Gujarati

Fundamental integration Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · 7-1.Indefinite Integral · Fundamental integration

393+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 47 of 393 questions in Gujarati

301
MediumMCQ
$\int \frac{\sin \alpha}{\sqrt{1 + \cos \alpha}} d \alpha =$
A
$-2 \sqrt{2} \cos (\frac{\alpha}{2}) + c$
B
$2 \sqrt{2} \cos (\frac{\alpha}{2}) + c$
C
$\sqrt{2} \cos (\frac{\alpha}{2}) + c$
D
$-\sqrt{2} \cos (\frac{\alpha}{2}) + c$

Solution

(A) આપેલ સંકલન $I = \int \frac{\sin \alpha}{\sqrt{1 + \cos \alpha}} d \alpha$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $1 + \cos \alpha = 2 \cos^2 (\frac{\alpha}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int \frac{2 \sin (\frac{\alpha}{2}) \cos (\frac{\alpha}{2})}{\sqrt{2 \cos^2 (\frac{\alpha}{2})}} d \alpha$
ધારો કે $\cos (\frac{\alpha}{2}) > 0$,તો છેદ $\sqrt{2} \cos (\frac{\alpha}{2})$ થશે:
$I = \int \frac{2 \sin (\frac{\alpha}{2}) \cos (\frac{\alpha}{2})}{\sqrt{2} \cos (\frac{\alpha}{2})} d \alpha$
$I = \sqrt{2} \int \sin (\frac{\alpha}{2}) d \alpha$
$\sin (\frac{\alpha}{2})$ નું $\alpha$ ની સાપેક્ષ સંકલન કરતા:
$I = \sqrt{2} \times (-2 \cos (\frac{\alpha}{2})) + c$
$I = -2 \sqrt{2} \cos (\frac{\alpha}{2}) + c$.
302
MediumMCQ
$\int \left\{ \frac{x}{a} + \frac{b}{x} + x^a + b^x + ab \right\} dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{x^2}{2a} + \frac{b}{x^2} + \frac{x^{a+1}}{a+1} + \frac{b^x}{\log b} + C$
B
$\frac{x^2}{2a} + b \log |x| + \frac{x^{a+1}}{a+1} + \frac{b^x}{\log b} + abx + C$
C
$\frac{1}{a} + b \log |x| + ax^{a-1} + b^x \log b + ab + C$
D
$\frac{x^2}{2a} + b \log |x| + \frac{x^{a+1}}{a+1} + \frac{b^x}{\log a} + abx + C$

Solution

(B) આપણે સંકલન શોધવાનું છે: $\int \left( \frac{x}{a} + \frac{b}{x} + x^a + b^x + ab \right) dx$
સંકલનના સરવાળાના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$= \int \frac{x}{a} dx + \int \frac{b}{x} dx + \int x^a dx + \int b^x dx + \int ab dx$
$= \frac{1}{a} \int x dx + b \int \frac{1}{x} dx + \int x^a dx + \int b^x dx + ab \int 1 dx$
પ્રમાણિત સંકલન સૂત્રોનો ઉપયોગ કરતા:
$= \frac{1}{a} \cdot \frac{x^2}{2} + b \log |x| + \frac{x^{a+1}}{a+1} + \frac{b^x}{\log b} + abx + C$
$= \frac{x^2}{2a} + b \log |x| + \frac{x^{a+1}}{a+1} + \frac{b^x}{\log b} + abx + C$
303
EasyMCQ
જો $f^{\prime}(x)=\tan ^2(x)+\cot ^2(x)$ અને $f\left(\frac{\pi}{4}\right)=0$ હોય,તો $f(x)$ શું થાય?
A
$\tan (x)-\cot (x)-x+\frac{\pi}{2}$
B
$\tan (x)-\cot (x)-2 x+\frac{\pi}{2}$
C
$\tan (x)+\cot (x)-2 x+\frac{\pi}{2}$
D
$\sec (x)-\operatorname{cosec}(x)-2 x+\frac{\pi}{2}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f^{\prime}(x)=\tan ^2 x+\cot ^2 x$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા:
$f(x)=\int(\tan ^2 x+\cot ^2 x) dx$.
નિત્યસમ $\tan^2 x = \sec^2 x - 1$ અને $\cot^2 x = \operatorname{cosec}^2 x - 1$ નો ઉપયોગ કરતા:
$f(x)=\int(\sec^2 x - 1 + \operatorname{cosec}^2 x - 1) dx$.
$f(x)=\int(\sec^2 x + \operatorname{cosec}^2 x - 2) dx$.
$f(x)=\tan x - \cot x - 2x + C$.
આપેલ છે કે $f\left(\frac{\pi}{4}\right)=0$:
$f\left(\frac{\pi}{4}\right)=\tan\left(\frac{\pi}{4}\right) - \cot\left(\frac{\pi}{4}\right) - 2\left(\frac{\pi}{4}\right) + C = 0$.
$1 - 1 - \frac{\pi}{2} + C = 0$.
$C = \frac{\pi}{2}$.
તેથી,$f(x)=\tan x - \cot x - 2x + \frac{\pi}{2}$.
304
EasyMCQ
$\int \frac{x^3-x^2+x-1}{x-1} dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{x^3}{3}-x+c$
B
$\frac{x^2}{3}+x+c$
C
$\frac{x^3}{3}+x+c$
D
$2x+c$

Solution

(C) આપેલ સંકલન $I = \int \frac{x^3-x^2+x-1}{x-1} dx$ છે.
અંશના અવયવ પાડતા: $x^3-x^2+x-1 = x^2(x-1) + 1(x-1) = (x^2+1)(x-1)$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા: $I = \int \frac{(x^2+1)(x-1)}{x-1} dx$.
સામાન્ય પદ $(x-1)$ ને દૂર કરતા: $I = \int (x^2+1) dx$.
દરેક પદનું સંકલન કરતા: $I = \frac{x^3}{3} + x + C$.
305
EasyMCQ
ધારો કે $f(x) = \tan^{-1}\left(\frac{1+\cos x}{\sin x}\right)$ અને $g(x) = \tan^{-1}\left(\frac{\sin x}{1-\cos x}\right)$ છે. તો,$\int (f(x) + g(x)) \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi x}{2} - \frac{x^2}{4} + C$
B
$\pi x - \frac{x^2}{2} + C$
C
$\pi x + \frac{x^2}{4} + C$
D
$\pi x + \frac{x^2}{2} + C$

Solution

(B) પ્રથમ,$f(x)$ ને સરળ બનાવો:\\ $f(x) = \tan^{-1}\left(\frac{2\cos^2(x/2)}{2\sin(x/2)\cos(x/2)}\right) = \tan^{-1}(\cot(x/2)) = \tan^{-1}(\tan(\pi/2 - x/2)) = \frac{\pi}{2} - \frac{x}{2}$.\\ ત્યારબાદ,$g(x)$ ને સરળ બનાવો:\\ $g(x) = \tan^{-1}\left(\frac{2\sin(x/2)\cos(x/2)}{2\sin^2(x/2)}\right) = \tan^{-1}(\cot(x/2)) = \tan^{-1}(\tan(\pi/2 - x/2)) = \frac{\pi}{2} - \frac{x}{2}$.\\ હવે,સરવાળો શોધો:\\ $f(x) + g(x) = (\frac{\pi}{2} - \frac{x}{2}) + (\frac{\pi}{2} - \frac{x}{2}) = \pi - x$.\\ અંતે,સરવાળાનું સંકલન કરો:\\ $\int (\pi - x) \, dx = \pi x - \frac{x^2}{2} + C$.\\ આમ,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
306
MediumMCQ
$\int \frac{\sin^3(x) + \cos^3(x)}{\sin^2(x) \cdot \cos^2(x)} \, dx = $
A
$\sec(x) - \operatorname{cosec}(x) + C$
B
$\tan(x) + \cot(x) + C$
C
$\operatorname{cosec}(x) - \cot(x) + C$
D
$\tan(x) - \cot(x) + C$

Solution

(A) આપેલ સંકલન: $I = \int \frac{\sin^3(x) + \cos^3(x)}{\sin^2(x) \cos^2(x)} \, dx$
અંશના દરેક પદને છેદ વડે ભાગતા:
$I = \int \left( \frac{\sin^3(x)}{\sin^2(x) \cos^2(x)} + \frac{\cos^3(x)}{\sin^2(x) \cos^2(x)} \right) \, dx$
$I = \int \left( \frac{\sin(x)}{\cos^2(x)} + \frac{\cos(x)}{\sin^2(x)} \right) \, dx$
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int (\tan(x) \sec(x) + \cot(x) \operatorname{cosec}(x)) \, dx$
દરેક પદનું સંકલન કરતા:
$\int \sec(x) \tan(x) \, dx = \sec(x)$
$\int \operatorname{cosec}(x) \cot(x) \, dx = -\operatorname{cosec}(x)$
તેથી,$I = \sec(x) - \operatorname{cosec}(x) + C$.
આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
307
DifficultMCQ
જો $\int(1-\cos x) \operatorname{cosec}^2 x \, dx = f(x) + c$ હોય,તો $f(x)$ બરાબર શું થાય?
A
$\tan \frac{x}{2}$
B
$\cot \frac{x}{2}$
C
$2 \tan \frac{x}{2}$
D
$\frac{1}{2} \tan \frac{x}{2}$

