Pregnancy and Embryonic development Questions in Gujarati

(B) પ્રોજેસ્ટેરોનને ગર્ભાવસ્થાના અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ની જાળવણી માટે અનિવાર્ય છે,જે બ્લાસ્ટોસિસ્ટના સ્થાપન અને ગર્ભાવસ્થાને સફળતાપૂર્વક આગળ વધારવા માટે જરૂરી છે.
તે ગર્ભાશયના સંકોચનને અવરોધે છે,જેનાથી ગર્ભનો અકાળે નિકાલ થતો અટકે છે.

(A) અંડપાત (ovulation) પછી,તૂટેલી પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને $Corpus \ luteum$ કહેવામાં આવે છે.
આ રચના પ્રોજેસ્ટેરોનના મોટા પ્રમાણમાં સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ની જાળવણી અને ગર્ભાવસ્થાને ટેકો આપવા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) જરાયુ એક અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે જરૂરી કેટલાક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે. આમાં હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનો સમાવેશ થાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,પ્રોજેસ્ટેરોન એ જરાયુ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો સાચો અંતઃસ્ત્રાવ છે.

(B) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,ભ્રૂણ તેની માતા પાસેથી નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા (passive immunity) મેળવે છે. $IgG$ પ્રકારના ઍન્ટિબૉડી એકમાત્ર એવા ઍન્ટિબૉડી છે જે માતાના શરીરમાંથી જરાયુ (placenta) દ્વારા ભ્રૂણમાં પ્રવેશી શકે છે. આ ભ્રૂણને જન્મ પહેલાં વિવિધ રોગકારકો સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે. તેથી,જરાયુ આ ઍન્ટિબૉડીના સ્થાનાંતરણ માટેના માધ્યમ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) મગજ અને કરોડરજ્જુ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ બનાવે છે.
ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,ચેતાતંત્રની ઉત્પત્તિ બાહ્યસ્તર (Ectoderm) માંથી થાય છે,જે સૌથી બહારનું ગર્ભસ્તર છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,ચેતાનલિકા (neural tube),જે અંતે મગજ અને કરોડરજ્જુ બનાવે છે,તે ચેતાકીય બાહ્યસ્તર (neural ectoderm) માંથી ઉતરી આવે છે.

(A) ફલિતાંડમાંથી ભ્રૂણના વિકાસની પ્રક્રિયા એક ચોક્કસ જૈવિક ક્રમમાં થાય છે:
$1$. ફલિતાંડ (Zygote): ફલન દ્વારા બનતો પ્રથમ એકકોષીય તબક્કો.
$2$. કોષવિભાજન (Cleavage): ફલિતાંડ ઝડપી સમભાજન પામીને બહુકોષીય રચના (મોરુલા અને બ્લાસ્ટુલા) બનાવે છે.
$3$. વિભેદન (Differentiation): કોષો ચોક્કસ પેશીઓ બનાવવા માટે વિવિધ પ્રકારમાં વિશિષ્ટ બને છે.
$4$. અંગજનન (Organogenesis): વિશિષ્ટ પેશીઓ અંગો અને અંગતંત્રોમાં સંગઠિત થઈને સંપૂર્ણ સજીવનું નિર્માણ કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $Zygote \rightarrow$ કોષવિભાજન $\rightarrow$ વિભેદન $\rightarrow$ અંગજનન છે.

(D) અંગજનન એ ગર્ભીય વિકાસની એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં ત્રણ ગર્ભસ્તરો (બાહ્ય ગર્ભસ્તર,મધ્ય ગર્ભસ્તર અને અંતઃ ગર્ભસ્તર) વિભેદિત થઈને આંતરિક અંગો બનાવે છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,કોષો પેશીઓમાં સંગઠિત થાય છે,જે પછી ચોક્કસ અંગો બનાવે છે,અને ત્યારબાદ આ અંગો જોડાઈને અંગતંત્રોની રચના કરે છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો અંગજનન દરમિયાન અને ત્યારબાદ થતી વિકાસાત્મક પ્રક્રિયાના પરિણામો છે.

