Gujarati

Law of Radioactivity by Rutherford and Soddy and Half Life and Mean Life Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Nuclei · Law of Radioactivity by Rutherford and Soddy and Half Life and Mean Life

573+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 573 questions in Gujarati

501
MediumMCQ
બે રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાઓ $A$ અને $B$ ના ક્ષય અચળાંકો અનુક્રમે $15x$ અને $3x$ છે. તેમની પાસે શરૂઆતમાં સમાન સંખ્યામાં ન્યુક્લિયસ છે. $t = \frac{1}{6x}$ સમય પછી $A$ અને $B$ માં બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$e^{-2}$
B
$e$
C
$e^{2}$
D
$e^{-1}$

Solution

(A) સમય $t$ પર બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$.
નમૂના $A$ માટે,ક્ષય અચળાંક $\lambda_A = 15x$ છે. $t = \frac{1}{6x}$ સમય પછી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા:
$N_A = N_0 e^{-(15x)(\frac{1}{6x})} = N_0 e^{-15/6} = N_0 e^{-5/2}$.
નમૂના $B$ માટે,ક્ષય અચળાંક $\lambda_B = 3x$ છે. $t = \frac{1}{6x}$ સમય પછી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા:
$N_B = N_0 e^{-(3x)(\frac{1}{6x})} = N_0 e^{-3/6} = N_0 e^{-1/2}$.
$A$ અને $B$ માં બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર:
$\frac{N_A}{N_B} = \frac{N_0 e^{-5/2}}{N_0 e^{-1/2}} = e^{-5/2 - (-1/2)} = e^{-4/2} = e^{-2}$.
502
DifficultMCQ
રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાના અડધા અર્ધ-આયુષ્ય (half-life) પછી રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની પ્રારંભિક સંખ્યાનો કેટલો અંશ અવિભંજિત રહે છે?
A
$\frac{1}{4}$
B
$\frac{1}{2 \sqrt{2}}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{\sqrt{2}}$

Solution

(D) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N(t) = N_{0} e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = \frac{\ln 2}{\lambda}$,જેનો અર્થ છે કે $\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}}$.
આપેલ સમય $t = \frac{1}{2} T_{1/2}$ છે.
આ કિંમતોને ક્ષયના સમીકરણમાં મૂકતા:
$N(t) = N_{0} e^{-(\frac{\ln 2}{T_{1/2}}) (\frac{1}{2} T_{1/2})}$
$N(t) = N_{0} e^{-\frac{1}{2} \ln 2} = N_{0} e^{\ln(2^{-1/2})}$
$N(t) = N_{0} (2^{-1/2}) = \frac{N_{0}}{\sqrt{2}}$.
બાકી રહેતો અંશ $\frac{N(t)}{N_{0}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે.
503
MediumMCQ
$A_{1}$ એક્ટિવિટી ધરાવતા રેડિયોએક્ટિવ નમૂના $S_{1}$ માં $A_{2}$ એક્ટિવિટી ધરાવતા બીજા નમૂના $S_{2}$ કરતા બમણી સંખ્યામાં ન્યુક્લિયસ છે. જો $A_{2} = 2 A_{1}$ હોય,તો $S_{1}$ ના હાફ-લાઈફ (અર્ધ-આયુષ્ય) અને $S_{2}$ ના હાફ-લાઈફનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$4$
B
$2$
C
$0.25$
D
$0.75$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $A$ એ $A = \lambda N = \frac{0.693}{T_{1/2}} N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે અને $T_{1/2}$ એ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
આપેલ માહિતી મુજબ,$N_{1} = 2 N_{2}$ અને $A_{2} = 2 A_{1}$ છે.
એક્ટિવિટીનો ગુણોત્તર આ રીતે લખી શકાય:
$\frac{A_{1}}{A_{2}} = \frac{N_{1} / T_{1}}{N_{2} / T_{2}} = \frac{N_{1}}{N_{2}} \times \frac{T_{2}}{T_{1}}$
અર્ધ-આયુષ્યના ગુણોત્તર $\frac{T_{1}}{T_{2}}$ માટે સૂત્ર બનાવતા:
$\frac{T_{1}}{T_{2}} = \frac{A_{2}}{A_{1}} \times \frac{N_{1}}{N_{2}}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\frac{T_{1}}{T_{2}} = \frac{2 A_{1}}{A_{1}} \times \frac{2 N_{2}}{N_{2}} = 2 \times 2 = 4$
આમ,$S_{1}$ ના અર્ધ-આયુષ્ય અને $S_{2}$ ના અર્ધ-આયુષ્યનો ગુણોત્તર $4$ છે.
504
MediumMCQ
રેડિયોએક્ટિવ વિઘટનમાં,શરૂઆતના પરમાણુઓની સંખ્યા અને તેના સરેરાશ આયુષ્ય જેટલા સમય પછી હાજર પરમાણુઓની સંખ્યાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1/e^2$
B
$1/e$
C
$e$
D
$e^2$

Solution

(C) ધારો કે $t=0$ સમયે શરૂઆતના પરમાણુઓની સંખ્યા $N_0$ છે.
ધારો કે કોઈપણ સમયે $t$ પર પરમાણુઓની સંખ્યા $N$ છે.
સરેરાશ આયુષ્ય $\tau = 1/\lambda$ છે,જ્યાં $\lambda$ એ વિઘટન અચળાંક છે.
રેડિયોએક્ટિવ વિઘટનના નિયમ મુજબ,$t$ સમયે બાકી રહેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $N = N_0 e^{-\lambda t}$ છે.
અહીં આપેલ છે કે સમય $t$ એ સરેરાશ આયુષ્ય જેટલો છે,એટલે કે $t = \tau = 1/\lambda$.
વિઘટનના સમીકરણમાં $t = 1/\lambda$ મૂકતા:
$N = N_0 e^{-\lambda (1/\lambda)} = N_0 e^{-1} = N_0/e$.
આપણે શરૂઆતના પરમાણુઓની સંખ્યા $(N_0)$ અને $t$ સમયે હાજર પરમાણુઓની સંખ્યા $(N)$ નો ગુણોત્તર શોધવાનો છે:
ગુણોત્તર $= N_0 / N = N_0 / (N_0 / e) = e$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
505
EasyMCQ
બે રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થોના દળ સમાન છે અને તેમના અર્ધ-આયુષ્ય અનુક્રમે $1 \ yr$ અને $2 \ yr$ છે. $4 \ yr$ પછી તેમની એક્ટિવિટીનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1: 4$
B
$1: 2$
C
$1: 3$
D
$1: 6$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થની એક્ટિવિટી $R = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ સમય $t$ પર હાજર રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે. શરૂઆતનું દળ સમાન હોવાથી,બંને પદાર્થો માટે શરૂઆતની ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_0$ સમાન છે.
સમય $t$ પર એક્ટિવિટી $R = R_0 \left( \frac{1}{2} \right)^{t / T_{1/2}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં $T_{1/2}$ એ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
પ્રથમ પદાર્થ માટે: $T_{1/2, 1} = 1 \ yr$,$t = 4 \ yr$.
$R_1 = R_0 \left( \frac{1}{2} \right)^{4/1} = R_0 \left( \frac{1}{2} \right)^4$.
બીજા પદાર્થ માટે: $T_{1/2, 2} = 2 \ yr$,$t = 4 \ yr$.
$R_2 = R_0 \left( \frac{1}{2} \right)^{4/2} = R_0 \left( \frac{1}{2} \right)^2$.
તેમની એક્ટિવિટીનો ગુણોત્તર:
$\frac{R_1}{R_2} = \frac{R_0 (1/2)^4}{R_0 (1/2)^2} = \left( \frac{1}{2} \right)^{4-2} = \left( \frac{1}{2} \right)^2 = \frac{1}{4}$.
આમ,ગુણોત્તર $1: 4$ છે.
506
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થમાં $10000$ ન્યુક્લિયસ છે અને તેનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $20$ દિવસ છે. $10$ દિવસના અંતે હાજર ન્યુક્લિયસની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$7070$
B
$9000$
C
$8000$
D
$7500$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ નીચે મુજબ છે: $N = N_{0} \left(\frac{1}{2}\right)^{t/T}$.
અહીં,ન્યુક્લિયસની પ્રારંભિક સંખ્યા $N_{0} = 10000$,અર્ધ-આયુષ્ય $T = 20 \text{ દિવસ}$,અને વીતેલો સમય $t = 10 \text{ દિવસ}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$N = 10000 \times \left(\frac{1}{2}\right)^{10/20}$
$N = 10000 \times \left(\frac{1}{2}\right)^{1/2}$
$N = \frac{10000}{\sqrt{2}}$
$\sqrt{2} \approx 1.414$ લેતા:
$N = \frac{10000}{1.414} \approx 7072.13$
નજીકની પૂર્ણાંક સંખ્યામાં ગણતા,આપણને $N \approx 7070$ મળે છે.
507
EasyMCQ
એક ન્યુક્લિયર રિએક્ટરમાં,રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થની એક્ટિવિટી $2000 / s$ છે. જો નીપજોનું સરેરાશ આયુષ્ય $50 \text{ મિનિટ}$ હોય,તો સ્થિર પાવર ઉત્પાદનમાં,રેડિયોન્યુક્લાઇડ્સની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$12 \times 10^5$
B
$60 \times 10^5$
C
$90 \times 10^5$
D
$15 \times 10^5$