Solution

(A) આપણને સંકલન $I = \int(1-\cos x) \operatorname{cosec}^2 x \, dx$ આપેલ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $1-\cos x = 2 \sin^2 \frac{x}{2}$ અને $\sin x = 2 \sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int (2 \sin^2 \frac{x}{2}) \cdot \frac{1}{\sin^2 x} \, dx$
$I = \int \frac{2 \sin^2 \frac{x}{2}}{(2 \sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2})^2} \, dx$
$I = \int \frac{2 \sin^2 \frac{x}{2}}{4 \sin^2 \frac{x}{2} \cos^2 \frac{x}{2}} \, dx$
$I = \int \frac{1}{2 \cos^2 \frac{x}{2}} \, dx$
$I = \frac{1}{2} \int \sec^2 \frac{x}{2} \, dx$
$\sec^2 \frac{x}{2}$ નું સંકલન કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \frac{1}{2} \cdot \frac{\tan \frac{x}{2}}{1/2} + c = \tan \frac{x}{2} + c$.
આને $f(x) + c$ સાથે સરખાવતા,$f(x) = \tan \frac{x}{2}$ મળે છે.
308
DifficultMCQ
$\int \frac{1+x+\sqrt{x+x^2}}{\sqrt{x}+\sqrt{1+x}} d x$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{2} \sqrt{1+x}+C$
B
$\frac{2}{3}(1+x)^{3 / 2}+C$
C
$\sqrt{1+x}+C$
D
$2(1+x)^{3 / 2}+C$

Solution

(B) આપણને સંકલન $I = \int \frac{1+x+\sqrt{x+x^2}}{\sqrt{x}+\sqrt{1+x}} d x$ આપેલ છે.
સૌ પ્રથમ,આપણે અંશને $(1+x) + \sqrt{x(1+x)}$ તરીકે લખીએ છીએ.
આને $\sqrt{1+x}(\sqrt{1+x} + \sqrt{x})$ તરીકે અવયવ પાડી શકાય છે.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{\sqrt{1+x}(\sqrt{1+x} + \sqrt{x})}{\sqrt{x} + \sqrt{1+x}} d x$.
અંશ અને છેદમાંથી $(\sqrt{1+x} + \sqrt{x})$ પદ ઉડી જશે.
$I = \int \sqrt{1+x} d x$.
સંકલનના ઘાત નિયમ $\int u^n du = \frac{u^{n+1}}{n+1} + C$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = 1+x$ અને $du = dx$:
$I = \frac{(1+x)^{3/2}}{3/2} + C = \frac{2}{3}(1+x)^{3/2} + C$.
309
MediumMCQ
$\int \left( \frac{1+x+\sqrt{x+x^2}}{\sqrt{x}+\sqrt{1+x}} \right) dx =$
A
$\frac{1}{2} \sqrt{1+x} + c$
B
$\frac{2}{3}(1+x)^{3/2} + c$
C
$\frac{2}{3}(x)^{3/2} + c$
D
$\frac{2}{3}(x)^{3/2} + c$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int \frac{1+x+\sqrt{x(1+x)}}{\sqrt{x}+\sqrt{1+x}} dx$.
અહીં $1+x = (\sqrt{1+x})^2$ અને $x = (\sqrt{x})^2$ છે.
તેથી,અંશને $(\sqrt{1+x})^2 + (\sqrt{x})^2 + \sqrt{x}\sqrt{1+x}$ તરીકે લખી શકાય.
આ પદાવલિને આ રીતે લખીએ:
$I = \int \frac{(\sqrt{1+x})^2 + \sqrt{x}\sqrt{1+x}}{\sqrt{x}+\sqrt{1+x}} dx$.
અંશમાંથી $\sqrt{1+x}$ સામાન્ય લેતા:
$I = \int \frac{\sqrt{1+x}(\sqrt{1+x} + \sqrt{x})}{\sqrt{x}+\sqrt{1+x}} dx$.
સમાન પદ $(\sqrt{x}+\sqrt{1+x})$ ને છેદતા:
$I = \int \sqrt{1+x} dx$.
ઘાતનો નિયમ $\int u^n du = \frac{u^{n+1}}{n+1} + c$ વાપરતા:
$I = \frac{(1+x)^{3/2}}{3/2} + c = \frac{2}{3}(1+x)^{3/2} + c$.
310
MediumMCQ
$\int \frac{1}{9 \cos ^2 x-24 \sin x \cos x+16 \sin ^2 x} d x=$
A
$\frac{\cos x}{4(3 \cos x-4 \sin x)}+c$
B
$\frac{\sin x}{4(3 \cos x-4 \sin x)}+c$
C
$\frac{\cos x}{3 \cos x-4 \sin x}+c$
D
$\frac{\sin x}{3 \cos x-4 \sin x}+c$

Solution

(A) આપેલ સંકલન $I = \int \frac{1}{9 \cos^2 x - 24 \sin x \cos x + 16 \sin^2 x} dx$ છે.
અંશ અને છેદને $\cos^2 x$ વડે ભાગતા:
$I = \int \frac{\sec^2 x}{9 - 24 \tan x + 16 \tan^2 x} dx$.
ધારો કે $u = \tan x$,તેથી $du = \sec^2 x dx$.
સંકલન $I = \int \frac{du}{(3 - 4u)^2} = \int (3 - 4u)^{-2} du$ બને છે.
સંકલન માટે ઘાતનો નિયમ વાપરતા:
$I = \frac{(3 - 4u)^{-1}}{(-1) \times (-4)} + c = \frac{1}{4(3 - 4u)} + c$.
$u = \tan x$ પાછું મૂકતા:
$I = \frac{1}{4(3 - 4 \tan x)} + c = \frac{1}{4(3 - 4 \frac{\sin x}{\cos x})} + c = \frac{\cos x}{4(3 \cos x - 4 \sin x)} + c$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
311
MediumMCQ
$\int \left(\sum_{r=0}^{\infty} \frac{x^r 2^r}{r!}\right) dx =$
A
$e^x + c$
B
$\frac{-2}{1-2x} + c$
C
$2e^{2x} + c$
D
$\frac{e^{2x}}{2} + c$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે ઘાતાંકીય વિધેય માટે ટેલર શ્રેણીનું વિસ્તરણ $e^u = \sum_{r=0}^{\infty} \frac{u^r}{r!}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
શ્રેણીમાં $u = 2x$ મૂકતા,આપણને $\sum_{r=0}^{\infty} \frac{(2x)^r}{r!} = \sum_{r=0}^{\infty} \frac{x^r 2^r}{r!} = e^{2x}$ મળે છે.
હવે,આપણે સંકલન $\int e^{2x} dx$ ની કિંમત શોધવાની છે.
સંકલનના સૂત્ર $\int e^{ax} dx = \frac{e^{ax}}{a} + c$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $a = 2$ છે,આપણને $\int e^{2x} dx = \frac{e^{2x}}{2} + c$ મળે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
312
MediumMCQ
$\int \frac{x^4-16 x^2+2 x+8}{x^3-4 x^2+2} d x=$
A
$\frac{x^2+8 x+c}{2}$
B
$x^2+8 x+c$
C
$x^3-4 x+c$
D
$\frac{x^2-8 x+c}{2}$

Solution

(A) સંકલન $I = \int \frac{x^4-16 x^2+2 x+8}{x^3-4 x^2+2} d x$ ઉકેલવા માટે,આપણે બહુપદીનો ભાગાકાર કરીએ.
$x^4-16 x^2+2 x+8$ ને $x^3-4 x^2+2$ વડે ભાગતા:
$x^4-16 x^2+2 x+8 = (x+4)(x^3-4 x^2+2) + (0x^2 + 0x + 0)$.
બાકી રહેતી કિંમત $0$ હોવાથી,પદાવલિ નીચે મુજબ સરળ બને છે:
$I = \int (x+4) d x$.
દરેક પદનું સંકલન કરતા:
$I = \frac{x^2}{2} + 4x + C = \frac{x^2+8x}{2} + C$.
313
MediumMCQ
જો $\int \frac{x^4+1}{x^2+1} dx = Ax^3 + Bx^2 + Cx + D \tan^{-1} x + E$ હોય,તો $A+B+C+D=$
A
$\frac{3}{2}$
B
$\frac{4}{3}$
C
$\frac{1}{3}$
D
$\frac{2}{3}$