(B) : $Corpus$ luteum (કોર્પસ લ્યુટિયમ) એ માનવ માદા પ્રજનન તંત્રમાં જોવા મળતી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ છે.
તે અંડપાત પછી ફાટેલા ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી બને છે.
તે પ્રોજેસ્ટેરોન હોર્મોનનો સ્ત્રાવ કરે છે, જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે આવશક છે.
જો ફલન ન થાય, તો $Corpus$ luteum વિઘટિત થાય છે, જેના કારણે પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર ઘટે છે અને માસિક સ્રાવ શરૂ થાય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (Placenta) એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે. તે ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા અને ગર્ભના વિકાસ માટે જરૂરી એવા અનેક મહત્વપૂર્ણ અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનો સમાવેશ થાય છે.

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,વિકાસ પામતા ગર્ભના ટ્રોફોબ્લાસ્ટ કોષો હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$ નામનો અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરે છે.
$hCG$ માં અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ જેવી જ જૈવિક લાક્ષણિકતાઓ હોય છે.
તે અંડાશયમાં આવેલા કોર્પસ લ્યુટિયમ પર કાર્ય કરે છે અને તેને પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ ચાલુ રાખવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા,તેના ક્ષરણ (માસિક ધર્મ) ને અટકાવવા અને ગર્ભાવસ્થાને ટેકો આપવા માટે આવશ્યક છે.

(B) : પ્રસૂતિ એક જટિલ ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે. પ્રસૂતિ માટેના સંકેતો સંપૂર્ણ વિકસિત ગર્ભ અને જરાયુમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચન પ્રેરે છે જેને 'ફીટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' કહેવામાં આવે છે. આ માતાની પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસિનના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે. ઓક્સિટોસિન ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને વધુ મજબૂત ગર્ભાશય સંકોચન પ્રેરે છે,જે બદલામાં ઓક્સિટોસિનના વધુ સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે. ગર્ભાશયના સંકોચન અને ઓક્સિટોસિનના સ્ત્રાવ વચ્ચેનો આ ઉત્તેજક પ્રતિભાવ ચાલુ રહે છે,જેના પરિણામે સંકોચન વધુ ને વધુ મજબૂત બને છે. આનાથી બાળક ગર્ભાશયમાંથી જન્મ નળી દ્વારા બહાર આવે છે. તેથી,જરાયુ ઓક્સિટોસિનનો સ્ત્રાવ કરતું નથી; તે માતાની પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રાવ થાય છે.

(D) : ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (placenta) અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન જેવા અનેક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે. $hCG$ જરાયુ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે જે અંડાશયમાં કોર્પસ લ્યુટિયમને ઉત્તેજિત અને જાળવી રાખે છે,જે બદલામાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થાની જાળવણી માટે આવશ્યક છે.

(B) : મનુષ્યમાં,ગર્ભાવસ્થાના એક મહિના પછી,ભ્રૂણનું હૃદય રચાય છે.
ગર્ભાવસ્થાના બીજા મહિનાના અંત સુધીમાં,ગર્ભમાં અંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે.
$12$ અઠવાડિયાના અંત સુધીમાં (પ્રથમ ત્રિમાસિક),મોટાભાગની મુખ્ય અંગ પ્રણાલીઓ રચાય છે.
ગર્ભના પ્રથમ હલનચલન અને માથા પર વાળ દેખાવાની ઘટના સામાન્ય રીતે પાંચમા મહિના દરમિયાન જોવા મળે છે.
$24$ અઠવાડિયાના અંત સુધીમાં (બીજું ત્રિમાસિક),શરીર ઝીણા વાળથી ઢંકાઈ જાય છે,પોપચા અલગ થાય છે અને પાંપણો રચાય છે.
ગર્ભાવસ્થાના નવ મહિનાના અંત સુધીમાં,ગર્ભ સંપૂર્ણ રીતે વિકસિત થઈ જાય છે અને પ્રસૂતિ માટે તૈયાર હોય છે.

