Interaction of gene and cytoplasmic inheritance Questions in Gujarati

(A) કોષરસીય આનુવંશિકતા (જેને કોષકેન્દ્ર-બાહ્ય આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એટલે કે કણાભસૂત્ર અથવા હરિતકણ જેવા કોષરસીય અંગિકાઓમાં રહેલા જનીનોનું વહન.
કાર્લ કોરેન્સ એ વૈજ્ઞાનિક હતા જેમણે સૌપ્રથમ $1909$ માં $Mirabilis \, jalapa$ (ગુલબાસ) વનસ્પતિમાં પર્ણના રંગની વિવિધતા (leaf variegation) ના અભ્યાસ દરમિયાન કોષરસીય આનુવંશિકતાની શોધ કરી હતી.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે પર્ણના રંગનું આનુવંશિકતા મેન્ડેલના નિયમોને અનુસરવાને બદલે અંડકોષના કોષરસમાં રહેલા રંજકકણો (plastids) દ્વારા નક્કી થાય છે.

(B) સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન એ એક એમિનોગ્લાયકોસાઇડ પ્રતિજૈવિક છે જે બેક્ટેરિયાના $30S$ રિબોઝોમલ સબયુનિટ સાથે જોડાય છે. સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,તે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ જેવા અંગિકાઓના પ્રોટીન સંશ્લેષણ તંત્રમાં દખલ કરી શકે છે,જેમના પોતાના $DNA$ (કોષરસીય જનીનો) હોય છે. આ અંગિકાઓમાં ભાષાંતર (translation) પ્રક્રિયામાં વિક્ષેપ પાડીને,તે વિકૃતિઓ અથવા કોષરસીય આનુવંશિક માહિતીના નુકસાન તરફ દોરી શકે છે. તેથી,તેનો ઉપયોગ સંશોધનમાં કોષરસીય જનીનોમાં વિકૃતિઓ પ્રેરવા માટે સામાન્ય રીતે થાય છે.

(B) : પ્રભાવી એપિસ્ટેટિક જનીન એ બિન-એલીલિક જનીનની અભિવ્યક્તિને દબાવે છે, પછી ભલે તે જનીન પ્રભાવી હોય કે પ્રચ્છન્ન.
જે જનીન બિન-એલીલિક જનીનની અભિવ્યક્તિને દબાવે છે તેને એપિસ્ટેટિક જનીન કહેવામાં આવે છે.
જે જનીન કે લોકસ બિન-એલીલિક જનીનની હાજરીને કારણે દબાઈ જાય છે તેને હાયપોસ્ટેટિક જનીન કહેવાય છે.
સમર સ્ક્વોશ અથવા $Cucurbita \text{ } pepo$ માં, ફળના રંગના ત્રણ પ્રકારો જોવા મળે છે: સફેદ, પીળો અને લીલો.
સફેદ રંગ અન્ય રંગો પર પ્રભાવી છે, જ્યારે પીળો રંગ લીલા રંગ પર પ્રભાવી છે.
પીળો રંગ ત્યારે જ બને છે જ્યારે પ્રભાવી એપિસ્ટેટિક જનીન તેના પ્રચ્છન્ન એલીલ $(w)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે.
જ્યારે હાયપોસ્ટેટિક જનીન પણ પ્રચ્છન્ન $(y)$ હોય, ત્યારે ફળનો રંગ લીલો હોય છે.
આમ, આનુવંશિકતાની ભાત નીચે મુજબ છે:
$W-Y- \text{ અથવા } W-yy \rightarrow \text{સફેદ}$
$wwY- \rightarrow \text{પીળો}$
$wwyy \rightarrow \text{લીલો}$

