચેના અડધા ભાગની લંબાઈ $l/2$ છે અને તે $\mu$ ઘર્ષણાંક સાથે ખરબચડો છે.
ઉપરના અડધા ભાગ માટે (લીસો):
પ્રવેગ $a_1 = g \sin \phi$ છે. પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ છે. સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2as$ નો ઉપયોગ કરતા,મધ્યબિંદુ પર વેગ $v$:
$v^2 = 0 + 2(g \sin \phi)(l/2) = gl \sin \phi$.
નીચેના અડધા ભાગ માટે (ખરબચડો):
પ્રારંભિક વેગ $v$ (મધ્યબિંદુથી) છે,અને અંતિમ વેગ $0$ (તળિયે) છે. પ્રવેગ $a_2 = g(\sin \phi - \mu \cos \phi)$ છે. $v_f^2 = v_i^2 + 2a_2s$ નો ઉપયોગ કરતા:
$0 = v^2 + 2g(\sin \phi - \mu \cos \phi)(l/2)$.
$v^2 = gl \sin \phi$ મૂકતા:
$0 = gl \sin \phi + gl(\sin \phi - \mu \cos \phi)$.
$gl$ વડે ભાગતા:
$0 = \sin \phi + \sin \phi - \mu \cos \phi$.
$2 \sin \phi = \mu \cos \phi$.
તેથી,$\mu = 2 \tan \phi$.
Solution diagram
208
DifficultMCQ
સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ કરીને,$45^{\circ}$ ના ખૂણે રહેલા ખરબચડા ઢળતા સમતલ પર નીચે સરકતા પદાર્થને લાગતો સમય,તેટલા જ ખૂણે અને તેટલા જ અંતર ધરાવતા લીસા સમતલ પર લાગતા સમય કરતા બમણો છે. તો ગતિજ ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$0.25$
B
$0.33$
C
$0.50$
D
$0.75$

Solution

(D) લીસા ઢળતા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_s = g \sin \theta$ છે. $s$ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $t_s = \sqrt{\frac{2s}{g \sin \theta}}$ છે.
ખરબચડા ઢળતા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_r = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે. લાગતો સમય $t_r = \sqrt{\frac{2s}{g(\sin \theta - \mu \cos \theta)}}$ છે.
આપેલ છે કે $t_r = n t_s$,જ્યાં $n = 2$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{2s}{g(\sin \theta - \mu \cos \theta)} = n^2 \frac{2s}{g \sin \theta}$.
આ સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા $\sin \theta = n^2(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ મળે છે.
$\mu$ માટે સૂત્ર બનાવતા: $\mu = \tan \theta \left(1 - \frac{1}{n^2}\right)$.
$\theta = 45^{\circ}$ અને $n = 2$ કિંમતો મૂકતા: $\mu = \tan 45^{\circ} \left(1 - \frac{1}{2^2}\right) = 1 \times (1 - 0.25) = 0.75$.
209
MediumMCQ
એક કણને $45^{\circ}$ ના ઢાળવાળા ખરબચડા સમતલ પર ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. જો ઘર્ષણાંક $0.5$ હોય,તો તેનો પ્રવેગ કેટલો હશે? ($g=$ ગુરુત્વપ્રવેગ)
A
$\frac{g}{2}$
B
$\frac{g}{2 \sqrt{2}}$
C
$\frac{3 g}{2 \sqrt{2}}$
D
$\frac{g}{\sqrt{2}}$

Solution

(C) જ્યારે કોઈ કણને ઢાળવાળા સમતલ પર ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે,ત્યારે ગુરુત્વાકર્ષણનો ઘટક અને ઘર્ષણ બળ બંને ગતિની વિરુદ્ધ દિશામાં કાર્ય કરે છે.
કણ પર લાગતું કુલ બળ $F_{net} = -(mg \sin \theta + f_k)$ છે,જ્યાં $f_k = \mu_k N = \mu_k mg \cos \theta$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,$ma = -(mg \sin \theta + \mu_k mg \cos \theta)$.
મંદનનું મૂલ્ય $a = g(\sin \theta + \mu \cos \theta)$ થાય.
અહીં $\theta = 45^{\circ}$ અને $\mu = 0.5$ આપેલ છે,તેથી:
$a = g(\sin 45^{\circ} + 0.5 \cos 45^{\circ})$
$a = g(\frac{1}{\sqrt{2}} + 0.5 \cdot \frac{1}{\sqrt{2}})$
$a = g(\frac{1}{\sqrt{2}} + \frac{1}{2 \sqrt{2}}) = g(\frac{2+1}{2 \sqrt{2}})$
$a = \frac{3g}{2 \sqrt{2}}$.
210
DifficultMCQ
એક વ્યક્તિ અચળ પ્રવેગ સાથે કન્વેયર બેલ્ટ પર ઉપર ચઢે છે. બેલ્ટની ઝડપ $\sqrt{\frac{g h}{6}}$ છે અને ઘર્ષણાંક $\frac{5}{3 \sqrt{3}}$ છે. મહત્તમ શક્ય પ્રવેગ સાથે વ્યક્તિને $A$ થી $B$ સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય કેટલો છે?
Question diagram
A
$\sqrt{\frac{h g}{6}}$
B
$\sqrt{6 g h}$
C
$\sqrt{\frac{2 h}{g}}$
D
$\sqrt{\frac{6 h}{g}}$

Solution

(D) કન્વેયર બેલ્ટ પર વ્યક્તિનો મહત્તમ શક્ય પ્રવેગ ઢાળની દિશામાં લાગતા ચોખ્ખા બળને દળ વડે ભાગવાથી મળે છે:
$a_{\max} = \frac{\mu m g \cos \theta - m g \sin \theta}{m} = g(\mu \cos \theta - \sin \theta)$
અહીં $\theta = 30^{\circ}$,$\mu = \frac{5}{3 \sqrt{3}}$,$\sin 30^{\circ} = 0.5$,અને $\cos 30^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ છે:
$a_{\max} = g \left( \frac{5}{3 \sqrt{3}} \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{1}{2} \right) = g \left( \frac{5}{6} - \frac{3}{6} \right) = \frac{g}{3}$
કન્વેયર બેલ્ટની લંબાઈ $L$ અને ઊંચાઈ $h$ વચ્ચેનો સંબંધ $L = \frac{h}{\sin 30^{\circ}} = 2h$ છે.
વ્યક્તિનો જમીનની સાપેક્ષે પ્રારંભિક વેગ $u = \sqrt{\frac{g h}{6}}$ છે.
ગતિના સમીકરણ $S = ut + \frac{1}{2} a t^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2h = \left( \sqrt{\frac{g h}{6}} \right) t + \frac{1}{2} \left( \frac{g}{3} \right) t^2$
$2h = \frac{t \sqrt{gh}}{\sqrt{6}} + \frac{gt^2}{6}$
બંને બાજુ $6$ વડે ગુણતા:
$12h = t \sqrt{6gh} + gt^2$
$gt^2 + t \sqrt{6gh} - 12h = 0$
દ્વિઘાત સૂત્ર $t = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$t = \frac{-\sqrt{6gh} + \sqrt{6gh + 48gh}}{2g} = \frac{-\sqrt{6gh} + \sqrt{54gh}}{2g} = \frac{2\sqrt{6gh}}{2g} = \sqrt{\frac{6h}{g}}$
211
MediumMCQ
$2 \ kg$ દળ ધરાવતું એક પદાર્થ $30^{\circ}$ ના ઢાળવાળા સમતલ પર $4 \ m/s^2$ ના પ્રવેગ સાથે નીચે તરફ સરકે છે. તે જ પદાર્થને તેટલા જ પ્રવેગ સાથે ઉપર તરફ લઈ જવા માટે જરૂરી બાહ્ય બળ કેટલું હશે ($N$ માં)? (ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $= 10 \ m/s^2$)
A
$8$
B
$16$
C
$22$
D
$20$