Solution

(B) સંકલન $\int \frac{x^4+1}{x^2+1} dx$ ઉકેલવા માટે,આપણે બહુપદી ભાગાકાર અથવા બીજગણિતીય ફેરફાર કરીએ છીએ.
આપણે $x^4+1$ ને $(x^4-1) + 2 = (x^2-1)(x^2+1) + 2$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
આમ,$\frac{x^4+1}{x^2+1} = \frac{(x^2-1)(x^2+1) + 2}{x^2+1} = x^2 - 1 + \frac{2}{x^2+1}$.
હવે,દરેક પદનું $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરો:
$\int (x^2 - 1 + \frac{2}{x^2+1}) dx = \int x^2 dx - \int 1 dx + 2 \int \frac{1}{x^2+1} dx$.
$= \frac{x^3}{3} - x + 2 \tan^{-1} x + E$.
આને $Ax^3 + Bx^2 + Cx + D \tan^{-1} x + E$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે:
$A = \frac{1}{3}$,$B = 0$,$C = -1$,$D = 2$.
તેથી,$A+B+C+D = \frac{1}{3} + 0 - 1 + 2 = \frac{1}{3} + 1 = \frac{4}{3}$.
314
MediumMCQ
$\int \sec \left(x-\frac{\pi}{3}\right) \sec \left(x+\frac{\pi}{6}\right) d x=$
A
$\log \left|\frac{\sec \left(x-\frac{\pi}{3}\right)}{\sec \left(x+\frac{\pi}{6}\right)}\right|+c$
B
$\log \left|\frac{\cos \left(x-\frac{\pi}{3}\right)}{\cos \left(x+\frac{\pi}{6}\right)}\right|+c$
C
$\log \left|\frac{\operatorname{cosec}\left(x-\frac{\pi}{3}\right)}{\operatorname{cosec}\left(x+\frac{\pi}{6}\right)}\right|+c$
D
$\log \left|\frac{\sin \left(x-\frac{\pi}{3}\right)}{\sin \left(x+\frac{\pi}{6}\right)}\right|+c$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int \sec \left(x-\frac{\pi}{3}\right) \sec \left(x+\frac{\pi}{6}\right) d x$.
$\sin \left(\left(x+\frac{\pi}{6}\right) - \left(x-\frac{\pi}{3}\right)\right) = \sin \left(\frac{\pi}{6} + \frac{\pi}{3}\right) = \sin \left(\frac{\pi}{2}\right) = 1$ વડે ગુણતા અને ભાગતા.
તેથી,$I = \int \frac{\sin \left(\left(x+\frac{\pi}{6}\right) - \left(x-\frac{\pi}{3}\right)\right)}{\cos \left(x-\frac{\pi}{3}\right) \cos \left(x+\frac{\pi}{6}\right)} d x$.
$\sin(A-B) = \sin A \cos B - \cos A \sin B$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int \frac{\sin \left(x+\frac{\pi}{6}\right) \cos \left(x-\frac{\pi}{3}\right) - \cos \left(x+\frac{\pi}{6}\right) \sin \left(x-\frac{\pi}{3}\right)}{\cos \left(x-\frac{\pi}{3}\right) \cos \left(x+\frac{\pi}{6}\right)} d x$.
$I = \int \left( \frac{\sin \left(x+\frac{\pi}{6}\right)}{\cos \left(x+\frac{\pi}{6}\right)} - \frac{\sin \left(x-\frac{\pi}{3}\right)}{\cos \left(x-\frac{\pi}{3}\right)} \right) d x$.
$I = \int \tan \left(x+\frac{\pi}{6}\right) d x - \int \tan \left(x-\frac{\pi}{3}\right) d x$.
$I = \log \left| \sec \left(x+\frac{\pi}{6}\right) \right| - \log \left| \sec \left(x-\frac{\pi}{3}\right) \right| + c$.
$I = \log \left| \frac{\sec \left(x+\frac{\pi}{6}\right)}{\sec \left(x-\frac{\pi}{3}\right)} \right| + c$.
નોંધ: $\sec \theta = 1/\cos \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,આ $\log \left| \frac{\cos \left(x-\frac{\pi}{3}\right)}{\cos \left(x+\frac{\pi}{6}\right)} \right| + c$ થાય છે,જે વિકલ્પ $B$ સાથે મેળ ખાય છે.
315
MediumMCQ
$\int \frac{1}{1+x+x^2} \, dx =$
A
$\frac{2}{\sqrt{3}} \log \left(\frac{2x+1+\sqrt{3}}{2x-1-\sqrt{3}}\right)+c$
B
$\frac{1}{\sqrt{3}} \log \left(\frac{2x+1-\sqrt{3}}{2x+1+\sqrt{3}}\right)+c$
C
$\frac{2}{\sqrt{3}} \tan^{-1}\left(\frac{2x+1}{\sqrt{3}}\right)+c$
D
$\frac{2}{\sqrt{5}} \tan^{-1}\left(\frac{2x+1}{\sqrt{5}}\right)+c$

Solution

(C) સંકલન $I = \int \frac{1}{x^2+x+1} \, dx$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે છેદમાં પૂર્ણવર્ગ બનાવીએ છીએ:
$x^2+x+1 = (x^2+x+\frac{1}{4}) + \frac{3}{4} = (x+\frac{1}{2})^2 + (\frac{\sqrt{3}}{2})^2$.
આ કિંમતને સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{1}{(x+\frac{1}{2})^2 + (\frac{\sqrt{3}}{2})^2} \, dx$.
પ્રમાણિત સંકલન સૂત્ર $\int \frac{1}{u^2+a^2} \, du = \frac{1}{a} \tan^{-1}(\frac{u}{a}) + c$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = x+\frac{1}{2}$ અને $a = \frac{\sqrt{3}}{2}$:
$I = \frac{1}{\frac{\sqrt{3}}{2}} \tan^{-1}\left(\frac{x+\frac{1}{2}}{\frac{\sqrt{3}}{2}}\right) + c$.
પદને સાદું રૂપ આપતા:
$I = \frac{2}{\sqrt{3}} \tan^{-1}\left(\frac{2x+1}{\sqrt{3}}\right) + c$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
316
MediumMCQ
$\int \sin ^3 x \cos ^2 x \, dx =$
A
$\frac{\sin ^4 x \cos x}{5} - \frac{\sin ^2 x \cos x}{15} - \frac{2 \cos x}{15} + c$
B
$-\frac{\sin ^4 x \cos x}{5} - \frac{\sin ^2 x \cos x}{15} + \frac{2 \cos x}{15} + c$
C
$\frac{\sin ^4 x \cos x}{5} - \frac{\sin ^2 x \cos x}{15} + \frac{2 x}{15} + c$
D
$\frac{\sin ^4 x \cos x}{5} + \frac{\sin ^2 x \cos x}{3} - \frac{2 x}{15} + c$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int \sin^3 x \cos^2 x \, dx$.
આપણે $\sin^3 x$ ને $\sin^2 x \cdot \sin x = (1 - \cos^2 x) \sin x$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
તેથી,$I = \int (1 - \cos^2 x) \cos^2 x \sin x \, dx$.
ધારો કે $u = \cos x$,તો $du = -\sin x \, dx$,અથવા $\sin x \, dx = -du$.
સંકલનમાં આ કિંમતો મૂકતા:
$I = \int (1 - u^2) u^2 (-du) = \int (u^4 - u^2) \, du$.
$u$ ની સાપેક્ષે સંકલન કરતા:
$I = \frac{u^5}{5} - \frac{u^3}{3} + c$.
$u = \cos x$ પાછું મૂકતા:
$I = \frac{\cos^5 x}{5} - \frac{\cos^3 x}{3} + c$.
આપેલા વિકલ્પો $\sin x$ અને $\cos x$ ના સ્વરૂપમાં હોવાથી,વિકલ્પ $A$ નું વિકલન ચકાસતા તે મૂળ વિધેય મળે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.
317
MediumMCQ
જો $\int \frac{x}{x \tan x+1} \, dx = \log f(x) + k$ હોય,તો $f\left(\frac{\pi}{4}\right) =$
A
$\frac{\pi}{4 \sqrt{2}}$
B
$\pi + \frac{\pi}{2 \sqrt{2}}$
C
$\frac{\pi + 4}{4 \sqrt{2}}$
D
$\frac{\pi - 4}{4 \sqrt{2}}$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int \frac{x}{x \tan x + 1} \, dx = \int \frac{x \cos x}{x \sin x + \cos x} \, dx$.
ધારો કે $u = x \sin x + \cos x$.
તેથી $du = (\sin x + x \cos x - \sin x) \, dx = x \cos x \, dx$.
આમ,$I = \int \frac{1}{u} \, du = \log |u| + k = \log |x \sin x + \cos x| + k$.
આને $\log f(x) + k$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(x) = |x \sin x + \cos x|$ મળે છે.
હવે,$f\left(\frac{\pi}{4}\right) = |\frac{\pi}{4} \sin\left(\frac{\pi}{4}\right) + \cos\left(\frac{\pi}{4}\right)|$ ની કિંમત શોધો.
$f\left(\frac{\pi}{4}\right) = |\frac{\pi}{4} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} + \frac{1}{\sqrt{2}}| = |\frac{\pi + 4}{4 \sqrt{2}}| = \frac{\pi + 4}{4 \sqrt{2}}$.
318
EasyMCQ
$\int (\tan^7 x + \tan x) dx =$
A
$\frac{\tan^2 x}{12} (2 \tan^4 x - 3 \tan^2 x + 6) + c$
B
$\frac{\tan^2 x}{6} - \frac{\tan^5 x}{4} + \frac{\tan^4 x}{2} + c$
C
$\frac{\tan^2 x}{6} (\tan^4 x + 3 \tan^2 x + 4) + c$
D
$\frac{\tan x}{12} (\tan^4 x - 3 \tan^2 x + 6) + c$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int (\tan^7 x + \tan x) dx$.
આપણે $\tan x$ સામાન્ય કાઢી શકીએ:
$I = \int \tan x (\tan^6 x + 1) dx$.
નિત્યસમ $\tan^2 x = \sec^2 x - 1$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $\tan^6 x = (\sec^2 x - 1)^3$.
વૈકલ્પિક રીતે,પદાવલિને નીચે મુજબ સાદું રૂપ આપો:
$I = \int (\tan^5 x(\tan^2 x + 1) - \tan^3 x(\tan^2 x + 1) + \tan x(\tan^2 x + 1)) dx$.
કારણ કે $1 + \tan^2 x = \sec^2 x$:
$I = \int (\tan^5 x \sec^2 x - \tan^3 x \sec^2 x + \tan x \sec^2 x) dx$.
ધારો કે $u = \tan x$,તો $du = \sec^2 x dx$.
$I = \int (u^5 - u^3 + u) du = \frac{u^6}{6} - \frac{u^4}{4} + \frac{u^2}{2} + C$.
$\frac{u^2}{12}$ સામાન્ય કાઢતા:
$I = \frac{u^2}{12} (2u^4 - 3u^2 + 6) + C$.
$u = \tan x$ પાછું મૂકતા:
$I = \frac{\tan^2 x}{12} (2 \tan^4 x - 3 \tan^2 x + 6) + C$.
319
MediumMCQ
$\int \frac{2 x^2 \cos \left(x^2\right)-\sin \left(x^2\right)}{x^2} d x=$
A
$\frac{\sin \left(x^2\right)}{x^2}+c$
B
$\frac{\cos \left(x^2\right)}{x^2}+c$
C
$\sin \left(x^2\right)+c$
D
$\frac{\sin \left(x^2\right)}{x}+c$