(A) બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય આનુવંશિકતા,જેને કોષરસ આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કોષકેન્દ્રની બહાર આવેલા જનીનોના વહનનો નિર્દેશ કરે છે,જે સામાન્ય રીતે કણાભસૂત્ર (mitochondria) અથવા હરિતકણ (chloroplast) માં અથવા કોષરસના કણો દ્વારા થાય છે.
$Paramecium$ માં,કોષરસમાં 'કપ્પા કણો' (kappa particles) ની હાજરી એ બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય આનુવંશિકતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
આ કણો 'કિલર' લક્ષણ માટે જવાબદાર છે,જેમાં તે ધરાવતા સજીવો સંવેદનશીલ જાતિઓને મારી શકે છે.
રંગઅંધતા,ફિનાઇલ કીટોન્યુરિયા અને ટે-સેચ રોગ એ તમામ કોષકેન્દ્રીય (મેન્ડેલિયન) આનુવંશિક ખામીઓના ઉદાહરણો છે.

(A) બાહ્યકોષકેન્દ્રીય આનુવંશિકતા,જેને કોષરસવર્તી આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કોષકેન્દ્રની બહાર આવેલા જનીનોના વહન સાથે સંબંધિત છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,જે અંગિકાઓ પાસે પોતાનું $DNA$ (બાહ્યકોષકેન્દ્રીય $DNA$) હોય છે તે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ છે.
આ અંગિકાઓ પાસે પોતાનું જનીનસમૂહ (genome) હોય છે,જે કોષકેન્દ્રીય રંગસૂત્રોથી સ્વતંત્ર રીતે આનુવંશિકતા પામે છે,જે સામાન્ય રીતે અંડકોષના કોષરસ દ્વારા થાય છે.
તેથી,કણાભસૂત્ર અને હરિતકણમાં જનીનોની હાજરી બાહ્યકોષકેન્દ્રીય આનુવંશિકતા માટે જવાબદાર છે.

(A) એપિસ્ટાસિસ (Epistasis) એ એક જનીનિક આંતરક્રિયા છે જેમાં એક જનીનની અભિવ્યક્તિ અન્ય એક અથવા વધુ જનીનોની હાજરી દ્વારા બદલાય છે અથવા દબાઈ જાય છે.
આ ઘટનામાં,જે જનીન બીજા જનીનની અસરને દબાવે છે તેને એપિસ્ટેટિક જનીન કહેવામાં આવે છે,અને જે જનીનની અસર દબાઈ જાય છે તેને હાયપોસ્ટેટિક જનીન કહેવામાં આવે છે.
પ્રભાવિતા (Dominance) થી વિપરીત,જેમાં એક જ જનીનના વિકલ્પો (alleles) વચ્ચેની આંતરક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે,એપિસ્ટાસિસમાં અલગ-અલગ જનીન સ્થાન (loci) વચ્ચેની આંતરક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે.