Solution

(B) આપેલ છે કે,રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થની એક્ટિવિટી $\left| \frac{dN}{dt} \right| = 2000 / s$ છે.
નીપજોનું સરેરાશ આયુષ્ય $\tau = 50 \text{ મિનિટ} = 50 \times 60 \text{ સેકન્ડ} = 3000 \text{ સેકન્ડ}$ છે.
સરેરાશ આયુષ્ય $\tau$ અને ક્ષય અચળાંક $\lambda$ વચ્ચેનો સંબંધ $\tau = \frac{1}{\lambda}$ છે,તેથી $\lambda = \frac{1}{\tau} = \frac{1}{3000} \text{ s}^{-1}$ થાય.
એક્ટિવિટીને $\left| \frac{dN}{dt} \right| = \lambda N$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $2000 = \left( \frac{1}{3000} \right) N$ મળે છે.
તેથી,$N = 2000 \times 3000 = 6,000,000 = 60 \times 10^5$ થાય.
આમ,રેડિયોન્યુક્લાઇડ્સની સંખ્યા $60 \times 10^5$ છે.
508
MediumMCQ
$1.4 \times 10^9$ વર્ષનું અર્ધ-આયુષ્ય ધરાવતું તત્વ $X$ ક્ષય પામીને બીજું સ્થિર તત્વ $Y$ બનાવે છે. એક ખડકમાંથી લેવામાં આવેલા નમૂનામાં $X$ અને $Y$ નું પ્રમાણ $1:7$ છે. જો ખડકના નિર્માણ સમયે નમૂનામાં $Y$ હાજર ન હોય,તો ખડકની ઉંમર વર્ષમાં કેટલી હશે?
A
$4.2 \times 10^9$
B
$1.4 \times 10^9$
C
$0.35 \times 10^9$
D
$2.8 \times 10^9$

Solution

(A) ધારો કે $t$ સમયે ખડકમાં તત્વ $X$ નો જથ્થો $N_X$ અને તત્વ $Y$ નો જથ્થો $N_Y$ છે.
આપેલ ગુણોત્તર $N_X : N_Y = 1 : 7$ છે,તેથી $N_Y = 7N_X$.
શરૂઆતમાં ($t=0$ સમયે) તત્વ $X$ નો કુલ જથ્થો $N_0 = N_X + N_Y = N_X + 7N_X = 8N_X$ હતો.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ મુજબ,$N_X = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^{n}$,જ્યાં $n = \frac{t}{T_{1/2}}$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
કિંમતો મૂકતા,$N_X = 8N_X \left( \frac{1}{2} \right)^{n}$.
આથી $\frac{1}{8} = \left( \frac{1}{2} \right)^{n}$,જેનો અર્થ છે કે $\left( \frac{1}{2} \right)^3 = \left( \frac{1}{2} \right)^{n}$.
તેથી,$n = 3$.
$n = \frac{t}{T_{1/2}}$ હોવાથી,$t = 3 \times T_{1/2}$.
$T_{1/2} = 1.4 \times 10^9$ વર્ષ આપેલ હોવાથી,ખડકની ઉંમર $t = 3 \times 1.4 \times 10^9 = 4.2 \times 10^9$ વર્ષ થાય.
509
MediumMCQ
જો કોઈ રેડિયોએક્ટિવ તત્વનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $12.5 \ h$ હોય,તો $256 \ g$ પદાર્થનું $1 \ g$ માં વિઘટન થવા માટે લાગતો સમય (કલાકમાં) કેટલો હશે?
A
$12.5$
B
$25$
C
$37.5$
D
$100$

Solution

(D) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનું સૂત્ર $N = N_0 (1/2)^n$ છે,જ્યાં $n$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
અહીં $N_0 = 256 \ g$ અને $N = 1 \ g$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $1 = 256 \times (1/2)^n$.
$(1/2)^n = 1/256$.
કારણ કે $256 = 2^8$,તેથી $(1/2)^n = (1/2)^8$.
આથી,$n = 8$.
કુલ સમય $t = n \times T_{1/2}$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $T_{1/2} = 12.5 \ h$.
$t = 8 \times 12.5 \ h = 100 \ h$.
510
MediumMCQ
જો કોઈ રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થને $88 \%$ થી $77 \%$ સુધી ક્ષય થવા માટે લાગતો સમય $12 \text{ મિનિટ}$ હોય,તો તે પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય (મિનિટમાં) કેટલો હશે?
A
$24$
B
$18$
C
$12$
D
$6$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ છે.
અહીં $N_1 = 0.88 N_0$ અને $N_2 = 0.77 N_0$ છે.
સમય $t = 12 \text{ મિનિટ}$ માટે,$\frac{N_2}{N_1} = e^{-\lambda t}$.
$\frac{0.77}{0.88} = \frac{7}{8} = e^{-12\lambda}$.
તેથી,$\lambda = \frac{\ln(8/7)}{12}$.
અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = \frac{\ln 2}{\lambda} = \frac{12 \ln 2}{\ln(8/7)}$.
ગણતરી કરતા,$T_{1/2} \approx 62.5 \text{ મિનિટ}$ મળે છે. જો પ્રશ્નમાં ક્ષય $100 \%$ થી $50 \%$ માટે $12 \text{ મિનિટ}$ આપેલ હોય,તો જવાબ $12$ આવશે.
511
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $10 \, \text{મિનિટ}$ છે. જો $n_1$ અને $n_2$ એ અનુક્રમે $20 \, \text{મિનિટ}$ અને $30 \, \text{મિનિટ}$ માં ક્ષય પામેલા પરમાણુઓની સંખ્યા હોય, તો $n_1 : n_2 =$
A
$7 : 8$
B
$1 : 2$
C
$6 : 7$
D
$3 : 4$

Solution

(C) ધારો કે પ્રારંભિક પરમાણુઓની સંખ્યા $N_0$ છે.
સમય $t$ પછી બાકી રહેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $N(t) = N_0 (1/2)^{t/T_{1/2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $T_{1/2} = 10 \, \text{મિનિટ}$ છે.
$t_1 = 20 \, \text{મિનિટ}$ માટે, બાકી રહેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $N_1 = N_0 (1/2)^{20/10} = N_0 (1/2)^2 = N_0 / 4$ છે.
ક્ષય પામેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $n_1 = N_0 - N_1 = N_0 - N_0 / 4 = 3N_0 / 4$ છે.
$t_2 = 30 \, \text{મિનિટ}$ માટે, બાકી રહેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $N_2 = N_0 (1/2)^{30/10} = N_0 (1/2)^3 = N_0 / 8$ છે.
ક્ષય પામેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $n_2 = N_0 - N_2 = N_0 - N_0 / 8 = 7N_0 / 8$ છે.
તેથી, ગુણોત્તર $n_1 : n_2 = (3N_0 / 4) : (7N_0 / 8) = (3/4) : (7/8) = 6 : 7$ થાય.
512
MediumMCQ
જો રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $10 \ years$ હોય,તો $30 \ years$ માં પદાર્થનો કેટલા ટકા ક્ષય (decay) થશે ($\%$ માં)?
A
$87.5$
B
$78.5$
C
$58.7$
D
$85.7$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $(T_{1/2})$ $10 \ years$ છે.
કુલ સમય $t = 30 \ years$ છે.
અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $(n)$ $n = t / T_{1/2} = 30 / 10 = 3$ છે.
$n$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી બાકી રહેલા પદાર્થનો અંશ $N/N_0 = (1/2)^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$n$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $N/N_0 = (1/2)^3 = 1/8 = 0.125$ મળે છે.
ક્ષય પામેલા પદાર્થનો અંશ $1 - N/N_0 = 1 - 0.125 = 0.875$ છે.
આને ટકાવારીમાં દર્શાવવા માટે,આપણે $100$ વડે ગુણીએ છીએ: $0.875 \times 100 = 87.5\%$.
તેથી,$30 \ years$ માં ક્ષય પામેલા પદાર્થની ટકાવારી $87.5\%$ છે.
513
MediumMCQ
એક મિશ્રણમાં બે રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થો $A_1$ અને $A_2$ છે,જેમના અર્ધ-આયુષ્ય અનુક્રમે $20 \ s$ અને $10 \ s$ છે. શરૂઆતમાં મિશ્રણમાં $40 \ g$ $A_1$ અને $160 \ g$ $A_2$ છે. મિશ્રણમાં બંનેનું પ્રમાણ કેટલા સમય પછી સમાન થશે ($s$ માં)?
A
$60$
B
$80$
C
$20$
D
$40$

Solution

(D) ધારો કે $t$ સમય પછી બંનેનું પ્રમાણ સમાન થાય છે.
રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ $A_1$ માટે,બાકી રહેલ જથ્થો $N_1 = N_{01} \left(\frac{1}{2}\right)^{t/T_1} = 40 \left(\frac{1}{2}\right)^{t/20}$ છે.
રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ $A_2$ માટે,બાકી રહેલ જથ્થો $N_2 = N_{02} \left(\frac{1}{2}\right)^{t/T_2} = 160 \left(\frac{1}{2}\right)^{t/10}$ છે.
$N_1 = N_2$ લેતા:
$40 \left(\frac{1}{2}\right)^{t/20} = 160 \left(\frac{1}{2}\right)^{t/10}$.
બંને બાજુ $40$ વડે ભાગતા:
$\left(\frac{1}{2}\right)^{t/20} = 4 \left(\frac{1}{2}\right)^{t/10}$.
$\left(\frac{1}{2}\right)^{t/20} = 2^2 \left(\frac{1}{2}\right)^{t/10} = \left(\frac{1}{2}\right)^{-2} \left(\frac{1}{2}\right)^{t/10}$.
$\left(\frac{1}{2}\right)^{t/20} = \left(\frac{1}{2}\right)^{t/10 - 2}$.
ઘાતાંકોને સરખાવતા:
$\frac{t}{20} = \frac{t}{10} - 2$.
$2 = \frac{t}{10} - \frac{t}{20} = \frac{2t - t}{20} = \frac{t}{20}$.
$t = 40 \ s$.
514
EasyMCQ
રેડિયમના એક મોલની એક્ટિવિટી $\frac{1}{3.7} \text{ કિલો ક્યુરી}$ છે. તેનો ક્ષય અચળાંક કેટલો હશે? (એવોગેડ્રો આંક $= 6 \times 10^{23} \text{ mol}^{-1}$)
A
$\frac{1}{6} \times 10^{-10} \text{ s}^{-1}$
B
$10^{-10} \text{ s}^{-1}$
C
$10^{-11} \text{ s}^{-1}$
D
$10^{-8} \text{ s}^{-1}$