Solution

(D) આપણને સંકલન $I = \int \frac{2 x^2 \cos \left(x^2\right)-\sin \left(x^2\right)}{x^2} d x$ આપેલ છે.
આપણે અપૂર્ણાંકને અલગ કરીને સંકલ્યને ફરીથી લખી શકીએ છીએ:
$I = \int \left( 2 \cos(x^2) - \frac{\sin(x^2)}{x^2} \right) dx$.
વૈકલ્પિક રીતે,ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $\frac{\sin(x^2)}{x}$ નું વિકલન તપાસો:
$\frac{d}{dx} \left( \frac{\sin(x^2)}{x} \right) = \frac{x \cdot \frac{d}{dx}(\sin(x^2)) - \sin(x^2) \cdot \frac{d}{dx}(x)}{x^2}$
$= \frac{x \cdot (\cos(x^2) \cdot 2x) - \sin(x^2) \cdot 1}{x^2}$
$= \frac{2x^2 \cos(x^2) - \sin(x^2)}{x^2}$.
તેથી,$\int \frac{2 x^2 \cos \left(x^2\right)-\sin \left(x^2\right)}{x^2} d x = \frac{\sin \left(x^2\right)}{x} + c$.
320
EasyMCQ
$\int \frac{\cos x+x \sin x}{x(x+\cos x)} d x=$
A
$\log \left|x^2+x \cos x\right|+c$
B
$\log \left|\frac{x}{x+\cos x}\right|+c$
C
$\log \left|\frac{\cos x}{x+\cos x}\right|+c$
D
$\log \left|\frac{1}{x+\cos x}\right|-\log x+c$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int \frac{\cos x + x \sin x}{x(x + \cos x)} dx$.
અંશને આ રીતે લખી શકાય: $\cos x + x \sin x = (x + \cos x) - x(1 - \sin x)$.
તેથી,$I = \int \frac{(x + \cos x) - x(1 - \sin x)}{x(x + \cos x)} dx$.
સંકલનને અલગ પાડતા: $I = \int \frac{x + \cos x}{x(x + \cos x)} dx - \int \frac{x(1 - \sin x)}{x(x + \cos x)} dx$.
$I = \int \frac{1}{x} dx - \int \frac{1 - \sin x}{x + \cos x} dx$.
ધારો કે $u = x + \cos x$,તો $du = (1 - \sin x) dx$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા: $I = \ln |x| - \int \frac{1}{u} du$.
$I = \ln |x| - \ln |u| + C$.
$I = \ln |x| - \ln |x + \cos x| + C$.
$I = \ln \left| \frac{x}{x + \cos x} \right| + C$.
321
EasyMCQ
$\int \frac{2}{1+x+x^2} d x=$
A
$\frac{4}{\sqrt{3}} \tan ^{-1}\left(\frac{2 x-1}{\sqrt{3}}\right)+c$
B
$\frac{4}{\sqrt{3}} \tan ^{-1}\left(\frac{2 x+1}{\sqrt{3}}\right)+c$
C
$\frac{2}{\sqrt{3}} \tan ^{-1}\left(\frac{2 x-1}{\sqrt{3}}\right)+c$
D
$\frac{2}{\sqrt{3}} \tan ^{-1}\left(\frac{2 x+1}{\sqrt{3}}\right)+c$

Solution

(B) $I = \int \frac{2}{1+x+x^2} dx = \int \frac{2}{(x+\frac{1}{2})^2 + \frac{3}{4}} dx$
ધારો કે $x + \frac{1}{2} = v$,તેથી $dx = dv$.
સૂત્ર $\int \frac{1}{v^2 + a^2} dv = \frac{1}{a} \tan^{-1}(\frac{v}{a}) + c$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $a = \frac{\sqrt{3}}{2}$:
$I = 2 \times \frac{1}{\frac{\sqrt{3}}{2}} \tan^{-1}(\frac{v}{\frac{\sqrt{3}}{2}}) + c$
$I = \frac{4}{\sqrt{3}} \tan^{-1}(\frac{2v}{\sqrt{3}}) + c$
$v = x + \frac{1}{2}$ મૂકતા:
$I = \frac{4}{\sqrt{3}} \tan^{-1}(\frac{2(x + \frac{1}{2})}{\sqrt{3}}) + c = \frac{4}{\sqrt{3}} \tan^{-1}(\frac{2x+1}{\sqrt{3}}) + c$
322
MediumMCQ
$\int \frac{\sin ^{-1} \sqrt{x}-\cos ^{-1} \sqrt{x}}{\sqrt{x}\left(\sin ^{-1} \sqrt{x}+\cos ^{-1} \sqrt{x}\right)} d x=$
A
$\frac{2}{\pi}\left[\sin ^{-1} \sqrt{x}(2 x-1)+\sqrt{x(1-x)}\right]+x+C$
B
$\frac{8}{\pi}\left(\sqrt{x} \sin ^{-1} \sqrt{x}+\sqrt{1-x}\right)-2 \sqrt{x}+C$
C
$\frac{2}{\pi}\left[(2 x-1) \sin ^{-1} \sqrt{x}-\sqrt{x(1-x)}\right]-x+C$
D
$\frac{2}{\pi}\left[(2 x-1) \sin ^{-1} \sqrt{x}-\sqrt{x(1-x)}\right]+x+C$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int \frac{\sin ^{-1} \sqrt{x} - \cos ^{-1} \sqrt{x}}{\sqrt{x}(\sin ^{-1} \sqrt{x} + \cos ^{-1} \sqrt{x})} dx$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1} \sqrt{x} + \cos ^{-1} \sqrt{x} = \frac{\pi}{2}$,તેથી $\cos ^{-1} \sqrt{x} = \frac{\pi}{2} - \sin ^{-1} \sqrt{x}$.
આ કિંમત મૂકતા,$I = \int \frac{\sin ^{-1} \sqrt{x} - (\frac{\pi}{2} - \sin ^{-1} \sqrt{x})}{\sqrt{x}(\frac{\pi}{2})} dx = \frac{2}{\pi} \int \frac{2 \sin ^{-1} \sqrt{x} - \frac{\pi}{2}}{\sqrt{x}} dx$.
ધારો કે $\sqrt{x} = t$,તો $\frac{1}{2\sqrt{x}} dx = dt$,એટલે કે $\frac{dx}{\sqrt{x}} = 2 dt$.
$I = \frac{2}{\pi} \int (2 \sin ^{-1} t - \frac{\pi}{2}) (2 dt) = \frac{8}{\pi} \int \sin ^{-1} t dt - 2 \int dt$.
$\int \sin ^{-1} t dt = t \sin ^{-1} t + \sqrt{1-t^2} + C$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \frac{8}{\pi} (t \sin ^{-1} t + \sqrt{1-t^2}) - 2t + C$.
$t = \sqrt{x}$ મૂકતા:
$I = \frac{8}{\pi} (\sqrt{x} \sin ^{-1} \sqrt{x} + \sqrt{1-x}) - 2\sqrt{x} + C$.
323
EasyMCQ
જો $\int \frac{\sin ^2 \alpha-\sin ^2 x}{\cos x-\cos \alpha} d x=f(x)+A x+B$ અને $B \in R$ હોય,તો
A
$f(x)=2 \sin x, A=\cos \alpha$
B
$f(x)=2 \sin x, A=2 \cos \alpha$
C
$f(x)=\sin x, A=\cos \alpha$
D
$f(x)=\sin x, A=2 \cos \alpha$

