Gujarati

Geometry of complex numbers Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 4-1.Complex numbers · Geometry of complex numbers

467+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 467 questions in Gujarati

201
MediumMCQ
ધારો કે $\arg(z)$ એ સંકર સંખ્યા $z$ નો મુખ્ય કોણાંક દર્શાવે છે. વક્રો $|z|=3$ અને $\arg(z-1)-\arg(z+1)=\frac{\pi}{4}$ ક્યાં છેદે છે?
A
બરાબર એક બિંદુએ
B
બરાબર બે બિંદુએ
C
ક્યાંય નહીં
D
અનંત બિંદુઓએ

Solution

(C) સમીકરણ $|z|=3$ એ ઉગમબિંદુ $(0,0)$ પર કેન્દ્રિત અને $R=3$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે.
સમીકરણ $\arg(z-1)-\arg(z+1)=\frac{\pi}{4}$ ને $\arg\left(\frac{z-1}{z+1}\right)=\frac{\pi}{4}$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય છે.
આ $z=1$ અને $z=-1$ માંથી પસાર થતા વર્તુળનો ચાપ દર્શાવે છે.
ધારો કે $z=x+iy$. શરત $\arg\left(\frac{z-1}{z+1}\right)=\frac{\pi}{4}$ સૂચવે છે કે બિંદુપથ એ $(-1,0)$ અને $(1,0)$ અંત્યબિંદુઓ ધરાવતો વર્તુળાકાર ચાપ છે.
આ વર્તુળનું કેન્દ્ર $(0,1)$ છે અને તેની ત્રિજ્યા $\sqrt{2}$ છે.
આ વર્તુળનું સમીકરણ $x^2+(y-1)^2=2$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x^2+y^2-2y-1=0$ થાય છે.
આપણે $x^2+y^2=9$ અને $x^2+y^2-2y-1=0$ નું છેદબિંદુ શોધવાની જરૂર છે.
બીજા સમીકરણમાં $x^2+y^2=9$ મૂકતા: $9-2y-1=0$,જે $8-2y=0$ આપે છે,તેથી $y=4$.
જો કે,વર્તુળ $x^2+(y-1)^2=2$ માટે,$y$ ની મહત્તમ કિંમત $1+\sqrt{2} \approx 2.414$ છે.
કારણ કે $4 > 1+\sqrt{2}$,વર્તુળ $|z|=3$ અને ચાપ એકબીજાને છેદતા નથી.
તેથી,તેઓ ક્યાંય છેદતા નથી.
Solution diagram
202
AdvancedMCQ
ધારો કે $S = \{ z \in \mathbb{C} : |z - 2| \leq 1, z(1 + i) + \overline{z}(1 - i) \leq 2 \}$. ધારો કે $|z - 4i|$ એ $z_1 \in S$ અને $z_2 \in S$ પર અનુક્રમે ન્યૂનતમ અને મહત્તમ મૂલ્યો પ્રાપ્ત કરે છે. જો $5(|z_1|^2 + |z_2|^2) = \alpha + \beta \sqrt{5}$,જ્યાં $\alpha$ અને $\beta$ પૂર્ણાંકો છે,તો $\alpha + \beta$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$24$
B
$25$
C
$26$
D
$27$

Solution

(C) પ્રદેશ $S$ એ $|z - 2| \leq 1$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે,જે $(2, 0)$ કેન્દ્ર અને $1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ છે,અને $z(1 + i) + \overline{z}(1 - i) \leq 2$ છે.
$z = x + iy$ મૂકતા,બીજું અસમતા $2x - 2y \leq 2$ અથવા $x - y \leq 1$ બને છે.
$|z - 4i|$ ના મૂલ્યો $P(0, 4)$ થી અંતર દર્શાવે છે.
ગણતરી કરતા,$5(|z_1|^2 + |z_2|^2) = 50$ મળે છે.
તેથી $\alpha = 50, \beta = 0$ અને $\alpha + \beta = 50$.
203
MediumMCQ
$z \in \mathbb{C}$ માટે,જો $(|z-3 \sqrt{2}| + |z-p \sqrt{2} i|)$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $5 \sqrt{2}$ હોય,તો $p$ નું એક મૂલ્ય $.......$ છે.
A
$3$
B
$\frac{7}{2}$
C
$4$
D
$\frac{9}{2}$

Solution

(C) આ પદાવલિ $|z-3 \sqrt{2}| + |z-p \sqrt{2} i|$ એ સંકર સમતલમાં બિંદુઓ $A(3 \sqrt{2}, 0)$ અને $B(0, p \sqrt{2})$ થી સંકર સંખ્યા $z$ ના અંતરનો સરવાળો દર્શાવે છે.
બે બિંદુઓથી અંતરના સરવાળાનું ન્યૂનતમ મૂલ્ય એ તે બે બિંદુઓ વચ્ચેનું અંતર છે,જે રેખાખંડ $AB$ ની લંબાઈ છે.
આપેલ છે કે ન્યૂનતમ મૂલ્ય $5 \sqrt{2}$ છે,તેથી $AB = 5 \sqrt{2}$.
$A(3 \sqrt{2}, 0)$ અને $B(0, p \sqrt{2})$ વચ્ચેના અંતરનું સૂત્ર $\sqrt{(3 \sqrt{2} - 0)^2 + (0 - p \sqrt{2})^2} = 5 \sqrt{2}$ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$(3 \sqrt{2})^2 + (p \sqrt{2})^2 = (5 \sqrt{2})^2$.
$18 + 2p^2 = 50$.
$2p^2 = 32$.
$p^2 = 16$.
$p = \pm 4$.
આમ,$p$ નું એક શક્ય મૂલ્ય $4$ છે.
204
DifficultMCQ
ધારો કે $O$ એ ઉગમબિંદુ છે અને $A$ એ બિંદુ $z_{1} = 1 + 2i$ છે. જો $B$ એ બિંદુ $z_{2}$ છે જ્યાં $\operatorname{Re}(z_{2}) < 0$, અને $\triangle OAB$ એ કાટકોણ સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ છે જેમાં $OB$ કર્ણ છે, તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સત્ય નથી?
A
$\arg z_{2} = \pi - \tan^{-1} 3$
B
$\arg(z_{1} - 2z_{2}) = -\tan^{-1} \frac{4}{3}$
C
$|z_{2}| = \sqrt{10}$
D
$|2z_{1} - z_{2}| = 5$

Solution

(D) કારણ કે $\triangle OAB$ એ $OB$ કર્ણ ધરાવતો કાટકોણ સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ છે, સદિશ $\vec{AB}$ એ $\vec{OA}$ ને $90^{\circ}$ ($i$ અથવા $-i$) ના ખૂણે ફેરવવાથી મળે છે.
આપેલ છે $z_{1} = 1 + 2i$, તેથી સદિશ $\vec{OA} = 1 + 2i$.
કિસ્સો $1$: $z_{2} - z_{1} = i(z_{1} - 0) = i(1 + 2i) = -2 + i$.
તેથી $z_{2} = z_{1} + (-2 + i) = (1 + 2i) + (-2 + i) = -1 + 3i$.
અહીં $\operatorname{Re}(z_{2}) = -1 < 0$, જે શરતનું પાલન કરે છે.
કિસ્સો $2$: $z_{2} - z_{1} = -i(z_{1} - 0) = -i(1 + 2i) = 2 - i$.
તેથી $z_{2} = z_{1} + (2 - i) = (1 + 2i) + (2 - i) = 3 + i$.
અહીં $\operatorname{Re}(z_{2}) = 3 > 0$, જે અસ્વીકાર્ય છે.
આમ, $z_{2} = -1 + 3i$.
હવે, $|z_{2}| = \sqrt{(-1)^{2} + 3^{2}} = \sqrt{10}$. (વિકલ્પ $C$ સત્ય છે)
$\arg z_{2} = \pi - \tan^{-1} 3$. (વિકલ્પ $A$ સત્ય છે)
$|2z_{1} - z_{2}| = |2(1 + 2i) - (-1 + 3i)| = |2 + 4i + 1 - 3i| = |3 + i| = \sqrt{3^{2} + 1^{2}} = \sqrt{10}$.
કારણ કે $|2z_{1} - z_{2}| = \sqrt{10} \neq 5$, તેથી વિકલ્પ $D$ સત્ય નથી.
205
AdvancedMCQ
ધારો કે $v = |z|^{2} + |z-3|^{2} + |z-6i|^{2}$,જ્યાં $z \in \mathbb{C}$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $v_{0}$ એ $z = z_{0}$ આગળ મળે છે. તો $|2z_{0}^{2} - \bar{z}_{0}^{3} + 3|^{2} + v_{0}^{2}$ ની કિંમત શોધો.
A
$1000$
B
$1024$
C
$1105$
D
$1196$

Solution

(A) વિધેય $v = |z|^{2} + |z-3|^{2} + |z-6i|^{2}$ છે.
ધારો કે $z = x + iy$. તો $v = (x^{2} + y^{2}) + ((x-3)^{2} + y^{2}) + (x^{2} + (y-6)^{2})$.
$v = 3x^{2} - 6x + 9 + 3y^{2} - 12y + 36 = 3(x-1)^{2} + 3(y-2)^{2} + 30$.
ન્યૂનતમ કિંમત $v_{0} = 30$ એ $z_{0} = 1 + 2i$ આગળ મળે છે.
આપણે $|2z_{0}^{2} - \bar{z}_{0}^{3} + 3|^{2} + v_{0}^{2}$ ની ગણતરી કરવાની છે.
$z_{0} = 1 + 2i$,તેથી $z_{0}^{2} = -3 + 4i$.
$\bar{z}_{0} = 1 - 2i$,તેથી $\bar{z}_{0}^{3} = -11 + 2i$.
$2z_{0}^{2} - \bar{z}_{0}^{3} + 3 = 2(-3 + 4i) - (-11 + 2i) + 3 = 8 + 6i$.
$|8 + 6i|^{2} = 100$.
આમ,$|2z_{0}^{2} - \bar{z}_{0}^{3} + 3|^{2} + v_{0}^{2} = 100 + 900 = 1000$.
206
DifficultMCQ
ધારો કે $S = \{z \in \mathbb{C} : z^{2} + \bar{z} = 0\}$. તો $\sum_{z \in S} (\operatorname{Re}(z) + \operatorname{Im}(z))$ ની કિંમત $......$ છે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$0$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $z^{2} + \bar{z} = 0$ છે. ધારો કે $z = x + iy$,જ્યાં $x, y \in \mathbb{R}$.
તેથી $z^{2} = x^{2} - y^{2} + 2ixy$ અને $\bar{z} = x - iy$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $(x^{2} - y^{2} + x) + i(2xy - y) = 0$.
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને શૂન્ય સાથે સરખાવતા:
$1) x^{2} + x - y^{2} = 0$
$2) y(2x - 1) = 0$
સમીકરણ $(2)$ પરથી,$y = 0$ અથવા $x = \frac{1}{2}$.
કિસ્સો $1$: જો $y = 0$,તો $x^{2} + x = 0 \implies x(x + 1) = 0$,તેથી $x = 0$ અથવા $x = -1$. ઉકેલો $z_{1} = 0$ અને $z_{2} = -1$ મળે છે.
કિસ્સો $2$: જો $x = \frac{1}{2}$,તો $(\frac{1}{2})^{2} + \frac{1}{2} - y^{2} = 0 \implies \frac{1}{4} + \frac{1}{2} = y^{2} \implies y^{2} = \frac{3}{4} \implies y = \pm \frac{\sqrt{3}}{2}$. ઉકેલો $z_{3} = \frac{1}{2} + i\frac{\sqrt{3}}{2}$ અને $z_{4} = \frac{1}{2} - i\frac{\sqrt{3}}{2}$ મળે છે.
ગણ $S = \{0, -1, \frac{1}{2} + i\frac{\sqrt{3}}{2}, \frac{1}{2} - i\frac{\sqrt{3}}{2}\}$.
બધા $z \in S$ માટે $(\operatorname{Re}(z) + \operatorname{Im}(z))$ નો સરવાળો:
$(0 + 0) + (-1 + 0) + (\frac{1}{2} + \frac{\sqrt{3}}{2}) + (\frac{1}{2} - \frac{\sqrt{3}}{2}) = 0 - 1 + \frac{1}{2} + \frac{1}{2} = 0$.
207
DifficultMCQ
ધારો કે $S_{1}=\{z_{1} \in \mathbb{C}:|z_{1}-3|=\frac{1}{2}\}$ અને $S_{2}=\{z_{2} \in \mathbb{C}:|z_{2}-|z_{2}+1||=|z_{2}+|z_{2}-1||\}$. તો,$z_{1} \in S_{1}$ અને $z_{2} \in S_{2}$ માટે,$|z_{2}-z_{1}|$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય શું છે?
A
$0$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{3}{2}$
D
$\frac{5}{2}$

Solution

(C) આપેલ છે $|z_{2}-|z_{2}+1||=|z_{2}+|z_{2}-1||$. બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$|z_{2}-|z_{2}+1||^2 = |z_{2}+|z_{2}-1||^2$
આ સમીકરણ ઉકેલતા આપણને મળે છે કે $z_{2}+\bar{z}_{2}=0$ (કાલ્પનિક અક્ષ) અથવા $|z_{2}-1| + |z_{2}+1| = 2$ (વાસ્તવિક અક્ષ પર $-1$ થી $1$ સુધીનો રેખાખંડ).
$S_{1}$ એ $3$ કેન્દ્ર અને $\frac{1}{2}$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ છે.
$S_{2}$ થી વર્તુળના કેન્દ્ર સુધીનું અંતર એ ન્યૂનતમ અંતર છે.
વર્તુળની સૌથી નજીકનું બિંદુ $z_{2}=1$ છે. તેથી અંતર $|3-1| - \frac{1}{2} = 2 - \frac{1}{2} = \frac{3}{2}$ થાય.
Solution diagram
208
AdvancedMCQ
ધારો કે $S = \{z = x + iy : |z - 1 + i| \geq |z|, |z| < 2, |z + i| = |z - 1|\}$. તો $x$ ના તમામ મૂલ્યોનો ગણ,જેના માટે $w = 2x + iy \in S$ કોઈ $y \in \mathbb{R}$ માટે થાય,તે છે:
A
$\left(-\sqrt{2}, \frac{1}{2\sqrt{2}}\right]$
B
$\left(-\frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{4}\right]$
C
$\left(-\sqrt{2}, \frac{1}{2}\right]$
D
$\left(-\frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{2\sqrt{2}}\right]$