Solution

(A) આપેલ છે: મોલની સંખ્યા $n = 1 \text{ mol}$.
એક્ટિવિટી $A = \frac{1}{3.7} \text{ kCi} = \frac{1}{3.7} \times 10^3 \times 3.7 \times 10^{10} \text{ વિભંજન/સેકન્ડ} = 10^{13} \text{ s}^{-1}$.
ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N = n \times N_A = 1 \times 6 \times 10^{23} = 6 \times 10^{23}$.
એક્ટિવિટી અને ક્ષય અચળાંક વચ્ચેનો સંબંધ $A = \lambda N$ છે.
તેથી,$\lambda = \frac{A}{N} = \frac{10^{13}}{6 \times 10^{23}} = \frac{1}{6} \times 10^{-10} \text{ s}^{-1}$.
515
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ તત્વ $A$ નો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $62 \text{ વર્ષ}$ છે. તે બીજા સ્થિર તત્વ $B$ માં ક્ષય પામે છે. એક પુરાતત્વવિદ્ને એક નમૂનો મળ્યો જેમાં $A$ અને $B$ નો ગુણોત્તર $1 : 15$ છે. નમૂનાની ઉંમર કેટલી હશે ($\text{ વર્ષ}$ માં)?
A
$248$
B
$186$
C
$124$
D
$310$

Solution

(A) ધારો કે $N_0$ એ રેડિયોએક્ટિવ તત્વ $A$ નો પ્રારંભિક જથ્થો છે અને $N$ એ $t$ સમય પછી બાકી રહેલો જથ્થો છે.
આપેલ છે કે $A$ એ $B$ માં ક્ષય પામે છે, તેથી $t$ સમયે $B$ નો જથ્થો $N_B = N_0 - N$ થશે.
$A$ અને $B$ નો ગુણોત્તર $\frac{N}{N_B} = \frac{1}{15}$ આપેલ છે.
$N_B = N_0 - N$ મૂકતા, આપણને $\frac{N}{N_0 - N} = \frac{1}{15}$ મળે છે.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા $15N = N_0 - N$, જેનું સાદું રૂપ $16N = N_0$ અથવા $\frac{N}{N_0} = \frac{1}{16}$ થાય છે.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ જણાવે છે કે $\frac{N}{N_0} = (\frac{1}{2})^n$, જ્યાં $n = \frac{t}{T_{1/2}}$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
$T_{1/2} = 62 \text{ વર્ષ}$ આપેલ હોવાથી, $\frac{1}{16} = (\frac{1}{2})^{\frac{t}{62}}$ મળે.
કારણ કે $\frac{1}{16} = (\frac{1}{2})^4$, ઘાતાંકોને સરખાવતા: $4 = \frac{t}{62}$.
તેથી, $t = 62 \times 4 = 248 \text{ વર્ષ}$.
516
EasyMCQ
રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થના સરેરાશ આયુષ્ય $\tau$ અને અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2}$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
A
$T_{1/2} = \tau \ln 2$
B
$T_{1/2} = \tau \log_{10} 2$
C
$T_{1/2} = \tau$
D
$T_{1/2} = 2\tau \ln 2$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનું અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2}$ એ સૂત્ર $T_{1/2} = \frac{\ln 2}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda$ એ ક્ષય અચળાંક છે.
સરેરાશ આયુષ્ય $\tau$ ને ક્ષય અચળાંકના વ્યસ્ત તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,એટલે કે $\tau = \frac{1}{\lambda}$.
અર્ધ-આયુષ્યના સૂત્રમાં $\lambda = \frac{1}{\tau}$ મૂકતા,આપણને મળે છે:
$T_{1/2} = \tau \ln 2$.
તેથી,સાચો સંબંધ $T_{1/2} = \tau \ln 2$ છે.
517
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ જેનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $2$ વર્ષ છે તેનું વજન $1 \,g$ છે અને તેને પ્રયોગશાળામાં $4$ વર્ષ માટે સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. તો બાકી રહેલા રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનું પ્રમાણ કેટલું હશે ($\,g$ માં)?
A
$0.5$
B
$0.125$
C
$0.25$
D
$0.0625$

Solution

(C) આપેલ છે: અર્ધ-આયુષ્ય સમય $T_{1/2} = 2$ વર્ષ,પ્રારંભિક દળ $N_0 = 1 \,g$,કુલ સમય $t = 4$ વર્ષ.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $N = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^n$,જ્યાં $n$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n = \frac{t}{T_{1/2}} = \frac{4}{2} = 2$.
કિંમતો મૂકતા: $N = 1 \times \left( \frac{1}{2} \right)^2 = 1 \times \frac{1}{4} = 0.25 \,g$.
તેથી,બાકી રહેલા રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનું પ્રમાણ $0.25 \,g$ છે.
518
DifficultMCQ
એક પ્રાચીન શોધમાં એક નમૂનો મળ્યો છે,જેમાં મૂળ કાર્બન $(C^{14})$ નો $75 \%$ ભાગ બાકી છે. તો નમૂનાની ઉંમર કેટલી હશે ($\text{ વર્ષ}$ માં)? $\left(T_{1/2}(C^{14}) = 5730 \text{ વર્ષ}, \ln 0.5 = -0.7, \ln 0.75 = -0.3\right)$
A
$2300$
B
$2456$
C
$2546$
D
$3456$

Solution

(B) ક્ષય અચળાંક $\lambda$ એ $\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $T_{1/2} = 5730 \text{ વર્ષ}$ અને $\ln 2 = -\ln 0.5 = 0.7$ આપેલ છે.
તેથી,$\lambda = \frac{0.7}{5730} \text{ વર્ષ}^{-1}$.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ છે,જ્યાં $N(t) = 0.75 N_0$.
આમ,$0.75 = e^{-\lambda t}$,જેનો અર્થ છે કે $\ln(0.75) = -\lambda t$.
આપેલ છે કે $\ln(0.75) = -0.3$,તેથી $-0.3 = -\left(\frac{0.7}{5730}\right) t$.
$t$ માટે ઉકેલતા: $t = \frac{0.3 \times 5730}{0.7} = \frac{1719}{0.7} \approx 2455.7 \text{ વર્ષ}$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,નમૂનાની ઉંમર $2456 \text{ વર્ષ}$ છે.
519
EasyMCQ
રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લાઇડનું અર્ધ-આયુષ્ય એટલે શું?
A
નમૂનાના સંપૂર્ણ ક્ષય માટે જરૂરી સમયનો અડધો ભાગ.
B
નમૂનાનો ક્ષય શરૂ થાય તે પહેલાં તેને રાખી શકાય તેવા સમયનો અડધો ભાગ.
C
નમૂનાના અડધા ભાગના ક્ષય માટે જરૂરી સમય.
D
જ્યારે નમૂનાનો અડધો ભાગ ક્ષય પામી જાય,ત્યારે બાકીના નમૂનાના ક્ષય માટે જરૂરી સમય.

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનું અર્ધ-આયુષ્ય $(T_{1/2})$ એટલે તે સમયગાળો કે જેમાં આપેલા નમૂનામાં રહેલા રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા તેના પ્રારંભિક મૂલ્ય કરતાં અડધી થઈ જાય છે.
ગાણિતિક રીતે,જો $N_0$ એ ન્યુક્લિયસની પ્રારંભિક સંખ્યા હોય,તો એક અર્ધ-આયુષ્ય પછી,બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N$ એ $N_0/2$ થાય છે.
520
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $10^8$ વર્ષ છે અને તેની એક્ટિવિટી $10^4 \,Bq$ છે. તો આ પદાર્થમાં હાજર પરમાણુઓની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$9.1 \times 10^{19}$
B
$6.7 \times 10^9$
C
$4.5 \times 10^{19}$
D
$5 \times 10^{20}$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $T_{1/2} = 10^8 \text{ વર્ષ}$ છે.
તેને સેકન્ડમાં ફેરવતા: $T_{1/2} = 10^8 \times 365 \times 24 \times 60 \times 60 \approx 3.15 \times 10^{15} \,s$.
એક્ટિવિટી $R = 10^4 \,Bq$ આપેલ છે.
એક્ટિવિટી $R$, ક્ષય અચળાંક $\lambda$ અને પરમાણુઓની સંખ્યા $N$ વચ્ચેનો સંબંધ $R = \lambda N$ છે.
ક્ષય અચળાંક $\lambda = \frac{0.693}{T_{1/2}}$ છે.
એક્ટિવિટીના સમીકરણમાં $\lambda$ ની કિંમત મૂકતા: $R = \frac{0.693}{T_{1/2}} \times N$.
$N$ ને સૂત્રનો કર્તા બનાવતા: $N = \frac{R \times T_{1/2}}{0.693}$.
કિંમતો મૂકતા: $N = \frac{10^4 \times 3.15 \times 10^{15}}{0.693} \approx 4.54 \times 10^{19}$.
આમ, હાજર પરમાણુઓની સંખ્યા આશરે $4.5 \times 10^{19}$ છે.
521
EasyMCQ
$1 \,kg$ દળ ધરાવતા રેડિયોએક્ટિવ તત્વનું $N$ વર્ષ પછી માત્ર $125 \,g$ બાકી રહે છે. જો તત્વનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $12.5 \,y$ હોય, તો $N$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$37.5 \,years$
B
$25.0 \,years$
C
$50.0 \,years$
D
$75.0 \,years$