Solution

(C) આપણને સંકલન $I = \int \frac{\sin ^2 \alpha-\sin ^2 x}{\cos x-\cos \alpha} d x$ આપેલ છે.
નિત્યસમ $\sin^2 \theta = 1 - \cos^2 \theta$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે અંશને ફરીથી લખી શકીએ:
$\sin^2 \alpha - \sin^2 x = (1 - \cos^2 \alpha) - (1 - \cos^2 x) = \cos^2 x - \cos^2 \alpha$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{\cos^2 x - \cos^2 \alpha}{\cos x - \cos \alpha} d x$.
તફાવતના વર્ગના સૂત્ર $a^2 - b^2 = (a - b)(a + b)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int \frac{(\cos x - \cos \alpha)(\cos x + \cos \alpha)}{\cos x - \cos \alpha} d x$.
સામાન્ય પદ $(\cos x - \cos \alpha)$ ને દૂર કરતા:
$I = \int (\cos x + \cos \alpha) d x$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા:
$I = \sin x + x \cos \alpha + C$.
આને $f(x) + Ax + B$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(x) = \sin x$ અને $A = \cos \alpha$ મળે છે.
324
DifficultMCQ
$\int \frac{1}{x^2}(2 x+1)^3 d x$ ની કિંમત શોધો.
A
$4 x^2+12 x+6 \log |x|-\frac{1}{x}+C$
B
$4 x^2+12 x-6 \log |x|-\frac{2}{x}+C$
C
$2 x^2+8 x+3 \log |x|-\frac{2}{x}+C$
D
$8 x^2+6 x+6 \log |x|+\frac{2}{x}+C$

Solution

(A) આપેલ છે,$\int \frac{1}{x^2}(2 x+1)^3 d x$
અંશનું વિસ્તરણ $(a+b)^3 = a^3 + 3a^2b + 3ab^2 + b^3$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરતા:
$(2x+1)^3 = (2x)^3 + 3(2x)^2(1) + 3(2x)(1)^2 + (1)^3 = 8x^3 + 12x^2 + 6x + 1$
હવે,સંકલન નીચે મુજબ થશે:
$\int \frac{8x^3 + 12x^2 + 6x + 1}{x^2} d x$
$= \int (8x + 12 + \frac{6}{x} + \frac{1}{x^2}) d x$
દરેક પદનું સંકલન કરતા:
$= 8 \int x d x + 12 \int d x + 6 \int \frac{1}{x} d x + \int x^{-2} d x$
$= 8(\frac{x^2}{2}) + 12x + 6 \log |x| + (\frac{x^{-1}}{-1}) + C$
$= 4x^2 + 12x + 6 \log |x| - \frac{1}{x} + C$
325
EasyMCQ
$\int \cos ^{-1}\left(\sqrt{\frac{x}{a+x}}\right) d x=f(x)+C \Rightarrow f^{\prime}(a)=$
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{4}$

Solution

(D) આપેલ છે કે $\int \cos ^{-1} \sqrt{\frac{x}{a+x}} d x = f(x) + C$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,સંકલનનું વિકલન એ સંકલ્ય છે:
$f^{\prime}(x) = \frac{d}{dx} \int \cos ^{-1} \sqrt{\frac{x}{a+x}} d x = \cos ^{-1} \sqrt{\frac{x}{a+x}}$.
હવે,આપણે $f^{\prime}(a)$ શોધવાની જરૂર છે.
$f^{\prime}(x)$ ના પદમાં $x = a$ મૂકતા:
$f^{\prime}(a) = \cos ^{-1} \sqrt{\frac{a}{a+a}} = \cos ^{-1} \sqrt{\frac{a}{2a}}$.
વર્ગમૂળની અંદરના અપૂર્ણાંકનું સાદું રૂપ આપતા:
$f^{\prime}(a) = \cos ^{-1} \sqrt{\frac{1}{2}} = \cos ^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{2}}\right)$.
કારણ કે $\cos \left(\frac{\pi}{4}\right) = \frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી:
$f^{\prime}(a) = \frac{\pi}{4}$.
326
MediumMCQ
જો $\int \frac{(x - 1)^2}{(x^2 + 1)^2} dx = \tan^{-1} (x) + g(x) + k$ હોય,તો $g(x)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\tan^{-1} \left( \frac{x}{2} \right)$
B
$\frac{1}{x^2 + 1}$
C
$\frac{1}{2(x^2 + 1)}$
D
$\frac{2}{x^2 + 1}$

Solution

(B) આપેલ સંકલન $I = \int \frac{(x - 1)^2}{(x^2 + 1)^2} dx$ છે.
અંશનું વિસ્તરણ કરતા,$(x - 1)^2 = x^2 - 2x + 1$ મળે.
તેથી,$I = \int \frac{x^2 + 1 - 2x}{(x^2 + 1)^2} dx$.
સંકલનને અલગ પાડતા,$I = \int \frac{x^2 + 1}{(x^2 + 1)^2} dx - \int \frac{2x}{(x^2 + 1)^2} dx$.
આનું સાદું રૂપ $I = \int \frac{1}{x^2 + 1} dx - \int 2x(x^2 + 1)^{-2} dx$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\int \frac{1}{x^2 + 1} dx = \tan^{-1}(x)$.
બીજા ભાગ માટે,ધારો કે $u = x^2 + 1$,તો $du = 2x dx$.
તેથી,$\int 2x(x^2 + 1)^{-2} dx = \int u^{-2} du = \frac{u^{-1}}{-1} = -\frac{1}{u} = -\frac{1}{x^2 + 1}$.
આ કિંમતો મૂકતા,$I = \tan^{-1}(x) - (-\frac{1}{x^2 + 1}) + k = \tan^{-1}(x) + \frac{1}{x^2 + 1} + k$.
આપેલ સ્વરૂપ $\tan^{-1}(x) + g(x) + k$ સાથે સરખાવતા,$g(x) = \frac{1}{x^2 + 1}$ મળે છે.
327
MediumMCQ
$\int \frac{1 + x + \sqrt{x + x^2}}{\sqrt{x} + \sqrt{1 + x}} dx =$
A
$\frac{1}{2} \sqrt{1 + x} + c$
B
$\frac{2}{3} (1 + x)^{3/2} + c$
C
$\sqrt{1 + x} + c$
D
$2 (1 + x)^{3/2} + c$

Solution

(B) આપેલ સંકલન $I = \int \frac{1 + x + \sqrt{x(1 + x)}}{\sqrt{x} + \sqrt{1 + x}} dx$ છે.
અંશને આ રીતે ફરીથી લખી શકાય:
$1 + x + \sqrt{x} \cdot \sqrt{1 + x} = \sqrt{1 + x} \cdot \sqrt{1 + x} + \sqrt{x} \cdot \sqrt{1 + x}$.
$\sqrt{1 + x}$ સામાન્ય લેતા:
$\sqrt{1 + x} (\sqrt{1 + x} + \sqrt{x})$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{\sqrt{1 + x} (\sqrt{1 + x} + \sqrt{x})}{\sqrt{x} + \sqrt{1 + x}} dx$.
સમાન પદ $(\sqrt{x} + \sqrt{1 + x})$ ને દૂર કરતા:
$I = \int \sqrt{1 + x} dx = \int (1 + x)^{1/2} dx$.
ઘાતનો નિયમ $\int u^n du = \frac{u^{n+1}}{n+1} + c$ વાપરતા:
$I = \frac{(1 + x)^{3/2}}{3/2} + c = \frac{2}{3} (1 + x)^{3/2} + c$.
328
MediumMCQ
$\int(1-\cos x) \operatorname{cosec}^2 x \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\tan \left(\frac{x}{2}\right)+C$
B
$-\tan \left(\frac{x}{2}\right)+C$
C
$2 \tan \left(\frac{x}{2}\right)+C$
D
$-2 \tan \left(\frac{x}{2}\right)+C$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int (1 - \cos x) \operatorname{cosec}^2 x \, dx$.
નિત્યસમ $1 - \cos x = 2 \sin^2 \left(\frac{x}{2}\right)$ અને $\operatorname{cosec}^2 x = \frac{1}{\sin^2 x}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int 2 \sin^2 \left(\frac{x}{2}\right) \cdot \frac{1}{\sin^2 x} \, dx$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin x = 2 \sin \left(\frac{x}{2}\right) \cos \left(\frac{x}{2}\right)$,તેથી $\sin^2 x = 4 \sin^2 \left(\frac{x}{2}\right) \cos^2 \left(\frac{x}{2}\right)$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{2 \sin^2 \left(\frac{x}{2}\right)}{4 \sin^2 \left(\frac{x}{2}\right) \cos^2 \left(\frac{x}{2}\right)} \, dx$.
$I = \int \frac{1}{2 \cos^2 \left(\frac{x}{2}\right)} \, dx = \frac{1}{2} \int \sec^2 \left(\frac{x}{2}\right) \, dx$.
$\sec^2 \left(\frac{x}{2}\right)$ નું સંકલન $2 \tan \left(\frac{x}{2}\right)$ થાય છે.
$I = \frac{1}{2} \cdot 2 \tan \left(\frac{x}{2}\right) + C = \tan \left(\frac{x}{2}\right) + C$.
329
EasyMCQ
$\int \frac{dx}{(\sin x)(\cos x)}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\log |\sin x| + c$
B
$\log |\cos x| + c$
C
$\log |\tan x| + c$
D
$\log |\operatorname{cosec} x| + c$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int \frac{dx}{\sin x \cos x}$.
અંશ અને છેદને $\sec^2 x$ વડે ગુણતા:
$I = \int \frac{\sec^2 x dx}{\tan x}$.
$\tan x = t$ આદેશ લેતા,$\sec^2 x dx = dt$ મળે.
તેથી,$I = \int \frac{dt}{t} = \log |t| + c$.
$t = \tan x$ પાછું મૂકતા,આપણને $I = \log |\tan x| + c$ મળે છે.
330
MediumMCQ
જો $\int \frac{x^2+1}{x^4+1} dx = f(x) + c$ હોય,તો $f(x)$ બરાબર શું થાય?
A
$\frac{1}{\sqrt{2}} \tan^{-1}\left(\frac{x^2+1}{\sqrt{2}x}\right)$
B
$\frac{1}{\sqrt{2}} \tan^{-1}\left(\frac{x^2-1}{\sqrt{2}x}\right)$
C
$\frac{1}{\sqrt{2}} \tan^{-1}\left(\frac{1-x^2}{\sqrt{2}x}\right)$
D
$\frac{1}{\sqrt{2}} \tan^{-1}\left(\frac{1+x^4}{\sqrt{2}x}\right)$