Solution

(B) $z = x + iy$ માટે આપેલી શરતો:
$1) |z - 1 + i| \geq |z| \Rightarrow |(x - 1) + i(y + 1)| \geq |x + iy| \Rightarrow (x - 1)^2 + (y + 1)^2 \geq x^2 + y^2 \Rightarrow x^2 - 2x + 1 + y^2 + 2y + 1 \geq x^2 + y^2 \Rightarrow 2y \geq 2x - 2 \Rightarrow y \geq x - 1$.
$2) |z + i| = |z - 1| \Rightarrow |x + i(y + 1)| = |(x - 1) + iy| \Rightarrow x^2 + (y + 1)^2 = (x - 1)^2 + y^2 \Rightarrow x^2 + y^2 + 2y + 1 = x^2 - 2x + 1 + y^2 \Rightarrow 2y = -2x \Rightarrow y = -x$.
$3) |z| < 2 \Rightarrow x^2 + y^2 < 4$.
શરતોમાં $y = -x$ મૂકતા:
$(1)$ પરથી,$-x \geq x - 1 \Rightarrow 2x \leq 1 \Rightarrow x \leq \frac{1}{2}$.
$(3)$ પરથી,$x^2 + (-x)^2 < 4 \Rightarrow 2x^2 < 4 \Rightarrow x^2 < 2 \Rightarrow x \in (-\sqrt{2}, \sqrt{2})$.
આમ,$z$ એ રેખાખંડ $y = -x$ પર $x \in (-\sqrt{2}, 1/2]$ માટે આવેલું છે.
હવે,$w = 2x + iy \in S$ કોઈ $y \in \mathbb{R}$ માટે. કારણ કે $z = x + iy \in S$,આપણી પાસે $y = -x$ છે. તેથી $w = 2x - ix$. ધારો કે $w = X + iY$,જ્યાં $X = 2x$ અને $Y = -x$. તો $Y = -X/2$.
કારણ કે $z \in S$,આપણી પાસે $x \in (-\sqrt{2}, 1/2]$ છે. તેથી $X = 2x \in (-2\sqrt{2}, 1]$.
જોકે,$w \in S$ શરત સૂચવે છે કે $w$ એ $z$ જેવી જ શરતોનું પાલન કરવું જોઈએ. ખાસ કરીને,$w = X + iY$ એ $Y = -X$ અને $X^2 + Y^2 < 4$ નું પાલન કરવું જોઈએ. $Y = -X$ ને $X^2 + Y^2 < 4$ માં મૂકતા $2X^2 < 4 \Rightarrow X^2 < 2 \Rightarrow X \in (-\sqrt{2}, \sqrt{2})$ મળે છે.
વધુમાં,$Y \geq X - 1 \Rightarrow -X \geq X - 1 \Rightarrow 2X \leq 1 \Rightarrow X \leq 1/2$.
આ બંનેને જોડતા,$X \in (-\sqrt{2}, 1/2]$ મળે છે. વિકલ્પોને જોતા,વાસ્તવિક ભાગ $X$ માટેનો સાચો ગણ $\left(-\frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{4}\right]$ છે.
209
DifficultMCQ
સંકર સમતલમાં $10 z \bar{z} - 3(z^2 + \bar{z}^2) + 4i(z^2 - \bar{z}^2) = 0$ દ્વારા દર્શાવતી આકૃતિ કઈ છે?
A
એક સીધી રેખા
B
એક વર્તુળ
C
એક પરવલય
D
એક ઉપવલય

Solution

(A) ધારો કે $z = x + iy$,તો $\bar{z} = x - iy$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $z \bar{z} = x^2 + y^2$,$z^2 = x^2 - y^2 + 2ixy$,અને $\bar{z}^2 = x^2 - y^2 - 2ixy$.
આ કિંમતોને સમીકરણ $10 z \bar{z} - 3(z^2 + \bar{z}^2) + 4i(z^2 - \bar{z}^2) = 0$ માં મૂકતા:
$10(x^2 + y^2) - 3(2(x^2 - y^2)) + 4i(4ixy) = 0$
$10(x^2 + y^2) - 6(x^2 - y^2) - 16xy = 0$
$10x^2 + 10y^2 - 6x^2 + 6y^2 - 16xy = 0$
$4x^2 - 16xy + 16y^2 = 0$
$4$ વડે ભાગતા,આપણને $x^2 - 4xy + 4y^2 = 0$ મળે છે,જે $(x - 2y)^2 = 0$ છે.
આ એક સીધી રેખા $x - 2y = 0$ દર્શાવે છે.
210
AdvancedMCQ
સંકર સમતલમાં,ધારો કે $z_1=\sqrt{3}+i$ અને $z_2=\sqrt{3}-i$ એ ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્રિત $n$-બાજુવાળા નિયમિત બહુકોણના બે પાસપાસેના શિરોબિંદુઓ છે. તો,$n$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$6$
C
$8$
D
$12$

Solution

(B) આપેલ છે કે $z_1=\sqrt{3}+i$ અને $z_2=\sqrt{3}-i$ એ ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્રિત $n$-બાજુવાળા નિયમિત બહુકોણના બે પાસપાસેના શિરોબિંદુઓ છે.
પ્રથમ,આપણે $z_1$ અને $z_2$ ના કોણાંક (arguments) શોધીએ:
$\arg(z_1) = \tan^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right) = \frac{\pi}{6}$
$\arg(z_2) = \tan^{-1}\left(-\frac{1}{\sqrt{3}}\right) = -\frac{\pi}{6}$
ઉગમબિંદુ $O$ પર બાજુ $z_1z_2$ દ્વારા બનતો ખૂણો:
$\theta = |\arg(z_1) - \arg(z_2)| = \left|\frac{\pi}{6} - \left(-\frac{\pi}{6}\right)\right| = \frac{\pi}{3}$
ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્રિત નિયમિત $n$-બાજુવાળા બહુકોણ માટે,કેન્દ્ર પર કોઈપણ બાજુ દ્વારા બનતો ખૂણો $\frac{2\pi}{n}$ હોય છે.
તેથી,$\frac{2\pi}{n} = \frac{\pi}{3}$.
$n$ માટે ઉકેલતા,આપણને $n = 6$ મળે છે.
Solution diagram
211
AdvancedMCQ
કોઈપણ વાસ્તવિક સંખ્યા $r$ માટે, ધારો કે $A_r = \{e^{i \pi r n} : n \in \mathbb{N}\}$ એ સંકર સંખ્યાઓનો ગણ છે. તો,
A
$A_1, A_{1/\pi}, A_{0.3}$ બધા અનંત ગણ છે
B
$A_1$ એ શાંત ગણ છે અને $A_{1/\pi}, A_{0.3}$ અનંત ગણ છે
C
$A_1, A_{1/\pi}, A_{0.3}$ બધા શાંત ગણ છે
D
$A_{0.3}$ એ શાંત ગણ છે અને $A_{1/\pi}$ એ અનંત ગણ છે

Solution

(D) ગણ $A_r = \{e^{i \pi r n} : n \in \mathbb{N}\}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે.
$A_1$ માટે, $e^{i \pi n} = (e^{i \pi})^n = (-1)^n$. $n \in \mathbb{N}$ હોવાથી, ગણ $\{-1, 1\}$ છે, જે શાંત છે.
$A_{0.3}$ માટે, $e^{i \pi (0.3) n} = e^{i \pi (3/10) n}$. આ ગણ શાંત છે કારણ કે $e^{i \pi (3/10) n}$ એ $n$ ની દર $20$ કિંમતો પછી પુનરાવર્તિત થાય છે.
$A_{1/\pi}$ માટે, $e^{i \pi (1/\pi) n} = e^{i n} = \cos(n) + i \sin(n)$. $n$ એ પ્રાકૃતિક સંખ્યા હોવાથી અને $1$ એ $\pi$ નો સંમેય ગુણક ન હોવાથી, $e^{in}$ ની કિંમતો દરેક $n \in \mathbb{N}$ માટે અલગ છે, તેથી આ ગણ અનંત છે.
આમ, $A_{0.3}$ શાંત છે અને $A_{1/\pi}$ અનંત છે.
તેથી, વિકલ્પ $(d)$ સાચો છે.
212
DifficultMCQ
ધારો કે $a, b, c, d$ એ વાસ્તવિક સંખ્યાઓ છે જેથી $|a-b|=2$,$|b-c|=3$,અને $|c-d|=4$ થાય. તો,$|a-d|$ ની તમામ શક્ય કિંમતોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$9$
B
$18$
C
$24$
D
$30$

Solution

(B) આપેલ છે કે $|a-b|=2$,$|b-c|=3$,અને $|c-d|=4$.
આપણે લખી શકીએ કે $a-d = (a-b) + (b-c) + (c-d)$.
$|a-b|=2$,$|b-c|=3$,અને $|c-d|=4$ હોવાથી,$(a-b)$,$(b-c)$,અને $(c-d)$ ની શક્ય કિંમતો અનુક્રમે $\pm 2$,$\pm 3$,અને $\pm 4$ છે.
$a-d$ માટેની શક્ય કિંમતો આ સંયોજનોના સરવાળા દ્વારા મળે છે:
$2+3+4 = 9$
$2+3-4 = 1$
$2-3+4 = 3$
$2-3-4 = -5$
$-2+3+4 = 5$
$-2+3-4 = -3$
$-2-3+4 = -1$
$-2-3-4 = -9$
આમ,$|a-d|$ માટેની શક્ય કિંમતો $|9|, |1|, |3|, |-5|, |5|, |-3|, |-1|, |-9|$ છે,જે $\{9, 5, 3, 1\}$ ગણ આપે છે.
$|a-d|$ ની તમામ શક્ય કિંમતોનો સરવાળો $9 + 5 + 3 + 1 = 18$ થાય છે.
213
DifficultMCQ
પદાવલિ $|z|+|z-1|+|z-1-i|+|z-i|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો,જ્યાં $z$ એક સંકર સંખ્યા છે અને $i=\sqrt{-1}$ છે.
A
$2+\sqrt{2}$
B
$2\sqrt{2}$
C
$\sqrt{2}$
D
$2$

Solution

(B) ધારો કે સંકર સમતલમાં બિંદુઓ $O(0,0)$,$A(1,0)$,$B(1,1)$,અને $C(0,1)$ છે.
આ પદાવલિ એકમ ચોરસ $OABC$ ના શિરોબિંદુઓથી બિંદુ $z$ ના અંતરનો સરવાળો દર્શાવે છે.
ત્રિકોણ અસમતા મુજબ,કોઈપણ બિંદુ $z$ થી બહિર્મુખ ચતુષ્કોણના શિરોબિંદુઓ સુધીના અંતરનો સરવાળો તેના વિકર્ણોના છેદબિંદુ પર ન્યૂનતમ થાય છે.
વિકર્ણો $OB$ (બિંદુ $(0,0)$ અને $(1,1)$ ને જોડતી રેખા) અને $AC$ (બિંદુ $(1,0)$ અને $(0,1)$ ને જોડતી રેખા) છે.
છેદબિંદુ $z = \frac{1}{2} + \frac{1}{2}i$ છે.
ન્યૂનતમ કિંમત એ વિકર્ણોની લંબાઈનો સરવાળો છે:
$|z-0| + |z-(1+i)| = |\frac{1}{2} + \frac{1}{2}i| + |-\frac{1}{2} - \frac{1}{2}i| = \frac{1}{\sqrt{2}} + \frac{1}{\sqrt{2}} = \sqrt{2}$.
$|z-1| + |z-i| = |-\frac{1}{2} + \frac{1}{2}i| + |\frac{1}{2} - \frac{1}{2}i| = \frac{1}{\sqrt{2}} + \frac{1}{\sqrt{2}} = \sqrt{2}$.
કુલ ન્યૂનતમ કિંમત = $\sqrt{2} + \sqrt{2} = 2\sqrt{2}$.
214
DifficultMCQ
ધારો કે $z_1 = 2 + 3i$ અને $z_2 = 3 + 4i$. ગણ $S = \{ z \in \mathbb{C} : |z - z_1|^2 - |z - z_2|^2 = |z_1 - z_2|^2 \}$ એ શું દર્શાવે છે?
A
એક સીધી રેખા જેના યામ અક્ષો પરના અંતઃખંડોનો સરવાળો $14$ છે
B
અતિવલય જેની મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ $7$ છે
C
એક સીધી રેખા જેના યામ અક્ષો પરના અંતઃખંડોનો સરવાળો $-18$ છે
D
અતિવલય જેની ઉત્કેન્દ્રતા $2$ છે

Solution

(A) ધારો કે $z = x + iy$. તો $|z - z_1|^2 = (x - 2)^2 + (y - 3)^2$ અને $|z - z_2|^2 = (x - 3)^2 + (y - 4)^2$.
આપેલ છે $|z_1 - z_2|^2 = |(2 - 3) + i(3 - 4)|^2 = |-1 - i|^2 = (-1)^2 + (-1)^2 = 2$.
સમીકરણ $(x - 2)^2 + (y - 3)^2 - ((x - 3)^2 + (y - 4)^2) = 2$ છે.
પદોનું વિસ્તરણ કરતા: $(x^2 - 4x + 4 + y^2 - 6y + 9) - (x^2 - 6x + 9 + y^2 - 8y + 16) = 2$.
$(x^2 + y^2 - 4x - 6y + 13) - (x^2 + y^2 - 6x - 8y + 25) = 2$.
$2x + 2y - 12 = 2$.
$2x + 2y = 14 \Rightarrow x + y = 7$.
આ એક સીધી રેખા છે જેનો $x$-અંતઃખંડ $7$ અને $y$-અંતઃખંડ $7$ છે.
અંતઃખંડોનો સરવાળો $7 + 7 = 14$ થાય છે.
215
DifficultMCQ
ધારો કે $z$ એક એવી સંકર સંખ્યા છે કે જેથી $\left|\frac{z-2i}{z+i}\right|=2$,જ્યાં $z \neq -i$. તો $z$ એ $2$ ત્રિજ્યા અને કયા કેન્દ્ર ધરાવતા વર્તુળ પર આવેલું છે?
A
$(0, 2)$
B
$(0, 0)$
C
$(0, -2)$
D
$(2, 0)$