Solution

(D) આપેલ છે: દળ $m = 2 \ kg$,પ્રવેગ $a = 4 \ m/s^2$,ખૂણો $\theta = 30^{\circ}$,$g = 10 \ m/s^2$.
કિસ્સો $1$: પદાર્થ નીચે તરફ સરકે છે.
ઢાળની દિશામાં ગુરુત્વાકર્ષણ બળનો ઘટક $mg \sin \theta = 2 \times 10 \times \sin 30^{\circ} = 20 \times 0.5 = 10 \ N$ છે.
ધારો કે $f$ એ ઉપરની તરફ લાગતું ઘર્ષણ બળ છે. ગતિનું સમીકરણ:
$mg \sin \theta - f = ma$
$10 - f = 2 \times 4$
$10 - f = 8$
$f = 2 \ N$.
કિસ્સો $2$: પદાર્થ તેટલા જ પ્રવેગ સાથે ઉપર તરફ ગતિ કરે છે.
ધારો કે $F$ એ ઉપરની તરફ લગાડવામાં આવતું બાહ્ય બળ છે. ઘર્ષણ બળ $f$ હવે નીચેની તરફ લાગશે.
ગતિનું સમીકરણ:
$F - mg \sin \theta - f = ma$
$F - 10 - 2 = 2 \times 4$
$F - 12 = 8$
$F = 20 \ N$.
Solution diagram
212
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ત્રણ દળ $m_1, m_2$ અને $m_3$ $(m_1 > m_2 > m_3)$ એક ઢળતી સપાટી પર સ્થિર છે. ઢળતી સપાટીનો ખૂણો $(\theta)$ ધીમે ધીમે વધારવામાં આવે છે જ્યાં સુધી દળ સરકવાનું શરૂ ન કરે. (ધારો કે દળ અને સપાટી વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક અચળ છે). તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
Question diagram
A
$m_3$ એ $m_1$ અને $m_2$ કરતા વધારે ખૂણે સરકવાનું શરૂ કરે છે.
B
$m_3$ એ $m_1$ અને $m_2$ કરતા ઓછા ખૂણે સરકવાનું શરૂ કરે છે.
C
$m_1, m_2$ અને $m_3$ ત્રણેય સમાન ખૂણે સરકવાનું શરૂ કરે છે.
D
$m_2$ એ $m_1$ અને $m_3$ કરતા વધારે ખૂણે સરકવાનું શરૂ કરે છે.

Solution

(C) જ્યારે ઢળતી સપાટીનો ખૂણો (જેને વિરામ કોણ પણ કહેવાય છે) એ ઘર્ષણ કોણ જેટલો થાય ત્યારે પદાર્થ નીચે સરકવાનું શરૂ કરે છે. ધારો કે $\theta$ એ ખૂણો છે જેના પર પદાર્થ સરકવાનું શરૂ કરે છે.
સરકવાની શરૂઆતની સ્થિતિમાં,સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_s$ એ ગુરુત્વાકર્ષણના નીચેની તરફના ઘટક જેટલું હોય છે.
$f_s = mg \sin \theta$
કારણ કે $f_s = \mu N$ અને લંબબળ $N = mg \cos \theta$ છે,તેથી:
$\mu (mg \cos \theta) = mg \sin \theta$
$\mu = \frac{\sin \theta}{\cos \theta} = \tan \theta$
$\theta = \tan^{-1} \mu$
આમ,વિરામ કોણ $\theta$ માત્ર સ્થિત ઘર્ષણાંક $\mu$ પર આધાર રાખે છે અને પદાર્થના દળ $m$ થી સ્વતંત્ર છે. તેથી,ત્રણેય દળ એક જ સમયે સમાન ખૂણે સરકવાનું શરૂ કરશે.
Solution diagram
213
MediumMCQ
જ્યારે ઢળતા સમતલનો નમનકોણ $\theta$ હોય,ત્યારે એક પદાર્થ સમાન વેગ સાથે નીચે સરકે છે. જો તે જ પદાર્થને તે જ ઢળતા સમતલ પર $u$ જેટલા પ્રારંભિક વેગ સાથે ઉપરની તરફ ધકેલવામાં આવે,તો તે સમતલ પર ઉપર જાય છે અને અમુક અંતરે અટકી જાય છે. ત્યારબાદ,પદાર્થ:
A
ઢળતા સમતલ પર નીચે સરકે છે અને $u$ વેગ સાથે જમીન પર પહોંચે છે.
B
ઢળતા સમતલ પર નીચે સરકે છે અને $u$ કરતા ઓછા વેગ સાથે જમીન પર પહોંચે છે.
C
ઢળતા સમતલ પર નીચે સરકે છે અને $u$ કરતા વધારે વેગ સાથે જમીન પર પહોંચે છે.
D
ઢળતા સમતલ પર સ્થિર રહે છે અને નીચે સરકતો નથી.

Solution

(B) $1$. જ્યારે પદાર્થ સમાન વેગ સાથે નીચે સરકે છે,ત્યારે ચોખ્ખું બળ શૂન્ય હોય છે. આનો અર્થ એ છે કે ગુરુત્વાકર્ષણનો ઘટક $mg \sin \theta$ એ ગતિજ ઘર્ષણ $f_k = \mu_k mg \cos \theta$ દ્વારા સંતુલિત થાય છે. તેથી,$\mu_k = \tan \theta$.
$2$. જ્યારે પદાર્થને $u$ વેગ સાથે ઉપર ધકેલવામાં આવે છે,ત્યારે તેને $a_{up} = g \sin \theta + \mu_k g \cos \theta$ જેટલો પ્રતિપ્રવેગ મળે છે. $\mu_k = \tan \theta$ હોવાથી,$a_{up} = 2g \sin \theta$.
$3$. અટકી ગયા પછી,પદાર્થ નીચે સરકે છે. ઉપરની મુસાફરી દરમિયાન ઘર્ષણને કારણે ગુમાવેલી ઉર્જા $W_f = f_k \times d$ છે. નીચેની મુસાફરી દરમિયાન પણ એટલી જ ઉર્જા ઘર્ષણમાં વ્યય થાય છે. કાર્ય-ઉર્જા પ્રમેય મુજબ,અંતિમ ગતિ ઉર્જા $K_f = K_i + W_{gravity} - W_{friction}$ થાય. ઘર્ષણને કારણે ઉર્જાનો વ્યય થતો હોવાથી,અંતિમ વેગ $u$ કરતા ઓછો હશે.
214
MediumMCQ
રેતીને $R$ ત્રિજ્યાના નિશ્ચિત પાયાવાળા નિયમિત શંકુના સ્વરૂપમાં સમક્ષિતિજ જમીન પર ઢગલો કરવાનો છે. રેતીના સ્તરો વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $\mu$ છે. જમીન પર લપસ્યા વિના શંકુના સ્વરૂપમાં રેતીનો મહત્તમ કેટલો કદ ઢગલો કરી શકાય?
A
$\frac{\mu R^3}{3 \pi}$
B
$\frac{\mu R^3}{3}$
C
$\frac{\pi R^3}{3 \mu}$
D
$\frac{\mu \pi R^3}{3}$