(B) કોષરસીય આનુવંશિકતા,જેને કોષકેન્દ્ર-બાહ્ય આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કણાભસૂત્ર (mitochondria) અથવા હરિતકણ (chloroplast) જેવા કોષરસીય અંગિકાઓમાં રહેલા જનીનોના વહન સાથે સંબંધિત છે.
ફલન દરમિયાન યુગ્મનજ (zygote) તેના કોષરસનો મોટો ભાગ અંડકોષમાંથી મેળવે છે,તેથી આ અંગિકાઓના જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત લક્ષણો ફક્ત માદા પિતૃ તરફથી જ વારસામાં મળે છે.
આ ઘટનાને માતૃલક્ષી આનુવંશિકતા (maternal inheritance) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(C) જે ઘટનામાં લક્ષણ માત્ર માતા તરફથી વારસામાં મળે છે તેને કોષરસીય આનુવંશિકતા અથવા માતૃલક્ષી આનુવંશિકતા કહેવામાં આવે છે.
વનસ્પતિઓમાં,નર વંધ્યતા ઘણીવાર કણાભસૂત્ર $(Mitochondria)$ માં રહેલા જનીનો સાથે સંકળાયેલી હોય છે.
આને કોષરસીય નર વંધ્યતા $(CMS)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ફલન દરમિયાન કણાભસૂત્ર અંડકોષના કોષરસ દ્વારા વારસામાં મળતા હોવાથી,આ લક્ષણ માતૃલક્ષી આનુવંશિકતાના નિયમોને અનુસરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) કૉમ્પ્લિમેન્ટરી (પૂરક) જનીનો એ બે સ્વતંત્ર જનીનોની જોડી છે જે એક જ લક્ષણ ઉત્પન્ન કરવા માટે આંતરક્રિયા કરે છે,જેમાં એક લક્ષણની અભિવ્યક્તિ માટે બંને જનીનોની હાજરી આવશ્યક છે.
$F_2$ પેઢીમાં દ્વિ-સંકરણ પ્રયોગ દરમિયાન,કૉમ્પ્લિમેન્ટરી જનીનોને કારણે મેન્ડેલિયન પ્રમાણ $9 : 3 : 3 : 1$ બદલાઈને $9 : 7$ થાય છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે બંને જનીન સ્થાન પર ઓછામાં ઓછું એક પ્રભાવી જનીન $(A-B-)$ હાજર હોય તો જ એક ચોક્કસ સ્વરૂપ પ્રકાર મળે છે (પ્રમાણ $9$),જ્યારે અન્ય તમામ સંયોજનોમાં (જ્યાં એક અથવા બંને જનીનો પ્રચ્છન્ન હોય) બીજો સ્વરૂપ પ્રકાર જોવા મળે છે (પ્રમાણ $3+3+1 = 7$).

(D) પૂરક જનીનો એવા બે નોન-અલીલિક જનીનો છે જે એક ચોક્કસ ફીનોટાઈપ ઉત્પન્ન કરવા માટે આંતરક્રિયા કરે છે, જે કોઈ પણ એક જનીન એકલું ઉત્પન્ન કરી શકતું નથી। ઉદાહરણ તરીકે, સ્વીટ પી $(Lathyrus \, odoratus)$ માં, જાંબલી ફૂલના રંગના ઉત્પાદન માટે બે પ્રભાવી જનીનો ($C$ અને $P$) ની હાજરી જરૂરી છે। જો કોઈ પણ એક જનીન ગેરહાજર હોય (દા.ત., $ccPP$ અથવા $Ccpp$), તો ફૂલ સફેદ રહે છે। આમ, આ જનીનો લક્ષણ વ્યક્ત કરવા માટે એકબીજાના પૂરક બને છે।

$(A)$ બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય આનુવંશિકતા, જેને કોષરસ આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે કોષરસમાં આવેલા અંગિકાઓ જેવા કે કણાભસૂત્ર અથવા હરિતકણ, અથવા અન્ય કોષરસીય પરિબળોમાં રહેલા જનીનોના વહનનો નિર્દેશ કરે છે.
$Paramecium$ માં, 'કિલર' લક્ષણ કોષરસમાં આવેલા $\kappa$ કણો દ્વારા નક્કી થાય છે.
આ $\kappa$ કણોમાં $DNA$ હોય છે અને તે સ્વયં-પ્રતિકૃતિ (self-replication) કરવામાં સક્ષમ છે, જે બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય અથવા કોષરસીય આનુવંશિકતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) કોષરસીય નર વંધ્યતા $(CMS)$ એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી એક સ્થિતિ છે જેમાં વનસ્પતિ કાર્યક્ષમ પરાગરજ ઉત્પન્ન કરવામાં અસમર્થ હોય છે.
આ લક્ષણ કોષરસ દ્વારા વારસામાં મળે છે,ખાસ કરીને કોષકેન્દ્રની બહાર આવેલા $DNA$ દ્વારા.
મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં,$CMS$ માટે જવાબદાર જનીનો કોષકેન્દ્રીય કે હરિતકણીય જીનોમ કરતા કણાભસૂત્રીય જીનોમમાં આવેલા હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) કણાભસૂત્રીય $DNA$ (mitochondrial $DNA$) માત્ર અંડકોષના કોષરસ દ્વારા વારસામાં મળે છે (માતૃલક્ષી વારસો).
કારણ કે વિકૃતિ ધરાવતા પિતૃને નર તરીકે લેવામાં આવે છે,શુક્રકોષ માત્ર કોષકેન્દ્રીય $DNA$ આપે છે અને ફલિતાંડમાં લગભગ કોઈ કોષરસ ઉમેરતું નથી.
તેથી,કણાભસૂત્રીય વિકૃતિ $F_1$ પેઢીમાં વહન પામતી નથી,અને પરિણામે,તે $F_2$ પેઢીમાં પણ જોવા મળશે નહીં.
આમ,આ વિકૃતિ કોઈપણ સંતતિમાં જોવા મળતી નથી.