Solution

(C) આપેલ છે $\left|\frac{z-2i}{z+i}\right|=2$,તેથી $|z-2i|^2 = 4|z+i|^2$.
ધારો કે $z = x+iy$. તો $|x+i(y-2)|^2 = 4|x+i(y+1)|^2$.
$x^2 + (y-2)^2 = 4(x^2 + (y+1)^2)$.
$x^2 + y^2 - 4y + 4 = 4(x^2 + y^2 + 2y + 1)$.
$x^2 + y^2 - 4y + 4 = 4x^2 + 4y^2 + 8y + 4$.
$3x^2 + 3y^2 + 12y = 0$.
$3$ વડે ભાગતા,આપણને $x^2 + y^2 + 4y = 0$ મળે છે.
$y$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $x^2 + (y+2)^2 = 4$.
આ $2$ ત્રિજ્યા અને $(0, -2)$ કેન્દ્ર ધરાવતું વર્તુળ છે.
216
DifficultMCQ
ધારો કે $\alpha = 8 - 14i$,$A = \{ z \in \mathbb{C} : \frac{\alpha z - \bar{\alpha} \bar{z}}{z^2 - (\bar{z})^2 - 112i} = 1 \}$,અને $B = \{ z \in \mathbb{C} : |z + 3i| = 4 \}$. તો $\sum_{z \in A \cap B} (\operatorname{Re}(z) - \operatorname{Im}(z))$ ની કિંમત $...............$ છે.
A
$14$
B
$13$
C
$12$
D
$11$

Solution

(A) આપેલ છે $\alpha = 8 - 14i$. ધારો કે $z = x + iy$. તો $\bar{z} = x - iy$.
ગણ $A$ માટેનું સમીકરણ $\frac{\alpha z - \bar{\alpha} \bar{z}}{z^2 - \bar{z}^2 - 112i} = 1$ છે.
અંશ: $\alpha z - \bar{\alpha} \bar{z} = (8 - 14i)(x + iy) - (8 + 14i)(x - iy) = (8x + 14y + i(-14x + 8y)) - (8x + 14y + i(14x - 8y)) = 2i(-14x + 8y)$.
છેદ: $z^2 - \bar{z}^2 = (z - \bar{z})(z + \bar{z}) = (2iy)(2x) = 4ixy$.
તેથી,$\frac{2i(-14x + 8y)}{4ixy - 112i} = 1 \implies \frac{2(-14x + 8y)}{4xy - 112} = 1 \implies -28x + 16y = 4xy - 112$.
ગોઠવતા: $4xy + 28x - 16y - 112 = 0 \implies 4x(y + 7) - 16(y + 7) = 0 \implies (4x - 16)(y + 7) = 0$.
આમ,$x = 4$ અથવા $y = -7$.
ગણ $B$ માટે,$|z + 3i| = 4 \implies x^2 + (y + 3)^2 = 16$.
કિસ્સો $1$: જો $x = 4$,તો $16 + (y + 3)^2 = 16 \implies y = -3$. તેથી $z_1 = 4 - 3i$.
કિસ્સો $2$: જો $y = -7$,તો $x^2 + (-7 + 3)^2 = 16 \implies x^2 + 16 = 16 \implies x = 0$. તેથી $z_2 = 0 - 7i$.
$A \cap B = \{4 - 3i, -7i\}$.
સરવાળો: $(\operatorname{Re}(z_1) - \operatorname{Im}(z_1)) + (\operatorname{Re}(z_2) - \operatorname{Im}(z_2)) = (4 - (-3)) + (0 - (-7)) = 7 + 7 = 14$.
217
DifficultMCQ
વક્ર $C_1: |z| = 4$ પરના તમામ $z \in \mathbb{C}$ માટે,બિંદુ $w = z + \frac{1}{z}$ નો બિંદુપથ વક્ર $C_2$ હોય,તો:
A
વક્રો $C_1$ અને $C_2$ $4$ બિંદુઓમાં છેદે છે
B
વક્ર $C_1$ એ $C_2$ ની અંદર આવેલો છે
C
વક્રો $C_1$ અને $C_2$ $2$ બિંદુઓમાં છેદે છે
D
વક્ર $C_2$ એ $C_1$ ની અંદર આવેલો છે

Solution

(A) ધારો કે $z = 4e^{i\theta}$. તો $w = z + \frac{1}{z} = 4e^{i\theta} + \frac{1}{4}e^{-i\theta}$.
$w = 4(\cos \theta + i \sin \theta) + \frac{1}{4}(\cos \theta - i \sin \theta) = \left(4 + \frac{1}{4}\right) \cos \theta + i \left(4 - \frac{1}{4}\right) \sin \theta$.
$w = \frac{17}{4} \cos \theta + i \frac{15}{4} \sin \theta$.
ધારો કે $w = x + iy$. તો $x = \frac{17}{4} \cos \theta$ અને $y = \frac{15}{4} \sin \theta$.
$w$ નો બિંદુપથ ઉપવલય $\frac{x^2}{(17/4)^2} + \frac{y^2}{(15/4)^2} = 1$ છે.
વક્ર $C_1$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = 16$ છે.
અર્ધ-મુખ્ય અક્ષ $a = 17/4 = 4.25 > 4$ અને અર્ધ-ગૌણ અક્ષ $b = 15/4 = 3.75 < 4$ હોવાથી,ઉપવલય વર્તુળને $4$ બિંદુઓમાં છેદે છે.
218
DifficultMCQ
જો વર્તુળ $\left|\frac{z-2}{z-3}\right|=2$ નું કેન્દ્ર અને ત્રિજ્યા અનુક્રમે $(\alpha, \beta)$ અને $\gamma$ હોય,તો $3(\alpha+\beta+\gamma)$ ની કિંમત શોધો.
A
$11$
B
$9$
C
$10$
D
$12$

Solution

(D) ધારો કે $z = x + iy$. આપેલ સમીકરણ $\left|\frac{x+iy-2}{x+iy-3}\right|=2$ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$\frac{(x-2)^2+y^2}{(x-3)^2+y^2}=4$.
$(x-2)^2+y^2 = 4((x-3)^2+y^2)$.
$x^2-4x+4+y^2 = 4(x^2-6x+9+y^2)$.
$x^2-4x+4+y^2 = 4x^2-24x+36+4y^2$.
$3x^2+3y^2-20x+32=0$.
$3$ વડે ભાગતા,$x^2+y^2-\frac{20}{3}x+\frac{32}{3}=0$.
પ્રમાણિત સ્વરૂપ $x^2+y^2+2gx+2fy+c=0$ સાથે સરખાવતા,$g=-\frac{10}{3}$ અને $f=0$.
કેન્દ્ર $(\alpha, \beta) = (-g, -f) = \left(\frac{10}{3}, 0\right)$.
ત્રિજ્યા $\gamma = \sqrt{g^2+f^2-c} = \sqrt{\left(\frac{10}{3}\right)^2 - \frac{32}{3}} = \sqrt{\frac{100}{9} - \frac{96}{9}} = \sqrt{\frac{4}{9}} = \frac{2}{3}$.
તેથી,$3(\alpha+\beta+\gamma) = 3\left(\frac{10}{3} + 0 + \frac{2}{3}\right) = 3\left(\frac{12}{3}\right) = 12$.
219
DifficultMCQ
ધારો કે $a \neq b$ એ બે શૂન્યતર વાસ્તવિક સંખ્યાઓ છે. તો ગણ $X = \{ z \in \mathbb{C} : \operatorname{Re}(a z^2 + bz) = a \text{ અને } \operatorname{Re}(b z^2 + az) = b \}$ માં ઘટકોની સંખ્યા કેટલી થાય?
A
$1$
B
$3$
C
$0$
D
$2$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\operatorname{Re}(a z^2 + bz) = a$ અને $\operatorname{Re}(b z^2 + az) = b$.
ધારો કે $z = x + iy$. તો $z^2 = x^2 - y^2 + 2ixy$ થાય.
શરત $\operatorname{Re}(a z^2 + bz) = a$ પરથી $a(x^2 - y^2) + bx = a$ $(1)$ મળે.
શરત $\operatorname{Re}(b z^2 + az) = b$ પરથી $b(x^2 - y^2) + ax = b$ $(2)$ મળે.
સમીકરણ $(1)$ ને $b$ વડે અને $(2)$ ને $a$ વડે ગુણતા:
$ab(x^2 - y^2) + b^2x = ab$ $(3)$
$ab(x^2 - y^2) + a^2x = ab$ $(4)$
સમીકરણ $(4)$ ને $(3)$ માંથી બાદ કરતા:
$(b^2 - a^2)x = 0$ મળે.
અહીં $a \neq b$ હોવાથી, જો $a \neq -b$ હોય, તો $b^2 - a^2 \neq 0$ થાય, જેનો અર્થ છે કે $x = 0$.
$x = 0$ ને $(1)$ માં મૂકતા $a(-y^2) = a$ મળે. $a \neq 0$ હોવાથી, $y^2 = -1$ મળે, જેનો કોઈ વાસ્તવિક ઉકેલ નથી.
આમ, $a \neq \pm b$ માટે, કોઈ ઉકેલ મળતો નથી, તેથી ઘટકોની સંખ્યા $0$ છે.
220
DifficultMCQ
$\alpha, \beta, z \in \mathbb{C}$ અને $\lambda > 1$ માટે,જો $\sqrt{\lambda - 1}$ એ વર્તુળ $|z - \alpha|^2 + |z - \beta|^2 = 2\lambda$ ની ત્રિજ્યા હોય,તો $|\alpha - \beta|$ ની કિંમત $.............$ થાય.
A
$4$
B
$6$
C
$2$
D
$8$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $|z - \alpha|^2 + |z - \beta|^2 = 2\lambda$ છે.
નિત્યસમ $|z - \alpha|^2 + |z - \beta|^2 = 2|z - \frac{\alpha + \beta}{2}|^2 + \frac{1}{2}|\alpha - \beta|^2$ નો ઉપયોગ કરતા,સમીકરણને નીચે મુજબ લખી શકાય:
$2|z - \frac{\alpha + \beta}{2}|^2 + \frac{1}{2}|\alpha - \beta|^2 = 2\lambda$.
$2$ વડે ભાગતા,આપણને $|z - \frac{\alpha + \beta}{2}|^2 = \lambda - \frac{1}{4}|\alpha - \beta|^2$ મળે છે.
આ વર્તુળ $|z - z_0|^2 = R^2$ નું સમીકરણ છે જ્યાં $R^2 = \lambda - \frac{1}{4}|\alpha - \beta|^2$.
આપેલ ત્રિજ્યા $R = \sqrt{\lambda - 1}$ છે,તેથી $R^2 = \lambda - 1$.
$R^2$ માટેના બંને પદોને સરખાવતા:
$\lambda - \frac{1}{4}|\alpha - \beta|^2 = \lambda - 1$.
$-\frac{1}{4}|\alpha - \beta|^2 = -1$.
$|\alpha - \beta|^2 = 4$.
$|\alpha - \beta| = 2$.
221
MediumMCQ
ધારો કે $S = \{z = x + iy : \frac{2z - 3i}{4z + 2i} \text{ એ વાસ્તવિક સંખ્યા છે} \}$. તો નીચેનામાંથી કયું સાચું નથી?
A
$y + x^2 + y^2 \neq -\frac{1}{4}$
B
$x = 0$
C
$(x, y) = (0, -\frac{1}{2})$
D
$y \in (-\infty, -\frac{1}{2}) \cup (-\frac{1}{2}, \infty)$

Solution

(C) ધારો કે $z = x + iy$. પદાવલિ $\frac{2(x + iy) - 3i}{4(x + iy) + 2i} = \frac{2x + i(2y - 3)}{4x + i(4y + 2)}$ છે.
કોઈ સંકર સંખ્યા $\frac{a + ib}{c + id}$ વાસ્તવિક હોય ત્યારે તેનો કાલ્પનિક ભાગ શૂન્ય થાય.
આથી $2x(4y + 2) - 4x(2y - 3) = 0$ મળે.
જેનું સાદું રૂપ $16x = 0$ એટલે કે $x = 0$ થાય.
છેદ શૂન્ય ન હોવો જોઈએ,તેથી $4y + 2 \neq 0$ એટલે કે $y \neq -\frac{1}{2}$.
આમ,બિંદુ $(0, -\frac{1}{2})$ ગણ $S$ માં નથી. તેથી વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
222
DifficultMCQ
ધારો કે $z_1=5+4i$ ને ઉગમબિંદુની આસપાસ ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં કાટખૂણે ફેરવતા મળતું બિંદુ $w_1$ છે,અને $z_2=3+5i$ ને ઉગમબિંદુની આસપાસ ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં કાટખૂણે ફેરવતા મળતું બિંદુ $w_2$ છે. તો $w_1-w_2$ નો મુખ્ય કોણાંક $...........$ છે.
A
$-\pi+\tan^{-1} \frac{33}{5}$
B
$-\pi-\tan^{-1} \frac{33}{5}$
C
$-\pi+\tan^{-1} \frac{8}{9}$
D
$\pi-\tan^{-1} \frac{8}{9}$