Solution

(D) ધારો કે $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા રેતીના શંકુની ઊંચાઈ $h$ છે. સ્થિરતાનો ખૂણો $\alpha$ એ મહત્તમ ખૂણો છે જેના પર રેતી લપસ્યા વિના ઢગલો કરી શકાય છે. આ ખૂણો સ્થિત ઘર્ષણાંક $\mu$ સાથે $\tan \alpha = \mu$ દ્વારા સંબંધિત છે.
શંકુમાં,ખૂણો $\alpha$ એ ત્રાંસી ઊંચાઈ અને સમક્ષિતિજ જમીન વચ્ચે બને છે. શંકુની ભૂમિતિ પરથી,$\tan \alpha = \frac{h}{R}$.
$\tan \alpha$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા,આપણને $\frac{h}{R} = \mu$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $h = \mu R$.
શંકુનું કદ $V$ એ $V = \frac{1}{3} \pi R^2 h$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કદના સૂત્રમાં $h = \mu R$ મૂકતા,આપણને $V_{\max} = \frac{1}{3} \pi R^2 (\mu R) = \frac{\mu \pi R^3}{3}$ મળે છે.
Solution diagram
215
DifficultMCQ
એક ઢળતા સમતલનો ઉપરનો $\left(\frac{1}{n}\right)$ ભાગ લીસો છે અને બાકીનો નીચેનો ભાગ $\mu_k$ ઘર્ષણાંક સાથે ખરબચડો છે. જો એક પદાર્થ ઢળતા સમતલની ટોચ પરથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી ગતિ શરૂ કરે અને સમતલના તળિયે ફરીથી સ્થિર થાય,તો ઢળતા સમતલનો નમનકોણ કેટલો હશે?
A
$\sin^{-1}\left[\left(\frac{n}{n-1}\right) \mu_k\right]$
B
$\sin^{-1}\left[\left(\frac{n-1}{n}\right) \mu_k\right]$
C
$\tan^{-1}\left[\left(\frac{n}{n-1}\right) \mu_k\right]$
D
$\tan^{-1}\left[\left(\frac{n-1}{n}\right) \mu_k\right]$

Solution

(D) ધારો કે $l$ એ ઢળતા સમતલની કુલ લંબાઈ છે અને $\theta$ એ નમનકોણ છે.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,પદાર્થ પર થયેલું કુલ કાર્ય તેની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
પદાર્થ સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે અને તળિયે ફરીથી સ્થિર થાય છે,તેથી ગતિઊર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta K = 0$ છે.
પદાર્થ પર લાગતા બળો ગુરુત્વાકર્ષણ,ઘર્ષણ અને લંબબળ છે.
$1$. ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા થયેલું કાર્ય $(W_g)$: $W_g = mgh = mg(l \sin \theta)$.
$2$. ઘર્ષણ દ્વારા થયેલું કાર્ય $(W_f)$: ઘર્ષણ માત્ર $l(1 - 1/n)$ લંબાઈના નીચેના ભાગ પર લાગે છે. તેથી,$W_f = -f_k \cdot d = -(\mu_k mg \cos \theta) \cdot l(1 - 1/n)$.
$3$. લંબબળ દ્વારા થયેલું કાર્ય $(W_N)$: લંબબળ હંમેશા સ્થાનાંતરને લંબ હોવાથી,$W_N = 0$.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય લાગુ પાડતા: $W_g + W_f + W_N = 0$.
$mg l \sin \theta - \mu_k mg \cos \theta \cdot l \left(\frac{n-1}{n}\right) = 0$.
$mg l \cos \theta$ વડે ભાગતા:
$\tan \theta = \mu_k \left(\frac{n-1}{n}\right)$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1}\left[\left(\frac{n-1}{n}\right) \mu_k\right]$.
Solution diagram
216
MediumMCQ
$5 \ kg$ દળનો એક બ્લોક $45^{\circ}$ ના ખૂણાવાળા પ્રવેગી વેજ (wedge) પર રાખેલ છે. બ્લોક અને વેજ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu = 0.4$ છે. બ્લોકને સ્થિર રાખવા માટે વેજના પ્રવેગનું લઘુત્તમ મૂલ્ય કેટલું હોવું જોઈએ? ($g = 10 \ m \ s^{-2}$ લો.)
Question diagram
A
$\frac{60}{7} \ m \ s^{-2}$
B
$\frac{30}{7} \ m \ s^{-2}$
C
$\frac{30}{\sqrt{7}} \ m \ s^{-2}$
D
$\frac{60}{\sqrt{7}} \ m \ s^{-2}$

Solution

(B) જ્યારે બ્લોક પ્રવેગી વેજ પર સ્થિર રહે છે,ત્યારે વેજના ફ્રેમમાં બ્લોક પર લાગતા બળો: ગુરુત્વાકર્ષણ ($mg$ નીચેની તરફ),સ્યુડો ફોર્સ ($ma$ સમક્ષિતિજ દિશામાં બહારની તરફ),લંબબળ ($N$ સપાટીને લંબ) અને ઘર્ષણબળ ($f$ સપાટીને સમાંતર) છે.
લઘુત્તમ પ્રવેગ $(a_{\min})$ શોધવા માટે,બ્લોકને નીચે સરકતો અટકાવવા ઘર્ષણબળ ઢાળ પર ઉપરની તરફ લાગવું જોઈએ.
ઢાળને સમાંતર અને લંબ બળોના ઘટકો લેતા:
$N = mg \cos \theta + ma \sin \theta$
$f + ma \cos \theta = mg \sin \theta$
$f = \mu N$ હોવાથી,$\mu(mg \cos \theta + ma \sin \theta) = mg \sin \theta - ma \cos \theta$.
$a$ માટે સમીકરણ ગોઠવતા:
$ma(\mu \sin \theta + \cos \theta) = mg(\sin \theta - \mu \cos \theta)$
$a = g \frac{\sin \theta - \mu \cos \theta}{\cos \theta + \mu \sin \theta}$
અહીં $\theta = 45^{\circ}$ હોવાથી,$\sin 45^{\circ} = \cos 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
$a_{\min} = g \frac{1 - \mu}{1 + \mu}$
$g = 10 \ m \ s^{-2}$ અને $\mu = 0.4$ મૂકતા:
$a_{\min} = 10 \times \frac{1 - 0.4}{1 + 0.4} = 10 \times \frac{0.6}{1.4} = \frac{60}{14} = \frac{30}{7} \ m \ s^{-2}$.
217
EasyMCQ
$1 \ kg$ અને $2 \ kg$ દળના બે બ્લોક એક હલકા સળિયા વડે જોડાયેલા છે અને આ તંત્ર $45^{\circ}$ ના ખૂણે રહેલા ખરબચડા ઢળતા સમતલ પર નીચે તરફ સરકે છે. બંને સંપર્ક સપાટીઓ પર ગતિક ઘર્ષણાંક $0.4$ છે. જો તંત્રનો પ્રવેગ $\alpha \sqrt{2} \ m/s^2$ હોય,તો $\alpha$ નું મૂલ્ય શોધો. ($g = 10 \ m/s^2$ લો)
A
$4$
B
$3$
C
$2$
D
$6$