(A) : મોરુલા એ ગર્ભીય વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કાનો ગર્ભ છે,જે ઝોના પેલ્યુસિડાની અંદર રહેલા કોષોના (બ્લાસ્ટોમિયર્સ) નક્કર ગોળાનો બનેલો હોય છે.
વિખંડન (cleavage) દરમિયાન,યુગ્મનજ કદમાં કોઈ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ વિના ઝડપી સમવિભાજન પામે છે.
કોઈ ચોખ્ખી વૃદ્ધિ ન થતી હોવાથી,કોષરસનું કુલ કદ મૂળ યુગ્મનજ જેટલું જ રહે છે,જ્યારે કોષોની સંખ્યામાં વધારો થાય છે.
જોકે,દરેક કોષ વિભાજનમાં $DNA$ નું પ્રતિકૃતિ (replication) થતું હોવાથી,મોરુલામાં $DNA$ નું કુલ પ્રમાણ અવિભાજિત યુગ્મનજ કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે હોય છે.
તેથી,મોરુલામાં અવિભાજિત યુગ્મનજ જેટલો જ કોષરસ હોય છે પરંતુ $DNA$ ઘણું વધારે હોય છે.

(B) : પ્રસૂતિ એક જટિલ ચેતાસ્ત્રાવી (neuroendocrine) ક્રિયાવિધિ દ્વારા પ્રેરાય છે.
પ્રસૂતિ માટેના સંકેતો પૂર્ણ વિકસિત ગર્ભ અને જરાયુમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચનો પ્રેરે છે જેને ગર્ભ નિકાલ પરાવર્તી ક્રિયા (foetal ejection reflex) કહેવામાં આવે છે.
આ માતાની પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસિનના મુક્ત થવાની ક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે.
ઓક્સિટોસિન ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના વધુ મજબૂત સંકોચનો પ્રેરે છે,જે બદલામાં ઓક્સિટોસિનના વધુ સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
ગર્ભાશયના સંકોચન અને ઓક્સિટોસિનના સ્ત્રાવ વચ્ચેની આ ઉત્તેજક પરાવર્તી ક્રિયા ચાલુ રહે છે,જેના પરિણામે વધુ ને વધુ મજબૂત સંકોચનો થાય છે.
આના કારણે બાળક જન્મ નળી દ્વારા ગર્ભાશયની બહાર નીકળે છે.

(B) : એમ્નિયોન એ એક પ્રકારની વધારાની ગર્ભીય કલા છે જે અંદરની તરફ એમ્નિયોજેનિક કોષો અને બહારની તરફ સ્પ્લેન્કનોપ્લ્યુરિક એક્સ્ટ્રાએમ્બ્રિયોનિક મેસોડર્મ દ્વારા બનેલી હોય છે.
એમ્નિયોન ગર્ભને ઘેરી લે છે,જે એમ્નિયોટિક પોલાણ બનાવે છે જે એમ્નિયોટિક પ્રવાહીથી ભરેલું હોય છે.
આ એમ્નિયોટિક પ્રવાહી ગર્ભ માટે આંચકા શોષક (shock absorber) તરીકે કાર્ય કરે છે,ગર્ભના શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત કરે છે અને ગર્ભને સુકાઈ જવાથી બચાવે છે.

(A) ભ્રૂણજનન દરમિયાન,યુગ્મનજ ભ્રૂણ બનાવવા માટે વારંવાર સમભાજન (mitosis) પામે છે.
આ વિભાજનની સાથે સાથે,કોષો કોષ વિભેદન (cell differentiation) ની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે,જેમાં તેઓ શરીરના વિવિધ પેશીઓ અને અંગો બનાવવા માટે વિશિષ્ટ બને છે.
ભ્રૂણજનન દરમિયાન અર્ધીકરણ (meiosis) થતું નથી કારણ કે યુગ્મનજ પહેલેથી જ દ્વિતીય $(2n)$ હોય છે અને વિકસતા સજીવના દૈહિક કોષોમાં આ રંગસૂત્ર સંખ્યા જાળવી રાખવી જરૂરી છે.
તેથી,સાચી પ્રક્રિયામાં સમભાજન અને કોષ વિભેદન બંનેનો સમાવેશ થાય છે.

(C) ભ્રૂણજનન દરમિયાન,યુગ્મનજ ભ્રૂણ બનાવવા માટે વિકાસની શ્રેણીબદ્ધ પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થાય છે.
$1$. યુગ્મનજ સૌ પ્રથમ કોષોની સંખ્યા વધારવા માટે વારંવાર સમભાજન (mitosis) વિભાજનમાંથી પસાર થાય છે.
$2$. ત્યારબાદ,આ કોષો કોષ વિભેદન (cell differentiation) પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે,જ્યાં તેઓ શરીરના વિવિધ પેશીઓ અને અંગો બનાવવા માટે વિશિષ્ટ બને છે.
તેથી,ભ્રૂણજનન દરમિયાન સમભાજન અને કોષ વિભેદન બંને જોવા મળે છે.

