Pregnancy and Embryonic development Questions in Gujarati

(A) અંડકમાં વિખંડનનો પ્રકાર મુખ્યત્વે અંડકોષના કોષરસમાં રહેલી જરદી (yolk) ના જથ્થા અને તેની વહેંચણી દ્વારા નક્કી થાય છે.
$1$. જરદી એક ભૌતિક અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે જે વિખંડન ખાંચ (cleavage furrow) ની ગતિને ધીમી કરે છે અથવા અટકાવે છે.
$2$. ઓછી જરદી ધરાવતા અંડકોષોમાં (isolecithal),વિખંડન હોલોબ્લાસ્ટિક (સંપૂર્ણ) હોય છે.
$3$. વધુ જરદી ધરાવતા અંડકોષોમાં (telolecithal અથવા centrolecithal),વિખંડન મેરોબ્લાસ્ટિક (અપૂર્ણ) હોય છે.
તેથી,જરદીની વહેંચણી એ વિખંડનના પ્રકાર માટે નિર્ણાયક પરિબળ છે.

(B) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (placenta) અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે જરૂરી કેટલાક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
ખાસ કરીને,હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લાસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$ અને રિલેક્સિન જેવા અંતઃસ્ત્રાવો સ્ત્રીમાં માત્ર ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જ ઉત્પન્ન થાય છે.
પ્રોજેસ્ટેરોન,ઇસ્ટ્રોજન અને થાયરોક્સિન સ્ત્રીમાં અન્ય સમયે પણ ઉત્પન્ન થાય છે,જોકે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન તેમનું સ્તર વધે છે.
તેથી,$hPL$ સાચો જવાબ છે.

(A) માનવ વિકાસની પ્રક્રિયા એક ચોક્કસ ક્રમમાં થાય છે:
$1$. ફલન: નર અને માદા જનનકોષોના જોડાણથી દ્વિતીય યુગ્મનજ બને છે.
$2$. યુગ્મનજ: ફલન પછી બનતી એકકોષીય અવસ્થા.
$3$. વિખંડન: યુગ્મનજનું કદ વધ્યા વગર થતું ઝડપી સમભાજન.
$4$. મોરૂલા: વિખંડન પછી બનતી $8-16$ કોષોની અવસ્થા.
$5$. બ્લાસ્ટુલા (બ્લાસ્ટોસિસ્ટ): આ અવસ્થામાં કોષોનું આંતરિક કોષસમૂહ અને ટ્રોફોબ્લાસ્ટમાં વિભેદન થાય છે.
$6$. ગેસ્ટુલા: ગેસ્ટ્રુલેશન દ્વારા ગર્ભસ્તરોનું નિર્માણ થવાની અવસ્થા.
તેથી,સાચો ક્રમ ફલન $\rightarrow$ યુગ્મનજ $\rightarrow$ વિખંડન $\rightarrow$ મોરૂલા $\rightarrow$ બ્લાસ્ટુલા $\rightarrow$ ગેસ્ટુલા છે.

(D) ગેસ્ટ્રુલેશન એ ગર્ભીય વિકાસની પ્રારંભિક પ્રક્રિયા છે,જે દરમિયાન એક-સ્તરીય બ્લાસ્ટુલાનું રૂપાંતર બહુ-સ્તરીય રચનામાં થાય છે જેને ગેસ્ટ્રુલા કહેવાય છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે ત્રણ પ્રાથમિક ગર્ભસ્તરોનું નિર્માણ થાય છે: બાહ્યસ્તર $(Ectoderm)$,મધ્યસ્તર $(Mesoderm)$ અને અંતઃસ્તર $(Endoderm)$.
પશ્ચ-ગેસ્ટુલા ભ્રૂણ આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી ચૂક્યું હોવાથી,તે ત્રણેય ગર્ભસ્તરો ધરાવે છે.

(B) આંત્રકોષ્ઠ એ ગર્ભીય વિકાસનો એક પ્રારંભિક તબક્કો છે. આંત્રકોષ્ઠના નિર્માણ દરમિયાન,મોરુલામાં વિખંડન (cleavage) થાય છે અને એક પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહા બને છે જેને આંત્રકોષ્ઠગુહા (blastocoel) કહે છે. આ તબક્કે કોષવિભાજન (સમભાજન) અટકતું નથી; વાસ્તવમાં,કોષો ઝડપથી વિભાજન પામવાનું ચાલુ રાખે છે. વિકાસને ટેકો આપવા માટે ચયાપચયની પ્રક્રિયા વધતી હોવાથી ઓક્સિડેશનનો દર વધે છે. ગર્ભ પણ વિસ્તરણ પામવાનું શરૂ કરે છે કારણ કે તે ગર્ભસ્થાપન (implantation) માટે તૈયાર થાય છે. તેથી,'કોષવિભાજન અટકી જાય છે' તે વિધાન ખોટું છે.