(A) બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય આનુવંશિકતા,જેને કોષરસ આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કોષકેન્દ્રની બહાર આવેલા જનીનોના વહન સાથે સંબંધિત છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,કણાભસૂત્રો અને હરિતકણ જેવા અંગિકાઓ પાસે તેમનું પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ હોય છે,જે કોષકેન્દ્રીય જનીનસમૂહથી સ્વતંત્ર હોય છે.
આ $DNA$ કોષરસ દ્વારા,સામાન્ય રીતે માતૃપક્ષ તરફથી વારસામાં મળે છે અને તે બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય આનુવંશિકતા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) કોષરસીય આનુવંશિકતા (જેને બાહ્ય-કોષકેન્દ્રીય અથવા અંગિકા આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ કોષરસમાં રહેલા જનીનોનું વહન છે,જે ખાસ કરીને કણાભસૂત્ર અથવા હરિતકણ જેવી અંગિકાઓમાં જોવા મળે છે.
મોટાભાગના લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં,ફલિતાંડ (zygote) તેના કોષરસનો મોટો ભાગ અંડકોષમાંથી મેળવે છે,જ્યારે શુક્રકોષ કોષરસમાં નહિવત અથવા કોઈ ફાળો આપતો નથી.
તેથી,કણાભસૂત્ર અથવા હરિતકણમાં રહેલા જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત લક્ષણો લગભગ સંપૂર્ણપણે માતા પાસેથી તેની તમામ સંતતિમાં ઉતરી આવે છે,પછી ભલે તે નર હોય કે માદા.
આના પરિણામે સંતતિમાં પ્રબળ માતૃ અસર જોવા મળે છે.

(N/A) પૂરક જનીનો એ બે જોડીના બિન-વૈકલ્પિક પ્રભાવી જનીનો છે જે એક જ દેખાવ સ્વરૂપ (phenotypic trait) ઉત્પન્ન કરવા માટે આંતરક્રિયા કરે છે. જો કે,આમાંથી કોઈ પણ જનીન એકલું હોય તો તે લક્ષણ ઉત્પન્ન કરી શકતું નથી; દેખાવ સ્વરૂપની અભિવ્યક્તિ માટે બંને પ્રભાવી જનીનોની હાજરી અનિવાર્ય છે.

(N/A) એપિસ્ટેસીસ એ જનીન આંતરક્રિયાનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક બિન-એલીલિક (non-allelic) જનીન બીજા બિન-એલીલિક જનીનની અભિવ્યક્તિને છુપાવે છે અથવા અવરોધે છે. જે જનીન બીજા જનીનની અભિવ્યક્તિને દબાવે છે તેને એપિસ્ટેટિક જનીન કહેવામાં આવે છે,જ્યારે જે જનીનની અભિવ્યક્તિ દબાઈ જાય છે તેને હાયપોસ્ટેટિક જનીન કહેવામાં આવે છે. આ આંતરક્રિયા મેન્ડેલના આનુવંશિકતાના પ્રમાણભૂત નિયમોથી અલગ પડે છે.

