Gujarati

Excess Pressure and coalesce of Bubble and drop Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Fluid Mechanics and Surface Tension · Excess Pressure and coalesce of Bubble and drop

246+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 246 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
$r$ ત્રિજ્યા અને $q$ વિદ્યુતભાર ધરાવતા મરક્યુરીના $64$ નાના ટીપાં ભેગા થઈને એક મોટું ટીપું બનાવે છે. નાના ટીપાની પૃષ્ઠ વિદ્યુતભાર ઘનતા અને મોટા ટીપાની પૃષ્ઠ વિદ્યુતભાર ઘનતાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1:64$
B
$64:1$
C
$4:1$
D
$1:4$

Solution

(D) ધારો કે દરેક નાના ટીપાની ત્રિજ્યા $r$ અને વિદ્યુતભાર $q$ છે. ધારો કે મોટા ટીપાની ત્રિજ્યા $R$ અને વિદ્યુતભાર $Q$ છે.
$64$ ટીપાં ભેગા થતા હોવાથી,કુલ વિદ્યુતભાર $Q = 64q$ થાય.
મોટા ટીપાનું કદ એ $64$ નાના ટીપાના કદના સરવાળા જેટલું હોય છે: $\frac{4}{3}\pi R^3 = 64 \times \frac{4}{3}\pi r^3$,જે પરથી $R^3 = 64r^3$ મળે,તેથી $R = 4r$.
પૃષ્ઠ વિદ્યુતભાર ઘનતા $\sigma = \frac{\text{વિદ્યુતભાર}}{\text{ક્ષેત્રફળ}} = \frac{q}{4\pi r^2}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
નાના ટીપા માટે,$\sigma_{small} = \frac{q}{4\pi r^2}$.
મોટા ટીપા માટે,$\sigma_{large} = \frac{Q}{4\pi R^2} = \frac{64q}{4\pi (4r)^2} = \frac{64q}{4\pi (16r^2)} = \frac{4q}{4\pi r^2}$.
ગુણોત્તર $\frac{\sigma_{small}}{\sigma_{large}} = \frac{q / 4\pi r^2}{4q / 4\pi r^2} = \frac{1}{4}$ થાય.
52
MediumMCQ
જો $V$ કદ ધરાવતો પરપોટો બનાવવા માટે $W$ જેટલું કાર્ય કરવું પડતું હોય,તો $2V$ કદ ધરાવતો પરપોટો બનાવવા માટે કેટલું કાર્ય કરવું પડે?
A
$W/2$
B
$\sqrt{2} \, W$
C
$\sqrt[3]{2} \, W$
D
$\sqrt[3]{4} \, W$

Solution

(D) ગોળાકાર પરપોટાનું કદ $V = \frac{4}{3} \pi R^3$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જેનો અર્થ છે કે $R = \left( \frac{3V}{4\pi} \right)^{1/3}$.
તેથી,$R^2 = \left( \frac{3}{4\pi} \right)^{2/3} V^{2/3}$,જેનો અર્થ છે કે $R^2 \propto V^{2/3}$.
સાબુના પરપોટા (જેની બે સપાટી હોય છે) બનાવવા માટે કરવામાં આવતું કાર્ય $W = T \times \Delta A = T \times 2(4\pi R^2) = 8\pi R^2 T$ છે.
કારણ કે $W \propto R^2$ અને $R^2 \propto V^{2/3}$,તેથી $W \propto V^{2/3}$ થાય.
આમ,$\frac{W_2}{W_1} = \left( \frac{V_2}{V_1} \right)^{2/3} = \left( \frac{2V}{V} \right)^{2/3} = 2^{2/3} = (2^2)^{1/3} = \sqrt[3]{4}$.
તેથી,$W_2 = \sqrt[3]{4} \, W$.
53
MediumMCQ
એક સાબુના પરપોટાની ત્રિજ્યા બીજા પરપોટા કરતાં ચાર ગણી છે. તો બંને પરપોટા માટે અંદરના વધારાના દબાણનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1:4$
B
$4:1$
C
$1:2$
D
$2:1$

Solution

(A) $r$ ત્રિજ્યા અને $T$ પૃષ્ઠતાણ ધરાવતા સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $\Delta P$ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta P = \frac{4T}{r}$.
બંને પરપોટા માટે $T$ અચળ હોવાથી,વધારાનું દબાણ એ ત્રિજ્યાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે: $\Delta P \propto \frac{1}{r}$.
ધારો કે બે પરપોટાની ત્રિજ્યા $r_1 = 4r$ અને $r_2 = r$ છે.
તેથી,વધારાના દબાણનો ગુણોત્તર $\frac{\Delta P_1}{\Delta P_2} = \frac{r_2}{r_1} = \frac{r}{4r} = \frac{1}{4}$ થાય.
આમ,ગુણોત્તર $1:4$ છે.
54
DifficultMCQ
જો બે સાબુના પરપોટાના અંદરના દબાણ અનુક્રમે $1.01 \text{ atm}$ અને $1.02 \text{ atm}$ હોય, તો તેમના કદનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$102 : 101$
B
$(102)^3 : (101)^3$
C
$8 : 1$
D
$2 : 1$

Solution

(C) સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $\Delta P = P_{in} - P_{out}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વાતાવરણનું દબાણ $P_{out} = 1 \text{ atm}$ લેતા, વધારાનું દબાણ નીચે મુજબ મળે:
$\Delta P_1 = 1.01 \text{ atm} - 1 \text{ atm} = 0.01 \text{ atm}$
$\Delta P_2 = 1.02 \text{ atm} - 1 \text{ atm} = 0.02 \text{ atm}$
વધારાનું દબાણ $\Delta P = \frac{4T}{r}$ હોવાથી, $\Delta P \propto \frac{1}{r}$, જેનો અર્થ છે કે $r \propto \frac{1}{\Delta P}$.
પરપોટાનું કદ $V = \frac{4}{3}\pi r^3$ છે, તેથી $V \propto r^3$.
$r \propto \frac{1}{\Delta P}$ મૂકતા, આપણને $V \propto \frac{1}{(\Delta P)^3}$ મળે છે.
તેથી, કદનો ગુણોત્તર $\frac{V_1}{V_2} = \left( \frac{\Delta P_2}{\Delta P_1} \right)^3$ થાય.
$\frac{V_1}{V_2} = \left( \frac{0.02}{0.01} \right)^3 = (2)^3 = 8$.
આમ, ગુણોત્તર $8 : 1$ છે.
55
MediumMCQ
પાણીમાં રહેલા પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $P_1$ છે. સમાન ત્રિજ્યા ધરાવતા ટીપાંની અંદરનું વધારાનું દબાણ $P_2$ છે. તો:
A
$P_1 = 2P_2$
B
$P_1 = P_2$
C
$P_2 = 2P_1$
D
$P_2 = 0, P_1 \neq 0$

Solution

(B) $r$ ત્રિજ્યા અને $T$ પૃષ્ઠતાણ ધરાવતા પ્રવાહીના ટીપાંની અંદરનું વધારાનું દબાણ $P_2 = \frac{2T}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પાણીમાં રહેલા $r$ ત્રિજ્યા અને $T$ પૃષ્ઠતાણ ધરાવતા હવાના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ પણ $P_1 = \frac{2T}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે (કારણ કે તેની પાસે માત્ર એક જ મુક્ત સપાટી હોય છે).
બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા,આપણને $P_1 = P_2$ મળે છે.
56
DifficultMCQ
$r_1$ અને $r_2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે સાબુના પરપોટા શૂન્યાવકાશમાં સમતાપીય સ્થિતિમાં જોડાઈને $R$ ત્રિજ્યાનો એક મોટો પરપોટો બનાવે છે. તો મોટા પરપોટાની ત્રિજ્યા કેટલી થાય?
A
$R = (r_1 + r_2)/2$
B
$R = r_1(r_1r_2 + r_2)$
C
$R^2 = r_1^2 + r_2^2$
D
$R = r_1 + r_2$

Solution

(C) જ્યારે બે સાબુના પરપોટા શૂન્યાવકાશમાં સમતાપીય સ્થિતિમાં જોડાય છે,ત્યારે કુલ પૃષ્ઠ ઊર્જાનું સંરક્ષણ થાય છે.
સાબુના પરપોટાનું પૃષ્ઠ ક્ષેત્રફળ $A = 8\pi r^2$ છે (કારણ કે તેને બે સપાટી હોય છે).
પ્રારંભિક પૃષ્ઠ ઊર્જા $U_i = T(8\pi r_1^2) + T(8\pi r_2^2)$ છે,જ્યાં $T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે.
અંતિમ પૃષ્ઠ ઊર્જા $U_f = T(8\pi R^2)$ છે.
$U_i = U_f$ હોવાથી,$8\pi r_1^2T + 8\pi r_2^2T = 8\pi R^2T$ મળે.
બંને બાજુ $8\pi T$ વડે ભાગતા,આપણને $R^2 = r_1^2 + r_2^2$ મળે છે.
57
DifficultMCQ
$4 \, cm$ અને $5 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે સાબુના પરપોટા જ્યારે ભેગા થાય,ત્યારે તેમની સામાન્ય સપાટીની ત્રિજ્યા $cm$ માં કેટલી થાય?
Question diagram
A
$4$
B
$20$
C
$5$
D
$4.5$

Solution

(B) જ્યારે $r_1$ અને $r_2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે સાબુના પરપોટા ભેગા થાય,ત્યારે સામાન્ય સપાટીની ત્રિજ્યા $r$ શોધવાનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$r = \frac{r_1 r_2}{r_2 - r_1}$
અહીં $r_1 = 4 \, cm$ અને $r_2 = 5 \, cm$ આપેલ છે (જ્યાં $r_2 > r_1$):
$r = \frac{5 \times 4}{5 - 4}$
$r = \frac{20}{1} = 20 \, cm$
આમ,સામાન્ય સપાટીની ત્રિજ્યા $20 \, cm$ થાય.
58
DifficultMCQ
$R_1$ અને $R_2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે સાબુના પરપોટામાં રહેલા હવાના મોલની સંખ્યાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$\frac{R_1^3}{R_2^3}$
B
$\frac{R_2^3}{R_1^3}$
C
$\left( \frac{P + \frac{4T}{R_1}}{P + \frac{4T}{R_2}} \right) \frac{R_1^3}{R_2^3}$
D
$\left( \frac{P + \frac{4T}{R_2}}{P + \frac{4T}{R_1}} \right) \frac{R_2^3}{R_1^3}$