(D) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (placenta) એક અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને ગર્ભના વિકાસ તેમજ માતાના શારીરિક ફેરફારો માટે જરૂરી ઘણા અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવોમાં હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનો સમાવેશ થાય છે.
વધુમાં,વધતા ગર્ભની ચયાપચયની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા અને સ્તન્યપાન (lactation) માટેની તૈયારી કરવા માટે માતાના રુધિરમાં કોર્ટિસોલ,પ્રોલેક્ટિન અને થાયરોક્સિન જેવા અન્ય અંતઃસ્ત્રાવોનું સ્તર પણ નોંધપાત્ર રીતે વધે છે.

(B) ગર્ભાશયમાં વિકાસ પામતા માનવ ગર્ભની આપેલી આકૃતિમાં,લેબલ $X$ એ આંગળી જેવા પ્રવર્ધોને દર્શાવે છે જે કોરિયોન (જરાયુ) માંથી ગર્ભાશયના પેશીઓમાં વિસ્તરે છે. આ રચનાઓને જરાયુજ અંકુરો (Placental villi) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે માતાના રુધિર અને ગર્ભના રુધિરાભિસરણ વચ્ચે પોષક તત્વો,વાયુઓ અને નકામા પદાર્થોના વિનિમય માટે આવશ્યક છે.
તેથી,$X$ માટે સાચી ઓળખ જરાયુજ અંકુરો છે.

(A) માનવ ગર્ભાવસ્થામાં,ગર્ભનો વિકાસ એક ચોક્કસ સમયરેખાને અનુસરે છે.
ગર્ભાવસ્થાના પ્રથમ મહિનાના અંત સુધીમાં,ગર્ભનું હૃદય રચાય છે.
ગર્ભાવસ્થાના બીજા મહિનાના અંત સુધીમાં,ગર્ભમાં અંગો (Limbs) અને આંગળીઓ (Digits) વિકસે છે.
પાંચમા મહિના દરમિયાન,ગર્ભની પ્રથમ હલનચલન અને માથા પર વાળ દેખાવાનું સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.
$24$ અઠવાડિયાના અંત સુધીમાં (બીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં),શરીર ઝીણા વાળથી ઢંકાઈ જાય છે,પોપચા અલગ થાય છે અને પાંપણો રચાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) માનવ વિકાસમાં,ગર્ભાવસ્થાના એક મહિના પછી હૃદયનું નિર્માણ થાય છે. ગર્ભાવસ્થાના બીજા મહિનાના અંત સુધીમાં,ગર્ભમાં અંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે. તેથી,સાચો જવાબ $8$ અઠવાડિયા છે.

(A) જરાયુ એ વિકસતા ભ્રૂણ (ગર્ભ) અને માતાના શરીર વચ્ચેનું રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક જોડાણ છે.
તેના મુખ્ય કાર્યોમાં નીચે મુજબનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. ભ્રૂણને $O_2$ અને પોષક તત્વોનો પુરવઠો પૂરો પાડવો.
$2$. ભ્રૂણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા $CO_2$ અને નકામા પદાર્થોને દૂર કરવામાં મદદ કરવી.
$3$. અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરીને હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટોજેન્સ જેવા અનેક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરવા.
તે ઇન્સ્યુલિનનો સ્ત્રાવ કરતું નથી. ઇન્સ્યુલિન સ્વાદુપિંડ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.

(A) $\text{જરાયુ}$ (Placenta) એ એક વિશિષ્ટ રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે જે વિકાસ પામતા ભ્રૂણને માતાના શરીર સાથે જોડે છે.
તે માતાના રુધિરમાંથી ભ્રૂણને ઓક્સિજન અને પોષક તત્વો પૂરા પાડવામાં મદદ કરે છે.
તે ભ્રૂણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને દૂર કરવામાં પણ મદદ કરે છે.
તેથી, ભ્રૂણને $\text{જરાયુ}$ દ્વારા પોષણ મળે છે.