(C) જરાયુ (Placenta) એ વિકાસશીલ ભ્રૂણ અને માતાની ગર્ભાશયની દીવાલ વચ્ચે એક જટિલ રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક જોડાણ છે.
તે ગર્ભનાળ (umbilical cord) દ્વારા ભ્રૂણ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
જરાયુનું મુખ્ય કાર્ય માતૃ રુધિરમાંથી ભ્રૂણને પોષક તત્વો અને ઓક્સિજન પૂરું પાડવાનું છે,તેમજ ભ્રૂણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડને દૂર કરવાનું છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સૌથી સચોટ વર્ણન છે,કારણ કે ભ્રૂણ જરાયુ દ્વારા માતૃ રુધિરમાંથી પોષણ મેળવે છે.

(B) વિખંડન (Cleavage) એ યુગ્મનજ (Zygote) ના ઝડપી સમસૂત્રી ભાજનને દર્શાવે છે,જે એકકોષીય યુગ્મનજને બહુકોષીય રચનામાં ફેરવે છે જેને બ્લાસ્ટુલા (સસ્તન પ્રાણીઓમાં બ્લાસ્ટોસિસ્ટ) કહેવામાં આવે છે.
એકવાર બ્લાસ્ટુલા તબક્કો આવી જાય અને ગેસ્ટ્રુલેશનની પ્રક્રિયા શરૂ થાય,ત્યારે વિખંડનની લાક્ષણિક ઝડપી સમસૂત્રી ભાજનની પ્રક્રિયા અટકી જાય છે અને કોષો મોર્ફોજેનેટિક હલનચલન અને વિભેદન પામવાનું શરૂ કરે છે.
તેથી,બ્લાસ્ટુલા તબક્કાના નિર્માણ પછી વિખંડન અટકી જાય છે.

(C) ગર્ભવિકાસ દરમિયાન ગેસ્ટ્રુલેશન (Gastrulation) ની પ્રક્રિયામાં,ગર્ભકોષ્ઠ (Blastocyst) માં મોટા ફેરફારો થાય છે જેના પરિણામે આંત્રકોષ્ઠ (Gastrula) બને છે.
આંત્રકોષ્ઠ અવસ્થા દરમિયાન જ ત્રણ પ્રાથમિક જનન સ્તરો - બાહ્ય ગર્ભસ્તર (Ectoderm),મધ્ય ગર્ભસ્તર (Mesoderm) અને અંતઃ ગર્ભસ્તર (Endoderm) - નું નિર્માણ થાય છે.
આ સ્તરો આગળ જતાં પુખ્ત શરીરના તમામ પેશીઓ અને અંગોનું નિર્માણ કરે છે.

(D) આંત્રકોષ્ઠન (Gastrulation) એ ગર્ભીય વિકાસનો એક તબક્કો છે,જે દરમિયાન એકસ્તરીય બ્લાસ્ટુલાનું રૂપાંતર બહુસ્તરીય રચનામાં થાય છે,જેને ગેસ્ટ્રુલા કહેવાય છે.
આંત્રકોષ્ઠન દરમિયાન થતી મુખ્ય ઘટનાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. કોષોનું તેમના યોગ્ય સ્થાને પહોંચવા માટે આકારજનક હલનચલન.
$2$. ત્રણ પ્રાથમિક જનન સ્તરોનું નિર્માણ: બાહ્ય ગર્ભસ્તર,મધ્ય ગર્ભસ્તર અને અંતઃ ગર્ભસ્તર.
$3$. આંત્રગુહા (Archenteron) નું નિર્માણ.
$4$. જેમ જેમ આંત્રગુહા બને છે તેમ બ્લાસ્ટોસેલ ધીમે ધીમે નાશ પામે છે,પરંતુ તેમાં 'બ્લાસ્ટોમર્સનું વિઘટન' એ મુખ્ય લાક્ષણિકતા નથી. તેથી,વિકલ્પ $D$ એ ખોટું વિધાન છે.

(C) કોર્પસ લ્યુટીયમ એ અંડપિંડમાં આવેલી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે,જે અંડપાત (ovulation) પછી તૂટેલા પુટિકામાંથી વિકસે છે.
તે મુખ્યત્વે મોટા પ્રમાણમાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.
તે થોડા પ્રમાણમાં ઇસ્ટ્રોજનનો પણ સ્ત્રાવ કરે છે.