Solution

(B) સંકલન $I = \int \frac{x^2+1}{x^4+1} dx$ ઉકેલવા માટે,આપણે અંશ અને છેદને $x^2$ વડે ભાગીએ છીએ:
$I = \int \frac{1 + \frac{1}{x^2}}{x^2 + \frac{1}{x^2}} dx$
આપણે છેદને $(x - \frac{1}{x})^2 + 2$ તરીકે ફરીથી લખી શકીએ છીએ:
$I = \int \frac{1 + \frac{1}{x^2}}{(x - \frac{1}{x})^2 + (\sqrt{2})^2} dx$
ધારો કે $t = x - \frac{1}{x}$. તો $dt = (1 + \frac{1}{x^2}) dx$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{dt}{t^2 + (\sqrt{2})^2} = \frac{1}{\sqrt{2}} \tan^{-1}\left(\frac{t}{\sqrt{2}}\right) + c$
$t = x - \frac{1}{x} = \frac{x^2-1}{x}$ પાછું મૂકતા:
$I = \frac{1}{\sqrt{2}} \tan^{-1}\left(\frac{x^2-1}{\sqrt{2}x}\right) + c$
આમ,$f(x) = \frac{1}{\sqrt{2}} \tan^{-1}\left(\frac{x^2-1}{\sqrt{2}x}\right)$.
331
MediumMCQ
જો $\int \frac{1+\cos (4 x)}{\cot (x)-\tan (x)} d x=A \cos (4 x)+B$ હોય,તો $A$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{-1}{2}$
B
$\frac{-1}{4}$
C
$\frac{-1}{3}$
D
$\frac{-1}{8}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int \frac{1+\cos (4 x)}{\cot x-\tan x} d x$.
નિત્યસમ $1+\cos(2\theta) = 2\cos^2(\theta)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $1+\cos(4x) = 2\cos^2(2x)$ મળે છે.
વળી,$\cot x - \tan x = \frac{\cos x}{\sin x} - \frac{\sin x}{\cos x} = \frac{\cos^2 x - \sin^2 x}{\sin x \cos x} = \frac{\cos(2x)}{\frac{1}{2}\sin(2x)} = 2\frac{\cos(2x)}{\sin(2x)}$.
આ કિંમતોને સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{2\cos^2(2x)}{2\frac{\cos(2x)}{\sin(2x)}} dx = \int \cos(2x) \sin(2x) dx$.
નિત્યસમ $\sin(2\theta) = 2\sin\theta \cos\theta$ નો ઉપયોગ કરતા,$\sin(2x)\cos(2x) = \frac{1}{2}\sin(4x)$ મળે.
$I = \int \frac{1}{2}\sin(4x) dx = \frac{1}{2} \left( \frac{-\cos(4x)}{4} \right) + C = -\frac{1}{8}\cos(4x) + C$.
આને $A\cos(4x)+B$ સાથે સરખાવતા,આપણને $A = -\frac{1}{8}$ મળે છે.
332
MediumMCQ
$\int \frac{dx}{\sqrt{7-6x-x^2}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\sinh^{-1}\left(\frac{x+3}{4}\right)+C$
B
$\log\left|\frac{x+3}{4}\right|+C$
C
$\sin^{-1}\left(\frac{x+3}{4}\right)+C$
D
$\frac{1}{2}\sin^{-1}\left(\frac{x+3}{4}\right)+C$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int \frac{dx}{\sqrt{7-6x-x^2}}$.
પ્રથમ,દ્વિઘાત પદાવલિ $7-6x-x^2$ માટે પૂર્ણવર્ગની રીતનો ઉપયોગ કરીએ:
$7-6x-x^2 = 7 - (x^2 + 6x) = 7 - (x^2 + 6x + 9 - 9) = 7 - ((x+3)^2 - 9) = 16 - (x+3)^2 = 4^2 - (x+3)^2$.
હવે,આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{dx}{\sqrt{4^2 - (x+3)^2}}$.
પ્રમાણિત સંકલન સૂત્ર $\int \frac{dx}{\sqrt{a^2 - x^2}} = \sin^{-1}\left(\frac{x}{a}\right) + C$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $a = 4$ અને $x$ ની જગ્યાએ $(x+3)$ છે:
$I = \sin^{-1}\left(\frac{x+3}{4}\right) + C$.
333
DifficultMCQ
$\int (\sec^4 x + \tan^4 x) \, dx = $
A
$\frac{2}{3} \tan^3 x - \frac{2}{3} \tan x + x + c$
B
$\frac{1}{3} \sec^2 x \tan x + \frac{5}{3} \tan x + \frac{\tan^3 x}{3} + x + c$
C
$\frac{2}{3} \tan^3 x + \tan x + c$
D
$\frac{1}{3} \sec^2 x \tan x - \frac{5}{3} \tan x + \frac{\tan^3 x}{3} + x + c$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int (\sec^4 x + \tan^4 x) \, dx$.
નિત્યસમ $\tan^2 x = \sec^2 x - 1$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $\tan^4 x = (\sec^2 x - 1)^2 = \sec^4 x - 2 \sec^2 x + 1$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int (\sec^4 x + \sec^4 x - 2 \sec^2 x + 1) \, dx$
$I = \int (2 \sec^4 x - 2 \sec^2 x + 1) \, dx$
$I = \int (2 \sec^2 x \cdot \sec^2 x - 2 \sec^2 x + 1) \, dx$
$I = \int (2(1 + \tan^2 x) \sec^2 x - 2 \sec^2 x + 1) \, dx$
$I = \int (2 \sec^2 x + 2 \tan^2 x \sec^2 x - 2 \sec^2 x + 1) \, dx$
$I = \int (2 \tan^2 x \sec^2 x + 1) \, dx$
ધારો કે $u = \tan x$,તો $du = \sec^2 x \, dx$.
$I = \int (2u^2 + 1) \, du = \frac{2}{3} u^3 + u + c$
$I = \frac{2}{3} \tan^3 x + \tan x + c$.
334
MediumMCQ
જો $g\left(\frac{t+1}{2 t+1}\right)=t+1$ હોય,તો $\int g(x) d x=$
A
$\frac{x^2}{2}+c$
B
$\log _e(2 x-1)+\frac{1}{2} \log _e|(x+1)|+c$
C
$\frac{1}{2} \log _e\left|\left(\frac{x+1}{2 x+1}\right)\right|+c$
D
$\frac{x}{2}+\frac{1}{4} \log _e|2 x-1|+c$