Solution

(B) બંને બ્લોક પર લાગતું ઘર્ષણ બળ ગતિક પ્રકારનું છે.
$1 \ kg$ ના બ્લોક માટે:
$f_1 = \mu m_1 g \cos 45^{\circ} = 0.4 \times 1 \times 10 \times \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{4}{\sqrt{2}} = 2\sqrt{2} \ N$
$2 \ kg$ ના બ્લોક માટે:
$f_2 = \mu m_2 g \cos 45^{\circ} = 0.4 \times 2 \times 10 \times \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{8}{\sqrt{2}} = 4\sqrt{2} \ N$
ઢળતા સમતલની દિશામાં નીચે તરફ લાગતું પરિણામી બળ પ્રવેગ $a = \alpha \sqrt{2}$ આપે છે:
$(m_1 + m_2)g \sin 45^{\circ} - (f_1 + f_2) = (m_1 + m_2)a$
$(1 + 2) \times 10 \times \frac{1}{\sqrt{2}} - (2\sqrt{2} + 4\sqrt{2}) = (1 + 2) \times (\alpha \sqrt{2})$
$30 \times \frac{1}{\sqrt{2}} - 6\sqrt{2} = 3\alpha \sqrt{2}$
બંને બાજુ $\sqrt{2}$ વડે ગુણતા:
$30 - 6 \times 2 = 3\alpha \times 2$
$30 - 12 = 6\alpha$
$18 = 6\alpha$
$\alpha = 3$
Solution diagram
218
MediumMCQ
$y = \frac{x^2}{20}$ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવેલ પેરાબોલિક આકારના રેમ્પ પર એક બ્લોક મૂકવામાં આવ્યો છે. જો સ્થિર ઘર્ષણાંક $\mu_s$ નું મૂલ્ય $0.5$ હોય,તો બ્લોક લપસ્યા વગર જમીનથી કેટલી મહત્તમ ઊંચાઈ પર મૂકી શકાય ($m$ માં)?
A
$2.5$
B
$1.25$
C
$0.5$
D
$0.25$

Solution

(B) જ્યારે વળાંકનો ઢાળ તે બિંદુએ વિરામ કોણના ટેન્જેન્ટ $(\tan \theta = \mu_s)$ જેટલો થાય ત્યારે બ્લોક લપસવાનું શરૂ કરશે.
કોઈપણ બિંદુ $x$ પર વળાંકનો ઢાળ વિકલન દ્વારા મળે છે:
$m = \frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx} \left( \frac{x^2}{20} \right) = \frac{2x}{20} = \frac{x}{10}$.
બ્લોક લપસ્યા વગર સંતુલનમાં રહે તે માટે,ઢાળ નીચેની શરતનું પાલન કરવો જોઈએ:
$\frac{dy}{dx} \leq \mu_s$
લપસવાના બિંદુએ,$\frac{x}{10} = 0.5$.
$x$ માટે ઉકેલતા:
$x = 0.5 \times 10 = 5 \ m$.
હવે,મહત્તમ ઊંચાઈ $h$ શોધવા માટે પેરાબોલાના સમીકરણમાં $x = 5 \ m$ મૂકતા:
$h = y = \frac{x^2}{20} = \frac{5^2}{20} = \frac{25}{20} = 1.25 \ m$.
Solution diagram
219
MediumMCQ
$4 \ kg$ દળનો એક બ્લોક સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવતા ખરબચડા ઢળતા સમતલ પર સ્થિર છે. બ્લોક અને સમતલ વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $0.5$ છે અને બ્લોક પર લાગતું ઘર્ષણ બળ $14.14 \ N$ છે. $\theta$ નું મૂલ્ય શોધો. ($^{\circ}$ માં)
A
$30$
B
$45$
C
$60$
D
$15$

Solution

(B) આપેલ છે: દળ $m = 4 \ kg$,સ્થિત ઘર્ષણાંક $\mu_s = 0.5$,અને ઘર્ષણ બળ $f = 14.14 \ N = 10\sqrt{2} \ N$.
બ્લોક ઢળતા સમતલ પર સ્થિર હોવાથી,ઘર્ષણ બળ એ ઢળતા સમતલની નીચેની તરફ લાગતા ગુરુત્વાકર્ષણ બળના ઘટકને સંતુલિત કરે છે.
$f = mg \sin \theta$
$10\sqrt{2} = 4 \times 10 \times \sin \theta$
$10\sqrt{2} = 40 \sin \theta$
$\sin \theta = \frac{10\sqrt{2}}{40} = \frac{\sqrt{2}}{4} = \frac{1}{2\sqrt{2}} \approx 0.3535$.
જો આપણે માની લઈએ કે આપેલ ઘર્ષણ બળ એ સીમાંત ઘર્ષણ $(f_L = \mu_s N)$ છે:
લંબ પ્રતિક્રિયા બળ $N = mg \cos \theta = 40 \cos \theta$.
$f_L = \mu_s N = 0.5 \times 40 \cos \theta = 20 \cos \theta$.
$f_L = 10\sqrt{2}$ ને સરખાવતા:
$20 \cos \theta = 10\sqrt{2}$
$\cos \theta = \frac{10\sqrt{2}}{20} = \frac{\sqrt{2}}{2} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
તેથી,$\theta = 45^{\circ}$.
Solution diagram
220
MediumMCQ
એક બ્લોક $\theta$ ખૂણે નમેલા સ્થિર વેજ (wedge) પર રહેલો છે. બ્લોક અને સપાટી વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu$ છે. બ્લોક વેજ પર સ્થિર રહે તે માટે $\theta$ નું મહત્તમ મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\mu=\tan \theta$
B
$\mu=\sin \theta$
C
$\mu=\cos \theta$
D
$\mu=\cot \theta$

Solution

(A) બ્લોક સ્થિર રહે તે માટેનો મહત્તમ ખૂણો $\theta$ શોધવા માટે,$m$ દળ ધરાવતા બ્લોક પર લાગતા બળોને ધ્યાનમાં લો:
$1$. ગુરુત્વાકર્ષણ બળ $mg$ શિરોલંબ નીચેની તરફ લાગે છે.
$2$. લંબ પ્રતિક્રિયા બળ $N$ ઢળતી સપાટીને લંબ રૂપે લાગે છે.
$3$. સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_s$ ગતિના વિરોધમાં ઢાળની ઉપરની દિશામાં લાગે છે.
વજન $mg$ ના ઘટકો પાડતા:
- ઢાળને લંબ ઘટક: $mg \cos \theta$
- ઢાળને સમાંતર ઘટક: $mg \sin \theta$
ઢાળને લંબ સંતુલન માટે:
$N = mg \cos \theta$
બ્લોક સ્થિર રહે તે માટે,ગતિ કરાવતું બળ એ સીમાંત ઘર્ષણ બળ કરતા ઓછું અથવા તેના જેટલું હોવું જોઈએ:
$mg \sin \theta \leq f_{s, \text{max}}$
કારણ કે $f_{s, \text{max}} = \mu N = \mu mg \cos \theta$,તેથી:
$mg \sin \theta \leq \mu mg \cos \theta$
બંને બાજુ $mg \cos \theta$ વડે ભાગતા ($\cos \theta \neq 0$ ધારીને):
$\tan \theta \leq \mu$
આમ,$\theta$ નું મહત્તમ મૂલ્ય $\tan \theta = \mu$ દ્વારા મળે છે.
Solution diagram
221
DifficultMCQ
બે સ્પર્શતા બ્લોક્સ $1$ અને $2$ ને સમક્ષિતિજ સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવતા ઢળતા સમતલ પર મૂકવામાં આવ્યા છે. દળ $m_1$ અને $m_2$ છે અને ઢળતા સમતલ અને બે બ્લોક્સ વચ્ચેના ઘર્ષણાંક અનુક્રમે $1.5 \mu$ અને $1.0 \mu$ છે. ગતિ દરમિયાન બ્લોક્સ વચ્ચેનું પ્રતિક્રિયા બળ કેટલું હશે? ($g=$ ગુરુત્વપ્રવેગ)
A
$\left(m_2-m_1\right) \mu g$
B
$\left(m_2+m_1\right) \mu g$
C
$\frac{1}{2} \frac{m_1 m_2}{m_1+m_2} \mu g$
D
$\frac{1}{4} \frac{m_1 m_2}{m_1+m_2} \mu g$