Solution

(A) આપેલ છે: પ્રારંભિક જથ્થો $N_0 = 1 \,kg = 1000 \,g$. અંતિમ જથ્થો $N_t = 125 \,g$. અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 12.5 \,y$.
$n$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી બાકી રહેતો જથ્થો $N_t = N_0 \times (1/2)^n$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $125 = 1000 \times (1/2)^n$.
$(1/2)^n = 125/1000 = 1/8$.
કારણ કે $1/8 = (1/2)^3$, તેથી $n = 3$.
કુલ સમય $N = n \times T_{1/2}$ દ્વારા મળે છે.
$N = 3 \times 12.5 \,y = 37.5 \,years$.
522
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ તત્વ $A$ બીજા સ્થાયી તત્વ $B$ માં રૂપાંતરિત થાય છે. $A$ નો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $1.5 \ hrs$ છે. $t$ સમય પછી,$A$ અને $B$ ના પરમાણુઓની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $1:8$ જોવા મળે છે,તો $t$ કલાકમાં કેટલો હશે?
A
$6$
B
$8$
C
$3$ થી $4.5$ ની વચ્ચે
D
$4.5$ થી $6$ ની વચ્ચે

Solution

(D) ધારો કે $A$ ના પરમાણુઓની પ્રારંભિક સંખ્યા $N_0$ છે. $n$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી,$A$ ના બાકી રહેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $N_A = N_0 \left(\frac{1}{2}\right)^n$ છે.
તત્વ $A$ એ $B$ માં રૂપાંતરિત થતું હોવાથી,$B$ ના પરમાણુઓની સંખ્યા $N_B = N_0 - N_A = N_0 \left(1 - \left(\frac{1}{2}\right)^n\right)$ થશે.
$A$ અને $B$ ના પરમાણુઓનો ગુણોત્તર $\frac{N_A}{N_B} = \frac{1}{8}$ આપેલ છે.
સમીકરણો મૂકતા: $\frac{N_0 (1/2)^n}{N_0 (1 - (1/2)^n)} = \frac{1}{8}$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{(1/2)^n}{1 - (1/2)^n} = \frac{1}{8}$ મળે છે.
ધારો કે $x = (1/2)^n$. તો $\frac{x}{1-x} = \frac{1}{8} \implies 8x = 1 - x \implies 9x = 1 \implies x = \frac{1}{9}$.
કારણ કે $(1/2)^3 = 1/8$ અને $(1/2)^4 = 1/16$,અને $1/16 < 1/9 < 1/8$ હોવાથી,અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n$ એ $3$ અને $4$ ની વચ્ચે હોવી જોઈએ.
અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 1.5 \ hrs$ આપેલ છે,તેથી સમય $t = n \times T_{1/2}$.
$3 < n < 4$ હોવાથી,સમય $t$ એ $3 \times 1.5 = 4.5 \ hrs$ અને $4 \times 1.5 = 6 \ hrs$ ની વચ્ચે હશે.
523
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની હવામાં એક્ટિવિટી $A$ છે. જો આ નમૂનાને પાણીમાં રાખવામાં આવે,તો તેની એક્ટિવિટી $A^{\prime}$
A
$A$ કરતા ઓછી થાય છે
B
$A$ કરતા વધારે થાય છે
C
$A$ જેટલી જ રહે છે
D
પાણીની ઘનતાના આધારે $A$ કરતા ઓછી અથવા તેના જેટલી હશે

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી એ રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસના ક્ષય થવાના દર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જે સૂત્ર $A = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda$ એ ક્ષય અચળાંક છે અને $N$ એ તે ક્ષણે હાજર રહેલા રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે.
ક્ષય અચળાંક $\lambda$ અને ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N$ એ રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થના આંતરિક ગુણધર્મો છે અને તે તાપમાન,દબાણ અથવા આસપાસના માધ્યમ જેવી બાહ્ય ભૌતિક પરિસ્થિતિઓથી સ્વતંત્ર છે.
તેથી,નમૂનાને પાણીમાં રાખવાથી ક્ષયના દરમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
આમ,પાણીમાં એક્ટિવિટી $A^{\prime}$ એ હવામાં રહેલી એક્ટિવિટી $A$ જેટલી જ રહે છે,એટલે કે $A^{\prime} = A$.
524
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $T$ છે. $T / 2$ ના સમયગાળામાં નમૂનાના પ્રારંભિક દળનો કેટલો ભાગ ક્ષય પામશે?
A
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
B
$\sqrt{2}$
C
$\frac{(\sqrt{2}-1)}{\sqrt{2}}$
D
$\frac{(\sqrt{2}+1)}{\sqrt{2}}$

Solution

(C) $t$ સમય પછી બાકી રહેલા નમૂનાનો અંશ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{N}{N_0} = (\frac{1}{2})^{t/T}$,જ્યાં $T$ એ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
આપેલ છે કે $t = \frac{T}{2}$,તેથી બાકી રહેલો અંશ $\frac{N}{N_0} = (\frac{1}{2})^{(\frac{T/2}{T})} = (\frac{1}{2})^{1/2} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે.
ક્ષય પામેલો ભાગ એ પ્રારંભિક જથ્થામાંથી બાકી રહેલો જથ્થો બાદ કરવાથી મળે છે: $1 - \frac{N}{N_0} = 1 - \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{\sqrt{2} - 1}{\sqrt{2}}$.
525
EasyMCQ
જો એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનો $75 \%$ ભાગ $16 \text{ દિવસમાં}$ વિઘટિત થાય, તો તે રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય કેટલો હશે ($\text{ દિવસ}$ માં)?
A
$6$
B
$4$
C
$8$
D
$12$

Solution

(C) ધારો કે $N_0$ એ રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનો પ્રારંભિક જથ્થો છે.
$t = 16 \text{ દિવસ}$ પછી, બાકી રહેલો જથ્થો $N$ નીચે મુજબ છે:
$N = N_0 - 75\% \text{ of } N_0 = N_0 - 0.75 N_0 = 0.25 N_0 = \frac{N_0}{4}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનું સૂત્ર $N = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^n$ છે, જ્યાં $n = \frac{t}{T_{1/2}}$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{N_0}{4} = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^n$
$\frac{1}{4} = \left( \frac{1}{2} \right)^n$
$\left( \frac{1}{2} \right)^2 = \left( \frac{1}{2} \right)^n$
આમ, $n = 2$.
કારણ કે $n = \frac{t}{T_{1/2}}$, તેથી $2 = \frac{16}{T_{1/2}}$.
તેથી, $T_{1/2} = \frac{16}{2} = 8 \text{ દિવસ}$.
526
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $20 \ days$ છે. આનો અર્થ એ થાય કે:
A
પદાર્થ $40 \ days$ માં સંપૂર્ણપણે વિઘટિત થઈ જાય છે
B
પદાર્થ $80 \ days$ માં સંપૂર્ણપણે વિઘટિત થઈ જાય છે
C
પદાર્થનો $1/8$ ભાગ $60 \ days$ માં વિઘટિત થાય છે
D
પદાર્થનો $7/8$ ભાગ $60 \ days$ માં વિઘટિત થાય છે

Solution

(D) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનું અર્ધ-આયુષ્ય $(T_{1/2})$ $20 \ days$ છે.
$n$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી,પદાર્થનો બાકી રહેલો જથ્થો $N = N_0(1/2)^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$60 \ days$ માં,પસાર થયેલ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n = 60 / 20 = 3$ છે.
પદાર્થનો બાકી રહેલો જથ્થો $N = N_0(1/2)^3 = N_0 / 8$ છે.
વિઘટિત થયેલ પદાર્થનો જથ્થો $N_0 - N = N_0 - N_0/8 = 7N_0/8$ છે.
તેથી,$60 \ days$ માં પદાર્થનો $7/8$ ભાગ વિઘટિત થાય છે.
527
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $18 \text{ મિનિટ}$ છે. તેના $20 \%$ ક્ષય અને $80 \%$ ક્ષય વચ્ચેનો સમયગાળો મિનિટમાં કેટલો હશે?
A
$6$
B
$9$
C
$18$
D
$36$