Solution

(C) આદર્શ વાયુનું સમીકરણ $PV = \mu RT$ છે,જ્યાં $\mu$ એ મોલની સંખ્યા છે.
સાબુના પરપોટા માટે,અંદરનું વધારાનું દબાણ $\Delta P = \frac{4T}{R}$ છે,તેથી કુલ દબાણ $P_{in} = P + \frac{4T}{R}$ થાય,જ્યાં $P$ એ વાતાવરણનું દબાણ છે અને $T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે.
ગોળાકાર પરપોટાનું કદ $V = \frac{4}{3}\pi R^3$ છે.
આમ,મોલની સંખ્યા $\mu = \frac{P_{in} V}{RT} = \frac{(P + \frac{4T}{R}) \cdot \frac{4}{3}\pi R^3}{RT}$ દ્વારા મળે છે.
$R_1$ અને $R_2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે પરપોટા માટે,મોલની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $\frac{\mu_1}{\mu_2}$ નીચે મુજબ છે:
$\frac{\mu_1}{\mu_2} = \frac{(P + \frac{4T}{R_1}) \cdot \frac{4}{3}\pi R_1^3}{(P + \frac{4T}{R_2}) \cdot \frac{4}{3}\pi R_2^3} = \left( \frac{P + \frac{4T}{R_1}}{P + \frac{4T}{R_2}} \right) \frac{R_1^3}{R_2^3}$.
59
MediumMCQ
$r$ ત્રિજ્યા અને $q$ વિદ્યુતભાર ધરાવતાં $64$ નાના બૂંદ ભેગા મળીને એક મોટું બુંદ બનાવે છે. જો વિદ્યુતભારનું સંરક્ષણ થતું હોય,તો નાના બૂંદની પૃષ્ઠ વિદ્યુતભાર ઘનતા અને મોટા બૂંદની પૃષ્ઠ વિદ્યુતભાર ઘનતાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1 : 64$
B
$64 : 1$
C
$4 : 1$
D
$1 : 4$

Solution

(D) ધારો કે નાના બૂંદની ત્રિજ્યા $r$ અને વિદ્યુતભાર $q$ છે. મોટા બૂંદની ત્રિજ્યા $R$ અને વિદ્યુતભાર $Q$ છે.
$64$ નાના બૂંદ ભેગા મળીને એક મોટું બૂંદ બનાવે છે,તેથી કદનું સંરક્ષણ થાય છે: $\frac{4}{3}\pi R^3 = 64 \times \frac{4}{3}\pi r^3$,જે પરથી $R^3 = 64r^3$,એટલે કે $R = 4r$ મળે.
વિદ્યુતભારનું પણ સંરક્ષણ થાય છે: $Q = 64q$.
પૃષ્ઠ વિદ્યુતભાર ઘનતા $\sigma = \frac{\text{વિદ્યુતભાર}}{\text{ક્ષેત્રફળ}} = \frac{q}{4\pi r^2}$.
નાના બૂંદ માટે,$\sigma_{small} = \frac{q}{4\pi r^2}$.
મોટા બૂંદ માટે,$\sigma_{large} = \frac{Q}{4\pi R^2} = \frac{64q}{4\pi (4r)^2} = \frac{64q}{4\pi (16r^2)} = 4 \times \frac{q}{4\pi r^2} = 4\sigma_{small}$.
તેથી,નાના બૂંદ અને મોટા બૂંદની પૃષ્ઠ વિદ્યુતભાર ઘનતાનો ગુણોત્તર $\frac{\sigma_{small}}{\sigma_{large}} = \frac{\sigma_{small}}{4\sigma_{small}} = \frac{1}{4}$ થાય.
60
MediumMCQ
એક સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ બીજા પરપોટા કરતા ત્રણ ગણું છે,તો તેમના કદનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1:3$
B
$1:9$
C
$1:27$
D
$1:81$

Solution

(C) $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $\Delta P = \frac{4T}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે.
આનો અર્થ એ છે કે $\Delta P \propto \frac{1}{r}$.
આપેલ છે કે વધારાના દબાણનો ગુણોત્તર $\frac{\Delta P_1}{\Delta P_2} = 3$ છે,તેથી $\frac{r_2}{r_1} = 3$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{r_1}{r_2} = \frac{1}{3}$.
ગોળાકાર પરપોટાનું કદ $V = \frac{4}{3}\pi r^3$ છે,તેથી તેમના કદનો ગુણોત્તર $\frac{V_1}{V_2} = \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^3$ થશે.
ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર મૂકતા: $\frac{V_1}{V_2} = \left( \frac{1}{3} \right)^3 = \frac{1}{27}$.
61
EasyMCQ
$8 \text{ mm}$ વ્યાસનો એક પરપોટો હવામાં રચાય છે. સાબુના દ્રાવણનું પૃષ્ઠતાણ $30 \text{ dynes/cm}$ છે. પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ ........ $dynes/cm^2$ છે.
A
$150$
B
$300$
C
$3 \times 10^{-3}$
D
$12$

Solution

(B) સાબુના પરપોટાનો વ્યાસ $d = 8 \text{ mm} = 0.8 \text{ cm}$ છે.
સાબુના પરપોટાની ત્રિજ્યા $r = \frac{d}{2} = 0.4 \text{ cm}$ છે.
સાબુના દ્રાવણનું પૃષ્ઠતાણ $T = 30 \text{ dynes/cm}$ છે.
સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ શોધવાનું સૂત્ર $\Delta P = \frac{4T}{r}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$\Delta P = \frac{4 \times 30}{0.4} = \frac{120}{0.4} = 300 \text{ dynes/cm}^2$ મળે છે.
62
EasyMCQ
વરસાદના ટીપાનો વ્યાસ $0.02 \, cm$ છે. જો પાણીનું પૃષ્ઠતાણ $72 \times 10^{-3} \, N/m$ હોય,તો ટીપાની અંદરની અને બહારની સપાટી વચ્ચેનો દબાણનો તફાવત કેટલો હશે?
A
$1.44 \times 10^4 \, dyne/cm^2$
B
$1.44 \times 10^4 \, N/m^2$
C
$1.44 \times 10^3 \, dyne/cm^2$
D
$1.44 \times 10^5 \, N/m^2$

Solution

(A) પ્રવાહીના ટીપાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $\Delta P$ સૂત્ર $\Delta P = \frac{2T}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: વ્યાસ $d = 0.02 \, cm = 0.02 \times 10^{-2} \, m = 2 \times 10^{-4} \, m$.
ત્રિજ્યા $r = \frac{d}{2} = 0.01 \, cm = 10^{-4} \, m$.
પૃષ્ઠતાણ $T = 72 \times 10^{-3} \, N/m$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta P = \frac{2 \times 72 \times 10^{-3}}{10^{-4}} = 144 \times 10^1 = 1440 \, N/m^2$.
$N/m^2$ ને $dyne/cm^2$ માં ફેરવવા માટે: $1 \, N/m^2 = 10 \, dyne/cm^2$.
તેથી,$\Delta P = 1440 \times 10 = 14400 \, dyne/cm^2 = 1.44 \times 10^4 \, dyne/cm^2$.
63
MediumMCQ
એક હવાના પરપોટાની ત્રિજ્યા પાણીના જળાશયના તળિયેથી સપાટી સુધી પહોંચતા બમણી થાય છે. જો વાતાવરણીય દબાણ $10 \, m$ પાણીના સ્તંભ જેટલું હોય,તો જળાશયમાં પાણીની ઊંચાઈ ..... $m$ છે.
Question diagram
A
$10$
B
$20$
C
$70$
D
$80$

Solution

(C) ધારો કે તળિયે હવાના પરપોટાની ત્રિજ્યા $r_1 = r$ છે અને સપાટી પર $r_2 = 2r$ છે.
ધારો કે પાણીના જળાશયની ઊંચાઈ $h$ છે.
જળાશયના તળિયે દબાણ $P_1 = P_{atm} + h \rho g$ છે,જ્યાં $P_{atm}$ એ વાતાવરણીય દબાણ છે.
આપેલ છે કે $P_{atm} = 10 \, m$ પાણી,તેથી આપણે લખી શકીએ $P_1 = (10 + h) \rho g$.
સપાટી પર દબાણ $P_2 = P_{atm} = 10 \rho g$ છે.
બોઈલના નિયમ મુજબ,અચળ તાપમાને,$P_1 V_1 = P_2 V_2$.
પરપોટાનું કદ $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $(10 + h) \rho g \times \frac{4}{3} \pi r^3 = 10 \rho g \times \frac{4}{3} \pi (2r)^3$.
$(10 + h) = 10 \times 8$.
$10 + h = 80$.
$h = 70 \, m$.
64
MediumMCQ
એક પાત્ર,જેના તળિયે $0.1 \ mm$ વ્યાસના ગોળાકાર છિદ્રો છે,તેમાં પાણી ભરવામાં આવે છે. પાણી લીક થયા વગર જે મહત્તમ ઊંચાઈ સુધી ભરી શકાય તે ........ $cm$ હશે. (પૃષ્ઠતાણ $= 75 \times 10^{-3} \ N/m$ અને $g = 10 \ m/s^2$)
A
$20$
B
$40$
C
$30$
D
$60$

Solution

(C) પાણી છિદ્રોમાંથી લીક ન થાય તે માટેની શરત એ છે કે પૃષ્ઠતાણને કારણે ઉદ્ભવતું વધારાનું દબાણ એ પાણીના સ્તંભના હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણને સંતુલિત કરવું જોઈએ.
ગોળાકાર મેનિસ્કસની અંદરનું વધારાનું દબાણ $P = \frac{2T}{R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે અને $R$ એ છિદ્રની ત્રિજ્યા છે.
તળિયે હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ $P = \rho g h$ છે,જ્યાં $\rho$ એ પાણીની ઘનતા $(10^3 \ kg/m^3)$ છે,$g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ છે અને $h$ એ ઊંચાઈ છે.
બંનેને સરખાવતા: $\frac{2T}{R} = \rho g h$.
આપેલ છે: $T = 75 \times 10^{-3} \ N/m$,વ્યાસ $d = 0.1 \ mm = 10^{-4} \ m$,તેથી ત્રિજ્યા $R = 0.05 \times 10^{-3} \ m = 5 \times 10^{-5} \ m$,અને $g = 10 \ m/s^2$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{2 \times 75 \times 10^{-3}}{5 \times 10^{-5}} = 10^3 \times 10 \times h$.
$\frac{150 \times 10^{-3}}{5 \times 10^{-5}} = 10^4 \times h$.
$30 \times 10^2 = 10^4 \times h$.
$3000 = 10000 \times h$.
$h = 0.3 \ m = 30 \ cm$.
65
MediumMCQ
જો અલગ-અલગ ત્રિજ્યાના બે સાબુના પરપોટાને એક નળી દ્વારા જોડવામાં આવે,તો,
A
હવા મોટા પરપોટામાંથી નાના પરપોટામાં વહે છે જ્યાં સુધી કદ સમાન ન થાય
B
હવા મોટા પરપોટામાંથી નાના પરપોટામાં વહે છે જ્યાં સુધી કદ અદલાબદલી ન થાય
C
હવા નાના પરપોટામાંથી મોટા પરપોટામાં વહે છે
D
હવાનું કોઈ વહન થતું નથી.