(D) $1$. વંશાવળીમાં,લક્ષણ દરેક પેઢીમાં હાજર છે,જે સૂચવે છે કે તે પ્રભાવી લક્ષણ છે.
$2$. આ લક્ષણ નર અને માદા બંનેમાં જોવા મળે છે.
$3$. એક મુખ્ય અવલોકન એ છે કે અસરગ્રસ્ત પિતા લક્ષણને તેની પુત્રીઓમાં પસાર કરે છે,અને અસરગ્રસ્ત માતા તેને તેના તમામ બાળકો (પુત્રો અને પુત્રીઓ બંને) માં પસાર કરે છે.
$4$. આનુવંશિકતાની આ પદ્ધતિ,જેમાં લક્ષણ અસરગ્રસ્ત માતા પાસેથી તેના તમામ સંતાનોમાં જાય છે,તે માઇટોકોન્ડ્રીયલ અથવા માતૃ આનુવંશિકતાની લાક્ષણિકતા છે.

(C) આનુવંશિકતામાં,$Epistasis$ (એપીસ્ટેસીસ) એ એક એવી ઘટના છે જેમાં એક જનીનની અસર અન્ય એક અથવા વધુ 'મોડિફાયર' જનીનોની હાજરી પર આધારિત હોય છે.
$1$. જે જનીન અન્ય જનીનની અભિવ્યક્તિને અટકાવે છે અથવા છુપાવે છે તેને $Epistatic$ (એપીસ્ટેટીક) જનીન કહેવામાં આવે છે.
$2$. જે જનીનની અભિવ્યક્તિ એપીસ્ટેટીક જનીન દ્વારા અટકાવવામાં આવે છે અથવા છુપાવવામાં આવે છે તેને $Hypostatic$ (હાઈપોસ્ટેટીક) જનીન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$3$. પ્રશ્નમાં જે જનીનની અભિવ્યક્તિ થતી નથી (જેને દબાવવામાં આવે છે) તેનું નામ પૂછવામાં આવ્યું હોવાથી,સાચો જવાબ $Hypostatic$ જનીન છે.

(B) પ્રભુતા એ એક જ જનીનના બે એલીલ્સ (વૈકલ્પિક કારકો) વચ્ચેની આંતરક્રિયા છે,જેમાં વિષમયુગ્મી સ્થિતિમાં એક એલીલ બીજાની અભિવ્યક્તિને દબાવી દે છે.
એપીસ્ટેસીસ એ બે અથવા વધુ અલગ (બિન-એલીલિક) જનીનો વચ્ચેની આંતરક્રિયા છે,જેમાં એક જનીન બીજા જનીનની બાહ્ય સ્વરૂપલક્ષી અભિવ્યક્તિને અટકાવે છે અથવા તેમાં ફેરફાર કરે છે.
તેથી,મુખ્ય તફાવત એ છે કે પ્રભુતામાં એક જ જનીન સ્થાન (locus) ના એલીલ્સ સામેલ હોય છે,જ્યારે એપીસ્ટેસીસમાં અલગ-અલગ જનીન સ્થાનો વચ્ચેની આંતરક્રિયા સામેલ હોય છે.