Solution

(D) સમય $t$ પછી બાકી રહેલા અવિભંજિત પરમાણુઓની સંખ્યા $N$ એ $N = N_0 \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{T_{1/2}}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_{1/2} = 18 \text{ min}$.
$20 \%$ ક્ષય માટે,બાકી રહેલો જથ્થો $N_1 = N_0 - 0.20 N_0 = 0.8 N_0$ છે.
તેથી,$0.8 N_0 = N_0 \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t_1}{18}} \implies \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t_1}{18}} = 0.8 \quad (i)$.
$80 \%$ ક્ષય માટે,બાકી રહેલો જથ્થો $N_2 = N_0 - 0.80 N_0 = 0.2 N_0$ છે.
તેથી,$0.2 N_0 = N_0 \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t_2}{18}} \implies \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t_2}{18}} = 0.2 \quad (ii)$.
સમીકરણ $(i)$ ને $(ii)$ વડે ભાગતા:
$\frac{(1/2)^{t_1/18}}{(1/2)^{t_2/18}} = \frac{0.8}{0.2} = 4$.
$\left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t_1-t_2}{18}} = 4 = 2^2 = \left(\frac{1}{2}\right)^{-2}$.
ઘાતાંકોને સરખાવતા: $\frac{t_1-t_2}{18} = -2 \implies t_2 - t_1 = 36 \text{ min}$.
Solution diagram
528
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાના વિઘટનનો દર $R$ છે અને કોઈપણ સમયે $t$ પર હાજર પરમાણુઓની સંખ્યા $N$ છે. જ્યારે $\frac{R}{N}$ ને $Y$-અક્ષ પર અને $t$ ને $X$-અક્ષ પર લેવામાં આવે,ત્યારે સાચો આલેખ કયો છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો નિયમ નીચે મુજબ છે:
$\frac{dN}{dt} = -\lambda N$
જ્યાં $\frac{dN}{dt}$ એ વિઘટનનો દર છે,જેને $R$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તેથી,$R = -\lambda N$ (મૂલ્ય લેતા,$R = \lambda N$).
આને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને મળે છે:
$\frac{R}{N} = \lambda$
કારણ કે $\lambda$ (ક્ષય અચળાંક) એ આપેલ રેડિયોએક્ટિવ નમૂના માટે અચળ છે,તેથી ગુણોત્તર $\frac{R}{N}$ સમય $t$ સાથે બદલાતો નથી.
તેથી,$\frac{R}{N}$ વિરુદ્ધ $t$ નો આલેખ $X$-અક્ષને સમાંતર એક આડી સીધી રેખા છે.
આ વિકલ્પ $(D)$ માં દર્શાવેલ આલેખને અનુરૂપ છે.
Solution diagram
529
EasyMCQ
$138.6 \text{ દિવસ}$ ના અર્ધ-આયુષ્ય ધરાવતા રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થને એક બોક્સમાં મૂકવામાં આવે છે। $n$ દિવસ પછી, પદાર્થનો માત્ર $20\%$ ભાગ જ હાજર રહે છે, તો $n$ નું મૂલ્ય $[\ln(5) = 1.61]$ શોધો।
A
$693$
B
$138.6$
C
$277.2$
D
$322$

Solution

(D) રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનું અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 138.6 \text{ દિવસ}$ છે।
ધારો કે $N_0$ એ રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો પ્રારંભિક જથ્થો છે। $n$ દિવસ પછી બાકી રહેલો જથ્થો $N = 20\% \text{ of } N_0 = \frac{20}{100} N_0 = \frac{N_0}{5}$ છે।
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ મુજબ, $N = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^{\frac{n}{T_{1/2}}}$.
કિંમતો મૂકતા, $\frac{N_0}{5} = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^{\frac{n}{138.6}}$, જેનું સાદું રૂપ $\frac{1}{5} = \left( \frac{1}{2} \right)^{\frac{n}{138.6}}$ થાય છે।
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક $(\ln)$ લેતા:
$\ln \left( \frac{1}{5} \right) = \frac{n}{138.6} \ln \left( \frac{1}{2} \right)$
$-\ln(5) = \frac{n}{138.6} (-\ln(2))$
$\ln(5) = \frac{n}{138.6} \ln(2)$
આપેલ છે કે $\ln(5) = 1.61$ અને $\ln(2) \approx 0.693$, તેથી:
$1.61 = \frac{n}{138.6} \times 0.693$
$n = \frac{1.61 \times 138.6}{0.693} = 1.61 \times 200 = 322 \text{ દિવસ}$.
530
EasyMCQ
${}_{92}^{238}U$ નો $\alpha$-ક્ષય સામેનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $13.86 \times 10^{16} \,s$ છે. $1 \,g$ ${}_{92}^{238}U$ ના નમૂનાની એક્ટિવિટી કેટલી થાય?
A
$1.26 \times 10^4 \,s^{-1}$
B
$1.26 \times 10^{-4} \,s^{-1}$
C
$12.6 \times 10^4 \,s^{-1}$
D
$12.6 \times 10^{-4} \,s^{-1}$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $R = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda$ એ ક્ષય અચળાંક છે અને $N$ એ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે.
આપેલ છે: અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 13.86 \times 10^{16} \,s$,દળ $m = 1 \,g$,અને મોલર દળ $M = 238 \,g/mol$.
ક્ષય અચળાંક $\lambda = \frac{\ln(2)}{T_{1/2}} \approx \frac{0.693}{T_{1/2}}$.
ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N = \frac{m}{M} \times N_A$,જ્યાં $N_A = 6.022 \times 10^{23} \,mol^{-1}$.
કિંમતો મૂકતા:
$R = \frac{0.693}{13.86 \times 10^{16}} \times \frac{1}{238} \times 6.022 \times 10^{23}$
$R = \frac{0.693 \times 6.022}{13.86 \times 238} \times 10^7$
$R = \frac{4.173}{3298.68} \times 10^7 \approx 0.001265 \times 10^7 = 1.265 \times 10^4 \,s^{-1}$.
આમ,એક્ટિવિટી આશરે $1.26 \times 10^4 \,s^{-1}$ થાય છે.
531
EasyMCQ
રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાના $93.75 \%$ ક્ષય પામ્યા પહેલા વીતી ગયેલા અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$6$
B
$4$
C
$2$
D
$8$

Solution

(B) અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n$ ને રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમનો ઉપયોગ કરીને શોધી શકાય છે:
$N = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^n$
જ્યાં $N$ એ $n$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી બાકી રહેલો જથ્થો છે.
આપેલ છે કે નમૂનાનો $93.75 \%$ ક્ષય થયો છે,તેથી બાકી રહેલો જથ્થો:
$N = (100 - 93.75) \% \text{ of } N_0 = 6.25 \% \text{ of } N_0 = \frac{6.25}{100} N_0 = \frac{1}{16} N_0$
આ કિંમતને ક્ષયના સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{1}{16} N_0 = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^n$
$\frac{1}{16} = \left( \frac{1}{2} \right)^n$
કારણ કે $16 = 2^4$,તેથી:
$\left( \frac{1}{2} \right)^4 = \left( \frac{1}{2} \right)^n$
તેથી,$n = 4$.
532
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ તત્વ $X$ બીજા સ્થિર તત્વ $Y$ માં રૂપાંતરિત થાય છે. $X$ નો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $2 \text{ કલાક}$ છે. શરૂઆતમાં ફક્ત $X$ હાજર છે. $t$ સમય પછી,જો $X$ અને $Y$ ના પરમાણુઓનો ગુણોત્તર $1:4$ હોય,તો $t$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$2 \text{ કલાક}$
B
$4 \text{ કલાક}$
C
$4 \text{ કલાક}$ અને $6 \text{ કલાક}$ ની વચ્ચે
D
$6 \text{ કલાક}$