(B) માનવ ગર્ભના વિકાસ દરમિયાન,ગર્ભાવસ્થાના વિવિધ તબક્કે ગર્ભમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો થાય છે.
આશરે $24$ અઠવાડિયાના અંત સુધીમાં (બીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં),ગર્ભનું શરીર ઝીણા વાળથી ઢંકાઈ જાય છે,જેને લેનુગો (lanugo) કહેવામાં આવે છે.
વધુમાં,આ સમયગાળા દરમિયાન પોપચાં અલગ થાય છે અને પાંપણો બને છે.

(D) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (placenta) દ્વારા હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$ અને રિલેક્સિન જેવા કેટલાક હોર્મોન્સ ઉત્પન્ન થાય છે.
$hCG$,$hPL$ અને રિલેક્સિન માત્ર ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જ ઉત્પન્ન થાય છે.
થાયરોક્સિન એ થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો હોર્મોન છે જે વ્યક્તિના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન ઉત્પન્ન થાય છે,માત્ર ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જ નહીં.
તેથી,થાયરોક્સિન એ અસંગત વિકલ્પ છે.

(C) મનુષ્યમાં,ગર્ભાવસ્થાના એક મહિના પછી ગર્ભનું હૃદય રચાય છે. આ વિકસતા ગર્ભનું પ્રથમ ચિહ્ન છે,જેને સ્ટેથોસ્કોપ દ્વારા હૃદયના ધબકારા સાંભળીને જાણી શકાય છે.

(B) અંડપાત પછી,તૂટેલી પુટિકા કોર્પસ લ્યુટિયમ નામની રચનામાં ફેરવાય છે.
આ રચના કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે મુખ્યત્વે મોટી માત્રામાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ફલિત અંડકોષના સ્થાપન અને ગર્ભાવસ્થાની અન્ય ઘટનાઓ માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (એન્ડોમેટ્રિયમ) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.
તે થોડા પ્રમાણમાં એસ્ટ્રોજનનો પણ સ્ત્રાવ કરે છે.

(D) ખોટી જોડી $D$ (જરાયુ - ઓક્સિટોસિનનો સ્ત્રાવ) છે.
$1$. અંતઃકોષસમૂહ એ બ્લાસ્ટોસિસ્ટમાં રહેલા કોષોનો અંદરનો સમૂહ છે.
$2$. $16$ કોષીય ભ્રૂણને મોરુલા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$3$. બ્લાસ્ટોસિસ્ટનું બહારનું સ્તર ટ્રોફોબ્લાસ્ટ છે,જે કોરિયોનિક સ્તર બનાવે છે.
$4$. જરાયુ ઓક્સિટોસિનનો સ્ત્રાવ કરતું નથી; ઓક્સિટોસિન હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા મુક્ત થાય છે. જરાયુ $hCG$,$hPL$,ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(A) જરાયુ $(Placenta)$ એ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન વિકસતું એક વિશિષ્ટ તકતી આકારનું અંગ છે.
તે વિકાસ પામતા ભ્રૂણ (ગર્ભ) અને માતૃ શરીર વચ્ચેની રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે ભ્રૂણને ઓક્સિજન અને પોષક તત્વોનો પુરવઠો પૂરો પાડવામાં મદદ કરે છે અને ભ્રૂણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને નકામા પદાર્થોને દૂર કરવામાં પણ મદદ કરે છે.
તે ગર્ભનાળ દ્વારા ભ્રૂણ સાથે જોડાયેલું હોય છે.

(B) માનવ ગર્ભના વિકાસ મુજબ,સૌપ્રથમ હૃદયનું નિર્માણ થાય છે,જેનો ધબકારા પ્રથમ મહિનાના અંતે સ્ટેથોસ્કોપ દ્વારા સાંભળી શકાય છે.
ગર્ભાવસ્થાના બીજા મહિનાના અંત સુધીમાં,ભ્રૂણમાં અંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે.
$12$ અઠવાડિયાના અંત સુધીમાં (પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં),મોટાભાગની મુખ્ય અંગ પ્રણાલીઓ રચાઈ જાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ ગર્ભાવસ્થાના બીજા મહિનાના અંતે છે.