Solution

(D) ધારો કે $a$ એ બંને બ્લોક્સનો સામાન્ય પ્રવેગ છે.
પ્રથમ બ્લોક $(m_1)$ માટે: ઢળતા સમતલ પર લાગતા બળોમાં ગુરુત્વાકર્ષણનો ઘટક $m_1 g \sin 60^{\circ}$ નીચેની તરફ,ઘર્ષણ બળ $f_1 = \mu_1 N_1 = 1.5 \mu m_1 g \cos 60^{\circ}$ ઉપરની તરફ અને બીજા બ્લોક દ્વારા લાગતું પ્રતિક્રિયા બળ $R$ ઉપરની તરફ છે.
ગતિનું સમીકરણ: $m_1 g \sin 60^{\circ} - 1.5 \mu m_1 g \cos 60^{\circ} + R = m_1 a$ --- $(i)$
બીજા બ્લોક $(m_2)$ માટે: ઢળતા સમતલ પર લાગતા બળોમાં ગુરુત્વાકર્ષણનો ઘટક $m_2 g \sin 60^{\circ}$ નીચેની તરફ,ઘર્ષણ બળ $f_2 = \mu_2 N_2 = \mu m_2 g \cos 60^{\circ}$ ઉપરની તરફ અને પ્રથમ બ્લોક દ્વારા લાગતું પ્રતિક્રિયા બળ $R$ નીચેની તરફ છે.
ગતિનું સમીકરણ: $m_2 g \sin 60^{\circ} - \mu m_2 g \cos 60^{\circ} - R = m_2 a$ --- $(ii)$
$(i)$ પરથી,$a = g \sin 60^{\circ} - 1.5 \mu g \cos 60^{\circ} + \frac{R}{m_1}$.
$(ii)$ પરથી,$a = g \sin 60^{\circ} - \mu g \cos 60^{\circ} - \frac{R}{m_2}$.
$a$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$g \sin 60^{\circ} - 1.5 \mu g \cos 60^{\circ} + \frac{R}{m_1} = g \sin 60^{\circ} - \mu g \cos 60^{\circ} - \frac{R}{m_2}$
$R \left( \frac{1}{m_1} + \frac{1}{m_2} \right) = 1.5 \mu g \cos 60^{\circ} - \mu g \cos 60^{\circ} = 0.5 \mu g \cos 60^{\circ}$
$R \left( \frac{m_1 + m_2}{m_1 m_2} \right) = 0.5 \mu g \left( \frac{1}{2} \right) = 0.25 \mu g = \frac{1}{4} \mu g$
$R = \frac{1}{4} \frac{m_1 m_2}{m_1 + m_2} \mu g$.
Solution diagram
222
DifficultMCQ
$10 \ kg$ દળનો એક બ્લોક,જે શરૂઆતમાં સ્થિર છે,તે $45^{\circ}$ ના ઢળતા સમતલ પર નીચે તરફ ગતિ કરે છે. $2 \ s$ પછી બ્લોક દ્વારા કાપવામાં આવેલું અંતર કેટલું હશે? (ગતિશીલ ઘર્ષણાંક $0.3$ અને $g=10 \ m/s^2$ લો)
A
$7 \sqrt{2} \ m$
B
$\frac{9}{\sqrt{2}} \ m$
C
$10 \sqrt{2} \ m$
D
$5 \sqrt{2} \ m$

Solution

(A) ઢળતા સમતલ પર નીચે તરફ સરકતા બ્લોકનો પ્રવેગ $a$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$a = g \sin \theta - \mu g \cos \theta$
આપેલ છે: દળ $m = 10 \ kg$,ખૂણો $\theta = 45^{\circ}$,ગતિશીલ ઘર્ષણાંક $\mu = 0.3$,સમય $t = 2 \ s$,અને ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \ m/s^2$.
આ કિંમતોને પ્રવેગના સૂત્રમાં મૂકતા:
$a = 10 \sin 45^{\circ} - 0.3 \times 10 \cos 45^{\circ}$
$a = 10 \times \frac{1}{\sqrt{2}} - 3 \times \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{7}{\sqrt{2}} \ m/s^2$
શરૂઆતનો વેગ $u = 0$ લઈને અંતર $s$ માટે ગતિના બીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા:
$s = ut + \frac{1}{2}at^2$
$s = 0 \times 2 + \frac{1}{2} \times \left( \frac{7}{\sqrt{2}} \right) \times (2)^2$
$s = \frac{1}{2} \times \frac{7}{\sqrt{2}} \times 4 = \frac{14}{\sqrt{2}} = 7 \sqrt{2} \ m$
આમ,કાપેલું અંતર $7 \sqrt{2} \ m$ છે.
Solution diagram
223
DifficultMCQ
એક નાનો બ્લોક સમક્ષિતિજ સાથે $45^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવતા ઢળતા સમતલ પર નીચેની તરફ સરકવાનું શરૂ કરે છે. ઘર્ષણાંક $\mu$ એ અંતર $s$ સાથે $\mu = C s^2$ મુજબ બદલાય છે,જ્યાં $C$ એ યોગ્ય પરિમાણોનો અચળાંક છે. બ્લોક અટકે તે પહેલાં તેણે કાપેલું અંતર કેટલું હશે?
A
$\sqrt{\frac{3}{C}}$
B
$\sqrt{3 C}$
C
$\sqrt{C}$
D
$\sqrt{\frac{1}{C}}$

Solution

(A) આપેલ છે કે,$\mu = C s^2$.
ઢળતા સમતલ પર બ્લોક પર લાગતું પરિણામી બળ:
$M g \sin \theta - f = M a$
$M g \sin \theta - \mu M g \cos \theta = M a$
$a = g \sin \theta - \mu g \cos \theta$
$\mu = C s^2$ અને $\theta = 45^{\circ}$ મૂકતા:
$a = g \sin 45^{\circ} - C s^2 g \cos 45^{\circ} = \frac{g}{\sqrt{2}} (1 - C s^2)$
$a = v \frac{dv}{ds}$ સંબંધનો ઉપયોગ કરતા:
$v \frac{dv}{ds} = \frac{g}{\sqrt{2}} (1 - C s^2)$
$v dv = \frac{g}{\sqrt{2}} (1 - C s^2) ds$
બંને બાજુ પ્રારંભિક સ્થિતિ $(s=0, v=0)$ થી અંતિમ સ્થિતિ $(s=s_{max}, v=0)$ સુધી સંકલન કરતા:
$\int_{0}^{0} v dv = \int_{0}^{s_{max}} \frac{g}{\sqrt{2}} (1 - C s^2) ds$
$0 = \frac{g}{\sqrt{2}} [s - \frac{C s^3}{3}]_{0}^{s_{max}}$
$g \neq 0$ હોવાથી:
$s_{max} - \frac{C s_{max}^3}{3} = 0$
$s_{max} (1 - \frac{C s_{max}^2}{3}) = 0$
$s_{max} \neq 0$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$1 = \frac{C s_{max}^2}{3}$
$s_{max}^2 = \frac{3}{C}$
$s_{max} = \sqrt{\frac{3}{C}}$
Solution diagram
224
MediumMCQ
ભીના લાકડાની ઢળતી સપાટી પર સ્થિર પડેલા એક લાકડાના બોક્સને ઢાળને લંબ રૂપે લાગતા અચળ બળ $F$ દ્વારા સ્થિર સંતુલનમાં રાખવામાં આવે છે. જો બોક્સનું દળ $1 \ kg$ હોય,ઢાળનો ખૂણો $30^{\circ}$ હોય અને બોક્સ તથા ઢળતા સમતલ વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $0.2$ હોય,તો $F$ નું લઘુત્તમ મૂલ્ય કેટલું હશે? ($g=10 \ m/s^2$ લો)
A
$0 \ N$,કારણ કે $30^{\circ}$ એ વિરામકોણ કરતા ઓછો છે
B
$\geq 1 \ N$
C
$\geq 3.3 \ N$
D
$\geq 16.3 \ N$