Solution

(C) ધારો કે $X$ ના પ્રારંભિક પરમાણુઓની સંખ્યા $N_0$ છે.
$t$ સમયે,ધારો કે $X$ ના બાકી રહેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $N_X$ છે અને બનેલા $Y$ ના પરમાણુઓની સંખ્યા $N_Y$ છે.
જેમ કે $X$ એ $Y$ માં રૂપાંતરિત થાય છે,કુલ પરમાણુઓની સંખ્યા અચળ રહે છે: $N_0 = N_X + N_Y$.
આપેલ ગુણોત્તર $N_X : N_Y = 1 : 4$ પરથી,આપણે લખી શકીએ $N_Y = 4N_X$.
આને સંરક્ષણ સમીકરણમાં મૂકતા: $N_0 = N_X + 4N_X = 5N_X$.
આમ,$X$ નો બાકી રહેલો અંશ $\frac{N_X}{N_0} = \frac{1}{5}$ છે.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના નિયમ $\frac{N_X}{N_0} = \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{T_{1/2}}}$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $T_{1/2} = 2 \text{ કલાક}$:
$\frac{1}{5} = \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{2}}$.
ઘાતાંકની સરખામણી કરતા:
જેમ કે $\frac{1}{2^2} = \frac{1}{4}$ અને $\frac{1}{2^3} = \frac{1}{8}$,અને આપણે જાણીએ છીએ કે $\frac{1}{8} < \frac{1}{5} < \frac{1}{4}$,
તેથી $\left(\frac{1}{2}\right)^3 < \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{2}} < \left(\frac{1}{2}\right)^2$.
આધાર $1$ કરતા નાનો હોવાથી,ઘાતાંક માટે અસમતા ઉલટાઈ જશે:
$2 < \frac{t}{2} < 3$.
$2$ વડે ગુણતા,આપણને $4 < t < 6$ મળે છે.
Solution diagram
533
MediumMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી સમય $t_1$ પર $R_1$ અને સમય $t_2$ પર $R_2$ છે. તેનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $T$ છે. સમયગાળા $(t_2 - t_1)$ માં વિભંજિત થયેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $\frac{n(R_1 - R_2)T}{\ln 4}$ જેટલી છે. તો '$n$' ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$1$
C
$4$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $R = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda$ એ ક્ષય અચળાંક છે અને $N$ એ સમય $t$ પર હાજર રેડિયોએક્ટિવ ન્યુક્લિયસની સંખ્યા છે.
આપેલ છે કે $R_1 = \lambda N_1$ અને $R_2 = \lambda N_2$.
સમયગાળા $(t_2 - t_1)$ માં વિભંજિત થયેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $\Delta N = N_1 - N_2$ છે.
$N = \frac{R}{\lambda}$ હોવાથી,$\Delta N = \frac{R_1 - R_2}{\lambda}$ મળે.
ક્ષય અચળાંક $\lambda$ અને અર્ધ-આયુષ્ય $T$ વચ્ચેનો સંબંધ $\lambda = \frac{\ln 2}{T}$ છે.
$\Delta N$ ના સમીકરણમાં $\lambda$ ની કિંમત મૂકતા:
$\Delta N = \frac{(R_1 - R_2)T}{\ln 2}$.
આપણને આપેલ છે કે $\Delta N = \frac{n(R_1 - R_2)T}{\ln 4}$.
$\ln 4 = \ln(2^2) = 2 \ln 2$ હોવાથી:
$\Delta N = \frac{n(R_1 - R_2)T}{2 \ln 2}$.
$\Delta N$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$\frac{R_1 - R_2}{\ln 2} = \frac{n(R_1 - R_2)}{2 \ln 2}$.
બંને બાજુથી સામાન્ય પદો $(R_1 - R_2)$ અને $\ln 2$ ને દૂર કરતા:
$1 = \frac{n}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $n = 2$.
534
DifficultMCQ
બે રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થો $Y_1$ અને $Y_2$ શરૂઆતમાં સમાન સંખ્યામાં ન્યુક્લિયસ ધરાવે છે. તેમના ક્ષય અચળાંકો અનુક્રમે $9 \lambda \ s^{-1}$ અને $6 \lambda \ s^{-1}$ છે. કેટલા સમય પછી $Y_1$ અને $Y_2$ ના અવિભંજિત ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $\frac{1}{e}$ થશે?
A
$\frac{1}{3 \lambda} \ s$
B
$\frac{1}{15 \lambda} \ s$
C
$\frac{1}{10 \lambda} \ s$
D
$\frac{1}{8 \lambda} \ s$

Solution

(A) ધારો કે બંને પદાર્થો માટે શરૂઆતના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_0$ છે.
સમય $t$ પર અવિભંજિત ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N(t) = N_0 e^{-\lambda t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પદાર્થ $Y_1$ માટે,$N_1(t) = N_0 e^{-(9 \lambda) t}$.
પદાર્થ $Y_2$ માટે,$N_2(t) = N_0 e^{-(6 \lambda) t}$.
અવિભંજિત ન્યુક્લિયસનો ગુણોત્તર $\frac{N_1(t)}{N_2(t)} = \frac{N_0 e^{-9 \lambda t}}{N_0 e^{-6 \lambda t}} = e^{-9 \lambda t + 6 \lambda t} = e^{-3 \lambda t}$ છે.
આપણને આપેલ છે કે આ ગુણોત્તર $\frac{1}{e}$ છે,જે $e^{-1}$ છે.
તેથી,$e^{-3 \lambda t} = e^{-1}$.
ઘાતાંકોને સરખાવતા: $-3 \lambda t = -1$.
તેથી,$t = \frac{1}{3 \lambda} \ s$.
535
MediumMCQ
રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો ક્ષય આલેખમાં દર્શાવેલ છે. આલેખ પરથી,પદાર્થનો ક્ષય અચળાંક આશરે કેટલો હશે ($h^{-1}$ માં)?
Question diagram
A
$0.035$
B
$0.063$
C
$0.082$
D
$0.01$

Solution

(A) આલેખ પરથી,આપણે રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $(T_{1/2})$ જોઈ શકીએ છીએ. શરૂઆતમાં,$t = 0 \ h$ સમયે,પદાર્થનો જથ્થો $100 \ kg$ છે. પદાર્થને તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના અડધા $(50 \ kg)$ સુધી ઘટવા માટે લાગતો સમય $20 \ h$ છે. આમ,અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 20 \ h$ છે.
ક્ષય અચળાંક $\lambda$ એ અર્ધ-આયુષ્ય સાથે નીચે મુજબ સંબંધિત છે: $\lambda = \frac{\ln(2)}{T_{1/2}}$.
$T_{1/2} = 20 \ h$ ની કિંમત મૂકતા:
$\lambda = \frac{0.693}{20} \ h^{-1} = 0.03465 \ h^{-1} \approx 0.035 \ h^{-1}$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
536
MediumMCQ
$4 \text{ eV}$ ની અચળ ગતિઊર્જા સાથે સીધા પથ પર ગતિ કરતા રેડિયોએક્ટિવ કણોના પ્રવાહનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $1 \text{ મિનિટ}$ છે. $3.6 \text{ km}$ નું અંતર કાપતા પહેલા ક્ષય પામતા કણોની ટકાવારી કેટલી હશે? (રેડિયોએક્ટિવ કણોનું દળ $= 3.2 \times 10^{-21} \text{ kg}$ અને ઇલેક્ટ્રોનનો વીજભાર $= 1.6 \times 10^{-19} \text{ C}$).
A
$87.5$
B
$175$
C
$37.5$
D
$75$

Solution

(A) આપેલ છે,$K.E. = 4 \text{ eV} = 4 \times 1.6 \times 10^{-19} \text{ J} = 6.4 \times 10^{-19} \text{ J}$.
દળ $m = 3.2 \times 10^{-21} \text{ kg}$.
$K.E. = \frac{1}{2}mv^2$ નો ઉપયોગ કરતા,$v = \sqrt{\frac{2 \times K.E.}{m}} = \sqrt{\frac{2 \times 6.4 \times 10^{-19}}{3.2 \times 10^{-21}}} = \sqrt{4 \times 10^2} = 20 \text{ m/s}$.
$D = 3.6 \text{ km} = 3600 \text{ m}$ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $t = \frac{D}{v} = \frac{3600}{20} = 180 \text{ s} = 3 \text{ મિનિટ}$.
અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 1 \text{ મિનિટ}$ હોવાથી,સમય $t = 3 \text{ અર્ધ-આયુષ્ય}$ થાય.
બાકી રહેલા કણોની સંખ્યા $N = N_0 \left(\frac{1}{2}\right)^n = N_0 \left(\frac{1}{2}\right)^3 = \frac{N_0}{8}$.
ક્ષય પામેલા કણોની સંખ્યા $N_0 - N = N_0 - \frac{N_0}{8} = \frac{7}{8}N_0$.
ક્ષય પામેલા કણોની ટકાવારી $\frac{7/8 N_0}{N_0} \times 100 = 87.5\%$ છે.
537
MediumMCQ
જો એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો $96.875 \%$ ભાગ $10 \text{ દિવસ}$ માં ક્ષય પામે,તો તે પદાર્થનું અર્ધ-આયુષ્ય (દિવસમાં) કેટલું હશે?
A
$10$
B
$5$
C
$4$
D
$2$

Solution

(D) ક્ષય થયા પછી બાકી રહેલા રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો જથ્થો $N = N_0 - 0.96875 N_0 = 0.03125 N_0$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $N = N_0 (1/2)^n$,જ્યાં $n$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
$0.03125 N_0 = N_0 (1/2)^n$
$0.03125 = (1/2)^n$
કારણ કે $0.03125 = 1/32 = (1/2)^5$,તેથી $n = 5$.
કુલ સમય $t$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n$ અને અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2}$ સાથે $t = n \times T_{1/2}$ દ્વારા સંબંધિત છે.
આપેલ છે કે $t = 10 \text{ દિવસ}$ અને $n = 5$,તેથી $10 = 5 \times T_{1/2}$.
આમ,$T_{1/2} = 10 / 5 = 2 \text{ દિવસ}$.
538
MediumMCQ
બે રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થો $A$ અને $B$ પાસે શરૂઆતમાં સમાન સંખ્યામાં ન્યુક્લિયસ છે. જો $A$ અને $B$ ના અર્ધ-આયુષ્ય અનુક્રમે $1.5 \ days$ અને $4.5 \ days$ હોય,તો $9 \ days$ પછી $A$ અને $B$ માં બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1: 16$
B
$1: 1$
C
$1: 4$
D
$1: 8$

Solution

(A) $t$ સમય પછી બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N = N_0 (1/2)^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n = t / T_{1/2}$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
પદાર્થ $A$ માટે: $T_{1/2, A} = 1.5 \ days$,$t = 9 \ days$. અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n_A = 9 / 1.5 = 6$. બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસ $N_A = N_0 (1/2)^6 = N_0 / 64$.
પદાર્થ $B$ માટે: $T_{1/2, B} = 4.5 \ days$,$t = 9 \ days$. અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n_B = 9 / 4.5 = 2$. બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસ $N_B = N_0 (1/2)^2 = N_0 / 4$.
ગુણોત્તર $N_A / N_B = (N_0 / 64) / (N_0 / 4) = 4 / 64 = 1 / 16$.
આમ,ગુણોત્તર $1: 16$ છે.
539
MediumMCQ
$2.5$ કલાકનું અર્ધ-આયુષ્ય ધરાવતો રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ સુરક્ષિત મહત્તમ સ્તર કરતા $32$ ગણું વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરે છે. કેટલા સમય (કલાકમાં) પછી આ પદાર્થને સુરક્ષિત રીતે હેન્ડલ કરી શકાય?
A
$10$
B
$25$
C
$5$
D
$12.5$