(B) આ આકૃતિ બ્લાસ્ટોસિસ્ટ દર્શાવે છે,જે ગર્ભના વિકાસનો એક પ્રારંભિક તબક્કો છે.
તેમાં કોષોનું બહારનું સ્તર હોય છે જેને ટ્રોફોબ્લાસ્ટ કહેવામાં આવે છે અને અંદરના ભાગમાં કોષોનો સમૂહ હોય છે.
પ્રવાહીથી ભરેલી પોલાણ જેને બ્લાસ્ટોસીલ કહેવામાં આવે છે,તે બ્લાસ્ટોસિસ્ટ તબક્કાની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) પ્રોજેસ્ટેરોન એ મુખ્યત્વે અંડાશયમાં કોર્પસ લ્યુટિયમ દ્વારા સ્ત્રાવ થતું સ્ટીરોઈડ હોર્મોન છે.
$1$. તે એન્ડોમેટ્રિયમને જાળવી રાખીને ગર્ભાવસ્થાને ટેકો આપે છે.
$2$. તે ગર્ભના સ્થાપન (implantation) માટે એન્ડોમેટ્રિયમના વિકાસમાં મદદ કરે છે.
$3$. દૂધનો સ્ત્રાવ (લેક્ટેશન) મુખ્યત્વે પ્રોલેક્ટીન હોર્મોન દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે,પ્રોજેસ્ટેરોન દ્વારા નહીં.
$4$. પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર અંડપાત પછી વધે છે જેથી ગર્ભાશયના સ્તરને જાળવી શકાય; તે માસિક ચક્રને ઉત્તેજિત કરતું નથી (વાસ્તવમાં,તેનું સ્તર ઘટવાથી માસિક સ્રાવ શરૂ થાય છે).
આમ,દૂધનો સ્ત્રાવ એ પ્રોજેસ્ટેરોનનું કાર્ય નથી.

(C) અંડપાત (ovulation) પછી,ફાટેલી પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને $Corpus \ luteum$ (પીતપિંડ) કહેવામાં આવે છે.
આ રચના મુખ્યત્વે $Progesterone$ અંતઃસ્ત્રાવના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.

(A) કોર્પસ લ્યુટિયમ એ અંડાશયમાં આવેલી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે જે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
પ્રોજેસ્ટેરોન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (એન્ડોમેટ્રિયમ) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે,જે ફલિત અંડકોષના સ્થાપન અને ગર્ભાવસ્થાની અન્ય ઘટનાઓ માટે જરૂરી છે.
તે સ્તન ગ્રંથિઓ પર પણ કાર્ય કરે છે અને આલ્વિઓલી (દૂધનો સંગ્રહ કરતી કોથળીઓ) ના નિર્માણ અને દૂધના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) માનવ જરાયુ એક અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાવસ્થા માટે જરૂરી ઘણા અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવોમાં હ્યુમન કોરીયોનિક ગોનેડોટ્રોપીન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનો સમાવેશ થાય છે.
$hCG$ ખાસ કરીને ગર્ભાવસ્થાના પ્રારંભિક તબક્કામાં કોર્પસ લ્યુટિયમ જાળવી રાખવા માટે જરાયુ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
જોકે ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન પણ જરાયુ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,પરંતુ $hCG$ એ જરાયુના સ્ત્રાવ સાથે વિશિષ્ટ રીતે સંકળાયેલ મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) જનનપિંડો (નરમાં શુક્રપિંડ અને માદામાં અંડપિંડ) ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન મધ્યગર્ભસ્તર (Mesoderm) માંથી ઉત્પન્ન થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તેઓ ગોનાડલ રીજ (gonadal ridges) માંથી વિકાસ પામે છે,જે મધ્યગર્ભસ્તરના મેસોથેલિયમ અને તેની નીચે આવેલા મેસેન્કાઇમનું જાડું પડ છે.

(B) વિખંડન એ યુગ્મનજ (zygote) ના ઝડપી સમવિભાજનની શ્રેણી છે,જે એકકોષીય યુગ્મનજને મોરુલા નામના બહુકોષીય બંધારણમાં ફેરવે છે.
વિખંડન દરમિયાન,ભ્રૂણનું કુલ કદ યુગ્મનજ જેટલું જ રહે છે,એટલે કે ભ્રૂણના એકંદર કદમાં કોઈ વધારો થતો નથી.
જેમ જેમ કોષો (બ્લાસ્ટોમિયર્સ) વિભાજિત થાય છે,તેમ તેમ કોષરસ નાના કોષોમાં વહેંચાઈ જાય છે,જેના પરિણામે કોષકેન્દ્ર-કોષરસ ગુણોત્તરમાં વધારો થાય છે.
ઉચ્ચ ચયાપચયની પ્રક્રિયાને કારણે વિખંડન દરમિયાન ઓક્સિજનનો વપરાશ નોંધપાત્ર રીતે વધે છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે તેમાં કદમાં કોઈ વધારો થતો નથી.