Solution

(C) $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $\Delta P = P_{in} - P_{out} = \frac{4T}{R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે.
$R_1$ અને $R_2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે પરપોટા માટે,જ્યાં $R_1 < R_2$ છે,નાના પરપોટાની અંદરનું દબાણ $P_1 = P_{atm} + \frac{4T}{R_1}$ છે અને મોટા પરપોટાની અંદરનું દબાણ $P_2 = P_{atm} + \frac{4T}{R_2}$ છે.
જેহেতু $R_1 < R_2$ છે,તેથી $\frac{4T}{R_1} > \frac{4T}{R_2}$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $P_1 > P_2$.
હવા હંમેશા વધુ દબાણવાળા વિસ્તારમાંથી ઓછા દબાણવાળા વિસ્તાર તરફ વહે છે.
તેથી,હવા નાના પરપોટામાંથી મોટા પરપોટા તરફ વહે છે.
66
DifficultMCQ
એક સાબુના પરપોટાની ત્રિજ્યા $R$ અને જાડાઈ $d$ $(d \ll R)$ છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. તે સંકોચાઈને એક ગોળાકાર ટીપું બને છે. ટીપામાં વધારાનું દબાણ અને પરપોટાની અંદરના વધારાના દબાણનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
Question diagram
A
$(\frac{R}{3d})^{1/3}$
B
$(\frac{R}{6d})^{1/3}$
C
$(\frac{R}{24d})^{1/3}$
D
કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે બનેલા પાણીના ટીપાની ત્રિજ્યા $r$ છે.
પરપોટો અને ટીપું બનાવવા માટે વપરાતા પાણીનું કદ સમાન હોવાથી,સાબુના પડનું કદ $V = 4\pi R^2 d$ થાય.
આને ગોળાકાર ટીપાના કદ સાથે સરખાવતા: $4\pi R^2 d = \frac{4}{3} \pi r^3$.
આમ,$r^3 = 3R^2d$,જેનો અર્થ છે કે $r = (3R^2d)^{1/3}$.
ગોળાકાર ટીપામાં વધારાનું દબાણ $\Delta P_{\text{drop}} = \frac{2\sigma}{r}$ છે.
સાબુના પરપોટાની અંદર વધારાનું દબાણ $\Delta P_{\text{bubble}} = \frac{4\sigma}{R}$ છે.
ગુણોત્તર $\frac{\Delta P_{\text{drop}}}{\Delta P_{\text{bubble}}} = \frac{2\sigma/r}{4\sigma/R} = \frac{1}{2} \cdot \frac{R}{r}$ થાય.
$r = (3R^2d)^{1/3}$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને ગુણોત્તર $= \frac{1}{2} \cdot \frac{R}{(3R^2d)^{1/3}} = \frac{1}{2} \cdot (\frac{R^3}{3R^2d})^{1/3} = \frac{1}{2} \cdot (\frac{R}{3d})^{1/3} = (\frac{1}{8} \cdot \frac{R}{3d})^{1/3} = (\frac{R}{24d})^{1/3}$ મળે છે.
67
MediumMCQ
જ્યારે હવાનો પરપોટો ઊંડા તળાવના તળિયેથી પાણીની સપાટીની બરાબર નીચેના બિંદુ સુધી ઉપર આવે છે,ત્યારે પરપોટાની અંદરની હવાનું દબાણ
A
તેની બહારના દબાણ કરતા વધારે હોય છે
B
તેની બહારના દબાણ કરતા ઓછું હોય છે
C
જેમ પરપોટો ઉપર જાય છે તેમ ઘટે છે
D
$A$ અને $C$ બંને

Solution

(D) $h$ ઊંડાઈએ હવાના પરપોટાની અંદરનું દબાણ $P_{in} = P_{o} + h \rho g + \frac{2T}{R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $P_{o}$ એ વાતાવરણીય દબાણ છે,$h \rho g$ એ હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ છે,અને $\frac{2T}{R}$ એ પૃષ્ઠતાણને કારણે વધારાનું દબાણ છે.
જેમ પરપોટો ઉપર આવે છે,તેમ ઊંડાઈ $h$ ઘટે છે,જેના કારણે હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ $h \rho g$ ઘટે છે. પરિણામે,પરપોટો ઉપર જાય તેમ તેની અંદરનું કુલ દબાણ ઘટે છે.
વધુમાં,કારણ કે $P_{in} = P_{out} + \frac{2T}{R}$,પરપોટાની અંદરનું દબાણ હંમેશા તેની બહારના દબાણ $(P_{out} = P_{o} + h \rho g)$ કરતા વધારે હોય છે.
તેથી,વિધાન $A$ અને $C$ બંને સાચા છે.
68
MediumMCQ
ધારો કે પ્રવાહીનું એક ટીપું તેની પૃષ્ઠ ઉર્જામાં ઘટાડા દ્વારા બાષ્પીભવન પામે છે,જેથી તેનું તાપમાન અચળ રહે છે. આ શક્ય બનવા માટે ટીપાની લઘુત્તમ ત્રિજ્યા કેટલી હોવી જોઈએ? પૃષ્ઠતાણ $T$ છે,પ્રવાહીની ઘનતા $\rho$ છે અને $L$ તેની બાષ્પીભવનની ગુપ્ત ઉષ્મા છે.
A
$\frac{2T}{\rho L}$
B
$\frac{\rho L}{T}$
C
$\sqrt{\frac{T}{\rho L}}$
D
$\frac{T}{\rho L}$

Solution

(A) ધારો કે ટીપાની ત્રિજ્યા $R$ છે. ટીપાનું કદ $V = \frac{4}{3}\pi R^3$ છે. જ્યારે ત્રિજ્યામાં $\Delta R$ જેટલો ઘટાડો થાય,ત્યારે બાષ્પીભવન પામતું દળ $\Delta m = \rho \Delta V = \rho (4\pi R^2 \Delta R)$ થાય.
બાષ્પીભવન માટે જરૂરી ઉર્જા $\Delta E = \Delta m L = 4\pi R^2 \Delta R \rho L$ છે.
ટીપાની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 4\pi R^2$ છે. પૃષ્ઠ ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U = T \Delta A = T [4\pi R^2 - 4\pi (R - \Delta R)^2]$ છે.
પદનું વિસ્તરણ કરતા: $\Delta U = 4\pi T [R^2 - (R^2 - 2R\Delta R + \Delta R^2)] = 4\pi T [2R\Delta R - \Delta R^2]$.
$\Delta R^2$ ને અવગણતા,$\Delta U \approx 8\pi T R \Delta R$ મળે.
બાષ્પીભવન માટે જરૂરી ઉર્જાને પૃષ્ઠ ઉર્જામાં થતા ઘટાડા સાથે સરખાવતા: $4\pi R^2 \Delta R \rho L = 8\pi T R \Delta R$.
$R$ માટે ઉકેલતા: $R = \frac{8\pi T}{4\pi \rho L} = \frac{2T}{\rho L}$.
69
MediumMCQ
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા સાબુના પરપોટાના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતા સમતલ દ્વારા તેના એક અડધા ભાગ પર લાગતું પૃષ્ઠતાણ બળ કેટલું હશે?
A
$2\pi rT$
B
$4\pi rT$
C
$\pi rT$
D
$2rT$

Solution

(B) સાબુના પરપોટાને બે સપાટીઓ (અંદરની અને બહારની) હોય છે.
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા આડછેદ માટે,પરિઘ $2\pi r$ છે.
બે સપાટીઓ હોવાથી,સમતલના સંપર્કમાં રહેલી ફિલ્મની કુલ લંબાઈ $L = 2 \times (2\pi r) = 4\pi r$ થાય.
પૃષ્ઠતાણ $T$ ને કારણે લાગતું બળ $F$ એ સૂત્ર $F = T \times L$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$L$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $F = T \times (4\pi r) = 4\pi rT$ મળે છે.
70
DifficultMCQ
એક ગોળાકાર સાબુના પરપોટાનું આંતરિક દબાણ $P_0$ અને ત્રિજ્યા $r_0$ છે અને તે $P_1 = \frac{8P_0}{9}$ દબાણ ધરાવતા બંધ પાત્રમાં સંતુલનમાં છે. પાત્રમાંથી હવા ધીમે ધીમે બહાર કાઢવામાં આવે છે. સાબુના પરપોટાનું તાપમાન અને પૃષ્ઠતાણ અચળ ધારીને, સાબુના પરપોટાની $\frac{\text{અંતિમ ત્રિજ્યા}}{\text{પ્રારંભિક ત્રિજ્યા}}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$3$
D
$7$

Solution

(C) સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $\Delta P = \frac{4S}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
શરૂઆતમાં, દબાણનો તફાવત $P_0 - P_1 = \frac{4S}{r_0}$ છે.
આપેલ છે કે $P_1 = \frac{8P_0}{9}$, તેથી $P_0 - \frac{8P_0}{9} = \frac{4S}{r_0}$, જેનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{P_0}{9} = \frac{4S}{r_0}$, એટલે કે $P_0 = \frac{36S}{r_0}$ મળે.
પ્રારંભિક આંતરિક દબાણ $P_{in, initial} = P_0 = \frac{36S}{r_0}$ છે.
તાપમાન અચળ હોવાથી, પરપોટાની અંદરના હવાના મોલની સંખ્યા અચળ રહે છે. આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ નો ઉપયોગ કરતા, $P_{in, initial} V_{initial} = P_{in, final} V_{final}$ મળે.
અંતે, પાત્રમાંથી હવા કાઢી લેવામાં આવે છે, તેથી $P_{outside} = 0$. અંતિમ આંતરિક દબાણ $P_{in, final} = \frac{4S}{r}$ છે, જ્યાં $r$ એ અંતિમ ત્રિજ્યા છે.
કિંમતો મૂકતા: $(\frac{36S}{r_0})(\frac{4}{3}\pi r_0^3) = (\frac{4S}{r})(\frac{4}{3}\pi r^3)$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $36S r_0^2 = 4S r^2$ મળે, જે $9r_0^2 = r^2$ આપે છે.
તેથી, $r = 3r_0$, અને ગુણોત્તર $\frac{r}{r_0} = 3$ થાય.
71
DifficultMCQ
એક સાબુના પરપોટા (પૃષ્ઠતાણ $= T$) ને મહત્તમ પૃષ્ઠ વિદ્યુતભાર ઘનતા $= \sigma$ સુધી વિદ્યુતભારિત કરવામાં આવે છે. જ્યારે તે ફૂટવાની તૈયારીમાં હોય,ત્યારે તેની ત્રિજ્યા $R$ કેટલી હશે?
A
$R = \frac{\sigma^2}{8\varepsilon_0 T}$
B
$R = \frac{8\varepsilon_0 T}{\sigma^2}$
C
$R = \frac{\sigma}{\sqrt{8\varepsilon_0 T}}$
D
$R = \frac{\sqrt{8\varepsilon_0 T}}{\sigma}$