Solution

(D) સંકર સંખ્યા $z$ ને ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં $90^{\circ}$ $(+\pi/2)$ ફેરવવી એટલે $i$ વડે ગુણવા.
$w_1 = z_1 \times i = (5+4i)i = 5i + 4i^2 = -4+5i$.
સંકર સંખ્યા $z$ ને ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં $90^{\circ}$ $(-\pi/2)$ ફેરવવી એટલે $-i$ વડે ગુણવા.
$w_2 = z_2 \times (-i) = (3+5i)(-i) = -3i - 5i^2 = 5-3i$.
હવે,$w_1 - w_2 = (-4+5i) - (5-3i) = -9+8i$.
સંકર સંખ્યા $z = -9+8i$ બીજા ચરણમાં છે.
બીજા ચરણમાં $z = x+iy$ નો મુખ્ય કોણાંક $\pi - \tan^{-1}|y/x|$ છે.
$\text{Arg}(w_1-w_2) = \pi - \tan^{-1}\left|\frac{8}{-9}\right| = \pi - \tan^{-1}\left(\frac{8}{9}\right)$.
223
DifficultMCQ
$a \in \mathbb{C}$ માટે, ધારો કે $A = \{z \in \mathbb{C} : \operatorname{Re}(a + \bar{z}) > \operatorname{Im}(\bar{a} + z)\}$ અને $B = \{z \in \mathbb{C} : \operatorname{Re}(a + \bar{z}) < \operatorname{Im}(\bar{a} + z)\}$. તો નીચેના બે વિધાનો પૈકી:
$(S1) : \text{જો } \operatorname{Re}(a), \operatorname{Im}(a) > 0 \text{ હોય, તો ગણ } A \text{ માં તમામ વાસ્તવિક સંખ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે.}$
$(S2) : \text{જો } \operatorname{Re}(a), \operatorname{Im}(a) < 0 \text{ હોય, તો ગણ } B \text{ માં તમામ વાસ્તવિક સંખ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે.}$
A
માત્ર $(S1)$ સત્ય છે
B
બંને અસત્ય છે
C
માત્ર $(S2)$ સત્ય છે
D
બંને સત્ય છે

Solution

(B) ધારો કે $a = x_1 + i y_1$ અને $z = x + i y$, જ્યાં $x, y, x_1, y_1 \in \mathbb{R}$.
ગણ $A$ માટે, શરત $\operatorname{Re}(a + \bar{z}) > \operatorname{Im}(\bar{a} + z)$ છે.
$\operatorname{Re}(x_1 + i y_1 + x - i y) > \operatorname{Im}(x_1 - i y_1 + x + i y)$
$x_1 + x > -y_1 + y \implies y < x + x_1 + y_1$.
જો $z$ એક વાસ્તવિક સંખ્યા હોય, તો $y = 0$. શરત $0 < x + x_1 + y_1$ બને છે, જેનો અર્થ છે કે $x > -(x_1 + y_1)$. આ તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે સત્ય નથી (દા.ત., $x$ ની ખૂબ નાની કિંમત લો). આમ, $(S1)$ અસત્ય છે.
ગણ $B$ માટે, શરત $\operatorname{Re}(a + \bar{z}) < \operatorname{Im}(\bar{a} + z)$ છે.
$x_1 + x < -y_1 + y \implies y > x + x_1 + y_1$.
જો $z$ એક વાસ્તવિક સંખ્યા હોય, તો $y = 0$. શરત $0 > x + x_1 + y_1$ બને છે, જેનો અર્થ છે કે $x < -(x_1 + y_1)$. આ તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે સત્ય નથી (દા.ત., $x$ ની ખૂબ મોટી કિંમત લો). આમ, $(S2)$ અસત્ય છે.
તેથી, બંને વિધાનો અસત્ય છે.
224
AdvancedMCQ
ધારો કે $S = \{z \in \mathbb{C} - \{i, 2i\} : \frac{z^2 + 8iz - 15}{z^2 - 3iz - 2} \in \mathbb{R} \}$. જો $\alpha - \frac{13}{11}i \in S$ અને $\alpha \in \mathbb{R} - \{0\}$ હોય,તો $242\alpha^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$1680$
B
$1681$
C
$1682$
D
$1683$

Solution

(A) આપેલ પદાવલિ $f(z) = \frac{z^2 + 8iz - 15}{z^2 - 3iz - 2} \in \mathbb{R}$ છે.
બહુપદી ભાગાકાર કરતા: $f(z) = 1 + \frac{11iz - 13}{z^2 - 3iz - 2}$.
$f(z)$ વાસ્તવિક હોય તે માટે,પદાવલિનો કાલ્પનિક ભાગ શૂન્ય હોવો જોઈએ.
ધારો કે $z = \alpha - \frac{13}{11}i$. અહીં $x = \alpha$ અને $y = -\frac{13}{11}$ છે.
છેદ $D = z^2 - 3iz - 2 = (x^2 - y^2 + 3y - 2) + i(2xy - 3x)$ છે.
અંશ $N = 11iz - 13 = (-11y - 13) + i(11x)$ છે.
$\frac{N}{D} \in \mathbb{R}$ માટે,$\text{Re}(N)\text{Im}(D) = \text{Im}(N)\text{Re}(D)$ થવું જોઈએ.
$y = -\frac{13}{11}$ હોવાથી,$\text{Re}(N) = 0$ થાય છે.
તેથી,$\text{Re}(D) = x^2 - y^2 + 3y - 2 = 0$ લેતા:
$\alpha^2 = y^2 - 3y + 2 = (y-1)(y-2)$.
$y = -\frac{13}{11}$ મૂકતા:
$\alpha^2 = (-\frac{24}{11})(-\frac{35}{11}) = \frac{840}{121}$.
તેથી,$242\alpha^2 = 242 \times \frac{840}{121} = 1680$.
225
AdvancedMCQ
ધારો કે $C$ એ સંકર સમતલમાં $z_0 = \frac{1}{2}(1 + 3i)$ કેન્દ્ર અને $r = 1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ છે. ધારો કે $z_1 = 1 + i$ અને સંકર સંખ્યા $z_2$ એ વર્તુળ $C$ ની બહાર એવી રીતે છે કે જેથી $|z_1 - z_0| |z_2 - z_0| = 1$ થાય. જો $z_0, z_1$ અને $z_2$ સમરેખ હોય,તો $|z_2|^2$ ની નાની કિંમત $.............$ બરાબર છે.
A
$\frac{13}{2}$
B
$\frac{5}{2}$
C
$\frac{3}{2}$
D
$\frac{7}{2}$

Solution

(B) આપેલ છે $z_0 = \frac{1}{2} + \frac{3}{2}i$ અને $z_1 = 1 + i$.
$|z_1 - z_0| = |(1 - \frac{1}{2}) + (1 - \frac{3}{2})i| = |\frac{1}{2} - \frac{1}{2}i| = \sqrt{(\frac{1}{2})^2 + (-\frac{1}{2})^2} = \sqrt{\frac{1}{4} + \frac{1}{4}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ ગણો.
આપેલ છે $|z_1 - z_0| |z_2 - z_0| = 1$,તેથી $\frac{1}{\sqrt{2}} |z_2 - z_0| = 1$,જેનો અર્થ છે કે $|z_2 - z_0| = \sqrt{2}$.
$z_0, z_1, z_2$ સમરેખ હોવાથી,$z_2$ એ $z_0$ અને $z_1$ માંથી પસાર થતી રેખા પર આવેલું છે. આ રેખાની દિશા ખૂણા $\theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે જ્યાં $\tan \theta = \frac{-1/2}{1/2} = -1$,તેથી $\theta = 135^{\circ}$ અથવા $315^{\circ}$.
આમ,$z_2 = z_0 + \sqrt{2} e^{i \theta} = (\frac{1}{2} + \frac{3}{2}i) + \sqrt{2} (\cos \theta + i \sin \theta)$.
$\theta = 135^{\circ}$ માટે,$z_2 = (\frac{1}{2} + \sqrt{2} \cdot (-\frac{1}{\sqrt{2}})) + i(\frac{3}{2} + \sqrt{2} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}}) = (\frac{1}{2} - 1) + i(\frac{3}{2} + 1) = -\frac{1}{2} + \frac{5}{2}i$.
તેથી $|z_2|^2 = (-\frac{1}{2})^2 + (\frac{5}{2})^2 = \frac{1}{4} + \frac{25}{4} = \frac{26}{4} = \frac{13}{2}$.
$\theta = 315^{\circ}$ માટે,$z_2 = (\frac{1}{2} + \sqrt{2} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}}) + i(\frac{3}{2} + \sqrt{2} \cdot (-\frac{1}{\sqrt{2}})) = (\frac{1}{2} + 1) + i(\frac{3}{2} - 1) = \frac{3}{2} + \frac{1}{2}i$.
તેથી $|z_2|^2 = (\frac{3}{2})^2 + (\frac{1}{2})^2 = \frac{9}{4} + \frac{1}{4} = \frac{10}{4} = \frac{5}{2}$.
$|z_2|^2$ ની નાની કિંમત $\frac{5}{2}$ છે.
Solution diagram
226
DifficultMCQ
ધારો કે $\omega = z \bar{z} + k_1 z + k_2 i z + \lambda(1 + i)$,જ્યાં $k_1, k_2 \in R$. ધારો કે $\operatorname{Re}(\omega) = 0$ એ પ્રથમ ચરણમાં $y = 1$ રેખા અને $y$-અક્ષને સ્પર્શતું $1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ $C$ છે. જો વક્ર $\operatorname{Im}(\omega) = 0$ એ $C$ ને $A$ અને $B$ બિંદુએ છેદે,તો $30(AB)^2$ ની કિંમત $.......$ થાય.
A
$105$
B
$100$
C
$110$
D
$95$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\omega = z \bar{z} + k_1 z + k_2 i z + \lambda(1 + i)$. ધારો કે $z = x + iy$.
તેથી $\omega = (x^2 + y^2) + k_1(x + iy) + k_2 i(x + iy) + \lambda + i\lambda = (x^2 + y^2 + k_1 x - k_2 y + \lambda) + i(k_1 y + k_2 x + \lambda)$.
$\operatorname{Re}(\omega) = x^2 + y^2 + k_1 x - k_2 y + \lambda = 0$.
વર્તુળ $C$ ની ત્રિજ્યા $1$ છે,તે પ્રથમ ચરણમાં $y = 1$ અને $y$-અક્ષ $(x = 0)$ ને સ્પર્શે છે,તેથી તેનું કેન્દ્ર $(1, 1)$ છે.
$x^2 + y^2 + k_1 x - k_2 y + \lambda = 0$ ની સરખામણી $(x - 1)^2 + (y - 1)^2 = 1^2$ સાથે કરતા,આપણને $x^2 + y^2 - 2x - 2y + 1 = 0$ મળે છે.
આમ $k_1 = -2, k_2 = 2, \lambda = 1$.
$\operatorname{Im}(\omega) = k_1 y + k_2 x + \lambda = -2y + 2x + 1 = 0$,અથવા $2x - 2y + 1 = 0$.
કેન્દ્ર $(1, 1)$ થી રેખા $2x - 2y + 1 = 0$ નું લંબ અંતર $d = \frac{|2(1) - 2(1) + 1|}{\sqrt{2^2 + (-2)^2}} = \frac{1}{\sqrt{8}} = \frac{1}{2\sqrt{2}}$ છે.
જીવા $AB$ ની લંબાઈ $2\sqrt{r^2 - d^2} = 2\sqrt{1^2 - \frac{1}{8}} = 2\sqrt{\frac{7}{8}} = 2\frac{\sqrt{7}}{2\sqrt{2}} = \sqrt{\frac{7}{2}}$ છે.
$(AB)^2 = \frac{7}{2} = 3.5$.
$30(AB)^2 = 30 \times 3.5 = 105$.
227
MediumMCQ
જો $S = \{z \in \mathbb{C} : |z - i| = |z + i| = |z - 1|\}$ હોય,તો $n(S)$ શું થાય?
A
$1$
B
$0$
C
$3$
D
$2$

Solution

(A) ધારો કે $z = x + iy$. આપેલ સમીકરણો $|z - i| = |z + i| = |z - 1|$ છે.
આ સમીકરણો સંકર સમતલમાં બિંદુ $z$ ના બિંદુઓ $A(1, 0)$,$B(0, 1)$,અને $C(0, -1)$ થી અંતર દર્શાવે છે.
$|z - i| = |z + i|$ માટે,બિંદુ $z$ એ $i$ અને $-i$ ને જોડતા રેખાખંડના લંબદ્વિભાજક પર હોવું જોઈએ,જે વાસ્તવિક અક્ષ $(y = 0)$ છે.
$|z - i| = |z - 1|$ માટે,બિંદુ $z$ એ $i$ અને $1$ ને જોડતા રેખાખંડના લંબદ્વિભાજક પર હોવું જોઈએ.
જેમ કે $A, B, C$ એક ત્રિકોણ બનાવે છે,તેથી માત્ર એક જ બિંદુ (પરિકેન્દ્ર) એવું હોય જે ત્રણેય શિરોબિંદુઓથી સમાન અંતરે હોય.
આમ,$n(S) = 1$.
Solution diagram
228
DifficultMCQ
ધારો કે $S = \{z \in \mathbb{C} : |z-1|=1 \text{ અને } (\sqrt{2}-1)(z+\bar{z}) - i(z-\bar{z}) = 2\sqrt{2}\}$. ધારો કે $z_1, z_2 \in S$ એવા છે કે જેથી $|z_1| = \max_{z \in S} |z|$ અને $|z_2| = \min_{z \in S} |z|$. તો $|\sqrt{2}z_1 - z_2|^2$ ની કિંમત શોધો:
A
$1$
B
$4$
C
$3$
D
$2$

Solution

(D) ધારો કે $z = x + iy$. શરત $|z-1|=1$ સૂચવે છે કે $(x-1)^2 + y^2 = 1$,જે $x^2 + y^2 - 2x = 0$ માં પરિણમે છે.
બીજી શરત $(\sqrt{2}-1)(2x) - i(2iy) = 2\sqrt{2}$ છે,જે $(\sqrt{2}-1)x + y = \sqrt{2}$ માં પરિણમે છે,અથવા $y = \sqrt{2} - (\sqrt{2}-1)x$.
પ્રથમ સમીકરણમાં $y$ ની કિંમત મૂકતા: $(x-1)^2 + (\sqrt{2} - (\sqrt{2}-1)x)^2 = 1$.
આનું સાદુરૂપ આપતા: $(2 - \sqrt{2})x^2 - (3 - \sqrt{2})x + 1 = 0$.
અવયવ પાડતા: $(x-1)((2-\sqrt{2})x - 1) = 0$.
તેથી,$x = 1$ અથવા $x = 1 + \frac{1}{\sqrt{2}}$.
$x=1$ માટે,$y = 1$. તેથી $z_2 = 1+i$.
$x = 1 + \frac{1}{\sqrt{2}}$ માટે,$y = \frac{1}{\sqrt{2}}$. તેથી $z_1 = (1 + \frac{1}{\sqrt{2}}) + i\frac{1}{\sqrt{2}}$.
તેથી $|\sqrt{2}z_1 - z_2|^2 = |(\sqrt{2} + 1 + i) - (1+i)|^2 = |\sqrt{2}|^2 = 2$.
229
DifficultMCQ
ધારો કે $P=\{z \in C:|z+2-3 i| \leq 1\}$ અને $Q=\{z \in C: z(1+i)+\bar{z}(1-i) \leq-8\}$. ધારો કે $P \cap Q$ માં,$|z-3+2 i|$ એ અનુક્રમે $z_1$ અને $z_2$ પર મહત્તમ અને ન્યૂનતમ છે. જો $|z_1|^2+2|z_2|^2=\alpha+\beta \sqrt{2}$,જ્યાં $\alpha, \beta$ પૂર્ણાંકો છે,તો $\alpha+\beta$ બરાબર . . . . . . .
A
$30$
B
$35$
C
$36$
D
$40$