Solution

(D) $t$ સમયે રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી $A = A_0 (1/2)^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n = t/T_{1/2}$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
આપેલ છે કે પ્રારંભિક એક્ટિવિટી $A_0 = 32 A_{safe}$ છે અને આપણે અંતિમ એક્ટિવિટી $A = A_{safe}$ જોઈએ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા: $A_{safe} = 32 A_{safe} \times (1/2)^n$.
બંને બાજુ $A_{safe}$ વડે ભાગતા,આપણને $1 = 32 \times (1/2)^n$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $(1/2)^n = 1/32$ થાય છે.
કારણ કે $32 = 2^5$,તેથી $(1/2)^n = (1/2)^5$,જેનો અર્થ છે કે $n = 5$.
$n = t/T_{1/2}$ હોવાથી,$5 = t / 2.5$ મળે છે.
તેથી,$t = 5 \times 2.5 = 12.5 \text{ કલાક}$.
540
MediumMCQ
જો એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ દર $16 \text{ કલાક}$ માં $10 \%$ ક્ષય પામે છે,તો $2 \text{ દિવસ}$ પછી બાકી રહેલા રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થની ટકાવારી કેટલી હશે?
A
$82.2$
B
$18.8$
C
$27.1$
D
$72.9$

Solution

(D) આપેલ છે કે પદાર્થ $16 \text{ કલાક}$ માં $10 \%$ ક્ષય પામે છે,તેથી $16 \text{ કલાક}$ પછી બાકી રહેલો જથ્થો પ્રારંભિક જથ્થાના $90 \%$ અથવા $0.9$ ગણો છે.
કુલ સમય $2 \text{ દિવસ} = 2 \times 24 \text{ કલાક} = 48 \text{ કલાક}$ છે.
$48 \text{ કલાક}$ માં $16 \text{ કલાક}$ ના અંતરાલની સંખ્યા $n = \frac{48}{16} = 3$ છે.
$n$ અંતરાલ પછી બાકી રહેલા પદાર્થનો અંશ $N = N_0 \times (0.9)^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,$N = N_0 \times (0.9)^3$.
$N = N_0 \times 0.729$.
તેથી,બાકી રહેલી ટકાવારી $0.729 \times 100 = 72.9 \%$ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
541
MediumMCQ
જો કોઈ રેડિયોએક્ટિવ તત્વના $87.5 \%$ પરમાણુઓ $6 \ days$ માં ક્ષય પામતા હોય, તો $8 \ days$ માં ક્ષય પામતા પરમાણુઓનો અંશ કેટલો હશે?
A
$\frac{1}{8}$
B
$\frac{7}{8}$
C
$\frac{1}{16}$
D
$\frac{15}{16}$

Solution

(D) $t$ સમય પછી બાકી રહેલા પરમાણુઓની સંખ્યા $N(t) = N_0 (1/2)^{t/T}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $T$ એ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
આપેલ છે કે $6 \ days$ માં $87.5 \%$ પરમાણુઓ ક્ષય પામે છે, તેથી બાકી રહેલો અંશ $100 \% - 87.5 \% = 12.5 \% = 1/8$ છે.
તેથી, $1/8 = (1/2)^{6/T}$.
કારણ કે $1/8 = (1/2)^3$, આપણને $6/T = 3$ મળે છે, જેનો અર્થ છે કે $T = 2 \ days$.
હવે, આપણે $8 \ days$ માં ક્ષય પામતા પરમાણુઓનો અંશ શોધવો છે.
$8 \ days$ પછી બાકી રહેલો અંશ $N(8)/N_0 = (1/2)^{8/T} = (1/2)^{8/2} = (1/2)^4 = 1/16$ છે.
ક્ષય પામતા પરમાણુઓનો અંશ $1 - (\text{બાકી રહેલો અંશ}) = 1 - 1/16 = 15/16$ છે.
542
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $12 \text{ મિનિટ}$ છે. રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થના $28 \%$ ક્ષય અને $82 \%$ ક્ષય વચ્ચેનો સમયગાળો કેટલો છે ($\text{ મિનિટ}$ માં)?
A
$6$
B
$18$
C
$12$
D
$24$

Solution

(D) આપેલ અર્ધ-આયુષ્ય $T_{1/2} = 12 \text{ મિનિટ}$ છે.
$28 \%$ ક્ષય સમયે, બાકી રહેલો જથ્થો $100 - 28 = 72 \%$ છે.
$82 \%$ ક્ષય સમયે, બાકી રહેલો જથ્થો $100 - 82 = 18 \%$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનો જથ્થો એક અર્ધ-આયુષ્ય સમયમાં અડધો થઈ જાય છે.
$72 \%$ થી શરૂ કરીને, એક અર્ધ-આયુષ્ય $(12 \text{ મિનિટ})$ પછી, જથ્થો $72 / 2 = 36 \%$ થાય છે.
બીજા એક અર્ધ-આયુષ્ય $(12 \text{ મિનિટ})$ પછી, જથ્થો $36 / 2 = 18 \%$ થાય છે.
તેથી, કુલ સમયગાળો $12 + 12 = 24 \text{ મિનિટ}$ છે.
543
EasyMCQ
બે રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થો $A$ અને $B$ ના અર્ધ-આયુષ્ય અનુક્રમે $T$ અને $2T$ છે. જો પદાર્થો $A$ અને $B$ ના પ્રારંભિક દળનો ગુણોત્તર $8:1$ હોય,તો કેટલા સમય પછી પદાર્થો $A$ અને $B$ ના દળનો ગુણોત્તર $4:1$ થશે?
A
$2T$
B
$4T$
C
$T$
D
$8T$

Solution

(A) સમય $t$ પછી બાકી રહેલા રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનું દળ $M = M_0 (1/2)^{t/T_{1/2}}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $M_0$ પ્રારંભિક દળ છે અને $T_{1/2}$ અર્ધ-આયુષ્ય છે.
પદાર્થ $A$ માટે: $M_A = M_{0A} (1/2)^{t/T}$.
પદાર્થ $B$ માટે: $M_B = M_{0B} (1/2)^{t/2T}$.
આપેલ છે કે પ્રારંભિક દળનો ગુણોત્તર $M_{0A} / M_{0B} = 8/1$ અને બાકી રહેલા દળનો ગુણોત્તર $M_A / M_B = 4/1$ છે.
તેથી,$\frac{M_A}{M_B} = \frac{M_{0A}}{M_{0B}} \cdot \frac{(1/2)^{t/T}}{(1/2)^{t/2T}} = 4/1$.
કિંમતો મૂકતા: $8 \cdot (1/2)^{t/T - t/2T} = 4$.
$8 \cdot (1/2)^{t/2T} = 4$.
$(1/2)^{t/2T} = 4/8 = 1/2$.
$(1/2)^{t/2T} = (1/2)^1$.
ઘાતાંકની સરખામણી કરતા,$t/2T = 1$,જેનો અર્થ છે કે $t = 2T$.
544
MediumMCQ
તત્વ $X$ નો અર્ધ-આયુષ્ય સમય એ તત્વ $Y$ ના સરેરાશ આયુષ્ય સમય જેટલો જ છે. ધારો કે શરૂઆતમાં $X$ અને $Y$ પાસે સમાન સંખ્યામાં પરમાણુઓ છે. તો
A
શરૂઆતમાં $X$ અને $Y$ ના ક્ષય દર સમાન છે
B
હંમેશા $X$ અને $Y$ સમાન દરે ક્ષય પામે છે
C
$Y$ એ $X$ કરતા ઝડપથી ક્ષય પામે છે
D
$X$ એ $Y$ કરતા ઝડપથી ક્ષય પામે છે

Solution

(C) તત્વ $X$ માટે,અર્ધ-આયુષ્ય $(t_{1/2})_X = \frac{0.693}{\lambda_X}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તત્વ $Y$ માટે,સરેરાશ આયુષ્ય $(\tau)_Y = \frac{1}{\lambda_Y}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $(t_{1/2})_X = (\tau)_Y$,તેથી $\frac{0.693}{\lambda_X} = \frac{1}{\lambda_Y}$.
આ સૂચવે છે કે $\lambda_X = 0.693 \lambda_Y$,જેનો અર્થ છે કે $\lambda_X < \lambda_Y$.
ક્ષય દર $R = \lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. શરૂઆતમાં $N_X = N_Y$ હોવાથી અને $\lambda_Y > \lambda_X$ હોવાથી,$Y$ નો ક્ષય દર $X$ કરતા વધારે છે $(R_Y > R_X)$.
તેથી,$Y$ એ $X$ કરતા ઝડપથી ક્ષય પામે છે.
545
MediumMCQ
રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ $A$ નો અર્ધ-આયુષ્ય સમય બીજા રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થ $B$ ના અર્ધ-આયુષ્ય સમય કરતા બમણો છે. શરૂઆતમાં $A$ અને $B$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા અનુક્રમે $N_A$ અને $N_B$ છે. $A$ ના ત્રણ અર્ધ-આયુષ્ય સમય પછી,બંનેના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા સમાન થાય છે. તો $\frac{N_A}{N_B}$ કેટલા થાય?
A
$\frac{1}{3}$
B
$\frac{1}{4}$
C
$\frac{1}{6}$
D
$\frac{1}{8}$