Solution

(B) પૃષ્ઠતાણને કારણે સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $P_s = \frac{4T}{R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વિદ્યુતભારિત પરપોટાની સપાટી પર લાગતું બહારની તરફનું સ્થિત-વિદ્યુત દબાણ $P_e = \frac{\sigma^2}{2\varepsilon_0}$ છે.
જ્યારે પરપોટો ફૂટવાની તૈયારીમાં હોય,ત્યારે પૃષ્ઠતાણને કારણે લાગતું અંદરની તરફનું દબાણ એ બહારની તરફના સ્થિત-વિદ્યુત દબાણ દ્વારા સંતુલિત થાય છે:
$\frac{4T}{R} = \frac{\sigma^2}{2\varepsilon_0}$.
$R$ માટે સમીકરણને ગોઠવતા:
$R = \frac{8\varepsilon_0 T}{\sigma^2}$.
72
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક કેપિલરી પ્રકારની ટ્યુબ $AB$ ને મેનોમીટર $M$ સાથે જોડવામાં આવી છે. સ્ટોપર $S$ હવાના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરે છે. $AB$ ને સાબુના દ્રાવણમાં ડૂબાડવામાં આવે છે જ્યાં પૃષ્ઠતાણ $T$ છે. સ્ટોપરને થોડીવાર માટે ખોલતા,મેનોમીટરના $B$ છેડે એક પરપોટો બને છે અને મેનોમીટરની ભુજાઓમાં સ્તરનો તફાવત $h$ છે. જો $\rho$ એ સાબુના દ્રાવણની ઘનતા હોય અને $r$ એ પરપોટાની વક્રતા ત્રિજ્યા હોય,તો પ્રવાહીનું પૃષ્ઠતાણ $T$ નીચેનામાંથી કયું હશે?
Question diagram
A
$2r \rho gh$
B
$4r \rho gh$
C
$r \rho gh$
D
$\frac{r \rho gh}{4}$

Solution

(D) આગળ સાબુના પરપોટાની અંદરનું દબાણ $P_{in} = P_0 + \frac{4T}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $P_0$ એ વાતાવરણીય દબાણ છે,$T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે અને $r$ એ પરપોટાની ત્રિજ્યા છે.
મેનોમીટરની ભુજાઓમાં સમાન આડા સ્તરે દબાણ સમાન હોય છે. ધારો કે ખુલ્લી ભુજામાં પ્રવાહીની સપાટી પરનું દબાણ $P_0$ છે. તો નીચલી ભુજા $D$ ને અનુરૂપ સ્તરે દબાણ $P_0 + \rho gh$ છે.
પરપોટા $B$ અને મેનોમીટરની ભુજા $D$ ના સ્તરે દબાણને સરખાવતા (ધારી લો કે $B$ એ $D$ ના સ્તરે જ છે):
$P_0 + \frac{4T}{r} = P_0 + \rho gh$
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા:
$\frac{4T}{r} = \rho gh$
$T$ માટે ઉકેલતા:
$T = \frac{r \rho gh}{4}$
73
DifficultMCQ
$0.05 \ cm^3$ કદના પાણીના ટીપાંને બે કાચની પ્લેટો વચ્ચે દબાવવામાં આવે છે,જેના પરિણામે તે પ્લેટો વચ્ચે ફેલાઈ જાય છે. દરેક પ્લેટ સાથેનો સંપર્ક વિસ્તાર $40 \ cm^2$ છે. જો પાણીનું પૃષ્ઠતાણ $70 \ dyne/cm$ હોય,તો બે કાચની પ્લેટોને અલગ કરવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ લંબબળ ન્યૂટનમાં આશરે કેટલું હશે? (ધારો કે સંપર્કકોણ શૂન્ય છે)
A
$45 \ N$
B
$100 \ N$
C
$90 \ N$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) પ્રવાહી ફિલ્મની અંદરનું દબાણ બહારના વાતાવરણીય દબાણ કરતા $\Delta P = T \left( \frac{1}{r_1} + \frac{1}{r_2} \right)$ જેટલું ઓછું હોય છે.
અહીં ફિલ્મ પાતળી હોવાથી,$r_1 = t/2$ અને $r_2 = \infty$ લેતા,જ્યાં $t$ એ ફિલ્મની જાડાઈ છે.
તેથી,વધારાનું દબાણ $\Delta P = \frac{2T}{t}$ થાય.
પ્લેટોને અલગ કરવા માટે જરૂરી બળ $F = \Delta P \times A = \frac{2TA}{t}$ છે.
કદ $V = A \times t$ હોવાથી,$t = V/A$ મળે.
બળના સમીકરણમાં $t$ ની કિંમત મૂકતા: $F = \frac{2TA^2}{V}$.
આપેલ કિંમતો: $A = 40 \ cm^2 = 40 \times 10^{-4} \ m^2$,$V = 0.05 \ cm^3 = 0.05 \times 10^{-6} \ m^3$,અને $T = 70 \ dyne/cm = 70 \times 10^{-3} \ N/m$.
$F = \frac{2 \times (70 \times 10^{-3} \ N/m) \times (40 \times 10^{-4} \ m^2)^2}{0.05 \times 10^{-6} \ m^3}$.
$F = \frac{140 \times 10^{-3} \times 1600 \times 10^{-8}}{0.05 \times 10^{-6}} = 44.8 \ N \approx 45 \ N$.
Solution diagram
74
DifficultMCQ
બે લાંબી સમાંતર કાચની પ્લેટો વચ્ચે પાણી રહેલું છે. કાચ અને પાણી વચ્ચેનો સંપર્ક કોણ શૂન્ય છે. જો પ્લેટો વચ્ચેનું અંતર $d$ હોય ($d$ નાનું છે) અને પાણીનું પૃષ્ઠતાણ $T$ હોય,તથા વાતાવરણીય દબાણ $P_0$ હોય,તો હવા-પાણીની સપાટીની તરત નીચે પાણીની અંદરનું દબાણ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$P_0 + \frac{2T}{d}$
B
$P_0 + \frac{2T}{(d/2)}$
C
$P_0 + \frac{8T}{d}$
D
$P_0 - \frac{2T}{d}$

Solution

(D) બે સમાંતર પ્લેટો વચ્ચે હવા-પાણીની સપાટી નળાકાર મેનિસ્કસ (meniscus) બનાવે છે.
નળાકાર સપાટી માટે,વધારાનું દબાણ $\Delta P = \frac{T}{R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $R$ એ મેનિસ્કસની વક્રતા ત્રિજ્યા છે.
સંપર્ક કોણ શૂન્ય હોવાથી,મેનિસ્કસ એ $d$ વ્યાસ ધરાવતું અર્ધ-નળાકાર છે.
તેથી,વક્રતા ત્રિજ્યા $R = d/2$ થાય.
વધારાનું દબાણ $\Delta P = P_{atm} - P_{inside} = \frac{T}{R}$ છે.
$R = d/2$ મૂકતા,આપણને $\Delta P = \frac{T}{d/2} = \frac{2T}{d}$ મળે છે.
મેનિસ્કસ હવાની તરફ અંતર્ગોળ હોવાથી,પાણીની અંદરનું દબાણ વાતાવરણીય દબાણ કરતા ઓછું હોય છે.
તેથી,$P_{inside} = P_0 - \Delta P = P_0 - \frac{2T}{d}$.
75
MediumMCQ
એક સાબુના પરપોટાનો આકાર વર્તુળાકાર નળી જેવો છે,જેની વક્રતા ત્રિજ્યા $R$ છે અને તેને લંબ વક્રતા ત્રિજ્યા $5R$ છે. પરપોટામાં વધારાનું દબાણ શોધો.
A
$\frac{6T}{5R}$
B
$\frac{4T}{5R}$
C
$\frac{8T}{5R}$
D
$\frac{12T}{5R}$

Solution

(D) સાબુના પરપોટા માટે વધારાનું દબાણ $\Delta P$ એ સૂત્ર $\Delta P = 2 \times T \times \left(\frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2}\right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે અને $R_1, R_2$ એ મુખ્ય વક્રતા ત્રિજ્યાઓ છે.
અહીં $R_1 = R$ અને $R_2 = 5R$ આપેલ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\Delta P = 2T \times \left(\frac{1}{R} + \frac{1}{5R}\right)$
$\Delta P = 2T \times \left(\frac{5 + 1}{5R}\right)$
$\Delta P = 2T \times \left(\frac{6}{5R}\right)$
$\Delta P = \frac{12T}{5R}$
76
DifficultMCQ
$r_1 = 4 \ cm$ અને $r_2 = 5 \ cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે સાબુના પરપોટા એક સામાન્ય સપાટી $S_1S_2$ પર એકબીજાને સ્પર્શે છે (આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ). આ સામાન્ય સપાટીની વક્રતા ત્રિજ્યા ...... $cm$ હશે.
Question diagram
A
$4$
B
$20$
C
$5$
D
$4.5$

Solution

(B) સાબુના પરપોટા માટે,અંદરનું વધારાનું દબાણ $P = \frac{4T}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે અને $r$ એ ત્રિજ્યા છે.
ધારો કે $r_1 = 4 \ cm$ અને $r_2 = 5 \ cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ અનુક્રમે $P_1$ અને $P_2$ છે.
$P_1 = \frac{4T}{r_1}$ અને $P_2 = \frac{4T}{r_2}$.
અહીં $r_1 < r_2$ હોવાથી,નાના પરપોટાની અંદરનું દબાણ મોટા પરપોટાની અંદરના દબાણ કરતા વધારે છે $(P_1 > P_2)$.
સામાન્ય સપાટી નાના પરપોટા તરફ વળેલી હશે અને તેની વક્રતા ત્રિજ્યા $R$ હશે. આ સામાન્ય સપાટી પર દબાણનો તફાવત $\Delta P = P_1 - P_2$ છે.
સામાન્ય સપાટી માટે,દબાણનો તફાવત $\Delta P = \frac{4T}{R}$ છે.
તેથી,$\frac{4T}{R} = \frac{4T}{r_1} - \frac{4T}{r_2}$.
$\frac{1}{R} = \frac{1}{r_1} - \frac{1}{r_2} = \frac{r_2 - r_1}{r_1 r_2}$.
$R = \frac{r_1 r_2}{r_2 - r_1} = \frac{4 \times 5}{5 - 4} = \frac{20}{1} = 20 \ cm$.
77
DifficultMCQ
જો $V$ કદનો પરપોટો ફુલાવવા માટે કરવામાં આવેલ કાર્ય $W$ હોય,તો તે જ સાબુના દ્રાવણમાંથી $2V$ કદનો પરપોટો ફુલાવવા માટે કરવામાં આવેલ કાર્ય કેટલું હશે?
A
$W/2$
B
$\sqrt{2} W$
C
$\sqrt[3]{2} W$
D
$\sqrt[3]{4} W$