(D) એપીસ્ટેસીસ એ જનીનિક આંતરક્રિયા છે જેમાં એક જનીન બીજા જનીનની અભિવ્યક્તિને અટકાવે છે અથવા તેમાં દખલ કરે છે.
$1$. મરઘામાં,પીંછાનો સફેદ રંગ ઘણીવાર પ્રભાવી એપીસ્ટેટિક જનીન $(I)$ ને કારણે હોય છે જે રંગના જનીનોની અભિવ્યક્તિને અટકાવે છે.
$2$. ઉંદરમાં,શરીરના રંગનું વારસાગમન ઘણીવાર એપીસ્ટેટિક આંતરક્રિયાઓ દ્વારા થાય છે,જેમાં એક જનીન રંજકદ્રવ્યની હાજરી નક્કી કરે છે અને બીજું જનીન રંગ નક્કી કરે છે.
$3$. સમર સ્ક્વોશ (કોળાની એક જાત) માં,ફળના રંગનું વારસાગમન (સફેદ,પીળો અને લીલો) એ પ્રભાવી એપીસ્ટેસીસનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
આ તમામ સજીવો એપીસ્ટેસીસના વિવિધ સ્વરૂપો દર્શાવતા હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) કોષના કોષરસમાં હાજર તમામ કોષરસીય જનીનો માટે સામૂહિક શબ્દ $Plasmon$ (પ્લાઝમોન) છે.
કોષરસીય આનુવંશિકતા એટલે કોષકેન્દ્રને બદલે કોષરસમાં (ખાસ કરીને કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ જેવા અંગિકાઓમાં) આવેલા જનીનોનું વહન.
આ જનીનોને સામૂહિક રીતે $Plasmon$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) કોષરસિય આનુવંશિકતા,જેને કોષકેન્દ્રિય-બાહ્ય આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કણાભસૂત્ર અથવા હરિતકણ જેવા અંગિકાઓમાં આવેલા જનીનોના વહન સાથે સંબંધિત છે.
મોટાભાગના લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં,ફલિતાંડ (zygote) તેના કોષરસનો મોટો ભાગ અંડકોષ (માદા) પાસેથી મેળવે છે,જ્યારે શુક્રકોષ મુખ્યત્વે તેનું કોષકેન્દ્ર જ આપે છે.
તેથી,કોષરસિય જનીનો માતૃપક્ષ (માદા) દ્વારા વારસામાં મળે છે (માતૃ આનુવંશિકતા).
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) કોષરસીય આનુવંશિકતા,જેને કોષકેન્દ્ર-બાહ્ય આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કણાભસૂત્ર અથવા હરિતકણ જેવા અંગિકાઓમાં આવેલા જનીનોના વહનનો નિર્દેશ કરે છે. મોટાભાગના સજીવોમાં,આ અંગિકાઓ અંડકોષ દ્વારા માતા પાસેથી વારસામાં મળે છે,કારણ કે શુક્રકોષ યુગ્મનજમાં ખૂબ જ ઓછું અથવા બિલકુલ કોષરસ આપતું નથી. તેથી,કોષરસીય આનુવંશિકતાને સામાન્ય રીતે માતૃત્વ આનુવંશિકતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે પિતા દ્વારા વહન પામતી નથી,તેથી તેને પિતૃત્વ આનુવંશિકતા કહેવામાં આવતી નથી.

(C) કોષરસિય આનુવંશિકતા (જેને કોષકેન્દ્ર બહારની આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ કોષકેન્દ્રની બહાર આવેલા જનીનોના વહન સાથે સંબંધિત છે. વનસ્પતિઓમાં,આ જનીનો મુખ્યત્વે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ જેવા અંગિકાઓના $DNA$ માં જોવા મળે છે. પ્રકાશસંશ્લેષી વનસ્પતિઓમાં હરિતકણ એ આવી આનુવંશિકતા માટેનું સૌથી મુખ્ય સ્થાન હોવાથી,વિકલ્પ $C$ એ સૌથી યોગ્ય ઉત્તર છે.

(B) કોષરસિય વારસો,જેને કોષકેન્દ્ર-બાહ્ય વારસો પણ કહેવામાં આવે છે,તેમાં કણાભસૂત્ર અથવા હરિતકણ જેવા અંગિકાઓમાં રહેલા જનીનોનું વહન થાય છે. ફલિતાંડ (ઝાયગોટ) તેના કોષરસનો મોટો ભાગ અંડકોષમાંથી મેળવે છે અને શુક્રકોષમાંથી ખૂબ જ ઓછો અથવા બિલકુલ મેળવતું નથી,તેથી આ કોષરસિય જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત લક્ષણો માત્ર માતા પાસેથી જ વારસામાં મળે છે. તેથી,કોષરસિય વારસો હંમેશા માતૃ લક્ષણો દર્શાવે છે.