Solution

(D) આપેલ છે કે $g\left(\frac{t+1}{2 t+1}\right)=t+1$.
ધારો કે $x = \frac{t+1}{2 t+1}$.
તેથી $x(2t+1) = t+1 \Rightarrow 2tx + x = t+1 \Rightarrow t(2x-1) = 1-x$.
આમ,$t = \frac{1-x}{2x-1}$.
$g(x) = t+1$ માં $t$ ની કિંમત મૂકતા:
$g(x) = \frac{1-x}{2x-1} + 1 = \frac{1-x+2x-1}{2x-1} = \frac{x}{2x-1}$.
હવે,$\int g(x) dx = \int \frac{x}{2x-1} dx$.
$= \frac{1}{2} \int \frac{2x}{2x-1} dx = \frac{1}{2} \int \frac{2x-1+1}{2x-1} dx$.
$= \frac{1}{2} \int \left(1 + \frac{1}{2x-1}\right) dx$.
$= \frac{1}{2} \left(x + \frac{1}{2} \log _e|2x-1|\right) + C$.
$= \frac{x}{2} + \frac{1}{4} \log _e|2x-1| + C$.
335
MediumMCQ
$\int \frac{e^x-1}{e^x+1} dx =$
A
$2 \log_e(1+e^x) + x + c$
B
$2 \log_e(1+e^x) - x + c$
C
$\log_e(1+e^x) + x + c$
D
$\log_e(1+e^x) - x + c$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int \frac{e^x-1}{e^x+1} dx$.
આપણે સંકલ્યને આ રીતે લખી શકીએ: $I = \int \frac{(e^x+1)-2}{e^x+1} dx$.
આનું સાદું રૂપ આપતા: $I = \int (1 - \frac{2}{e^x+1}) dx = \int 1 dx - 2 \int \frac{1}{e^x+1} dx$.
$\int \frac{1}{e^x+1} dx$ નું સંકલન કરવા માટે,અંશ અને છેદને $e^{-x}$ વડે ગુણો:
$I = x - 2 \int \frac{e^{-x}}{1+e^{-x}} dx$.
ધારો કે $t = 1+e^{-x}$,તેથી $dt = -e^{-x} dx$,જેનો અર્થ છે કે $e^{-x} dx = -dt$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = x - 2 \int \frac{-dt}{t} = x + 2 \int \frac{1}{t} dt$.
$I = x + 2 \log_e|t| + c = x + 2 \log_e(1+e^{-x}) + c$.
કારણ કે $1+e^{-x} = \frac{e^x+1}{e^x}$,તેથી:
$I = x + 2 \log_e(\frac{e^x+1}{e^x}) + c = x + 2 \log_e(e^x+1) - 2 \log_e(e^x) + c$.
$I = x + 2 \log_e(e^x+1) - 2x + c = 2 \log_e(e^x+1) - x + c$.
336
MediumMCQ
જો $\int \frac{dx}{x^2+2x+2}=f(x)+c$ હોય,તો $f(x)$ બરાબર શું થાય?
A
$\tan^{-1}(x+1)$
B
$2 \tan^{-1}(x+1)$
C
$-\tan^{-1}(x+1)$
D
$3 \tan^{-1}(x+1)$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int \frac{dx}{x^2+2x+2}$.
છેદને પૂર્ણવર્ગની રીતે લખતા:
$x^2+2x+2 = (x^2+2x+1) + 1 = (x+1)^2 + 1$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{dx}{(x+1)^2 + 1}$.
પ્રમાણિત સંકલન સૂત્ર $\int \frac{du}{u^2+1} = \tan^{-1}(u) + c$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = x+1$ અને $du = dx$ છે:
$I = \tan^{-1}(x+1) + c$.
આને $I = f(x) + c$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે કે $f(x) = \tan^{-1}(x+1)$.
337
MediumMCQ
જો $\int(3t^2 \sin \frac{1}{t} - t \cos \frac{1}{t}) dt = f(t) \sin(\frac{1}{t}) + c$ હોય,તો $f(2) =$ શોધો.
A
$2$
B
$-12$
C
$8$
D
$-16$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int(3t^2 \sin \frac{1}{t} - t \cos \frac{1}{t}) dt$.
આપણે વિકલનનો ઉપયોગ કરીએ:
ધારો કે $f(t) = t^3$.
હવે,$\frac{d}{dt} (t^3 \sin \frac{1}{t}) = 3t^2 \sin \frac{1}{t} + t^3 \cos(\frac{1}{t}) \cdot (-\frac{1}{t^2}) = 3t^2 \sin \frac{1}{t} - t \cos \frac{1}{t}$.
આમ,$\int(3t^2 \sin \frac{1}{t} - t \cos \frac{1}{t}) dt = t^3 \sin \frac{1}{t} + c$.
આને $f(t) \sin(\frac{1}{t}) + c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(t) = t^3$ મળે છે.
તેથી,$f(2) = 2^3 = 8$.
338
EasyMCQ
$\int [(\log_{2} x)^2 + 2 \log_{2} x] dx = $
A
$(\log_{2} x)^2 + c$
B
$2x \log_{2} x + c$
C
$x(\log_{2} x)^2 + c$
D
$2x(\log x)^2 + c$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int [(\ln x)^2 + 2 \ln x] dx$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\frac{d}{dx} [x(\ln x)^2] = 1 \cdot (\ln x)^2 + x \cdot 2 \ln x \cdot \frac{1}{x} = (\ln x)^2 + 2 \ln x$.
તેથી,વિકલનના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$\int [(\ln x)^2 + 2 \ln x] dx = x(\ln x)^2 + c$ થાય છે.
339
MediumMCQ
જો $\int [ \cos(x) \cdot \frac{d}{dx}(\csc(x)) ] dx = f(x) + g(x) + c$ હોય,તો $f(x) \cdot g(x) =$
A
$x \cot(x)$
B
$x \tan(x)$
C
$x \cos(x)$
D
$1$

Solution

(A) આપણને સંકલન $I = \int [ \cos(x) \cdot \frac{d}{dx}(\csc(x)) ] dx$ આપેલ છે.
પ્રથમ,આપણે જાણીએ છીએ કે $\frac{d}{dx}(\csc(x)) = -\csc(x) \cot(x)$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$I = \int [ \cos(x) \cdot (-\csc(x) \cot(x)) ] dx$
$I = - \int [ \cos(x) \cdot \frac{1}{\sin(x)} \cdot \frac{\cos(x)}{\sin(x)} ] dx$
$I = - \int [ \frac{\cos^2(x)}{\sin^2(x)} ] dx$
$I = - \int \cot^2(x) dx$
નિત્યસમ $\cot^2(x) = \csc^2(x) - 1$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = - \int (\csc^2(x) - 1) dx$
$I = - \int \csc^2(x) dx + \int 1 dx$
કારણ કે $\int \csc^2(x) dx = -\cot(x)$,તેથી:
$I = -(-\cot(x)) + x + c$
$I = \cot(x) + x + c$
આને $f(x) + g(x) + c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(x) = \cot(x)$ અને $g(x) = x$ મળે છે.
તેથી,$f(x) \cdot g(x) = x \cot(x)$.
340
MediumMCQ
$\int x(\tan^2 x) dx =$
A
$x \tan x - \log_e(\sec x) - \frac{x^2}{2} + C$
B
$x \tan x + \log_e(\sec x) - \frac{x^2}{2} + C$
C
$x \tan x - \log_e(\sec x) + \frac{x^2}{2} + C$
D
$x \tan x + \log_e(\sec x) + \frac{x^2}{2} + C$

Solution

(A) આપણે સંકલન $I = \int x \tan^2 x dx$ ની કિંમત શોધવાની છે.
નિત્યસમ $\tan^2 x = \sec^2 x - 1$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int x(\sec^2 x - 1) dx = \int x \sec^2 x dx - \int x dx$.
$\int x \sec^2 x dx$ માટે ખંડશઃ સંકલન (Integration by Parts) નો ઉપયોગ કરતા ($u = x$ અને $dv = \sec^2 x dx$ લેતા):
$I = [x \tan x - \int 1 \cdot \tan x dx] - \frac{x^2}{2} + C$.
કારણ કે $\int \tan x dx = \log_e(\sec x)$ હોવાથી:
$I = x \tan x - \log_e(\sec x) - \frac{x^2}{2} + C$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
341
DifficultMCQ
$\int x^{2020}(\tan^{-1} x + \cot^{-1} x) dx =$
A
$\frac{x^{2021}}{2020}(\tan^{-1} x + \cot^{-1} x) + C$
B
$\frac{x^{2021}}{2021}(\tan^{-1} x + \cot^{-1} x) + C$
C
$\frac{\pi x^{2021}}{2021} + \frac{\pi}{2} + C$
D
$\frac{x^{52}}{52} + \frac{\pi}{2} + C$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે,$\tan^{-1} x + \cot^{-1} x = \frac{\pi}{2}$ થાય છે.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$I = \int x^{2020} \left(\frac{\pi}{2}\right) dx$
$I = \frac{\pi}{2} \int x^{2020} dx$
સંકલનના ઘાત નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\int x^n dx = \frac{x^{n+1}}{n+1} + C$:
$I = \frac{\pi}{2} \cdot \frac{x^{2021}}{2021} + C$
કારણ કે $\frac{\pi}{2} = \tan^{-1} x + \cot^{-1} x$,આપણે લખી શકીએ:
$I = \frac{x^{2021}}{2021} (\tan^{-1} x + \cot^{-1} x) + C$
આમ,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
342
MediumMCQ
$\int \frac{x+\sin x}{1+\cos x} d x=$
A
$x \tan \frac{x}{2}+C$
B
$x \sin \frac{x}{2}+\cos \frac{x}{2}+C$
C
$x \tan \frac{x}{2}+\sec \frac{x}{2}+C$
D
$x \sec \frac{x}{2}+\tan \frac{x}{2}+C$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int \frac{x+\sin x}{1+\cos x} d x$.
નિત્યસમ $1+\cos x = 2 \cos^2 \frac{x}{2}$ અને $\sin x = 2 \sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int \frac{x}{2 \cos^2 \frac{x}{2}} d x + \int \frac{2 \sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2}}{2 \cos^2 \frac{x}{2}} d x$
$I = \frac{1}{2} \int x \sec^2 \frac{x}{2} d x + \int \tan \frac{x}{2} d x$.
પ્રથમ પદ માટે ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
$\int x \sec^2 \frac{x}{2} d x = x \cdot \frac{\tan \frac{x}{2}}{1/2} - \int 1 \cdot \frac{\tan \frac{x}{2}}{1/2} d x = 2x \tan \frac{x}{2} - 2 \int \tan \frac{x}{2} d x$.
આ કિંમતને $I$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I = \frac{1}{2} (2x \tan \frac{x}{2} - 2 \int \tan \frac{x}{2} d x) + \int \tan \frac{x}{2} d x$
$I = x \tan \frac{x}{2} - \int \tan \frac{x}{2} d x + \int \tan \frac{x}{2} d x$
$I = x \tan \frac{x}{2} + C$.
343
MediumMCQ
જો $\int \frac{x^8+4}{x^4-2 x^2+2} d x=A x^5+B x^3+C x+k$ હોય,તો $5 A+3 B+C=$
A
$7$
B
$5$
C
$3$
D
$1$