Solution

(D) $R$ ત્રિજ્યાનો સાબુનો પરપોટો ફુલાવવા માટે કરવામાં આવતું કાર્ય $W = T \times \Delta A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\Delta A$ એ સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં થતો ફેરફાર છે. સાબુના પરપોટા માટે બે સપાટીઓ હોય છે,તેથી $\Delta A = 2 \times (4 \pi R^2) = 8 \pi R^2$.
આમ,$W = 8 \pi R^2 T$.
પરપોટાનું કદ $V = \frac{4}{3} \pi R^3$ હોવાથી,$R^3 \propto V$,જેનો અર્થ છે કે $R \propto V^{1/3}$.
આને કાર્યના સમીકરણમાં મૂકતા: $W \propto R^2 \propto (V^{1/3})^2 = V^{2/3}$.
તેથી,$\frac{W_2}{W_1} = \left( \frac{V_2}{V_1} \right)^{2/3}$.
અહીં $V_1 = V$ અને $V_2 = 2V$ આપેલ છે,તેથી $\frac{W_2}{W} = \left( \frac{2V}{V} \right)^{2/3} = 2^{2/3} = (2^2)^{1/3} = 4^{1/3} = \sqrt[3]{4}$.
આમ,$W_2 = \sqrt[3]{4} W$.
78
DifficultMCQ
$R$ અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે સાબુના પરપોટા એકબીજાના સંપર્કમાં આવે છે. $R$ એ $r$ કરતા મોટું છે. સામાન્ય સપાટીની વક્રતા ત્રિજ્યા કેટલી હશે?
A
$\frac{R-r}{Rr}$
B
$\frac{Rr}{R-r}$
C
$\frac{R+r}{Rr}$
D
$\frac{Rr}{R+r}$

Solution

(B) $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $P = \frac{4S}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $S$ એ પૃષ્ઠતાણ છે.
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા પરપોટા માટે,અંદરનું દબાણ $P_1 = P_{atm} + \frac{4S}{R}$ છે.
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા પરપોટા માટે,અંદરનું દબાણ $P_2 = P_{atm} + \frac{4S}{r}$ છે.
$R > r$ હોવાથી,દબાણ $P_2$ એ $P_1$ કરતા વધારે છે.
સામાન્ય સપાટી મોટી ત્રિજ્યા $(R)$ વાળા પરપોટા તરફ ફૂલેલી રહેશે.
સામાન્ય સપાટી પર દબાણનો તફાવત $\Delta P = P_2 - P_1 = \frac{4S}{r} - \frac{4S}{R}$ છે.
ધારો કે $r_c$ એ સામાન્ય સપાટીની વક્રતા ત્રિજ્યા છે. તેથી $\Delta P = \frac{4S}{r_c}$.
$\Delta P$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$\frac{4S}{r_c} = 4S \left( \frac{1}{r} - \frac{1}{R} \right)$.
$\frac{1}{r_c} = \frac{R - r}{Rr}$.
તેથી,$r_c = \frac{Rr}{R - r}$.
79
DifficultMCQ
જો $V$ કદનો પરપોટો ફુલાવવા માટે કરવામાં આવેલ કાર્ય $W$ હોય,તો $2V$ કદનો બીજો પરપોટો ફુલાવવા માટે કરવામાં આવેલ કાર્ય કેટલું હશે?
A
$2W$
B
$W$
C
$\sqrt{2}W$
D
$2^{2/3}W$

Solution

(D) $R$ ત્રિજ્યાનો સાબુનો પરપોટો ફુલાવવા માટે કરવામાં આવતું કાર્ય $W = T \times \Delta A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે અને $\Delta A$ એ સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં થતો ફેરફાર છે. સાબુના પરપોટાને બે સપાટી હોવાથી,$\Delta A = 2 \times (4\pi R^2) = 8\pi R^2$ થાય.
આમ,$W = 8\pi R^2 T$.
પરપોટાનું કદ $V = \frac{4}{3}\pi R^3$ છે,જેનો અર્થ છે કે $R = (\frac{3V}{4\pi})^{1/3}$.
$W$ ના સમીકરણમાં $R$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $W \propto R^2 \propto V^{2/3}$ મળે છે.
જો નવું કદ $V' = 2V$ હોય,તો નવું કાર્ય $W'$ એ $W' = W \times (\frac{V'}{V})^{2/3}$ દ્વારા મળે છે.
$W' = W \times (\frac{2V}{V})^{2/3} = 2^{2/3}W$.
80
MediumMCQ
પાણીમાં $r$ ત્રિજ્યાનો એક હવાના પરપોટો પાણીની સપાટીથી $h$ ઊંડાઈએ છે. જો $P$ વાતાવરણીય દબાણ હોય, અને $d$ તથા $T$ અનુક્રમે પાણીની ઘનતા અને પૃષ્ઠતાણ હોય, તો પરપોટાની અંદરનું દબાણ કેટલું હશે?
A
$P + hdg - (4T/r)$
B
$P + hdg + (2T/r)$
C
$P + hdg - (2T/r)$
D
$P + hdg + (4T/r)$

Solution

(B) પ્રવાહીમાં $h$ ઊંડાઈએ દબાણ $P_{liquid} = P + hdg$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $P$ વાતાવરણીય દબાણ છે, $d$ પ્રવાહીની ઘનતા છે, અને $g$ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ છે.
પાણીમાં રહેલા હવાના પરપોટાની માત્ર એક સપાટી પ્રવાહીના સંપર્કમાં હોય છે। $r$ ત્રિજ્યાના હવાના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $\Delta P = \frac{2T}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે.
તેથી, પરપોટાની અંદરનું કુલ દબાણ એ આસપાસના પ્રવાહીનું દબાણ અને પૃષ્ઠતાણને કારણે વધારાના દબાણનો સરવાળો છે:
$P_{in} = P_{liquid} + \Delta P$
$P_{in} = P + hdg + \frac{2T}{r}$
Solution diagram
81
MediumMCQ
એક પોલા ગોળામાં નાનું છિદ્ર છે. જ્યારે તેને પાણીમાં $40 \, cm$ ની ઊંડાઈએ લઈ જવામાં આવે છે ત્યારે પાણી ગોળામાં પ્રવેશે છે. છિદ્રનો વ્યાસ ....... $mm$ છે (પાણીનું પૃષ્ઠતાણ $= 0.07 \, N/m$):
A
$7$
B
$0.07$
C
$0.0007$
D
$0.7$

Solution

(B) પાણીની ઊંડાઈને કારણે દબાણ $P = h \rho g$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પાણીને છિદ્રમાં પ્રવેશવા માટે,પાણી દ્વારા લાગતું દબાણ છિદ્ર પરના કેશિકા દબાણ (વધારાનું દબાણ) ને દૂર કરવું આવશ્યક છે,જે $P = \frac{2T}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંનેને સરખાવતા,આપણને મળે છે $h \rho g = \frac{2T}{r}$.
ત્રિજ્યા $r$ માટે ઉકેલતા,આપણને મળે છે $r = \frac{2T}{h \rho g}$.
છિદ્રનો વ્યાસ $d$ એ $d = 2r = \frac{4T}{h \rho g}$ છે.
આપેલ છે: $h = 40 \, cm = 0.4 \, m$,$T = 0.07 \, N/m$,$\rho = 10^3 \, kg/m^3$,અને $g = 9.8 \, m/s^2$.
કિંમતો મૂકતા: $d = \frac{4 \times 0.07}{0.4 \times 10^3 \times 9.8} = 0.07 \times 10^{-3} \, m = 0.07 \, mm$ (જ્યાં $g \approx 10 \, m/s^2$ લેતા).
82
EasyMCQ
જો બરફના ટુકડાને ગુરુત્વાકર્ષણ મુક્ત અવકાશમાં મૂકવામાં આવે,તો જ્યારે બરફ ઓગળે ત્યારે શું થાય?
A
તે સમઘન આકારમાં જ રહે છે.
B
તે અનિયમિત આકારના ટુકડાઓમાં વિભાજિત થઈ જશે.
C
તે નાના પાણીના ટીપાંમાં વિભાજિત થઈ જશે.
D
તે ગોળાકાર આકાર ધારણ કરશે.

Solution

(D) જ્યારે બરફનો ટુકડો ઓગળે છે,ત્યારે તે ઘનમાંથી પ્રવાહી અવસ્થામાં ફેરવાય છે.
ગુરુત્વાકર્ષણ મુક્ત વાતાવરણમાં,પ્રવાહીના ટીપાંને વિકૃત કરવા માટે વજન જેવું કોઈ બાહ્ય બળ હોતું નથી.
પ્રવાહીનું પૃષ્ઠતાણ (surface tension) આપેલ કદ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટાડવાનું કાર્ય કરે છે.
આપેલ કદ માટે,ન્યૂનતમ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતો ભૌમિતિક આકાર ગોળો છે.
તેથી,ઓગળેલું પાણી કુદરતી રીતે ગોળાકાર આકાર ધારણ કરશે.
83
DifficultMCQ
એક નળાકાર જેમાં ગતિશીલ પિસ્ટન છે, તેમાં $p_1$ દબાણ હેઠળ હવા અને $r$ ત્રિજ્યાનો સાબુનો પરપોટો છે. સાબુના પરપોટાનું કદ અડધું કરવા માટે પિસ્ટનને ધીમેથી નળાકારમાં ધકેલીને હવાને જે દબાણ $p_2$ સુધી સંકોચવી જોઈએ તે કેટલું હશે? (પૃષ્ઠતાણ $\sigma$ છે અને તાપમાન $T$ અચળ રાખવામાં આવે છે)
A
$8p_1 + \frac{24\sigma}{r}$
B
$4p_1 + \frac{24\sigma}{r}$
C
$2p_1 + \frac{24\sigma}{r}$
D
$2p_1 + \frac{12\sigma}{r}$