(A) માનવ આંખનો લેન્સ ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન બાહ્યગર્ભસ્તર (surface ectoderm) માંથી બને છે. ખાસ કરીને,લેન્સ પ્લેકોડ,જે બાહ્યગર્ભસ્તરનો જાડો ભાગ છે,તે અંદરની તરફ વળીને લેન્સ વેસિકલ બનાવે છે,જે અંતે પરિપક્વ લેન્સમાં વિભેદિત થાય છે. તેથી,સાચું ગર્ભસ્તર બાહ્યગર્ભસ્તર છે.

(B) આંત્રકોષ્ઠી (Gastrula) અવસ્થા એ ગર્ભ વિકાસનો એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે,જેમાં એકસ્તરીય બ્લાસ્ટુલાનું રૂપાંતર બહુસ્તરીય રચનામાં થાય છે,જેને ગેસ્ટ્રુલા કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને ગેસ્ટ્રુલેશન કહેવાય છે. આ અવસ્થાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા આદિ આંતરડાનું નિર્માણ છે,જેને $archenteron$ (આંત્રકોષ્ઠ) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા અંતર્વલન (invagination) દ્વારા થાય છે,જેમાં કોષો અંદરની તરફ ગતિ કરીને પોલાણ બનાવે છે. તેથી,આંત્રકોષ્ઠી અવસ્થા $archenteron$ ના અંતર્વલન દ્વારા લાક્ષણિક રીતે દર્શાવવામાં આવે છે.

(B) માનવ વિકાસમાં, બ્લાસ્ટોસિસ્ટ (ગર્ભકોષ્ઠ) કોષોના બહારના સ્તરનું બનેલું હોય છે જેને $Trophoblast$ (ગર્ભપોષક સ્તર) કહેવાય છે અને કોષોના અંદરના સમૂહને $Inner \text{ } cell \text{ } mass$ (અંત:કોષજથ્થો) કહેવાય છે.
$Trophoblast$ સ્તર બાહ્ય ભૂણીય કલાઓ જેવી કે કોરિયોન અને એમ્નિયોન બનાવવા માટે જવાબદાર છે, જે વિકાસ પામતા ગર્ભ અને માતાની ગર્ભાશયની દીવાલ (જરૂરિયાત મુજબ જરાયુ નિર્માણ) વચ્ચે જોડાણની સુવિધા આપે છે।
$Inner \text{ } cell \text{ } mass$ માંથી મુખ્ય ગર્ભનો વિકાસ થાય છે।
તેથી, સાચો જવાબ $Trophoblast$ (ગર્ભપોષક સ્તર) છે।

(B) વિખંડન એ ફલન પછી યુગ્મનજ (zygote) માં થતા ઝડપી સમભાજન (mitotic cell divisions) ની શ્રેણી છે.
વિખંડન દરમિયાન,ભ્રૂણનું કુલ કદ અચળ રહે છે કારણ કે વિભાજન વચ્ચે કોઈ વૃદ્ધિ તબક્કો ($G_1$ અથવા $G_2$ તબક્કા) હોતો નથી.
જેમ જેમ કોષોની (બ્લાસ્ટોમિયર્સ) સંખ્યા વધે છે,તેમ દરેક વ્યક્તિગત કોષનું કદ દરેક ક્રમિક વિભાજન સાથે નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે કોષોનું કદ ઘટે છે.

(D) અંડકોષપાત (ovulation) પછી,ફાટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને $Corpus \ luteum$ (પીતપિંડ) કહેવામાં આવે છે.
આ રચના મોટા પ્રમાણમાં $Progesterone$ (પ્રોજેસ્ટેરોન)નો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભના સ્થાપન માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(D) $\text{ઉલ્વ}$ $(Amnion)$ એ એક પાતળું, મજબૂત અને પારદર્શક આવરણ છે જે વિકાસ પામતા ગર્ભને ઘેરી લે છે।
તે ઉલ્વ કોટરને આવરે છે, જે ઉલ્વ પ્રવાહીથી ભરેલું હોય છે।
આ પ્રવાહી આંચકા શોષક તરીકે કાર્ય કરે છે અને સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે તે ગર્ભાશયની અંદર ભેજયુક્ત વાતાવરણ પૂરું પાડીને ગર્ભને સુકાઈ જતો (desiccation) અટકાવે છે।