Solution

(B) ગણ $P$ એ કેન્દ્ર $C(-2, 3)$ અને ત્રિજ્યા $r=1$ વાળું વર્તુળ દર્શાવે છે. ગણ $Q$ એ $z(1+i)+\bar{z}(1-i) \leq -8$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. ધારો કે $z=x+iy$,તો $(x+iy)(1+i)+(x-iy)(1-i) \leq -8$,જેનું સાદું રૂપ $2x-2y \leq -8$,અથવા $x-y \leq -4$,એટલે કે $y \geq x+4$ થાય છે.
આપણે અંતર $f(z) = |z-(3-2i)|$ નું મૂલ્ય શોધવું છે,જે $z$ થી બિંદુ $A(3, -2)$ સુધીનું અંતર છે.
રેખા $L: x-y+4=0$ એ કેન્દ્ર $C(-2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે. $C(-2, 3)$ થી રેખા $x-y+4=0$ નું અંતર $\frac{|-2-3+4|}{\sqrt{2}} = \frac{1}{\sqrt{2}} < 1$ છે,તેથી રેખા વર્તુળને છેદે છે.
બિંદુ $A(3, -2)$ એ રેખા $x+y-1=0$ પર આવેલું છે. $A$ થી રેખા $x-y+4=0$ નું અંતર $\frac{|3-(-2)+4|}{\sqrt{2}} = \frac{9}{\sqrt{2}}$ છે.
મહત્તમ અંતર $A(3, -2)$ થી સૌથી દૂર વર્તુળ પરના બિંદુ $z_1$ પર મળે છે. $A(3, -2)$ અને $C(-2, 3)$ ને જોડતી રેખાનો ઢાળ $m = \frac{3-(-2)}{-2-3} = -1$ છે. રેખા $y-3 = -1(x+2) \Rightarrow x+y-1=0$ છે.
$z_1$ એ વર્તુળ પરનું બિંદુ છે જે $C$ થી $A$ ની વિરુદ્ધ દિશામાં રેખા $x+y-1=0$ પર $1$ ના અંતરે છે. $C$ થી $A$ ની વિરુદ્ધ દિશામાં એકમ સદિશ $(\frac{1}{\sqrt{2}}, -\frac{1}{\sqrt{2}})$ છે. તેથી $z_1 = (-2+\frac{1}{\sqrt{2}}, 3-\frac{1}{\sqrt{2}})$.
$|z_1|^2 = (-2+\frac{1}{\sqrt{2}})^2 + (3-\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = 14-5\sqrt{2}$.
$z_2$ એ $P \cap Q$ માં $A(3, -2)$ ની સૌથી નજીકનું બિંદુ છે. આ રેખા $x-y+4=0$ અને વર્તુળની સીમાનું છેદબિંદુ છે. $x-y+4=0$ અને $(x+2)^2+(y-3)^2=1$ ઉકેલતા $z_2 = (-2-\frac{1}{\sqrt{2}}, 3-\frac{1}{\sqrt{2}})$ મળે છે.
$|z_2|^2 = (-2-\frac{1}{\sqrt{2}})^2 + (3-\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = 14-\sqrt{2}$.
$|z_1|^2+2|z_2|^2 = (14-5\sqrt{2}) + 2(14-\sqrt{2}) = 42-7\sqrt{2}$.
આમ,$\alpha=42, \beta=-7$,તેથી $\alpha+\beta=35$.
Solution diagram
230
MediumMCQ
જો $z$ એક એવી સંકર સંખ્યા હોય કે જેથી $|z| \geq 1$ થાય,તો $\left|z+\frac{1}{2}(3+4 i)\right|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$\frac{5}{2}$
B
$2$
C
$3$
D
$\frac{3}{2}$

Solution

(D) ધારો કે $z_0 = -\frac{1}{2}(3+4i) = -\frac{3}{2} - 2i$.
આપણે $|z - z_0|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધવી છે,જ્યાં $|z| \geq 1$.
ભૌમિતિક રીતે,આ એકમ વર્તુળ $|z|=1$ પર અથવા તેની બહારના બિંદુ $z$ થી નિશ્ચિત બિંદુ $z_0 = -\frac{3}{2} - 2i$ સુધીનું ન્યૂનતમ અંતર દર્શાવે છે.
ઉગમબિંદુથી બિંદુ $z_0$ નું અંતર $|z_0| = \sqrt{(-\frac{3}{2})^2 + (-2)^2} = \sqrt{\frac{9}{4} + 4} = \sqrt{\frac{25}{4}} = \frac{5}{2}$ છે.
જેহেতু બિંદુ $z_0$ એકમ વર્તુળની બહાર આવેલું છે $(|z_0| = 2.5 > 1)$,તેથી વર્તુળ $|z|=1$ થી બિંદુ $z_0$ સુધીનું ન્યૂનતમ અંતર $|z_0| - r$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $r=1$ એ એકમ વર્તુળની ત્રિજ્યા છે.
ન્યૂનતમ કિંમત $= |z_0| - 1 = \frac{5}{2} - 1 = \frac{3}{2}$.
Solution diagram
231
DifficultMCQ
પ્રદેશ $S = \{z \in \mathbb{C} : |z-1| \leq 2, (z+\overline{z}) + i(z-\overline{z}) \leq 2, \operatorname{Im}(z) \geq 0\}$ નું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું છે?
A
$\frac{7 \pi}{3}$
B
$\frac{3 \pi}{2}$
C
$\frac{17 \pi}{8}$
D
$\frac{7 \pi}{4}$

Solution

(B) ધારો કે $z = x + iy$.
આપેલ $|z-1| \leq 2$ પરથી, આપણને $(x-1)^2 + y^2 \leq 2^2$ મળે છે, જે $(1, 0)$ કેન્દ્ર અને $r = 2$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે।
આપેલ $(z+\overline{z}) + i(z-\overline{z}) \leq 2$ માં $z = x+iy$ અને $\overline{z} = x-iy$ મૂકતા:
$(x+iy + x-iy) + i(x+iy - (x-iy)) \leq 2$
$2x + i(2iy) \leq 2$
$2x - 2y \leq 2 \Rightarrow x - y \leq 1 \Rightarrow y \geq x - 1$.
આપેલ $\operatorname{Im}(z) \geq 0$ પરથી, $y \geq 0$ મળે છે।
આ પ્રદેશ એ વર્તુળ $(x-1)^2 + y^2 \leq 4$, અર્ધતલ $y \geq x-1$ અને ઉપરના અર્ધતલ $y \geq 0$ નો છેદ છે।
રેખા $y = x-1$ એ $(1, 0)$ માંથી પસાર થાય છે અને ધન $x$-અક્ષ સાથે $45^\circ$ (અથવા $\pi/4$ રેડિયન) નો ખૂણો બનાવે છે।
ક્ષેત્રફળ એ $x$-અક્ષની ઉપરના અર્ધવર્તુળનું ક્ષેત્રફળ માઈનસ પ્રથમ ચરણમાં રેખા $y = x-1$ દ્વારા કપાયેલા વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ છે।
અર્ધવર્તુળનું ક્ષેત્રફળ = $\frac{1}{2} \pi r^2 = \frac{1}{2} \pi (2)^2 = 2\pi$.
વૃત્તાંશ એ વર્તુળની અંદર રેખા $y=x-1$ અને $x$-અક્ષ વચ્ચેનો પ્રદેશ છે। કેન્દ્ર $(1, 0)$ પર આ વૃત્તાંશ દ્વારા આંતરેલો ખૂણો $\pi/4$ છે।
વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = $\frac{1}{2} r^2 \theta = \frac{1}{2} (2)^2 (\pi/4) = \pi/2$.
જરૂરી ક્ષેત્રફળ = $2\pi - \pi/2 = \frac{3\pi}{2}$.
Solution diagram
232
DifficultMCQ
ધારો કે $S_1 = \{z \in \mathbb{C} : |z| \leq 5\}$, $S_2 = \{z \in \mathbb{C} : \operatorname{Im}\left(\frac{z+1-\sqrt{3}i}{1-\sqrt{3}i}\right) \geq 0\}$ અને $S_3 = \{z \in \mathbb{C} : \operatorname{Re}(z) \geq 0\}$ છે. તો પ્રદેશ $S_1 \cap S_2 \cap S_3$ નું ક્ષેત્રફળ શોધો:
A
$\frac{125\pi}{6}$
B
$\frac{125\pi}{24}$
C
$\frac{125\pi}{4}$
D
$\frac{125\pi}{12}$

Solution

(D) $S_1$ એ ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્રિત $r=5$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળનો અંદરનો ભાગ અને સીમા દર્શાવે છે: $x^2 + y^2 \leq 25$.
$S_2$ એ $\operatorname{Im}\left(\frac{z}{1-\sqrt{3}i} + 1\right) \geq 0$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. કારણ કે $\operatorname{Im}(1) = 0$, આ $\operatorname{Im}\left(\frac{x+iy}{1-\sqrt{3}i}\right) \geq 0$ છે.
અનુબદ્ધ વડે ગુણતા: $\operatorname{Im}\left(\frac{(x+iy)(1+\sqrt{3}i)}{4}\right) \geq 0 \implies \sqrt{3}x + y \geq 0$, જે રેખા $y = -\sqrt{3}x$ ની ઉપરનો પ્રદેશ છે.
$S_3$ એ એવો પ્રદેશ છે જ્યાં $x \geq 0$ (જમણું અર્ધ-તલ).
છેદગણ $S_1 \cap S_2 \cap S_3$ એ વર્તુળનો એક વૃતાંશ છે. રેખા $y = -\sqrt{3}x$ એ ધન $x$-અક્ષ સાથે $-60^\circ$ (અથવા $300^\circ$) નો ખૂણો બનાવે છે. પ્રદેશ $S_2 \cap S_3$ એ $-60^\circ$ થી $90^\circ$ સુધીનો કોણીય વિસ્તાર આવરી લે છે, જે $150^\circ$ અથવા $\frac{5\pi}{6}$ રેડિયન છે.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{\theta}{2\pi} \times \pi r^2 = \frac{5\pi/6}{2\pi} \times \pi(5)^2 = \frac{5}{12} \times 25\pi = \frac{125\pi}{12}$.
Solution diagram
233
DifficultMCQ
ધારો કે $x_1, x_2, x_3, x_4$ એ સમીકરણ $4x^4 + 8x^3 - 17x^2 - 12x + 9 = 0$ ના બીજ છે. જો $(4+x_1^2)(4+x_2^2)(4+x_3^2)(4+x_4^2) = \frac{125}{16}m$ હોય,તો $m$ ની કિંમત શોધો.
A
$357$
B
$347$
C
$657$
D
$221$

Solution

(D) ધારો કે $P(x) = 4x^4 + 8x^3 - 17x^2 - 12x + 9 = 4(x-x_1)(x-x_2)(x-x_3)(x-x_4)$.
આપણે ગુણાકાર $S = (4+x_1^2)(4+x_2^2)(4+x_3^2)(4+x_4^2)$ ની કિંમત શોધવી છે.
નોંધો કે $4+x_k^2 = (2i+x_k)(-2i+x_k) = (x_k - 2i)(x_k + 2i)$.
તેથી,$S = \prod_{k=1}^4 (x_k - 2i) \prod_{k=1}^4 (x_k + 2i) = \prod_{k=1}^4 (2i - x_k) \prod_{k=1}^4 (-2i - x_k)$.
$P(x) = 4(x-x_1)(x-x_2)(x-x_3)(x-x_4)$ પરથી,$\prod_{k=1}^4 (x-x_k) = \frac{P(x)}{4}$ મળે.
તેથી,$\prod_{k=1}^4 (2i - x_k) = \frac{P(2i)}{4}$ અને $\prod_{k=1}^4 (-2i - x_k) = \frac{P(-2i)}{4}$.
$P(2i) = 141 - 88i$ અને $P(-2i) = 141 + 88i$.
$S = \frac{P(2i) P(-2i)}{16} = \frac{141^2 + 88^2}{16} = \frac{27625}{16}$.
આપેલ છે કે $S = \frac{125}{16}m$,તેથી $\frac{27625}{16} = \frac{125}{16}m$.
$m = 221$.
234
DifficultMCQ
જો $z_1$ અને $z_2$ બે ભિન્ન સંકર સંખ્યાઓ એવી રીતે હોય કે જેથી $\left|\frac{z_1-2 z_2}{\frac{1}{2}-z_1 \bar{z}_2}\right|=2$,તો:
A
કાં તો $z_1$ એ $1$ ત્રિજ્યાના વર્તુળ પર છે અથવા $z_2$ એ $\frac{1}{2}$ ત્રિજ્યાના વર્તુળ પર છે.
B
કાં તો $z_1$ એ $\frac{1}{2}$ ત્રિજ્યાના વર્તુળ પર છે અથવા $z_2$ એ $1$ ત્રિજ્યાના વર્તુળ પર છે.
C
$z_1$ એ $\frac{1}{2}$ ત્રિજ્યાના વર્તુળ પર છે અને $z_2$ એ $1$ ત્રિજ્યાના વર્તુળ પર છે.
D
$z_1$ અને $z_2$ બંને એક જ વર્તુળ પર છે.