Solution

(A) ધારો કે સાબુના પરપોટાની અંદરની હવાનું પ્રારંભિક દબાણ $P_{in,1}$ છે。
સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $\Delta P = \frac{4\sigma}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે。
તેથી, $P_{in,1} - p_1 = \frac{4\sigma}{r} \implies P_{in,1} = p_1 + \frac{4\sigma}{r} \quad ...(i)$
તાપમાન $T$ અચળ હોવાથી, પરપોટાની અંદરની હવા માટે બોઈલનો નિયમ $(PV = \text{અચળ})$ લાગુ પડે છે。
જ્યારે ત્રિજ્યા $r' = r/2$ થાય છે, ત્યારે કદ $V$ એ $V' = \frac{4}{3}\pi(r/2)^3 = \frac{1}{8}V$ થાય છે。
તેથી, પરપોટાની અંદરનું નવું દબાણ $P_{in,2} = 8P_{in,1} = 8(p_1 + \frac{4\sigma}{r}) = 8p_1 + \frac{32\sigma}{r}$ થશે。
પરપોટાની બહારનું નવું દબાણ $p_2$ છે. નવી ત્રિજ્યા $r/2$ માટે વધારાના દબાણનું સમીકરણ:
$P_{in,2} - p_2 = \frac{4\sigma}{r/2} = \frac{8\sigma}{r}$.
$P_{in,2}$ ની કિંમત મૂકતા:
$(8p_1 + \frac{32\sigma}{r}) - p_2 = \frac{8\sigma}{r}$.
$p_2 = 8p_1 + \frac{32\sigma}{r} - \frac{8\sigma}{r} = 8p_1 + \frac{24\sigma}{r}$.
Solution diagram
84
DifficultMCQ
શૂન્યાવકાશમાં બનેલા બે ગોળાકાર સાબુના પરપોટાના વ્યાસ $3.0 \, mm$ અને $4.0 \, mm$ છે. તેઓ જોડાઈને એક જ ગોળાકાર પરપોટો બનાવે છે. જો તાપમાન અચળ રહેતું હોય,તો બનેલા પરપોટાનો વ્યાસ $mm$ માં શોધો.
A
$5.0$
B
$5.8$
C
$6.2$
D
$7.0$

Solution

(A) પરપોટા શૂન્યાવકાશમાં હોવાથી,તેમની અંદરની હવાનું દબાણ $P_1 = \frac{4\sigma}{r_1}$ અને $P_2 = \frac{4\sigma}{r_2}$ છે.
તાપમાન અચળ રહેતું હોવાથી,આદર્શ વાયુના નિયમ મુજબ હવાનું કુલ દળ જળવાઈ રહે છે,એટલે કે $P_1V_1 + P_2V_2 = PV$.
દબાણ અને કદ $(V = \frac{4}{3}\pi r^3)$ માટેના સૂત્રો મૂકતા:
$\left(\frac{4\sigma}{r_1}\right) \left(\frac{4}{3}\pi r_1^3\right) + \left(\frac{4\sigma}{r_2}\right) \left(\frac{4}{3}\pi r_2^3\right) = \left(\frac{4\sigma}{r}\right) \left(\frac{4}{3}\pi r^3\right)$
આ સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા $r_1^2 + r_2^2 = r^2$ મળે છે.
આપેલ વ્યાસ $D_1 = 3.0 \, mm$ અને $D_2 = 4.0 \, mm$ હોવાથી,ત્રિજ્યા $r_1 = 1.5 \, mm$ અને $r_2 = 2.0 \, mm$ થશે.
$r^2 = (1.5)^2 + (2.0)^2 = 2.25 + 4.0 = 6.25$.
$r = \sqrt{6.25} = 2.5 \, mm$.
તેથી નવા પરપોટાનો વ્યાસ $D = 2r = 2 \times 2.5 = 5.0 \, mm$ થાય.
85
DifficultMCQ
$4 \ cm$ ત્રિજ્યાનો એક નાનો સાબુનો પરપોટો $6 \ cm$ ત્રિજ્યાના બીજા પરપોટાની અંદર કોઈ પણ સંપર્ક વગર રહેલો છે. ધારો કે $P_2$ એ અંદરના પરપોટાની અંદરનું દબાણ છે અને $P_0$ એ બહારના પરપોટાની બહારનું દબાણ છે. જે પરપોટાની અંદર અને બહાર વચ્ચેનું દબાણ તફાવત $P_2 - P_0$ હોય,તેની ત્રિજ્યા ....... $cm$ હશે.
A
$6$
B
$12$
C
$4.8$
D
$2.4$

Solution

(D) સાબુના પરપોટા માટે,વધારાનું દબાણ $\Delta P = \frac{4T}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે અને $r$ એ ત્રિજ્યા છે.
ધારો કે $P_1$ એ બે પરપોટા વચ્ચેના વિસ્તારમાં દબાણ છે.
$r_1 = 4 \ cm$ ત્રિજ્યાના અંદરના પરપોટા માટે:
$P_2 - P_1 = \frac{4T}{4} \quad ...(i)$
$r_2 = 6 \ cm$ ત્રિજ્યાના બહારના પરપોટા માટે:
$P_1 - P_0 = \frac{4T}{6} \quad ...(ii)$
સમીકરણ $(i)$ અને $(ii)$ નો સરવાળો કરતા:
$(P_2 - P_1) + (P_1 - P_0) = \frac{4T}{4} + \frac{4T}{6}$
$P_2 - P_0 = 4T \left( \frac{1}{4} + \frac{1}{6} \right)$
ધારો કે $r$ એ એવા પરપોટાની ત્રિજ્યા છે જેનું વધારાનું દબાણ $P_2 - P_0$ જેટલું છે:
$P_2 - P_0 = \frac{4T}{r}$
$P_2 - P_0$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$\frac{4T}{r} = 4T \left( \frac{1}{4} + \frac{1}{6} \right)$
$\frac{1}{r} = \frac{1}{4} + \frac{1}{6} = \frac{3 + 2}{12} = \frac{5}{12}$
$r = \frac{12}{5} = 2.4 \ cm$.
Solution diagram
86
MediumMCQ
જો બે કાચની પ્લેટોની વચ્ચે પાણી હોય અને તેઓ ખૂબ જ ઓછા અંતરે અલગ થયેલી હોય (આકૃતિ જુઓ),તો તેમને અલગ ખેંચવી ખૂબ મુશ્કેલ છે. આનું કારણ એ છે કે વચ્ચેનું પાણી બાજુ પર નળાકાર સપાટી બનાવે છે જે વાતાવરણની તુલનામાં પાણીમાં નીચું દબાણ ઉત્પન્ન કરે છે. જો નળાકાર સપાટીની ત્રિજ્યા $R$ હોય અને પાણીનું પૃષ્ઠતાણ $T$ હોય,તો પ્લેટોની વચ્ચેના પાણીમાં દબાણ કેટલું ઓછું હશે?
Question diagram
A
$\frac{T}{R}$
B
$\frac{4T}{R}$
C
$\frac{T}{4R}$
D
$\frac{2T}{R}$

Solution

(A) વક્ર પ્રવાહી સપાટી પર દબાણનો તફાવત યંગ-લાપ્લેસ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta P = T \left( \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2} \right)$.
બે પ્લેટો વચ્ચેના પાણીની નળાકાર સપાટી માટે,વક્રતાની બે ત્રિજ્યા $R_1 = R$ અને $R_2 = \infty$ છે (કારણ કે સપાટી નળાકાર વક્રતાને લંબ દિશામાં સીધી છે).
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\Delta P = T \left( \frac{1}{R} + \frac{1}{\infty} \right)$
કારણ કે $\frac{1}{\infty} = 0$,આપણને મળે છે:
$\Delta P = \frac{T}{R}$.
Solution diagram
87
MediumMCQ
$0.1\, cm$ ત્રિજ્યાનો એક હવાના પરપોટો એવા પ્રવાહીમાં છે જેનું પૃષ્ઠતાણ $0.06\, N/m$ અને ઘનતા $10^3\, kg/m^3$ છે. પરપોટાની અંદરનું દબાણ વાતાવરણીય દબાણ કરતા $1100\, N/m^2$ જેટલું વધારે છે. પરપોટો પ્રવાહીની સપાટીથી કેટલી ઊંડાઈ $h$ ($m$ માં) પર હશે? $(g = 9.8\, m/s^2)$
A
$0.1$
B
$0.15$
C
$0.20$
D
$0.25$

Solution

(A) આપેલ છે: હવાના પરપોટાની ત્રિજ્યા,$r = 0.1\, cm = 10^{-3}\, m$.
પ્રવાહીનું પૃષ્ઠતાણ,$S = 0.06\, N/m = 6 \times 10^{-2}\, N/m$.
પ્રવાહીની ઘનતા,$\rho = 10^3\, kg/m^3$.
પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ,$P_{excess} = 1100\, N/m^2$.
પ્રવાહીની સપાટીથી પરપોટાની ઊંડાઈ,$h = ?$.
ઊંડાઈ $h$ પર પરપોટાની અંદરનું કુલ દબાણ $P_{in} = P_{atm} + h\rho g + \frac{2S}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વાતાવરણીય દબાણ કરતા વધારાનું દબાણ $P_{excess} = P_{in} - P_{atm} = h\rho g + \frac{2S}{r}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $1100 = h \times 10^3 \times 9.8 + \frac{2 \times 6 \times 10^{-2}}{10^{-3}}$.
$1100 = 9800h + 120$.
$9800h = 1100 - 120 = 980$.
$h = \frac{980}{9800} = 0.1\, m$.
88
DifficultMCQ
બે સાબુના પરપોટા જોડાઈને એક પરપોટો બનાવે છે. જો $V$ એ હવાના કદમાં થતો ફેરફાર હોય અને $S$ એ કુલ સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં થતો ફેરફાર હોય, $T$ એ પૃષ્ઠતાણ હોય અને $P$ એ વાતાવરણીય દબાણ હોય, તો નીચેનામાંથી કયો સંબંધ સાચો છે?
A
$4PV+3ST = 0$
B
$3PV+4ST = 0$
C
$2PV+3ST = 0$
D
$3PV+2ST = 0$