Solution

(D) ધારો કે પદાર્થ $B$ નો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $T_B = T$ છે. તો પદાર્થ $A$ નો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $T_A = 2T$ થશે.
સમય $t$ પછી,બાકી રહેલા ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N(t) = N_0 \left(\frac{1}{2}\right)^{t/T_{1/2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વિતેલો સમય $t = 3 T_A = 3(2T) = 6T$ છે.
આ સમયે,$A$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_A(t) = N_A \left(\frac{1}{2}\right)^3$ છે.
આ સમયે,$B$ ના ન્યુક્લિયસની સંખ્યા $N_B(t) = N_B \left(\frac{1}{2}\right)^{t/T_B} = N_B \left(\frac{1}{2}\right)^{6T/T} = N_B \left(\frac{1}{2}\right)^6$ છે.
આપેલ છે કે $N_A(t) = N_B(t)$,તેથી $N_A \left(\frac{1}{2}\right)^3 = N_B \left(\frac{1}{2}\right)^6$.
તેથી,$\frac{N_A}{N_B} = \frac{(1/2)^6}{(1/2)^3} = \left(\frac{1}{2}\right)^{6-3} = \left(\frac{1}{2}\right)^3 = \frac{1}{8}$.
546
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ સ્ત્રોતનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $6 \,h$ છે. આ સ્ત્રોતના તાજા તૈયાર કરેલા નમૂનાની રેડિયોએક્ટિવિટી સ્વીકાર્ય સુરક્ષિત મૂલ્ય કરતા $32$ ગણી છે. ન્યૂનતમ કેટલા સમય પછી આ સ્ત્રોત સાથે સુરક્ષિત રીતે કામ કરવું શક્ય બનશે ($\,h$ માં)?
A
$30$
B
$24$
C
$18$
D
$12$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાની એક્ટિવિટી એક અર્ધ-આયુષ્ય $(T_{1/2} = 6 \,h)$ માં અડધી થઈ જાય છે.
ધારો કે $s$ એ સ્ત્રોતનું સ્વીકાર્ય સુરક્ષિત મૂલ્ય છે.
પ્રારંભિક એક્ટિવિટી $32s$ છે.
$1$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી, એક્ટિવિટી = $32s / 2 = 16s$.
$2$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી, એક્ટિવિટી = $16s / 2 = 8s$.
$3$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી, એક્ટિવિટી = $8s / 2 = 4s$.
$4$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી, એક્ટિવિટી = $4s / 2 = 2s$.
$5$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી, એક્ટિવિટી = $2s / 2 = s$.
આમ, નમૂનો $5$ અર્ધ-આયુષ્ય પછી સુરક્ષિત બને છે.
કુલ સમય $T = 5 \times T_{1/2} = 5 \times 6 \,h = 30 \,h$.
Solution diagram
547
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનું અર્ધ-આયુષ્ય $5 \,s$ છે. જો નમૂનાનું પ્રારંભિક દળ $60 \,g$ હોય, તો નમૂનાને $7.5 \,g$ સુધી ઘટાડવા માટે જરૂરી સમય કેટલો છે ($\,s$ માં)?
A
$15$
B
$75$
C
$7.5$
D
$10$

Solution

(A) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષય સંબંધ $N(t) = N_0 (1/2)^n$ ને અનુસરે છે, જ્યાં $n$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે.
આપેલ છે કે, પ્રારંભિક દળ $N_0 = 60 \,g$ અને અંતિમ દળ $N(t) = 7.5 \,g$ છે.
આથી, $7.5 = 60 \times (1/2)^n$.
$(1/2)^n = 7.5 / 60 = 1/8 = (1/2)^3$.
તેથી, અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા $n = 3$ છે.
કુલ જરૂરી સમય $\Delta t = n \times T_{1/2} = 3 \times 5 \,s = 15 \,s$ થાય.
વૈકલ્પિક રીતે, ક્ષય પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $60 \,g \xrightarrow{5 \,s} 30 \,g \xrightarrow{5 \,s} 15 \,g \xrightarrow{5 \,s} 7.5 \,g$.
કુલ સમય = $5 \,s + 5 \,s + 5 \,s = 15 \,s$.
Solution diagram
548
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ તત્વ જે બે પ્રક્રિયાઓ દ્વારા ક્ષય પામી શકે છે,તેની પ્રથમ પ્રક્રિયા માટે અર્ધ-આયુષ્ય $t_1$ અને બીજી પ્રક્રિયા માટે અર્ધ-આયુષ્ય $t_2$ છે. ધારો કે $\langle t \rangle$ એ આ તત્વનું અસરકારક સરેરાશ-આયુષ્ય છે. નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$\langle t \rangle < \frac{t_1 t_2}{t_1+t_2}$
B
$\langle t \rangle = \frac{t_1 t_2}{t_1+t_2}$
C
$\langle t \rangle > \frac{t_1 t_2}{t_1+t_2}$
D
$\langle t \rangle = \ln 2 \left( \frac{t_1+t_2}{t_1 t_2} \right)$

Solution

(C) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયનો દર $\frac{dN}{dt} = -\lambda N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે।
બે એકસાથે થતી ક્ષય પ્રક્રિયાઓ માટે,કુલ ક્ષય અચળાંક $\lambda_{\text{eff}} = \lambda_1 + \lambda_2$ થાય છે।
$\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}}$ હોવાથી,આપણને $\frac{\ln 2}{T_{\text{eff}}} = \frac{\ln 2}{t_1} + \frac{\ln 2}{t_2}$ મળે છે।
આનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{1}{T_{\text{eff}}} = \frac{1}{t_1} + \frac{1}{t_2}$ મળે,તેથી $T_{\text{eff}} = \frac{t_1 t_2}{t_1+t_2}$।
સરેરાશ આયુષ્ય $\langle t \rangle$ એ અસરકારક અર્ધ-આયુષ્ય સાથે $\langle t \rangle = \frac{T_{\text{eff}}}{\ln 2}$ સંબંધ ધરાવે છે।
$T_{\text{eff}}$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $\langle t \rangle = \frac{1}{\ln 2} \left( \frac{t_1 t_2}{t_1+t_2} \right)$ મળે છે।
$\ln 2 \approx 0.693 < 1$ હોવાથી,$\frac{1}{\ln 2} > 1$ થાય।
તેથી,$\langle t \rangle > \frac{t_1 t_2}{t_1+t_2}$ સાચું છે।
549
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ નમૂનાનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $24 \,h$ છે. જો નવો તૈયાર કરેલો રેડિયોએક્ટિવ નમૂનો રેડિયોએક્ટિવિટીના માન્ય અને સુરક્ષિત મૂલ્ય કરતા $4$ ગણો હોય, તો તે સ્ત્રોત સાથે સુરક્ષિત રીતે કામ કરી શકાય તે માટેનો ન્યૂનતમ સમય કેટલો હશે ($\,h$ માં)?
A
$48$
B
$96$
C
$8$
D
$72$

Solution

(A) પ્રારંભિક રેડિયોએક્ટિવિટી $A_0$ એ સુરક્ષિત મર્યાદા $A_s$ કરતા $4$ ગણી છે. આપણે એવો સમય $t$ શોધવો છે કે જેથી રેડિયોએક્ટિવિટી $A_t$ એ $A_s$ જેટલી થઈ જાય.
આપેલ છે, $A_t = \frac{A_0}{2^{t/T_{1/2}}}$, જ્યાં $T_{1/2} = 24 \,h$.
કારણ કે $A_t = A_s$ અને $A_0 = 4A_s$, તેથી:
$A_s = \frac{4A_s}{2^{t/24}}$
$2^{t/24} = 4$
$2^{t/24} = 2^2$
ઘાતાંકોને સરખાવતા:
$\frac{t}{24} = 2$
$t = 48 \,h$.
આમ, જરૂરી ન્યૂનતમ સમય $48 \,h$ છે.
550
EasyMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ આઇસોટોપનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $30 \,h$ છે. તેને તેના પ્રારંભિક જથ્થાના $12.5 \%$ સુધી ઘટતા કેટલો સમય લાગશે ($\,h$ માં)?
A
$120$
B
$90$
C
$60$
D
$50$

Solution

(B) રેડિયોએક્ટિવ આઇસોટોપનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $T_{1/2} = 30 \,h$ આપેલ છે.
ધારો કે રેડિયોએક્ટિવ આઇસોટોપનો પ્રારંભિક જથ્થો $N_0$ છે.
આપણે તે સમય $t$ શોધવો છે જ્યારે બાકી રહેલો જથ્થો $N$ એ $N_0$ ના $12.5 \%$ હોય.
$N = 12.5 \% \text{ of } N_0 = \frac{12.5}{100} N_0 = \frac{1}{8} N_0$.
રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયના સૂત્ર $N = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^n$ નો ઉપયોગ કરતા, જ્યાં $n = \frac{t}{T_{1/2}}$ એ અર્ધ-આયુષ્યની સંખ્યા છે:
$\frac{1}{8} N_0 = N_0 \left( \frac{1}{2} \right)^n$
$\frac{1}{8} = \left( \frac{1}{2} \right)^n$
$\left( \frac{1}{2} \right)^3 = \left( \frac{1}{2} \right)^n$
તેથી, $n = 3$.
કારણ કે $n = \frac{t}{T_{1/2}}$, તેથી $t = n \times T_{1/2} = 3 \times 30 \,h = 90 \,h$.

Nuclei — Law of Radioactivity by Rutherford and Soddy and Half Life and Mean Life · Frequently Asked Questions

1Are these Nuclei questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Nuclei Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.