Solution

(B) આપણને સંકલન $\int \frac{x^8+4}{x^4-2 x^2+2} d x$ આપેલ છે.
પ્રથમ,આપણે અંશમાં $4x^4$ ઉમેરીને અને બાદ કરીને તેને ફરીથી લખીએ:
$\int \frac{x^8+4x^4+4-4x^4}{x^4-2 x^2+2} d x = \int \frac{(x^4+2)^2 - (2x^2)^2}{x^4-2 x^2+2} d x$.
તફાવતના વર્ગના સૂત્ર $a^2-b^2 = (a-b)(a+b)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\int \frac{(x^4+2-2x^2)(x^4+2+2x^2)}{x^4-2 x^2+2} d x = \int (x^4+2x^2+2) d x$.
દરેક પદનું સંકલન કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{x^5}{5} + \frac{2x^3}{3} + 2x + k$.
આને $Ax^5+Bx^3+Cx+k$ સાથે સરખાવતા,આપણને $A = \frac{1}{5}$,$B = \frac{2}{3}$,અને $C = 2$ મળે છે.
હવે,$5A+3B+C$ ની ગણતરી કરીએ:
$5(\frac{1}{5}) + 3(\frac{2}{3}) + 2 = 1 + 2 + 2 = 5$.
344
EasyMCQ
$\int \frac{x^4+x^2+1}{x^2-x+1} dx =$
A
$\frac{1}{3} x^3 + \frac{1}{2} x^2 + x + c$
B
$\frac{1}{3} x^3 - \frac{1}{2} x^2 + x + c$
C
$\frac{1}{3} x^3 + \frac{1}{2} x^2 - x + c$
D
$\frac{1}{3} x^3 - \frac{1}{2} x^2 - x + c$

Solution

(A) આપણી પાસે છે,$I = \int \frac{x^4+x^2+1}{x^2-x+1} dx$.
કારણ કે $x^4+x^2+1 = (x^2+1)^2 - x^2 = (x^2+x+1)(x^2-x+1)$,
તેથી આપણે સંકલ્યને સરળ બનાવી શકીએ છીએ:
$I = \int \frac{(x^2+x+1)(x^2-x+1)}{x^2-x+1} dx = \int (x^2+x+1) dx$.
દરેક પદનું સંકલન કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \frac{x^3}{3} + \frac{x^2}{2} + x + c$.
345
MediumMCQ
$\int \frac{(x+1)^2}{x(x^2+1)} dx =$
A
$\log |x(x^2+1)| + C$
B
$\log |x| + C$
C
$\log |x| + 2 \tan^{-1}(x) + C$
D
$2 \log |x| + \tan^{-1}(x) + C$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int \frac{(x+1)^2}{x(x^2+1)} dx$.
અંશનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને $(x+1)^2 = x^2 + 2x + 1$ મળે છે.
તેથી,$I = \int \frac{x^2 + 2x + 1}{x(x^2+1)} dx$.
આપણે અંશને $(x^2+1) + 2x$ તરીકે ફરીથી લખી શકીએ છીએ.
આમ,$I = \int \frac{(x^2+1) + 2x}{x(x^2+1)} dx$.
સંકલનને અલગ કરતા,આપણને $I = \int \frac{x^2+1}{x(x^2+1)} dx + \int \frac{2x}{x(x^2+1)} dx$ મળે છે.
$I = \int \frac{1}{x} dx + 2 \int \frac{1}{x^2+1} dx$.
સંકલન કરતા,આપણને $I = \log |x| + 2 \tan^{-1}(x) + C$ મળે છે.
તેથી,વિકલ્પ $(C)$ સાચો છે.
346
EasyMCQ
સંકલન $\int\left(\frac{2 x^3-3 x+5}{2 x^2}\right) d x$ માટે માન્ય છે:
A
$x \in R - \{0\}$
B
$x > 0$
C
$x < 0$
D
$x \in R$

Solution

(B) આપેલ સંકલન $I = \int \left( \frac{2x^3 - 3x + 5}{2x^2} \right) dx$ છે.
અંશના દરેક પદને $2x^2$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$I = \int \left( \frac{2x^3}{2x^2} - \frac{3x}{2x^2} + \frac{5}{2x^2} \right) dx = \int \left( x - \frac{3}{2x} + \frac{5}{2x^2} \right) dx$.
દરેક પદનું સંકલન કરતા:
$I = \frac{x^2}{2} - \frac{3}{2} \ln|x| - \frac{5}{2} \left( -\frac{1}{x} \right) + C = \frac{x^2}{2} - \frac{3}{2} \ln|x| + \frac{5}{2x} + C$.
જોકે,$\ln(x)$ પદ ફક્ત $x > 0$ માટે જ વ્યાખ્યાયિત છે. તેથી,આ સંકલન $x > 0$ માટે માન્ય છે.
આથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
347
DifficultMCQ
જો $x \neq \frac{-3}{\sqrt{2}}$ હોય,તો $\int \frac{x^2}{2 x^2+6 \sqrt{2} x+9} d x=$
A
$\frac{1}{2 \sqrt{2}}\left[(\sqrt{2} x+3)-6 \log |\sqrt{2} x+3|-\frac{9}{\sqrt{2} x+3}\right]+c$
B
$\frac{1}{2 \sqrt{2}}\left[\sqrt{2} x+3-6 \log |(\sqrt{2} x+3)|+\frac{9}{\sqrt{2} x+3}\right]+c$
C
$\sqrt{2} x+3-6 \log (\sqrt{2} x+3)+c$
D
$\log \left(2 x^2+6 \sqrt{2} x+9\right)+c$

Solution

(A) આપેલ છે,$\int \frac{x^2}{2 x^2+6 \sqrt{2} x+9} d x$.
નોંધો કે $2 x^2+6 \sqrt{2} x+9 = (\sqrt{2} x+3)^2$ થાય છે.
અંશને આ રીતે લખી શકાય:
$x^2 = \frac{1}{2} (2 x^2 + 6 \sqrt{2} x + 9) - 3 \sqrt{2} x - \frac{9}{2}$.
તેથી,સંકલન આ મુજબ થશે:
$\int \left( \frac{1}{2} - \frac{3 \sqrt{2} x + \frac{9}{2}}{(\sqrt{2} x + 3)^2} \right) d x = \frac{x}{2} - \int \frac{3 \sqrt{2} x + \frac{9}{2}}{(\sqrt{2} x + 3)^2} d x$.
ધારો કે $u = \sqrt{2} x + 3$,તો $du = \sqrt{2} dx$,તેથી $dx = \frac{du}{\sqrt{2}}$ અને $x = \frac{u-3}{\sqrt{2}}$.
સંકલનનો ભાગ $\int \frac{3 \sqrt{2} (\frac{u-3}{\sqrt{2}}) + \frac{9}{2}}{u^2} \frac{du}{\sqrt{2}} = \frac{1}{\sqrt{2}} \int \frac{3u - 9 + \frac{9}{2}}{u^2} du = \frac{1}{\sqrt{2}} \int \frac{3u - \frac{9}{2}}{u^2} du = \frac{1}{\sqrt{2}} \int \left( \frac{3}{u} - \frac{9}{2u^2} \right) du$ છે.
$= \frac{1}{\sqrt{2}} [3 \log |u| + \frac{9}{2u}] + c = \frac{3}{\sqrt{2}} \log |\sqrt{2} x + 3| + \frac{9}{2 \sqrt{2} (\sqrt{2} x + 3)} + c$.
આ કિંમતને મૂળ પદાવલિમાં મૂકતા:
$\frac{x}{2} - \left( \frac{3}{\sqrt{2}} \log |\sqrt{2} x + 3| + \frac{9}{2 \sqrt{2} (\sqrt{2} x + 3)} \right) + c$.
વિકલ્પોમાં આપેલા સ્વરૂપ સાથે મેળવવા માટે,આપણે $\frac{1}{2 \sqrt{2}}$ સામાન્ય કાઢીએ:
$= \frac{1}{2 \sqrt{2}} [\sqrt{2} x - 6 \log |\sqrt{2} x + 3| - \frac{9}{\sqrt{2} x + 3}] + c$.
કૌંસમાં $3$ ઉમેરતા અને બાદ કરતા:
$= \frac{1}{2 \sqrt{2}} [(\sqrt{2} x + 3) - 3 - 6 \log |\sqrt{2} x + 3| - \frac{9}{\sqrt{2} x + 3}] + c$.
અચળ પદ $c$ માં સમાઈ જશે,તેથી આ વિકલ્પ $(a)$ સાથે મેળ ખાય છે.

7-1.Indefinite Integral — Fundamental integration · Frequently Asked Questions

1Are these 7-1.Indefinite Integral questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 7-1.Indefinite Integral Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.