Solution

(D) બોક્સને સ્થિર સંતુલનમાં રાખવા માટે,ઢાળની દિશામાં નીચે તરફ લાગતું બળ $(mg \sin \theta)$ એ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $(f_{max})$ દ્વારા સંતુલિત થવું જોઈએ.
બોક્સ પર લાગતું લંબબળ $N$ એ ઢાળને લંબ વજનનો ઘટક અને લાગુ પાડેલા બળ $F$ નો સરવાળો છે:
$N = mg \cos \theta + F$
મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ નીચે મુજબ મળે છે:
$f_{max} = \mu N = \mu(mg \cos \theta + F)$
સંતુલન માટે,$mg \sin \theta \leq f_{max}$,તેથી જરૂરી લઘુત્તમ બળ $F$ ત્યારે મળે જ્યારે $mg \sin \theta = \mu(mg \cos \theta + F)$.
$F$ માટે સૂત્ર બનાવતા:
$F = \frac{mg \sin \theta}{\mu} - mg \cos \theta = mg \left( \frac{\sin \theta}{\mu} - \cos \theta \right)$
અહીં $m = 1 \ kg$,$g = 10 \ m/s^2$,$\theta = 30^{\circ}$,અને $\mu = 0.2$ આપેલ છે:
$F = 1 \times 10 \left( \frac{\sin 30^{\circ}}{0.2} - \cos 30^{\circ} \right)$
$F = 10 \left( \frac{0.5}{0.2} - \frac{\sqrt{3}}{2} \right) = 10 \left( 2.5 - 0.866 \right)$
$F = 10 \times 1.634 = 16.34 \ N$
આમ,$F$ નું લઘુત્તમ મૂલ્ય $\geq 16.3 \ N$ છે.
Solution diagram
225
DifficultMCQ
એક ખરબચડા ઢળતા સમતલ પર પદાર્થને ઉપર તરફ લઈ જવા માટે જરૂરી બળ,પદાર્થને નીચે સરકતો અટકાવવા માટે જરૂરી બળ કરતાં બમણું છે. જ્યારે સમતલનો નમનકોણ $60^{\circ}$ હોય,ત્યારે ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$\frac{1}{3}$
B
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(C) ઉપરની ગતિ માટે,જરૂરી બળ $F_{\text{up}} = mg(\sin \theta + \mu \cos \theta)$ છે.
નીચેની ગતિ માટે,સરકતા અટકાવવા માટે જરૂરી બળ $F_{\text{down}} = mg(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,$F_{\text{up}} = 2 F_{\text{down}}$.
પદોને મૂકતા,$mg(\sin \theta + \mu \cos \theta) = 2mg(\sin \theta - \mu \cos \theta)$.
બંને બાજુ $mg$ વડે ભાગતા,$\sin \theta + \mu \cos \theta = 2 \sin \theta - 2 \mu \cos \theta$.
પદોને ગોઠવતા,$3 \mu \cos \theta = \sin \theta$,જેનું સાદું રૂપ $\mu = \frac{1}{3} \tan \theta$ થાય છે.
આપેલ છે કે $\theta = 60^{\circ}$,તેથી $\mu = \frac{1}{3} \tan 60^{\circ} = \frac{1}{3} \times \sqrt{3} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
Solution diagram
226
DifficultMCQ
એક પદાર્થ $45^{\circ}$ ના ખરબચડા ઢળતા સમતલ પર નીચે સરકવા માટે,તેટલા જ ખૂણા ધરાવતા સંપૂર્ણ લીસા ઢળતા સમતલ પર સરકવા માટે લાગતા સમય કરતાં $n$ ગણો સમય લે છે. પદાર્થ અને ખરબચડા ઢળતા સમતલ વચ્ચેનો ગતિક ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$\left(1-\frac{1}{n^2}\right)$
B
$\left(\frac{1}{1-n^2}\right)$
C
$\sqrt{1-\frac{1}{n^2}}$
D
$\sqrt{1+\frac{1}{n^2}}$

Solution

(A) લીસા ઢળતા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_s = g \sin \theta$ છે. $s$ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $t_s = \sqrt{\frac{2s}{g \sin \theta}}$ છે.
ખરબચડા ઢળતા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_r = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે. લાગતો સમય $t_r = \sqrt{\frac{2s}{g(\sin \theta - \mu \cos \theta)}} = n t_s$ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{2s}{g(\sin \theta - \mu \cos \theta)} = n^2 \frac{2s}{g \sin \theta}$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\sin \theta = n^2(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ મળે,જેમાંથી $\mu \cos \theta = \sin \theta (1 - \frac{1}{n^2})$ મળે છે.
આમ,$\mu = \tan \theta (1 - \frac{1}{n^2})$.
અહીં $\theta = 45^{\circ}$ આપેલ હોવાથી,$\tan 45^{\circ} = 1$,તેથી $\mu = 1 - \frac{1}{n^2}$ થાય.
227
DifficultMCQ
એક પદાર્થને ઢળતી સપાટી પર ઉપર તરફ ગતિ કરાવવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ બળ,તે પદાર્થને નીચે સરકતો અટકાવવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ બળ કરતાં ત્રણ ગણું છે. જો પદાર્થ અને ઢળતી સપાટી વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\frac{1}{2 \sqrt{3}}$ હોય,તો ઢળતી સપાટીનો ખૂણો કેટલો હશે ($^{\circ}$ માં)?
A
$60$
B
$45$
C
$30$
D
$15$

Solution

(C) ખરબચડી ઢળતી સપાટી પર પદાર્થને ઉપર તરફ ગતિ કરાવવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ બળ $F_1 = mg(\sin \theta + \mu \cos \theta)$ છે.
પદાર્થને નીચે સરકતો અટકાવવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ બળ $F_2 = mg(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,$F_1 = 3F_2$.
સમીકરણો મૂકતા,$mg(\sin \theta + \mu \cos \theta) = 3mg(\sin \theta - \mu \cos \theta)$.
બંને બાજુ $mg$ વડે ભાગતા,$\sin \theta + \mu \cos \theta = 3\sin \theta - 3\mu \cos \theta$.
પદોને ગોઠવતા,$4\mu \cos \theta = 2\sin \theta$,જેનું સાદું રૂપ $\tan \theta = 2\mu$ થાય છે.
આપેલ છે કે $\mu = \frac{1}{2\sqrt{3}}$,તેથી $\tan \theta = 2 \times \frac{1}{2\sqrt{3}} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આમ,$\theta = \tan^{-1}(\frac{1}{\sqrt{3}}) = 30^{\circ}$.
228
DifficultMCQ
એક પદાર્થ ખરબચડા ઢળતા સમતલ પર નીચે સરકી રહ્યો છે. પદાર્થ અને સમતલ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.5$ છે. પદાર્થને નીચે સરકાવવા માટે જરૂરી ચોખ્ખું બળ અને પદાર્થ પર લાગતી લંબ પ્રતિક્રિયાનો ગુણોત્તર $1:2$ છે. તો ઢળતા સમતલનો ખૂણો કેટલો હશે ($^{\circ}$ માં)?
A
$15$
B
$30$
C
$45$
D
$60$