Solution

(A) આપેલ છે $\left|\frac{z_1-2 z_2}{\frac{1}{2}-z_1 \bar{z}_2}\right|=2$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$\left|\frac{z_1-2 z_2}{\frac{1}{2}-z_1 \bar{z}_2}\right|^2=4$.
$|z|^2 = z \bar{z}$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{(z_1-2 z_2)(\bar{z}_1-2 \bar{z}_2)}{(\frac{1}{2}-z_1 \bar{z}_2)(\frac{1}{2}-\bar{z}_1 z_2)}=4$.
અંશનું વિસ્તરણ કરતા: $|z_1|^2 - 2 z_1 \bar{z}_2 - 2 \bar{z}_1 z_2 + 4 |z_2|^2$.
છેદનું વિસ્તરણ કરતા: $\frac{1}{4} - \frac{1}{2} \bar{z}_1 z_2 - \frac{1}{2} z_1 \bar{z}_2 + |z_1|^2 |z_2|^2$.
તેથી,$|z_1|^2 - 2 z_1 \bar{z}_2 - 2 \bar{z}_1 z_2 + 4 |z_2|^2 = 4 (\frac{1}{4} - \frac{1}{2} \bar{z}_1 z_2 - \frac{1}{2} z_1 \bar{z}_2 + |z_1|^2 |z_2|^2)$.
$|z_1|^2 - 2 z_1 \bar{z}_2 - 2 \bar{z}_1 z_2 + 4 |z_2|^2 = 1 - 2 \bar{z}_1 z_2 - 2 z_1 \bar{z}_2 + 4 |z_1|^2 |z_2|^2$.
બંને બાજુથી $-2 z_1 \bar{z}_2 - 2 \bar{z}_1 z_2$ ને દૂર કરતા: $|z_1|^2 + 4 |z_2|^2 = 1 + 4 |z_1|^2 |z_2|^2$.
ગોઠવતા: $|z_1|^2 - 1 - 4 |z_2|^2 + 4 |z_1|^2 |z_2|^2 = 0$.
$(|z_1|^2 - 1) - 4 |z_2|^2 (1 - |z_1|^2) = 0$.
$(|z_1|^2 - 1)(1 - 4 |z_2|^2) = 0$.
આમ,$|z_1| = 1$ અથવા $|2z_2| = 1$,જેનો અર્થ છે કે $|z_1| = 1$ અથવા $|z_2| = \frac{1}{2}$.
235
DifficultMCQ
ગણ $\{z=a+ib: a, b \in \mathbb{Z}, z \in \mathbb{C}, |z-1| \leq 1, |z-5| \leq |z-5i|\}$ ના ઘટકોના માનાંકના વર્ગનો સરવાળો ........ છે.
A
$10$
B
$9$
C
$5$
D
$12$

Solution

(B) આપેલ છે $|z-1| \leq 1$,જ્યાં $z=x+iy$.
$(x-1)^2 + y^2 \leq 1$. આ $(1,0)$ કેન્દ્ર અને $1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે.
વળી,$|z-5| \leq |z-5i|$.
$(x-5)^2 + y^2 \leq x^2 + (y-5)^2$.
$x^2 - 10x + 25 + y^2 \leq x^2 + y^2 - 10y + 25$.
$-10x \leq -10y \Rightarrow x \geq y$.
આપણે $z=x+iy$ શોધવાના છે જ્યાં $x, y \in \mathbb{Z}$ અને $(x-1)^2 + y^2 \leq 1$ તથા $x \geq y$ નું પાલન થાય.
$(x-1)^2 + y^2 \leq 1$ નું પાલન કરતા શક્ય પૂર્ણાંક બિંદુઓ $(x,y)$:
જો $x=0$,$(0-1)^2 + y^2 \leq 1$ $\Rightarrow 1 + y^2 \leq 1$ $\Rightarrow y^2 \leq 0$ $\Rightarrow y=0$. બિંદુ: $(0,0)$. $x \geq y$ ચકાસો: $0 \geq 0$ (સાચું).
જો $x=1$,$(1-1)^2 + y^2 \leq 1$ $\Rightarrow y^2 \leq 1$ $\Rightarrow y \in \{-1, 0, 1\}$. બિંદુઓ: $(1,-1), (1,0), (1,1)$. $x \geq y$ ચકાસો: $1 \geq -1$ (સાચું),$1 \geq 0$ (સાચું),$1 \geq 1$ (સાચું).
જો $x=2$,$(2-1)^2 + y^2 \leq 1$ $\Rightarrow 1 + y^2 \leq 1$ $\Rightarrow y^2 \leq 0$ $\Rightarrow y=0$. બિંદુ: $(2,0)$. $x \geq y$ ચકાસો: $2 \geq 0$ (સાચું).
ઘટકોનો ગણ $z \in \{0, 1-i, 1, 1+i, 2\}$ છે.
માનાંકના વર્ગનો સરવાળો:
$|0|^2 + |1-i|^2 + |1|^2 + |1+i|^2 + |2|^2 = 0 + (1^2+(-1)^2) + 1^2 + (1^2+1^2) + 2^2 = 0 + 2 + 1 + 2 + 4 = 9$.
Solution diagram
236
DifficultMCQ
ધારો કે $z$ એક એવી સંકર સંખ્યા છે કે જેથી $\frac{z-2i}{z+2i}$ નો વાસ્તવિક ભાગ શૂન્ય થાય. તો,$|z-(6+8i)|$ ની મહત્તમ કિંમત કેટલી થાય?
A
$12$
B
$\infty$
C
$10$
D
$8$

Solution

(A) ધારો કે $w = \frac{z-2i}{z+2i}$. આપેલ છે કે $\text{Re}(w) = 0$,તેથી $w + \bar{w} = 0$.
$\frac{z-2i}{z+2i} + \frac{\bar{z}+2i}{\bar{z}-2i} = 0$
$(z-2i)(\bar{z}-2i) + (\bar{z}+2i)(z+2i) = 0$
$z\bar{z} - 2iz - 2i\bar{z} - 4 + z\bar{z} + 2iz + 2i\bar{z} - 4 = 0$
$2|z|^2 - 8 = 0$ $\Rightarrow |z|^2 = 4$ $\Rightarrow |z| = 2$.
આ ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્રિત અને $r = 2$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે.
આપણે $|z - (6+8i)|$ ની મહત્તમ કિંમત શોધવી છે,જે વર્તુળ પરના બિંદુ $z$ થી બિંદુ $P = 6+8i$ સુધીનું અંતર છે.
ઉગમબિંદુ $O(0,0)$ થી $P(6,8)$ સુધીનું અંતર $OP = \sqrt{6^2 + 8^2} = \sqrt{36+64} = 10$ છે.
વર્તુળ પરના બિંદુથી $P$ સુધીનું મહત્તમ અંતર $OP + r = 10 + 2 = 12$ થાય.
237
AdvancedMCQ
એક માણસ ઉગમબિંદુથી ઉત્તર-પૂર્વ $(N 45^{\circ} E)$ દિશામાં $3$ એકમ અંતર ચાલે છે. ત્યાંથી,તે બિંદુ $P$ પર પહોંચવા માટે ઉત્તર-પશ્ચિમ $(N 45^{\circ} W)$ દિશામાં $4$ એકમ અંતર ચાલે છે. તો આર્ગેન્ડ સમતલમાં $P$ નું સ્થાન શું હશે?
A
$3 e^{i \pi / 4} + 4 i e^{i \pi / 4}$
B
$(3 - 4 i) e^{i \pi / 4}$
C
$(4 + 3 i) e^{i \pi / 4}$
D
$(3 + 4 i) e^{i \pi / 4}$

Solution

(D) ધારો કે ઉગમબિંદુ $O(0, 0)$ છે. માણસ $N 45^{\circ} E$ દિશામાં $3$ એકમ ચાલે છે,જે ધન $x$-અક્ષ સાથે $\pi / 4$ નો ખૂણો બનાવે છે. બિંદુ $A$ નું સ્થાન $z_A = 3 e^{i \pi / 4}$ છે.
$A$ થી,તે $N 45^{\circ} W$ દિશામાં $4$ એકમ ચાલે છે. $N 45^{\circ} W$ દિશા ધન $x$-અક્ષ સાથે $45^{\circ} + 90^{\circ} = 135^{\circ}$ અથવા $3\pi / 4$ નો ખૂણો બનાવે છે.
$A$ થી $P$ સુધીનો સ્થાનાંતર સદિશ $4 e^{i 3\pi / 4}$ છે.
આમ,$P$ નું સ્થાન $z_P = z_A + 4 e^{i 3\pi / 4} = 3 e^{i \pi / 4} + 4 e^{i 3\pi / 4}$ છે.
કારણ કે $e^{i 3\pi / 4} = e^{i \pi / 4} \cdot e^{i \pi / 2} = i e^{i \pi / 4}$,તેથી:
$z_P = 3 e^{i \pi / 4} + 4 i e^{i \pi / 4} = (3 + 4 i) e^{i \pi / 4}$.
Solution diagram
238
AdvancedMCQ
જો $|z|=1$ અને $z \neq \pm 1$ હોય,તો $\frac{z}{1-z^2}$ ની તમામ કિંમતો ક્યાં આવેલી છે?
A
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર ન થતી રેખા
B
$|z|=\sqrt{2}$
C
$x$-અક્ષ
D
$y$-અક્ષ
239
Advanced
ધારો કે $A, B, C$ એ નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત સંકર સંખ્યાઓના ત્રણ ગણ છે:
$A = \{z : \operatorname{Im}(z) \geq 1\}$
$B = \{z : |z - 2 - i| = 3\}$
$C = \{z : \operatorname{Re}((1 - i)z) = \sqrt{2}\}$
$1.$ ગણ $A \cap B \cap C$ માં ઘટકોની સંખ્યા છે:
$(A) 0, (B) 1, (C) 2, (D) \infty$
$2.$ ધારો કે $z$ એ $A \cap B \cap C$ માં કોઈ બિંદુ છે. તો,$|z + 1 - i|^2 + |z - 5 - i|^2$ ની વચ્ચે આવે છે:
$(A) 25 \text{ અને } 29, (B) 30 \text{ અને } 34, (C) 35 \text{ અને } 39, (D) 40 \text{ અને } 44$
$3.$ ધારો કે $z$ એ $A \cap B \cap C$ માં કોઈ બિંદુ છે અને $w$ એ $|w - 2 - i| < 3$ નું પાલન કરતું કોઈ બિંદુ છે. તો,$|z| - |w| + 3$ ની વચ્ચે આવે છે:
$(A) -6 \text{ અને } 3, (B) -3 \text{ અને } 6, (C) -6 \text{ અને } 6, (D) -3 \text{ અને } 9$

Solution

(B, C, D) $1.$ $A$ એ $y \geq 1$ પ્રદેશ દર્શાવે છે. $B$ એ $(2, 1)$ કેન્દ્ર અને $3$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ છે. $C$ એ રેખા $\operatorname{Re}((1-i)(x+iy)) = x+y = \sqrt{2}$ છે.
વર્તુળના સમીકરણ $(x-2)^2 + (y-1)^2 = 9$ માં $y = \sqrt{2}-x$ મૂકતા $(x-2)^2 + (\sqrt{2}-x-1)^2 = 9$ મળે છે.
આનું વિસ્તરણ કરતા: $2x^2 - (2+2\sqrt{2})x - 2 - 2\sqrt{2} = 0$ મળે છે.
આ દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા,આપણને $y \geq 1$ હોય તેવું એક બિંદુ મળે છે. તેથી,ઘટકોની સંખ્યા $1$ છે.
$2.$ ધારો કે $z = x+iy$. પદાવલિ $|(x+1)+i(y-1)|^2 + |(x-5)+i(y-1)|^2 = (x+1)^2 + (y-1)^2 + (x-5)^2 + (y-1)^2$ છે.
$z$ એ વર્તુળ $(x-2)^2 + (y-1)^2 = 9$ પર હોવાથી,$(y-1)^2 = 9 - (x-2)^2$ થાય.
આ કિંમત મૂકતા,પદાવલિ $36$ થાય છે.
$36$ એ $35$ અને $39$ ની વચ્ચે હોવાથી,જવાબ $(C)$ છે.
$3.$ $|z-2-i|=3$ અને $|w-2-i| < 3$ હોવાથી,ત્રિકોણ અસમતા મુજબ $|z-w| < 6$ થાય.
$||z|-|w|| \leq |z-w|$ નો ઉપયોગ કરતા,$-6 < |z|-|w| < 6$ મળે.
$3$ ઉમેરતા,$-3 < |z|-|w|+3 < 9$ મળે છે.
240
DifficultMCQ
એક કણ $P$ બિંદુ $z_0 = 1 + 2i$ થી શરૂ થાય છે,જ્યાં $i = \sqrt{-1}$. તે પ્રથમ ઉગમબિંદુથી આડા $5$ એકમ દૂર અને પછી ઉગમબિંદુથી ઊભા $3$ એકમ દૂર ખસીને બિંદુ $z_1$ પર પહોંચે છે. $z_1$ થી કણ સદિશ $\hat{i} + \hat{j}$ ની દિશામાં $\sqrt{2}$ એકમ ખસે છે અને ત્યારબાદ ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્ર ધરાવતા વર્તુળ પર ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં $\frac{\pi}{2}$ ખૂણે ફરીને બિંદુ $z_2$ પર પહોંચે છે. બિંદુ $z_2$ શું છે?
A
$6 + 7i$
B
$-7 + 6i$
C
$7 + 6i$
D
$-6 + 7i$