Solution

(B) ધારો કે $P_1, R_1$ અને $P_2, R_2$ એ બે સાબુના પરપોટાના આંતરિક દબાણ અને ત્રિજ્યા છે, અને $P_3, R_3$ એ પરિણામી એક પરપોટાનું આંતરિક દબાણ અને ત્રિજ્યા છે.
સાબુના પરપોટાનું આંતરિક દબાણ $P_{in} = P + \frac{4T}{R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ધારી લઈએ કે પ્રક્રિયા સમતાપી છે, તેથી હવાનું કુલ પ્રમાણ ($PV$ ના સંદર્ભમાં) અચળ રહે છે: $P_1V_1 + P_2V_2 = P_3V_3$.
દબાણ અને કદ માટેના સમીકરણો મૂકતા: $(P + \frac{4T}{R_1})(\frac{4}{3}\pi R_1^3) + (P + \frac{4T}{R_2})(\frac{4}{3}\pi R_2^3) = (P + \frac{4T}{R_3})(\frac{4}{3}\pi R_3^3)$.
આનું વિસ્તરણ કરતા આપણને મળે છે: $P(\frac{4}{3}\pi R_1^3 + \frac{4}{3}\pi R_2^3 - \frac{4}{3}\pi R_3^3) + \frac{16\pi T}{3}(R_1^2 + R_2^2 - R_3^2) = 0$.
અહીં, $V = V_3 - (V_1 + V_2)$ એ કદમાં થતો ફેરફાર છે, તેથી $V_1 + V_2 - V_3 = -V$. તેમજ, $S = S_3 - (S_1 + S_2)$ એ સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં થતો ફેરફાર છે, જ્યાં $S_i = 4\pi R_i^2$, તેથી $S_1 + S_2 - S_3 = -S$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $P(-V) + \frac{4T}{3}(-S) = 0$.
$-3$ વડે ગુણતા, આપણને $3PV + 4ST = 0$ મળે છે.
89
DifficultMCQ
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા પ્રવાહીના ઘણા બધા ટીપાં જોડાઈને $R$ ત્રિજ્યાનું એક મોટું ટીપું બનાવે છે. આ પ્રક્રિયામાં મુક્ત થતી ઉર્જા મોટા ટીપાની ગતિ ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે. મોટા ટીપાની ઝડપ કેટલી હશે? (આપેલ છે: પ્રવાહીનું પૃષ્ઠતાણ $T$,ઘનતા $\rho$)
A
$\sqrt{\frac{T}{\rho}\left(\frac{1}{r} - \frac{1}{R}\right)}$
B
$\sqrt{\frac{2T}{\rho}\left(\frac{1}{r} - \frac{1}{R}\right)}$
C
$\sqrt{\frac{4T}{\rho}\left(\frac{1}{r} - \frac{1}{R}\right)}$
D
$\sqrt{\frac{6T}{\rho}\left(\frac{1}{r} - \frac{1}{R}\right)}$

Solution

(D) જ્યારે $r$ ત્રિજ્યાના $n$ ટીપાં જોડાઈને $R$ ત્રિજ્યાનું એક મોટું ટીપું બનાવે છે,ત્યારે કદનું સંરક્ષણ થાય છે: $n(\frac{4}{3}\pi r^3) = \frac{4}{3}\pi R^3$,તેથી $n = (R/r)^3$.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન મુક્ત થતી ઉર્જા એ પૃષ્ઠ ક્ષેત્રફળમાં થયેલા ઘટાડા અને પૃષ્ઠતાણ $T$ ના ગુણાકાર જેટલી હોય છે:
$E = T \times (A_{initial} - A_{final}) = T \times (n \cdot 4\pi r^2 - 4\pi R^2)$.
$n = R^3/r^3$ મૂકતા:
$E = 4\pi T (\frac{R^3}{r^3} \cdot r^2 - R^2) = 4\pi T R^3 (\frac{1}{r} - \frac{1}{R})$.
આ ઉર્જા મોટા ટીપાની ગતિ ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે:
$K.E. = \frac{1}{2} M v^2 = E$,જ્યાં $M$ એ મોટા ટીપાનું દળ છે,$M = \rho \cdot V = \rho \cdot \frac{4}{3}\pi R^3$.
બંનેને સરખાવતા:
$\frac{1}{2} (\frac{4}{3}\pi R^3 \rho) v^2 = 4\pi T R^3 (\frac{1}{r} - \frac{1}{R})$.
$\frac{2}{3} \pi R^3 \rho v^2 = 4\pi T R^3 (\frac{1}{r} - \frac{1}{R})$.
$v^2 = \frac{4 \times 3}{2} \frac{T}{\rho} (\frac{1}{r} - \frac{1}{R}) = \frac{6T}{\rho} (\frac{1}{r} - \frac{1}{R})$.
$v = \sqrt{\frac{6T}{\rho} (\frac{1}{r} - \frac{1}{R})}$.
90
MediumMCQ
$\text{એક સાબુના પરપોટાને, જે નળીના મુખ પર યાંત્રિક પંપ દ્વારા ફુલાવવામાં આવે છે, તેનું કદ સમય સાથે અચળ દરે વધે છે. પરપોટાની અંદરના દબાણનો સમય પરનો આધાર દર્શાવતો સાચો આલેખ કયો છે?}$
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
$\text{આમાંથી કોઈ નહીં}$

Solution

(D) $\text{ધારો કે સાબુના પરપોટાનું કદ } V \text{ છે અને વધારાનો દર અચળ છે, તેથી } V = kt, \text{ જ્યાં } k \text{ અચળાંક છે。}
V = \frac{4}{3}\pi R^3 \text{ હોવાથી, } \frac{4}{3}\pi R^3 = kt \text{ મળે, જેનો અર્થ છે કે } R = \left( \frac{3k}{4\pi} t \right)^{1/3}.
\text{સાબુના પરપોટાની અંદરનું દબાણ } P_{in} = P_{atm} + \frac{4T}{R} \text{ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં } P_{atm} \text{ વાતાવરણીય દબાણ છે અને } T \text{ પૃષ્ઠતાણ છે。}
\text{દબાણના સમીકરણમાં } R \text{ ની કિંમત મૂકતા: } P_{in} = P_{atm} + \frac{4T}{\left( \frac{3k}{4\pi} t \right)^{1/3}}。
\text{આને } P_{in} = P_{atm} + C \cdot t^{-1/3} \text{ તરીકે લખી શકાય, જ્યાં } C \text{ અચળાંક છે。}
\text{આપેલા કોઈ પણ આલેખ } (P \text{ વિરુદ્ધ } 1/t, P \text{ વિરુદ્ધ } \log(t), \text{ અથવા } P \text{ વિરુદ્ધ } t) P \propto t^{-1/3} \text{ સંબંધ દર્શાવતા નથી。}
\text{તેથી, સાચો વિકલ્પ } D \text{ છે。}$
91
MediumMCQ
$3r$ અને $4r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે સાબુના પરપોટા એકબીજાના સંપર્કમાં છે. પરપોટા વચ્ચેની આંતર સપાટીની વક્રતા ત્રિજ્યા કેટલી હશે?
A
$3r$
B
$3.5r$
C
$12r$
D
$r$

Solution

(C) $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $P = \frac{4T}{R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે.
જ્યારે $r_1$ અને $r_2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે પરપોટા (જ્યાં $r_2 > r_1$) સંપર્કમાં હોય,ત્યારે નાના પરપોટાની અંદરનું દબાણ $(P_1)$ મોટા પરપોટાની અંદરના દબાણ $(P_2)$ કરતા વધારે હોય છે.
સામાન્ય આંતર સપાટી પર દબાણનો તફાવત $\Delta P = P_1 - P_2 = \frac{4T}{r_1} - \frac{4T}{r_2} = 4T \left( \frac{1}{r_1} - \frac{1}{r_2} \right)$ છે.
જો $R$ એ આંતર સપાટીની વક્રતા ત્રિજ્યા હોય,તો $\Delta P = \frac{4T}{R}$ થાય.
$\Delta P$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\frac{4T}{R} = 4T \left( \frac{r_2 - r_1}{r_1 r_2} \right)$.
તેથી,$R = \frac{r_1 r_2}{r_2 - r_1}$.
અહીં $r_1 = 3r$ અને $r_2 = 4r$ આપેલ છે,તેથી $R = \frac{(3r)(4r)}{4r - 3r} = \frac{12r^2}{r} = 12r$.
92
DifficultMCQ
જો સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $2\, mm$ ઊંચાઈના તેલના સ્તંભ દ્વારા સંતુલિત થતું હોય,તો સાબુના દ્રાવણનું પૃષ્ઠતાણ કેટલું હશે? $(r = 1\, cm$ અને ઘનતા $d = 0.8\, g/cm^3)$
A
$3.9\, N/m$
B
$3.9 \times 10^{-2}\, N/m$
C
$3.9 \times 10^{-3}\, N/m$
D
$3.9\, dyne/m$

Solution

(B) સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $P = \frac{4T}{R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ દબાણ $h$ ઊંચાઈના તેલના સ્તંભ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા દબાણ $P = h \rho g$ દ્વારા સંતુલિત થાય છે.
બંનેને સરખાવતા,$\frac{4T}{R} = h \rho g$,તેથી $T = \frac{R h \rho g}{4}$.
આપેલ મૂલ્યો: $R = 1\, cm = 10^{-2}\, m$,$h = 2\, mm = 2 \times 10^{-3}\, m$,$\rho = 0.8\, g/cm^3 = 800\, kg/m^3$,અને $g = 9.8\, m/s^2$.
આ કિંમતો મૂકતા: $T = \frac{10^{-2} \times 2 \times 10^{-3} \times 800 \times 9.8}{4}$.
ગણતરી કરતા $T = 3.92 \times 10^{-3}\, N/m$ મળે છે,જે વિકલ્પ $B$ ની નજીક છે.
93
DifficultMCQ
એક સાબુના પરપોટામાં વધારાનું દબાણ બીજા પરપોટા કરતા ત્રણ ગણું છે. તો તેમના કદનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1 : 3$
B
$1 : 9$
C
$27 : 1$
D
$1 : 27$

Solution

(D) $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $\Delta P = \frac{4T}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ પૃષ્ઠતાણ છે.
આનો અર્થ એ છે કે $\Delta P \propto \frac{1}{r}$,અથવા $r \propto \frac{1}{\Delta P}$.
આપેલ છે કે પ્રથમ પરપોટામાં વધારાનું દબાણ બીજા કરતા ત્રણ ગણું છે,તેથી $\Delta P_1 = 3 \Delta P_2$.
તેથી,તેમની ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર $\frac{r_1}{r_2} = \frac{\Delta P_2}{\Delta P_1} = \frac{1}{3}$ થાય.
ગોળાકાર પરપોટાનું કદ $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ છે,તેથી $V \propto r^3$.
તેમના કદનો ગુણોત્તર $\frac{V_1}{V_2} = \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^3 = \left( \frac{1}{3} \right)^3 = \frac{1}{27}$ થાય.
94
MediumMCQ
પાણીની સપાટીની બરાબર નીચે $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા હવાના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $p_1$ છે. સપાટીની બહાર સમાન ત્રિજ્યા ધરાવતા ટીપાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $p_2$ છે. જો $T$ એ પૃષ્ઠતાણ હોય,તો
A
$p_1 = 2p_2$
B
$p_1 = p_2$
C
$p_2 = 2p_1$
D
$p_2 = 0, p_1 \neq 0$