(D) વિખંડન (cleavage) દરમિયાન,ફલિતાંડ ઝડપી સમભાજન પામીને $8-16$ કોષોનો બનેલો નક્કર ગોળો બનાવે છે જેને મોરૂલા કહેવાય છે.
વિખંડનમાં ભ્રૂણના કુલ કદમાં વધારો થયા વગર વારંવાર કોષ વિભાજન થાય છે.
તેથી,કોષરસનું કુલ પ્રમાણ અવિભાજિત ફલિતાંડ જેટલું જ રહે છે,પરંતુ તે ઘણા નાના કોષોમાં વહેંચાઈ જાય છે.
દરેક કોષ વિભાજન પહેલાં $DNA$ નું સ્વયંજનન થતું હોવાથી,મોરૂલામાં $DNA$ નું કુલ પ્રમાણ અવિભાજિત ફલિતાંડ કરતાં ઘણું વધારે હોય છે.

(B) માનવ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,ગર્ભનો વિકાસ એક ચોક્કસ સમયરેખાને અનુસરે છે.
પ્રથમ મહિનાના અંત સુધીમાં,હૃદયનું નિર્માણ થાય છે.
બીજા મહિનાના અંત સુધીમાં,ગર્ભમાં અંગો અને આંગળીઓ વિકસે છે.
પાંચમા મહિના દરમિયાન,ગર્ભનું પ્રથમ હલનચલન જોવા મળે છે અને માથા પર ઝીણા વાળ ઉગે છે.
તેથી,સાચો જવાબ પાંચમો મહિનો છે.

(D) જરાયુ એક અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને માનવ કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,માનવ પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટોજેન્સ જેવા વિવિધ અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે. તે ભ્રૂણને ઓક્સિજન અને પોષક તત્વો પૂરા પાડવામાં અને ભ્રૂણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા $CO_2$ અને નકામા દ્રવ્યોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે. જોકે,ઓક્સિટોસીનનો સ્ત્રાવ માતાની પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (neurohypophysis) દ્વારા થાય છે,જરાયુ દ્વારા નહીં. તેથી,ઓક્સિટોસીનનો સ્ત્રાવ એ જરાયુનું કાર્ય નથી.

(C) સગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (placenta) હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનેડોટ્રોપિન $(HCG)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$HCG$ એ લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ જેવું જ કાર્ય કરે છે અને અંડાશયમાં કોર્પસ લ્યુટિયમને જાળવી રાખે છે.
કોર્પસ લ્યુટિયમ પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનનો સ્ત્રાવ કરવાનું ચાલુ રાખે છે,જે એન્ડોમેટ્રિયમને જાળવી રાખવા અને સગર્ભાવસ્થાને ટેકો આપવા માટે જરૂરી છે.
તેથી,$HCG$ નું ઊંચું પ્રમાણ ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનું સંશ્લેષણ પ્રેરે છે.

(B) $Corpus$ $Luteum$ એ અંડપાત પછી તૂટેલા પુટિકામાંથી બનતી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય મોટા પ્રમાણમાં $Progesterone$ ઉત્પન્ન કરવાનું છે,જે ગર્ભના સ્થાપન માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે અનિવાર્ય છે.
જોકે તે થોડા પ્રમાણમાં $Estrogen$ અને $Relaxin$ પણ મુક્ત કરે છે,પરંતુ $Progesterone$ એ તેનું સૌથી મહત્વનું અને પ્રાથમિક અંતઃસ્ત્રાવી ઉત્પાદન છે.

(B) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (Placenta) એક અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે જરૂરી કેટલાક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવોમાં હ્યુમન કોરિયોનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,ઈસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનો સમાવેશ થાય છે.
$hCG$ કોર્પસ લ્યુટિયમને પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ ચાલુ રાખવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે જ્યાં સુધી જરાયુ તેનું કાર્ય સંભાળી ન લે.
$hPL$ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન વૃદ્ધિ અને ચયાપચયમાં સામેલ છે.
તેથી,સાચો જવાબ જરાયુ છે.