Solution

(D) પ્રારંભિક સ્થાન $z_0 = 1 + 2i$ છે.
આડા $5$ એકમ ખસતા: $z = (1 + 5) + 2i = 6 + 2i$.
ઊભા $3$ એકમ ખસતા: $z_1 = 6 + (2 + 3)i = 6 + 5i$.
$z_1$ થી,$\hat{i} + \hat{j}$ ની દિશામાં $\sqrt{2}$ એકમ ખસતા: એકમ સદિશ $\frac{1+i}{\sqrt{2}}$ છે. સ્થાનાંતર $\sqrt{2} \times \frac{1+i}{\sqrt{2}} = 1 + i$ છે.
તેથી,સ્થાન $z' = (6 + 5i) + (1 + i) = 7 + 6i$ થાય છે.
અંતે,$z'$ ને ઉગમબિંદુની આસપાસ ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં $\frac{\pi}{2}$ ખૂણે ફેરવતા,તેને $i$ વડે ગુણવા સમાન છે.
$z_2 = (7 + 6i) \times i = 7i + 6i^2 = 7i - 6 = -6 + 7i$.
241
AdvancedMCQ
ધારો કે $a, b \in \mathbb{R}$ અને $a^2+b^2 \neq 0$. ધારો કે $S = \{z \in \mathbb{C} : z = \frac{1}{a+ibt}, t \in \mathbb{R}, t \neq 0\}$,જ્યાં $i = \sqrt{-1}$. જો $z = x+iy$ અને $z \in S$ હોય,તો $(x, y)$ ક્યાં આવેલા છે:
A
$A, C$
B
$C, D$
C
$A, C, B$
D
$A, C, D$

Solution

(D) આપેલ છે $z = \frac{1}{a+ibt}$.
$x+iy = \frac{a-ibt}{a^2+b^2t^2}$.
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને સરખાવતા,$x = \frac{a}{a^2+b^2t^2}$ અને $y = \frac{-bt}{a^2+b^2t^2}$ મળે.
જો $a \neq 0$ અને $b \neq 0$ હોય,તો $a^2+b^2t^2 = \frac{a}{x}$,તેથી $b^2t^2 = \frac{a}{x} - a^2 = \frac{a(1-ax)}{x}$.
વળી $y^2 = \frac{b^2t^2}{(a^2+b^2t^2)^2} = \frac{a(1-ax)/x}{(a/x)^2} = \frac{x(1-ax)}{a} = \frac{x}{a} - x^2$.
પુનઃગોઠવણ કરતા $x^2 - \frac{x}{a} + y^2 = 0$ મળે,જે $(x - \frac{1}{2a})^2 + y^2 = (\frac{1}{2a})^2$ છે. આ $|\frac{1}{2a}|$ ત્રિજ્યા અને $(\frac{1}{2a}, 0)$ કેન્દ્ર ધરાવતું વર્તુળ છે.
જો $b=0$ હોય,તો $z = \frac{1}{a}$,તેથી $y=0$,જે $x$-અક્ષ છે.
જો $a=0$ હોય,તો $z = \frac{1}{ibt} = -i(\frac{1}{bt})$,તેથી $x=0$,જે $y$-અક્ષ છે.
આમ,વિકલ્પો $A, C, D$ સાચા છે.
242
DifficultMCQ
ધારો કે $A_1, A_2, A_3, \ldots, A_8$ એ $2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળ પર આવેલા નિયમિત અષ્ટકોણના શિરોબિંદુઓ છે. ધારો કે $P$ એ વર્તુળ પરનું એક બિંદુ છે અને $PA_i$ એ $i=1, 2, \ldots, 8$ માટે બિંદુઓ $P$ અને $A_i$ વચ્ચેનું અંતર દર્શાવે છે. જો $P$ વર્તુળ પર બદલાતું હોય,તો ગુણાકાર $PA_1 \cdot PA_2 \cdot \cdots \cdot PA_8$ ની મહત્તમ કિંમત કેટલી થાય?
A
$500$
B
$29$
C
$512$
D
$400$

Solution

(C) ધારો કે નિયમિત અષ્ટકોણના શિરોબિંદુઓ સંકર સંખ્યાઓ $z_k = 2e^{i(\theta_0 + \frac{2\pi(k-1)}{8})}$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $k=1, 2, \ldots, 8$. સામાન્યતા ગુમાવ્યા વિના,ધારો કે $\theta_0 = 0$. શિરોબિંદુઓ એ સમીકરણ $z^8 - 2^8 = 0$ ના બીજ છે.
આમ,$z^8 - 2^8 = \prod_{k=1}^8 (z - A_k)$.
ધારો કે $P$ ને સંકર સંખ્યા $z = 2e^{i\theta}$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. અંતર $PA_k = |z - A_k|$ છે.
ગુણાકાર $\prod_{k=1}^8 PA_k = |\prod_{k=1}^8 (z - A_k)| = |z^8 - 2^8|$ છે.
$z = 2e^{i\theta}$ મૂકતા,આપણને $|(2e^{i\theta})^8 - 2^8| = |2^8 e^{i8\theta} - 2^8| = 2^8 |e^{i8\theta} - 1|$ મળે છે.
નિત્યસમ $|e^{i\phi} - 1| = 2|\sin(\frac{\phi}{2})|$ નો ઉપયોગ કરતા,અહીં $\phi = 8\theta$ છે,તેથી ગુણાકાર $2^8 \cdot 2|\sin(4\theta)| = 512 |\sin(4\theta)|$ થાય છે.
$|\sin(4\theta)|$ ની મહત્તમ કિંમત $1$ છે.
તેથી,ગુણાકારની મહત્તમ કિંમત $512 \times 1 = 512$ છે.
243
AdvancedMCQ
ધારો કે $z_1$ અને $z_2$ બે ભિન્ન સંકર સંખ્યાઓ છે અને $0 < t < 1$ હોય તેવી કોઈ વાસ્તવિક સંખ્યા $t$ માટે $z = (1-t)z_1 + tz_2$ છે. જો $\operatorname{Arg}(w)$ એ શૂન્યતર સંકર સંખ્યા $w$ નો મુખ્ય કોણાંક દર્શાવતું હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
$(A)$ $|z-z_1| + |z-z_2| = |z_1-z_2|$
$(B)$ $\operatorname{Arg}(z-z_1) = \operatorname{Arg}(z-z_2)$
$(C)$ $\left|\begin{array}{cc} z-z_1 & \bar{z}-\bar{z}_1 \\ z_2-z_1 & \bar{z}_2-\bar{z}_1 \end{array}\right| = 0$
$(D)$ $\operatorname{Arg}(z-z_1) = \operatorname{Arg}(z_2-z_1)$
A
$(A), (C), (D)$
B
$(B), (C), (D)$
C
$(A), (B), (D)$
D
$(D), (C), (B)$

Solution

(A) આપેલ છે કે $z = (1-t)z_1 + tz_2$,જ્યાં $0 < t < 1$. આ દર્શાવે છે કે $z$ એ $z_1$ અને $z_2$ ને જોડતા રેખાખંડ પર આવેલું છે.
$1$. $z$ એ રેખાખંડ $AB$ પર હોવાથી,અંતરનો સરવાળો $|z-z_1| + |z-z_2|$ એ કુલ અંતર $|z_1-z_2|$ જેટલો થાય. તેથી,$(A)$ સાચું છે.
$2$. સદિશ $z-z_1$ એ $z_2-z_1$ ની દિશામાં જ છે કારણ કે $z-z_1 = t(z_2-z_1)$ અને $t > 0$. તેથી,$\operatorname{Arg}(z-z_1) = \operatorname{Arg}(z_2-z_1)$. તેથી,$(D)$ સાચું છે.
$3$. શરત $\frac{z-z_1}{z_2-z_1} = t$ (જ્યાં $t$ વાસ્તવિક છે) સૂચવે છે કે ગુણોત્તર સંપૂર્ણપણે વાસ્તવિક છે. આ $\frac{z-z_1}{z_2-z_1} = \frac{\bar{z}-\bar{z}_1}{\bar{z}_2-\bar{z}_1}$ ને સમતુલ્ય છે. ક્રોસ ગુણાકાર કરતા નિશ્ચાયક સ્વરૂપ $\left|\begin{array}{cc} z-z_1 & \bar{z}-\bar{z}_1 \\ z_2-z_1 & \bar{z}_2-\bar{z}_1 \end{array}\right| = 0$ મળે છે. તેથી,$(C)$ સાચું છે.
$4$. $\operatorname{Arg}(z-z_1)$ અને $\operatorname{Arg}(z-z_2)$ એ સદિશો $P-A$ અને $P-B$ ના ખૂણા દર્શાવે છે. $P$ એ $A$ અને $B$ ની વચ્ચે હોવાથી,આ સદિશો વિરુદ્ધ દિશામાં છે,તેથી $\operatorname{Arg}(z-z_1) \neq \operatorname{Arg}(z-z_2)$. તેથી,$(B)$ ખોટું છે.
તેથી,સાચા વિકલ્પો $(A), (C), (D)$ છે.
Solution diagram
244
AdvancedMCQ
સ્તંભ-$I$ માં આપેલા વિધાનોને સ્તંભ-$II$ સાથે જોડો.
[નોંધ: અહીં $z$ એ સંકર સમતલમાં કિંમતો લે છે અને $\operatorname{Im} z$ તથા $\operatorname{Re} z$ અનુક્રમે $z$ નો કાલ્પનિક ભાગ અને વાસ્તવિક ભાગ દર્શાવે છે]
સ્તંભ-$I$સ્તંભ-$II$
$(A)$ $|z-i|z||=|z+i|z||$ નું સમાધાન કરતા બિંદુઓ $z$ નો ગણ શેમાં સમાયેલ છે અથવા તેના બરાબર છે$(p)$ ઉત્કેન્દ્રતા $\frac{4}{5}$ ધરાવતું ઉપવલય
$(B)$ $|z+4|+|z-4|=10$ નું સમાધાન કરતા બિંદુઓ $z$ નો ગણ શેમાં સમાયેલ છે અથવા તેના બરાબર છે$(q)$ $\operatorname{Im} z=0$ નું સમાધાન કરતા બિંદુઓ $z$ નો ગણ
$(C)$ જો $|\omega|=2$ હોય,તો $z=\omega-1/\omega$ બિંદુઓનો ગણ શેમાં સમાયેલ છે અથવા તેના બરાબર છે$(r)$ $|\operatorname{Im} z| \leq 1$ નું સમાધાન કરતા બિંદુઓ $z$ નો ગણ
$(D)$ જો $|\omega|=1$ હોય,તો $z=\omega+1/\omega$ બિંદુઓનો ગણ શેમાં સમાયેલ છે અથવા તેના બરાબર છે$(s)$ $|\operatorname{Re} z| \leq 1$ નું સમાધાન કરતા બિંદુઓ $z$ નો ગણ
$(t)$ $|z| \leq 3$ નું સમાધાન કરતા બિંદુઓ $z$ નો ગણ
A
$A-p, B-q, C-p, s, D-q, r$
B
$A-s, B-r, C-s, q, D-s, r$
C
$A-q, B-p, C-p, t, D-q, t$
D
$A-r, B-t, C-r, t, D-s, t$

Solution

(C) $(A)-(q)$: $|z-i|z||=|z+i|z|| \Rightarrow |\frac{z}{|z|}-i|=|\frac{z}{|z|}+i|$,જ્યાં $z \neq 0$. પદ $\frac{z}{|z|}$ એ એકમ વર્તુળ પરનું બિંદુ દર્શાવે છે. આ સમીકરણ સૂચવે છે કે બિંદુ $\frac{z}{|z|}$ એ $i$ અને $-i$ થી સમાન અંતરે છે. આવા બિંદુઓનો બિંદુપથ વાસ્તવિક અક્ષ છે,જ્યાં $\operatorname{Im}(z)=0$ થાય છે.
$(B)-(p)$: $|z+4|+|z-4|=10$ એ $(\pm 4, 0)$ પર નાભિ અને $2a=10$ લંબાઈની મુખ્ય અક્ષ ધરાવતું ઉપવલય દર્શાવે છે. અહીં $2ae=8$ અને $2a=10$ હોવાથી $e=4/5$ મળે. આમ,તે $4/5$ ઉત્કેન્દ્રતા ધરાવતું ઉપવલય છે.
$(C)-(p), (t)$: ધારો કે $\omega=2(\cos \theta+i \sin \theta)$. તો $z = 2(\cos \theta+i \sin \theta) - \frac{1}{2}(\cos \theta-i \sin \theta) = \frac{3}{2} \cos \theta + i \frac{5}{2} \sin \theta$. આ $\frac{x^2}{(3/2)^2} + \frac{y^2}{(5/2)^2} = 1$ ઉપવલય છે,જેમાં $e^2 = 1 - \frac{9/4}{25/4} = 16/25$,તેથી $e=4/5$. અર્ધ-મુખ્ય અક્ષ $2.5 < 3$ હોવાથી,તે $|z| \leq 3$ માં સમાયેલ છે.
$(D)-(q), (t)$: ધારો કે $\omega = \cos \theta + i \sin \theta$. તો $z = (\cos \theta + i \sin \theta) + (\cos \theta - i \sin \theta) = 2 \cos \theta$. $z$ સંપૂર્ણપણે વાસ્તવિક હોવાથી,$\operatorname{Im}(z)=0$ અને $|z| = |2 \cos \theta| \leq 2 < 3$ થાય છે.
245
DifficultMCQ
જો $z$ એ કોઈ સંકર સંખ્યા હોય જે $|z - 3 - 2i| \leq 2$ નું સમાધાન કરે છે,તો $|2z - 6 + 5i|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$5$
B
$6$
C
$7$
D
$8$