Solution

(C) આપેલ છે: ઘર્ષણાંક $\mu = 0.5$. ચોખ્ખા બળ $F$ અને લંબ પ્રતિક્રિયા $R$ નો ગુણોત્તર $\frac{F}{R} = \frac{1}{2}$ છે.
ઢળતા સમતલ પર નીચે સરકતા પદાર્થ પર લાગતું ચોખ્ખું બળ $F = mg \sin \theta - f$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $f$ એ ઘર્ષણ બળ છે.
ઘર્ષણ બળ $f = \mu R$ છે અને લંબ પ્રતિક્રિયા $R = mg \cos \theta$ છે.
આ કિંમતોને $F$ ના સમીકરણમાં મૂકતા: $F = mg \sin \theta - \mu mg \cos \theta$.
હવે,આપેલ ગુણોત્તર $\frac{F}{R} = \frac{1}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{mg \sin \theta - \mu mg \cos \theta}{mg \cos \theta} = \frac{1}{2}$
અંશને છેદ વડે ભાગતા:
$\tan \theta - \mu = \frac{1}{2}$
$\tan \theta = \frac{1}{2} + \mu = 0.5 + 0.5 = 1.0$.
તેથી,$\tan \theta = 1$ હોવાથી,$\theta = 45^{\circ}$ મળે છે.
229
DifficultMCQ
ક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે ઢળેલા ઢળતા સમતલ પર નીચે સરકતા એક નાના બ્લોકનો વિચાર કરો. ઘર્ષણાંક $\mu = \frac{2}{3} x$ છે,જ્યાં $x$ એ અંતર (મીટરમાં) છે જે પદાર્થ નીચે સરકે છે. પદાર્થ અટકે તે પહેલાં તેણે કાપેલું અંતર કેટલું હશે?
A
$\frac{\sqrt{3}}{2} \text{ m}$
B
$\sqrt{3} \text{ m}$
C
$\frac{2}{\sqrt{3}} \text{ m}$
D
$2 \sqrt{3} \text{ m}$

Solution

(B) બ્લોક પરનું લંબબળ $N = mg \cos \theta$ છે.
ઘર્ષણાંક $\mu = \frac{2}{3} x$ હોવાથી,ગતિક ઘર્ષણ બળ $f_k = \mu N = \left( \frac{2}{3} x \right) mg \cos \theta$ થાય.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,બ્લોક પર થયેલું કુલ કાર્ય તેની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે: $W_g + W_f = \Delta K.E. = 0 - 0 = 0$.
જ્યારે બ્લોક $x$ અંતર નીચે સરકે ત્યારે ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા થયેલું કાર્ય $W_g = mgx \sin \theta$ છે.
ચલ ઘર્ષણ બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય $W_f = - \int_0^x f_k \, dx = - \int_0^x \left( \frac{2}{3} x mg \cos \theta \right) dx = - \frac{2}{3} mg \cos \theta \left[ \frac{x^2}{2} \right]_0^x = - \frac{1}{3} mgx^2 \cos \theta$ થાય.
આ કિંમતોને કાર્ય-ઊર્જા સમીકરણમાં મૂકતા: $mgx \sin \theta - \frac{1}{3} mgx^2 \cos \theta = 0$.
$mgx$ વડે ભાગતા ($x \neq 0$ ધારીને): $\sin \theta - \frac{1}{3} x \cos \theta = 0$.
$x$ માટે ઉકેલતા: $x = 3 \tan \theta$.
અહીં $\theta = 30^{\circ}$ આપેલ છે,તેથી $x = 3 \tan 30^{\circ} = 3 \times \frac{1}{\sqrt{3}} = \sqrt{3} \text{ m}$.
Solution diagram
230
DifficultMCQ
એક પદાર્થ $\theta$ ખૂણાવાળા ઢળતા સમતલ પર $E$ જેટલી પ્રારંભિક ગતિઊર્જા સાથે ઉપર તરફ ગતિ કરે છે. સમતલ અને પદાર્થ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu$ છે. પદાર્થ સ્થિર થાય તે પહેલાં ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલું કાર્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{\mu \cos \theta}{E \cos \theta+\sin \theta}$
B
$E$
C
$\frac{\mu E \cos \theta}{\mu \cos \theta-\sin \theta}$
D
$\frac{\mu E \cos \theta}{\mu \cos \theta+\sin \theta}$

Solution

(D) ઢળતા સમતલ પર ઉપર તરફ ગતિ કરતા પદાર્થ પર લાગતું કુલ અવરોધક બળ $F_{net} = mg \sin \theta + f_k$ છે,જ્યાં $f_k = \mu R = \mu mg \cos \theta$ છે.
તેથી,$F_{net} = mg(\sin \theta + \mu \cos \theta)$.
મંદન $a = \frac{F_{net}}{m} = g(\sin \theta + \mu \cos \theta)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,બધા બળો દ્વારા થયેલું કુલ કાર્ય ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે: $W_{total} = \Delta KE = 0 - E = -E$.
ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા થયેલું કાર્ય $W_g = -mg \sin \theta \cdot s$ છે અને ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલું કાર્ય $W_f = f_k \cdot s = \mu mg \cos \theta \cdot s$ છે.
$v^2 - u^2 = 2as$ પરથી,આપણને $0 - u^2 = -2as$ મળે છે,તેથી $s = \frac{u^2}{2a} = \frac{2E/m}{2g(\sin \theta + \mu \cos \theta)} = \frac{E}{mg(\sin \theta + \mu \cos \theta)}$.
ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલું કાર્ય $W_f = (\mu mg \cos \theta) \cdot s = (\mu mg \cos \theta) \cdot \frac{E}{mg(\sin \theta + \mu \cos \theta)} = \frac{\mu E \cos \theta}{\sin \theta + \mu \cos \theta}$ છે.
Solution diagram
231
MediumMCQ
ખરબચડી સપાટી અને બ્લોક વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક નક્કી કરવા માટે,સપાટીને $45^{\circ}$ ના ખૂણે નમેલી રાખવામાં આવે છે અને બ્લોકને સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. બ્લોક $d$ અંતર કાપવા માટે $t$ સમય લે છે. ત્યારબાદ ખરબચડી સપાટીને લીસી સપાટી વડે બદલવામાં આવે છે અને સમાન પ્રયોગનું પુનરાવર્તન કરવામાં આવે છે. હવે બ્લોક તેટલું જ અંતર $d$ કાપવા માટે $t/2$ સમય લે છે. તો ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$3/4$
B
$5/4$
C
$1/2$
D
$1/\sqrt{2}$