Solution

(B) પાણીની સપાટીની બરાબર નીચે બનેલા હવાના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $p_1 = \frac{2T}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,કારણ કે ત્યાં માત્ર એક જ પ્રવાહી-હવા આંતરપૃષ્ઠ હોય છે.
તે જ રીતે,$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા પ્રવાહીના ટીપાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $p_2 = \frac{2T}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,કારણ કે ત્યાં પણ માત્ર એક જ પ્રવાહી-હવા આંતરપૃષ્ઠ હોય છે.
બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા,આપણને $p_1 = p_2$ મળે છે.
95
DifficultMCQ
$r_1$ અને $r_2$ $(r_1 > r_2)$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે સાબુના પરપોટા સંપર્કમાં આવે છે. તેમની સામાન્ય સપાટીની વક્રતા ત્રિજ્યા $r$ છે. $r$ શોધો.
A
$r = \frac{r_1 + r_2}{2}$
B
$r = \frac{r_1 r_2}{r_1 - r_2}$
C
$r = \frac{r_1 r_2}{r_1 + r_2}$
D
$r = \sqrt{r_1 r_2}$

Solution

(B) ધારો કે $p_0$ એ વાતાવરણીય દબાણ છે.
ધારો કે $p_1$ અને $p_2$ એ અનુક્રમે $r_1$ અને $r_2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે પરપોટાની અંદરનું દબાણ છે.
સાબુના પરપોટાની અંદરનું વધારાનું દબાણ $\Delta p = \frac{4S}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $S$ એ પૃષ્ઠતાણ છે.
આમ,પરપોટાની અંદરનું દબાણ:
$p_1 = p_0 + \frac{4S}{r_1}$
$p_2 = p_0 + \frac{4S}{r_2}$
અહીં $r_1 > r_2$ હોવાથી,$p_2 > p_1$ થશે.
જ્યારે તેઓ સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે સામાન્ય સપાટી $r$ વક્રતા ત્રિજ્યા ધરાવતા પડદા તરીકે કાર્ય કરે છે. આ સામાન્ય સપાટી પર દબાણનો તફાવત:
$p_2 - p_1 = \frac{4S}{r}$
$p_1$ અને $p_2$ ના સમીકરણો મૂકતા:
$(p_0 + \frac{4S}{r_2}) - (p_0 + \frac{4S}{r_1}) = \frac{4S}{r}$
$\frac{4S}{r_2} - \frac{4S}{r_1} = \frac{4S}{r}$
$4S$ વડે ભાગતા:
$\frac{1}{r} = \frac{1}{r_2} - \frac{1}{r_1}$
$\frac{1}{r} = \frac{r_1 - r_2}{r_1 r_2}$
તેથી,$r = \frac{r_1 r_2}{r_1 - r_2}$.
Solution diagram
96
MediumMCQ
જ્યારે કેશિકા નળીને પારો ધરાવતા પાત્રમાં ડુબાડવામાં આવે છે, ત્યારે કેશિકામાં પારાનું સ્તર નીચે જાય છે કારણ કે મેનિસ્કસની બરાબર નીચેનું દબાણ
A
શૂન્ય છે
B
વાતાવરણીય દબાણ જેટલું છે
C
વાતાવરણીય દબાણ કરતા ઓછું છે
D
વાતાવરણીય દબાણ કરતા વધારે છે

Solution

(D) જે પ્રવાહી સપાટીને ભીંજવતું નથી (જેમ કે પારો), તેના માટે મેનિસ્કસ ઉપરની તરફ બહિર્ગોળ (convex) હોય છે.
યંગ-લાપ્લેસ સમીકરણ મુજબ, વક્ર સપાટી પરના દબાણનો તફાવત $\Delta P = P_{out} - P_{in} = \frac{2T}{R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બહિર્ગોળ મેનિસ્કસ માટે, મેનિસ્કસની બરાબર નીચેનું દબાણ $(P_{in})$ તેની ઉપરના દબાણ $(P_{out})$ કરતા વધારે હોય છે.
મેનિસ્કસની બરાબર ઉપરનું દબાણ એ વાતાવરણીય દબાણ $(P_0)$ હોવાથી, મેનિસ્કસની બરાબર નીચેનું દબાણ $P_{in} = P_0 + \frac{2T}{R}$ થાય છે.
તેથી, મેનિસ્કસની બરાબર નીચેનું દબાણ વાતાવરણીય દબાણ કરતા વધારે હોય છે, જેના કારણે કેશિકા નળીમાં પારાનું સ્તર નીચે જાય છે.
97
MediumMCQ
$0.05\, cm^3$ કદના પાણીના ટીપાને બે કાચની પ્લેટો વચ્ચે દબાવવામાં આવે છે,જેના પરિણામે તે ફેલાઈને $40\, cm^2$ જેટલું ક્ષેત્રફળ રોકે છે. જો પાણીનું પૃષ્ઠતાણ $70\, dyne/cm$ હોય,તો બે કાચની પ્લેટોને અલગ કરવા માટે જરૂરી લંબ બળ ન્યૂટનમાં કેટલું હશે?
A
$90$
B
$44.8$
C
$22.4$
D
$448$

Solution

(B) પાણીના સ્તરની જાડાઈ $d$ એ $d = \frac{V}{A} = \frac{0.05\, cm^3}{40\, cm^2} = 1.25 \times 10^{-3}\, cm$ દ્વારા મળે છે.
પાણીના સ્તરની અંદરનું વધારાનું દબાણ $\Delta P = \frac{2T}{d}$ છે.
પ્લેટોને અલગ કરવા માટે જરૂરી બળ $F = \Delta P \times A = \frac{2T}{d} \times A = \frac{2T \times A}{V/A} = \frac{2T \times A^2}{V}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $F = \frac{2 \times 70\, dyne/cm \times (40\, cm^2)^2}{0.05\, cm^3} = \frac{140 \times 1600}{0.05} = 4,480,000\, dyne$.
કારણ કે $1\, Newton = 10^5\, dyne$,તેથી $F = \frac{4,480,000}{10^5}\, N = 44.8\, N$.
98
MediumMCQ
એક સાબુના પરપોટાની $(S.T = 30\, dyne/cm)$ ત્રિજ્યા $1\, cm$ છે. તેની ત્રિજ્યા બમણી કરવા માટે કરવું પડતું કાર્ય ........ $ergs$ હશે.
A
$960\pi$
B
$2261$
C
$20$
D
$2260.8$

Solution

(D) સાબુના પરપોટાની ત્રિજ્યા $R_1$ થી $R_2$ સુધી વધારવા માટે કરવું પડતું કાર્ય $W$ એ પૃષ્ઠ ઊર્જામાં થતા ફેરફાર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સાબુના પરપોટાને બે સપાટી હોવાથી,કાર્ય $W = 2 \times T \times \Delta A$ થાય,જ્યાં $\Delta A = 4\pi R_2^2 - 4\pi R_1^2$ છે.
આપેલ છે: $T = 30\, dyne/cm$,$R_1 = 1\, cm$,$R_2 = 2\, cm$.
$W = 2 \times 30 \times 4\pi \times (2^2 - 1^2)$
$W = 60 \times 4\pi \times (4 - 1)$
$W = 240\pi \times 3 = 720\pi$.
$\pi \approx 3.14$ લેતા,$W = 720 \times 3.14 = 2260.8\, ergs$.
99
MediumMCQ
$R$ ત્રિજ્યાનું એક મોટું ટીપું $r$ ત્રિજ્યાના $729$ નાના પાણીના ટીપાં દ્વારા બને છે,તો દરેક નાના ટીપાની ત્રિજ્યા કેટલી હશે?
A
$\frac{R}{9}$
B
$\frac{R}{900}$
C
$\frac{R}{1800}$
D
$\frac{R}{9000}$

Solution

(A) મોટા ટીપાનું કદ એ $729$ નાના ટીપાંના કદના સરવાળા જેટલું હોય છે.
ધારો કે $V_{big}$ એ મોટા ટીપાનું કદ છે અને $V_{small}$ એ એક નાના ટીપાનું કદ છે.
$V_{big} = 729 \times V_{small}$
ગોળાના કદના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{4}{3}\pi R^3 = 729 \times \frac{4}{3}\pi r^3$.
બંને બાજુથી $\frac{4}{3}\pi$ દૂર કરતા,આપણને $R^3 = 729 \times r^3$ મળે છે.
બંને બાજુ ઘનમૂળ લેતા,$R = \sqrt[3]{729} \times r$.
કારણ કે $9^3 = 729$,તેથી $R = 9r$.
આમ,દરેક નાના ટીપાની ત્રિજ્યા $r = \frac{R}{9}$ થશે.
100
DifficultMCQ
$1\, mm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા પાણીના ટીપાંને $10^6$ નાના ટીપાંમાં વિભાજિત કરવા માટે કરવામાં આવેલું કાર્ય કેટલું હશે? (પાણીનું પૃષ્ઠતાણ $T = 72 \times 10^{-3}\, N/m$ છે):
A
$5.98 \times 10^{-5}\, J$
B
$10.98 \times 10^{-5}\, J$
C
$16.95 \times 10^{-5}\, J$
D
$8.95 \times 10^{-5}\, J$

Solution

(D) ધારો કે મોટા ટીપાંની ત્રિજ્યા $R = 1\, mm = 10^{-3}\, m$ છે અને નાના ટીપાંની સંખ્યા $n = 10^6$ છે.
ધારો કે દરેક નાના ટીપાંની ત્રિજ્યા $r$ છે.
કુલ કદ અચળ રહેતું હોવાથી:
$n \times (\frac{4}{3} \pi r^3) = \frac{4}{3} \pi R^3$
$10^6 \times r^3 = (10^{-3})^3$
$r^3 = 10^{-15} \Rightarrow r = 10^{-5}\, m$.
પૃષ્ઠફળમાં થતો વધારો $\Delta A = n(4 \pi r^2) - 4 \pi R^2$
$\Delta A = 10^6 \times 4 \pi (10^{-5})^2 - 4 \pi (10^{-3})^2$
$\Delta A = 4 \pi (10^{-4} - 10^{-6}) = 4 \pi \times 10^{-6} (100 - 1) = 4 \pi \times 99 \times 10^{-6}\, m^2$.
કરવામાં આવેલું કાર્ય $W = T \times \Delta A$
$W = 72 \times 10^{-3} \times 4 \pi \times 99 \times 10^{-6}$
$W = 72 \times 4 \times 3.14159 \times 99 \times 10^{-9} \approx 8.95 \times 10^{-5}\, J$.

Fluid Mechanics and Surface Tension — Excess Pressure and coalesce of Bubble and drop · Frequently Asked Questions

1Are these Fluid Mechanics and Surface Tension questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Fluid Mechanics and Surface Tension Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.