(D) $W. Bateson$ અને $R. C. Punnett$ એ સ્વીટ પી $(Lathyrus \text{ } odoratus)$ માં ફૂલના રંગ માટે પૂરક જનીન આંતરક્રિયાનું અવલોકન કર્યું હતું.
પૂરક આંતરક્રિયામાં, જનીનોની બે અલગ જોડીઓ એવી રીતે આંતરક્રિયા કરે છે કે જેથી જ્યાં સુધી બીજું પ્રભાવી જનીન હાજર ન હોય ત્યાં સુધી કોઈ પણ પ્રભાવી જનીન પોતાની અભિવ્યક્તિ દર્શાવી શકતું નથી.
$F_{2}$ પેઢીમાં, પૂરક જનીનો $9: 7$ નો ગુણોત્તર ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) કોષરસીય નર વંધ્યતા $(CMS)$ એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી એક સ્થિતિ છે જેમાં વનસ્પતિ સક્રિય પરાગરજ ઉત્પન્ન કરવામાં અસમર્થ હોય છે.
આ લક્ષણ માતૃવંશીય રીતે વારસામાં મળે છે કારણ કે $CMS$ માટે જવાબદાર જનીનો કણાભસૂત્રના જનીનસમૂહમાં આવેલા હોય છે.
કણાભસૂત્રો અંડકોષના કોષરસ દ્વારા વારસામાં મળતા હોવાથી,સંતતિમાં નર વંધ્યતાનું લક્ષણ જોવા મળે છે.
તેથી,આ ઘટના માટે જવાબદાર જનીનો કણાભસૂત્રમાં આવેલા હોય છે.

(B) આ સંકરણ $CcAa$ (અગુટી) અને $ccAA$ (અલ્બિનો) વચ્ચે છે.
$CcAa$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ $CA, Ca, cA, ca$ છે.
$ccAA$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ $cA$ છે.
પુનેટ સ્ક્વેર દ્વારા સંકરણ કરતા:
$1$. $CA \times cA = CcAA$ (અગુટી)
$2$. $Ca \times cA = CcAa$ (અગુટી)
$3$. $cA \times cA = ccAA$ (અલ્બિનો)
$4$. $ca \times cA = ccAa$ (અલ્બિનો)
પરિણામી સંતતિમાં,કુલ $4$ સંતતિમાંથી $2$ અલ્બિનો ઉંદર ($ccAA$ અને $ccAa$) મળે છે. તેથી,ઉત્પન્ન થયેલા અલ્બિનો ઉંદરોની સંખ્યા $2$ છે.

(C) પ્રભુતા એ એક જ જનીનના બે વૈકલ્પિક કારકો (alleles) વચ્ચેની આંતરક્રિયા છે (ઇન્ટ્રા-એલેલિક અથવા ઇન્ટ્રાજેનિક આંતરક્રિયા),જેમાં એક કારક બીજા કારકની અભિવ્યક્તિને દબાવી દે છે.
એપિસ્ટેસિસ એ બે અલગ-અલગ જનીનો વચ્ચેની આંતરક્રિયા છે,જેમાં એક જનીન બીજા જનીનની અભિવ્યક્તિને દબાવે છે અથવા તેમાં ફેરફાર કરે છે (ઇન્ટરજેનિક અથવા નોન-એલેલિક આંતરક્રિયા).
તેથી,એપિસ્ટેસિસ એ નોન-એલેલિક (ઇન્ટરજેનિક) છે અને પ્રભુતા એ ઇન્ટરએલેલિક (ઇન્ટ્રાજેનિક) છે.