Solution

(A) લીસા ઢળતા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_s = g \sin \theta$ છે. $d$ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $t_s = \sqrt{2d / a_s} = \sqrt{2d / (g \sin \theta)}$ છે.
ખરબચડા ઢળતા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_r = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે. $d$ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $t_r = \sqrt{2d / a_r} = \sqrt{2d / (g(\sin \theta - \mu \cos \theta))}$ છે.
આપેલ છે કે $t_r = t$ અને $t_s = t/2$,તેથી $t_r = 2t_s$ થાય.
તેથી,$\sqrt{2d / (g(\sin \theta - \mu \cos \theta))} = 2 \sqrt{2d / (g \sin \theta)}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $1 / (\sin \theta - \mu \cos \theta) = 4 / \sin \theta$.
$\sin \theta = 4 \sin \theta - 4 \mu \cos \theta$.
$4 \mu \cos \theta = 3 \sin \theta$.
$\mu = (3/4) \tan \theta$.
$\theta = 45^{\circ}$ મૂકતા,$\mu = (3/4) \tan 45^{\circ} = 3/4 \times 1 = 3/4$.
Solution diagram
232
DifficultMCQ
$5 \ kg$ દળનો એક બ્લોક સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવતા ઢળતા સમતલ પર ગતિ કરી રહ્યો છે. બ્લોક અને ઢળતા સમતલની સપાટી વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\frac{\sqrt{3}}{2}$ છે. બ્લોક પ્રવેગ વગર નીચે તરફ ગતિ કરે તે માટે બ્લોક પર લગાડવું પડતું બળ . . . . . . $N$ છે.
A
$25$
B
$12.5$
C
$7.5$
D
$15$

Solution

(B) બ્લોક પ્રવેગ વગર નીચે તરફ ગતિ કરે તે માટે,ઢળતા સમતલની દિશામાં પરિણામી બળ શૂન્ય હોવું જોઈએ.
ધારો કે $F$ એ ઢળતા સમતલ પર ઉપરની તરફ લગાડવામાં આવતું બળ છે.
ઢળતા સમતલ પર નીચેની તરફ લાગતું બળ ગુરુત્વાકર્ષણનો ઘટક $mg \sin 30^{\circ}$ છે.
ઢળતા સમતલ પર ઉપરની તરફ લાગતા બળો એ લગાડવામાં આવેલ બળ $F$ અને ગતિક ઘર્ષણ $f_k = \mu N = \mu mg \cos 30^{\circ}$ છે.
બળોને સરખાવતા: $mg \sin 30^{\circ} = F + \mu mg \cos 30^{\circ}$.
કિંમતો મૂકતા: $5 \times 10 \times \frac{1}{2} = F + \frac{\sqrt{3}}{2} \times 5 \times 10 \times \frac{\sqrt{3}}{2}$.
$25 = F + \frac{\sqrt{3}}{2} \times 50 \times \frac{\sqrt{3}}{2} = F + \frac{3}{4} \times 50 = F + 37.5$.
$F = 25 - 37.5 = -12.5 \ N$.
ઋણ નિશાની સૂચવે છે કે અચળ વેગ જાળવી રાખવા માટે બળ $F$ વિરુદ્ધ દિશામાં (એટલે કે ઢળતા સમતલ પર નીચેની તરફ) લગાડવું આવશ્યક છે.
તેથી,ઢળતા સમતલ પર નીચેની તરફ $12.5 \ N$ નું બળ લગાડવું પડશે.
Solution diagram
233
DifficultMCQ
$m$ દળ ધરાવતા બ્લોકને ખરબચડા ઢળતા સમતલ પર સૌથી ઊંચા બિંદુથી સૌથી નીચા બિંદુ સુધી સરકવા માટે લાગતો સમય,સમાન લીસા ઢળતા સમતલ પર લાગતા સમય કરતા $50\%$ વધારે છે. બંને ઢળતા સમતલો સમક્ષિતિજ સાથે $45^\circ$ ના ખૂણે છે. ખરબચડી સપાટી અને બ્લોક વચ્ચેનો ગતિક ઘર્ષણાંક . . . . . . છે.
A
$3$/$4$
B
$2$/$3$
C
$5$/$9$
D
$4$/$9$

Solution

(C) ધારો કે ઢાળની લંબાઈ $L$ છે.
લીસા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_1 = g \sin\theta$ છે. લાગતો સમય $t_1 = \sqrt{2L/a_1}$ છે.
ખરબચડા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_2 = g(\sin\theta - \mu \cos\theta)$ છે. લાગતો સમય $t_2 = \sqrt{2L/a_2}$ છે.
આપેલ છે કે $t_2 = 1.5 t_1$,તેથી $t_2^2 = 2.25 t_1^2$.
$t_1$ અને $t_2$ ના સમીકરણો મૂકતા,આપણને $\frac{2L}{a_2} = 2.25 \frac{2L}{a_1}$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $a_1 = 2.25 a_2$ થાય છે.
$a_1$ અને $a_2$ ની કિંમત મૂકતા,$g \sin\theta = 2.25 g(\sin\theta - \mu \cos\theta)$ મળે છે.
અહીં $\theta = 45^\circ$ હોવાથી,$\sin\theta = \cos\theta = 1/\sqrt{2}$ થાય.
$g \sin\theta$ વડે ભાગતા,$1 = 2.25(1 - \mu)$ મળે છે.
આમ,$1 - \mu = 1/2.25 = 4/9$.
તેથી,$\mu = 1 - 4/9 = 5/9$.
234
DifficultMCQ
એક બ્લોકને સમક્ષિતિજ સાથે $45^\circ$ ના ખૂણે નમેલા સમતલ પર નીચે સરકતા $t$ સમય લાગે છે. જો સપાટીને લીસી (ઘર્ષણરહિત) બનાવવામાં આવે,તો બ્લોકને નીચે સરકતા $t/2$ સમય લાગે છે. બ્લોક અને નમેલા સમતલ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\frac{\alpha}{100}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$75$
B
$80$
C
$85$
D
$90$

Solution

(A) ધારો કે નમેલા સમતલની લંબાઈ $L$ છે. ખરબચડી સપાટી પર બ્લોકનો પ્રવેગ $a_1 = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે અને લીસી સપાટી પર $a_2 = g \sin \theta$ છે.
ગતિના સમીકરણ $s = ut + \frac{1}{2}at^2$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ છે,આપણને મળે છે $L = \frac{1}{2} a_1 t^2$ અને $L = \frac{1}{2} a_2 (t/2)^2$.
$L$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\frac{1}{2} a_1 t^2 = \frac{1}{2} a_2 \frac{t^2}{4}$,જેનું સાદું રૂપ આપતા $a_1 = \frac{a_2}{4}$ અથવા $4a_1 = a_2$ મળે છે.
$\theta = 45^\circ$ (જ્યાં $\sin 45^\circ = \cos 45^\circ = \frac{1}{\sqrt{2}}$) મૂકતા:
$4g(\frac{1}{\sqrt{2}} - \mu \frac{1}{\sqrt{2}}) = g(\frac{1}{\sqrt{2}})$.
બંને બાજુ $\frac{g}{\sqrt{2}}$ વડે ભાગતા,આપણને $4(1 - \mu) = 1$ મળે છે.
$4 - 4\mu = 1 \implies 4\mu = 3 \implies \mu = 0.75$.
આમ,$\mu = \frac{\alpha}{100}$ હોવાથી,$\frac{\alpha}{100} = 0.75$,જેનો અર્થ છે કે $\alpha = 75$.

Newton's Laws of Motion and Friction — Motion (or rest) on Rough Inclined Surface · Frequently Asked Questions

1Are these Newton's Laws of Motion and Friction questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Newton's Laws of Motion and Friction Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.