Solution

(A) ધારો કે $w = z - (3 + 2i)$. આપેલ છે કે $|w| \leq 2$.
આપણે $|2z - 6 + 5i|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધવાની છે.
$|2z - 6 + 5i| = |2(z - 3) + 5i| = |2(z - 3 - 2i + 2i) + 5i| = |2(z - 3 - 2i) + 4i + 5i| = |2(z - 3 - 2i) + 9i|$.
ધારો કે $w = z - 3 - 2i$,જ્યાં $|w| \leq 2$.
પદાવલિ $|2w + 9i| = 2|w + \frac{9}{2}i|$ બને છે.
ત્રિકોણ અસમતા મુજબ,$|w + \frac{9}{2}i| \geq ||\frac{9}{2}i| - |w||$.
કારણ કે $|w| \leq 2$,$|w + \frac{9}{2}i|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત ત્યારે મળે છે જ્યારે $w$ એ $\frac{9}{2}i$ ની દિશામાં હોય,જે $|4.5 - 2| = 2.5$ આપે છે.
આમ,ન્યૂનતમ કિંમત $2 \times 2.5 = 5$ છે.
246
AdvancedMCQ
ધારો કે $s, t, r$ એ શૂન્યતર સંકર સંખ્યાઓ છે અને $L$ એ સમીકરણ $sz + t\bar{z} + r = 0$ ના ઉકેલો $z = x + iy$ $(x, y \in \mathbb{R}, i = \sqrt{-1})$ નો ગણ છે,જ્યાં $\bar{z} = x - iy$. તો,નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન/વિધાનો $TRUE$ છે?
$(A)$ જો $L$ માં બરાબર એક ઘટક હોય,તો $|s| \neq |t|$
$(B)$ જો $|s| = |t|$,તો $L$ માં અનંત ઘટકો છે
$(C)$ $L \cap \{z : |z - 1 + i| = 5\}$ માં ઘટકોની સંખ્યા વધુમાં વધુ $2$ છે
$(D)$ જો $L$ માં એક કરતા વધુ ઘટક હોય,તો $L$ માં અનંત ઘટકો છે
A
$A, B, C, D$
B
$A, B, C$
C
$A, B, D$
D
$A, B$

Solution

(A) ધારો કે $z = x + iy$,$s = s_1 + is_2$,$t = t_1 + it_2$,અને $r = r_1 + ir_2$.
સમીકરણ $sz + t\bar{z} + r = 0$ નીચે મુજબ બને છે:
$(s_1 + is_2)(x + iy) + (t_1 + it_2)(x - iy) + (r_1 + ir_2) = 0$
$(s_1x - s_2y + t_1x + t_2y + r_1) + i(s_2x + s_1y - t_2x + t_1y + r_2) = 0$
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને શૂન્ય સાથે સરખાવતા:
$(s_1 + t_1)x + (t_2 - s_2)y + r_1 = 0$
$(s_2 - t_2)x + (s_1 + t_1)y + r_2 = 0$
આ $x$ અને $y$ માં બે સુરેખ સમીકરણોની સિસ્ટમ છે. સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $D = (s_1 + t_1)^2 + (t_2 - s_2)^2 = |s + t|^2$ છે.
જો $|s| \neq |t|$,તો $D \neq 0$,જે અનન્ય ઉકેલ (એક બિંદુ) આપે છે.
જો $|s| = |t|$,રેખાઓ કાં તો સમાંતર અથવા સંપાતી હોય છે. જો $L$ માં એક કરતા વધુ ઘટક હોય,તો તે રેખા છે (અનંત ઘટકો).
રેખા અને વર્તુળનો છેદબિંદુ વધુમાં વધુ $2$ હોય છે. તેથી,$A, B, C, D$ બધા સાચા છે.
247
AdvancedMCQ
ધારો કે $S$ એ તમામ સંકર સંખ્યાઓ $z$ નો ગણ છે જે $|z-2+i| \geq \sqrt{5}$ નું સમાધાન કરે છે. જો સંકર સંખ્યા $z_0$ એવી હોય કે $\frac{1}{|z_0-1|}$ એ ગણ $\left\{\frac{1}{|z-1|}: z \in S\right\}$ નું મહત્તમ મૂલ્ય હોય,તો $\frac{4-z_0-\bar{z}_0}{z_0-\bar{z}_0+2i}$ નો મુખ્ય કોણાંક (principal argument) શોધો.
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$-\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{3\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(B) શરત $|z-(2-i)| \geq \sqrt{5}$ એ કેન્દ્ર $C(2, -1)$ અને ત્રિજ્યા $r = \sqrt{5}$ વાળા વર્તુળની બહારનો અથવા વર્તુળ પરનો પ્રદેશ દર્શાવે છે.
$\frac{1}{|z-1|}$ ને મહત્તમ કરવા માટે,આપણે $|z-1|$ ને ન્યૂનતમ કરવું પડે,જે બિંદુ $A(1, 0)$ થી $z$ નું અંતર છે.
વર્તુળ પરનું બિંદુ $z_0$ જે $A(1, 0)$ ની સૌથી નજીક છે તે $A(1, 0)$ અને $C(2, -1)$ ને જોડતા રેખાખંડ પર આવેલું છે.
રેખા $AC$ નું સમીકરણ $y = -x+1$ છે.
આ રેખા અને વર્તુળના છેદબિંદુથી આપણને $z_0$ મળે છે. $z_0 = x_0 + iy_0$ લેતા,$z_0 - \bar{z}_0 = 2iy_0$ અને $z_0 + \bar{z}_0 = 2x_0$ થાય.
પદાવલિ $\frac{4-2x_0}{2iy_0+2i} = \frac{2-x_0}{i(y_0+1)}$ બને છે.
અહીં $y_0 = 1-x_0$ હોવાથી,$y_0+1 = 2-x_0$ થાય.
આમ,પદાવલિ $\frac{2-x_0}{i(2-x_0)} = \frac{1}{i} = -i$ થાય.
$-i$ નો મુખ્ય કોણાંક $-\frac{\pi}{2}$ છે.
Solution diagram
248
AdvancedMCQ
ધારો કે $\theta_1, \theta_2, \ldots, \theta_{10}$ એ ધન મૂલ્યના ખૂણાઓ (રેડિયનમાં) છે જેથી $\theta_1+\theta_2+\ldots+\theta_{10}=2 \pi$ થાય. સંકર સંખ્યાઓ $z_1=e^{i \theta_1}, z_k=z_{k-1} e^{i \theta_k}$ વ્યાખ્યાયિત કરો,જ્યાં $k=2,3, \ldots, 10$ અને $i=\sqrt{-1}$. નીચે આપેલા વિધાનો $P$ અને $Q$ ધ્યાનમાં લો:
$P: |z_2-z_1|+|z_3-z_2|+\ldots+|z_{10}-z_9|+|z_1-z_{10}| \leq 2 \pi$
$Q: |z_2^2-z_1^2|+|z_3^2-z_2^2|+\ldots+|z_{10}^2-z_9^2|+|z_1^2-z_{10}^2| \leq 4 \pi$
તો,
A
$P$ સાચું છે અને $Q$ ખોટું છે
B
$Q$ સાચું છે અને $P$ ખોટું છે
C
$P$ અને $Q$ બંને સાચા છે
D
$P$ અને $Q$ બંને ખોટા છે

Solution

(C) આપેલ છે કે $|z_1| = |z_2| = \ldots = |z_{10}| = 1$.
એકમ વર્તુળ પરના બે બિંદુઓ $z_a$ અને $z_b$ વચ્ચેનું અંતર $|z_a - z_b| = 2 \sin(\frac{\Delta \theta}{2})$ છે,જ્યાં $\Delta \theta$ તેમની વચ્ચેનો ખૂણો છે.
કારણ કે $x \geq 0$ માટે $\sin(x) \leq x$,તેથી $|z_k - z_{k-1}| = 2 \sin(\frac{\theta_k}{2}) \leq 2(\frac{\theta_k}{2}) = \theta_k$.
આનો સરવાળો કરતા,$\sum_{k=1}^{10} |z_{k+1} - z_k| \leq \sum_{k=1}^{10} \theta_k = 2 \pi$ (જ્યાં $z_{11} = z_1$). આમ,$P$ સાચું છે.
$Q$ માટે,ધારો કે $w_k = z_k^2 = e^{i 2 \phi_k}$,જ્યાં $\phi_k = \sum_{j=1}^k \theta_j$. $w_k$ અને $w_{k-1}$ વચ્ચેનો ખૂણો $2 \theta_k$ છે.
તે જ રીતે,$|w_k - w_{k-1}| = |z_k^2 - z_{k-1}^2| = 2 \sin(\frac{2 \theta_k}{2}) = 2 \sin(\theta_k) \leq 2 \theta_k$.
આનો સરવાળો કરતા,$\sum |z_k^2 - z_{k-1}^2| \leq \sum 2 \theta_k = 2(2 \pi) = 4 \pi$. આમ,$Q$ પણ સાચું છે.
Solution diagram
249
MediumMCQ
કોઈપણ સંકર સંખ્યા $w = c + id$ માટે,ધારો કે $\arg ( w ) \in(-\pi, \pi]$,જ્યાં $i =\sqrt{-1}$. ધારો કે $\alpha$ અને $\beta$ એવી વાસ્તવિક સંખ્યાઓ છે કે જેથી તમામ સંકર સંખ્યાઓ $z=x+iy$ માટે જે $\arg \left(\frac{z+\alpha}{z+\beta}\right)=\frac{\pi}{4}$ નું સમાધાન કરે છે,ક્રમયુક્ત જોડ $( x , y )$ એ વર્તુળ $x^2+y^2+5x-3y+4=0$ પર આવેલી છે. તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન (વિધાનો) સાચું (સાચા) છે?
$(A) \alpha=-1$ $(B) \alpha \beta=4$ $(C) \alpha \beta=-4$ $(D) \beta=4$
A
$A, B$
B
$A, C$
C
$A, D$
D
$B, D$

Solution

(D) શરત $\arg \left(\frac{z+\alpha}{z+\beta}\right)=\frac{\pi}{4}$ એ $(-\alpha, 0)$ અને $(-\beta, 0)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થતા વર્તુળના ચાપનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે,જ્યાં ચાપ પરના કોઈપણ બિંદુ $z$ પર આ બિંદુઓને જોડતી જીવા દ્વારા બનતો ખૂણો $\frac{\pi}{4}$ છે.
આપેલ વર્તુળ $x^2+y^2+5x-3y+4=0$ માટે,$y=0$ મૂકીને $x$-અક્ષ સાથેનું છેદબિંદુ શોધીએ:
$x^2+5x+4=0 \Rightarrow (x+1)(x+4)=0 \Rightarrow x=-1, x=-4$.
આમ,બિંદુઓ $(-\alpha, 0)$ અને $(-\beta, 0)$ એ $(-1, 0)$ અને $(-4, 0)$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે ${-\alpha, -\beta} = {-1, -4}$,તેથી ${\alpha, \beta} = {1, 4}$.
$\arg \left(\frac{z+\alpha}{z+\beta}\right)=\frac{\pi}{4}$ ધન હોવા માટે,બિંદુઓનો ક્રમ એવો હોવો જોઈએ કે જેથી સદિશ $(z+\beta)$ થી $(z+\alpha)$ સુધીનું પરિભ્રમણ ઘડિયાળની વિરુદ્ધ દિશામાં હોય. પ્રમાણિત સ્વરૂપ $\arg \left(\frac{z-z_1}{z-z_2}\right) = \theta$ સાથે સરખાવતા,આપણે $\alpha=1$ અને $\beta=4$ મેળવીએ છીએ. વિકલ્પો તપાસતા,$\beta=4$ અને $\alpha\beta = 1 \times 4 = 4$ એ $(B)$ અને $(D)$ સાથે સુસંગત છે.
Solution diagram
250
DifficultMCQ
ધારો કે સંકર સંખ્યાઓ $\alpha$ અને $\frac{1}{\bar{\alpha}}$ અનુક્રમે વર્તુળો $(x-x_0)^2+(y-y_0)^2=r^2$ અને $(x-x_0)^2+(y-y_0)^2=4r^2$ પર આવેલા છે. જો $z_0=x_0+iy_0$ એ સમીકરણ $2|z_0|^2=r^2+2$ નું સમાધાન કરે,તો $|\alpha|=$
A
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{1}{\sqrt{7}}$
D
$\frac{1}{3}$

Solution

(C) આપેલ વર્તુળો $|z-z_0|=r$ અને $|z-z_0|=2r$ છે.
$\alpha$ પ્રથમ વર્તુળ પર હોવાથી,$|\alpha-z_0|=r$,જેનો અર્થ છે $|\alpha-z_0|^2=r^2$.
આનું વિસ્તરણ કરતા,$|\alpha|^2 - z_0\bar{\alpha} - \bar{z}_0\alpha + |z_0|^2 = r^2$ $(1)$.
$\frac{1}{\bar{\alpha}}$ બીજા વર્તુળ પર હોવાથી,$|\frac{1}{\bar{\alpha}}-z_0|=2r$,જેનો અર્થ છે $|\frac{1}{\bar{\alpha}}-z_0|^2=4r^2$.
$\bar{\alpha}\alpha = |\alpha|^2$ નો ઉપયોગ કરતા,$|\frac{\alpha}{|\alpha|^2}-z_0|^2=4r^2$.
આનું વિસ્તરણ કરતા,$\frac{1}{|\alpha|^2} - \frac{z_0\bar{\alpha}}{|\alpha|^2} - \frac{\bar{z}_0\alpha}{|\alpha|^2} + |z_0|^2 = 4r^2$.
$|\alpha|^2$ વડે ગુણતા,$1 - z_0\bar{\alpha} - \bar{z}_0\alpha + |z_0|^2|\alpha|^2 = 4r^2|\alpha|^2$ $(2)$.
$(2)$ માંથી $(1)$ બાદ કરતા,$(|z_0|^2|\alpha|^2 - |z_0|^2) + (1 - |\alpha|^2) = 4r^2|\alpha|^2 - r^2$.
$|z_0|^2(|\alpha|^2-1) - (|\alpha|^2-1) = r^2(4|\alpha|^2-1)$.
$(|z_0|^2-1)(|\alpha|^2-1) = r^2(4|\alpha|^2-1)$.
આપેલ છે કે $2|z_0|^2 = r^2+2$,તેથી $|z_0|^2 = \frac{r^2+2}{2}$.
આ કિંમત મૂકતા,$(\frac{r^2+2}{2}-1)(|\alpha|^2-1) = r^2(4|\alpha|^2-1)$.
$\frac{r^2}{2}(|\alpha|^2-1) = r^2(4|\alpha|^2-1)$.
$\frac{1}{2}|\alpha|^2 - \frac{1}{2} = 4|\alpha|^2 - 1$.
$\frac{1}{2} = \frac{7}{2}|\alpha|^2$.
$|\alpha|^2 = \frac{1}{7} \Rightarrow |\alpha| = \frac{1}{\sqrt{7}}$.

4-1.Complex numbers — Geometry of complex numbers · Frequently Asked Questions

1Are these 4-1.Complex numbers questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 4-1.Complex numbers Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.