(B) આધાંત્ર ગુહા $(archenteron)$ એ આદિ પાચનમાર્ગની ગુહા છે જે $gastrulation$ (ગર્ભસ્તર નિર્માણ) પ્રક્રિયા દરમિયાન બને છે.
$gastrula$ અવસ્થા દરમિયાન,ગર્ભમાં કોષોનું સ્થળાંતર અને પુનઃગોઠવણી થાય છે,જેના પરિણામે ત્રણ ગર્ભસ્તરો: $ectoderm$ (બાહ્યસ્તર),$mesoderm$ (મધ્યસ્તર) અને $endoderm$ (અંતઃસ્તર) બને છે.
આધાંત્ર ગુહા કોષોના અંતર્વલન $(invagination)$ દ્વારા $blastocoel$ માં બને છે,જે અંતે સજીવના પાચનતંત્રમાં વિકસે છે.
તેથી,આધાંત્ર ગુહા એ $gastrula$ અવસ્થાની લાક્ષણિકતા છે.

(A) વિકસતા ભ્રૂણનો સૌપ્રથમ સંકેત સામાન્ય રીતે સ્ટેથોસ્કોપની મદદથી હૃદયના ધબકારા સાંભળીને જાણી શકાય છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન વિકસતા ભ્રૂણ માટે આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ ક્લિનિકલ સંકેતોમાંનો એક છે.

(A) માનવ ગર્ભાવસ્થાનો સરેરાશ સમયગાળો લગભગ $9$ મહિનાનો હોય છે,જેને ગર્ભાવધિકાળ (Gestation period) કહેવામાં આવે છે.
આ સમયગાળા દરમિયાન,ગર્ભ સંપૂર્ણ વિકસિત શિશુ બનવા માટે વિકાસ અને વિભેદન પામે છે.
પ્રસૂતિ એટલે બાળકના જન્મની પ્રક્રિયા.
દુગ્ધસ્ત્રાવ એટલે સ્તનગ્રંથિઓ દ્વારા દૂધનું ઉત્પાદન.
ગર્ભસ્થાપન એટલે ગર્ભકોષ્ઠી (blastocyst) નું ગર્ભાશયની દીવાલ સાથે જોડાવાની પ્રક્રિયા.

(A) વિખંડન એ યુગ્મનજમાં થતા ઝડપી સમભાજનની શ્રેણી છે.
જ્યારે વિખંડન ખાંચ સંપૂર્ણ ઈંડામાંથી પસાર થાય છે અને તેને સંપૂર્ણ ગર્ભકોષ્ઠીખંડમાં વિભાજિત કરે છે,ત્યારે તેને $Holoblastic$ $cleavage$ (સંપૂર્ણ વિખંડન) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારનું વિખંડન સામાન્ય રીતે આઈસોલેસીથલ ઈંડા (દા.ત. માનવ ઈંડા) માં જોવા મળે છે જ્યાં પિત્તક (yolk) ઓછું અને સમાન રીતે વહેંચાયેલું હોય છે.
$Meroblastic$ $cleavage$ (અંશભંજી વિખંડન) એવા ઈંડામાં થાય છે જેમાં પિત્તકનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જ્યાં વિભાજન કોષરસના નાના ભાગ સુધી મર્યાદિત રહે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) જરાયુ એ વિકાસ પામતા ભ્રૂણ (ગર્ભ) અને માતાના શરીર વચ્ચેની રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે. તે જરાયુજ રસાંકુરો (ભ્રૂણીય પેશી) અને ગર્ભાશયની પેશી (માતૃ પેશી) ના આંતરગૂંથણ દ્વારા રચાય છે. આ બંને પેશીઓ એકબીજા સાથે જટિલ રીતે જોડાય છે જેથી માતા અને ગર્ભ વચ્ચે પોષક તત્વો,ઓક્સિજન અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોની આપ-લે સરળતાથી થઈ શકે.

(C) અંડપાત (ovulation) પછી,તૂટેલી પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને $Corpus \ luteum$ (પીતપિંડ) કહેવામાં આવે છે.
આ રચના મોટા પ્રમાણમાં $progesterone$ (પ્રોજેસ્ટેરોન) અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભના સ્થાપન માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.
જો ફલન ન થાય,તો $Corpus \ luteum$ વિઘટિત થઈને $Corpus \ albicans$ માં ફેરવાય છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,જરાયુ એ ગર્ભ અને માતાની પેશીઓના આંતરક્રિયાથી બનતી એક સંયુક્ત રચના છે. જરાયુનો ગર્ભીય ઘટક મુખ્યત્વે કોરિયોન (ગર્ભની ફરતે આવેલું બહારનું પડ) અને એલાન્ટોઈસ (રુધિરવાહિનીયુક્ત વધારાનું ગર્ભીય પડ) માંથી ઉદ્‌ભવે છે. આ સંયુક્ત રચનાને કોરિયો-એલાન્ટોઈક જરાયુ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે માતા અને ગર્ભ વચ્ચે પોષક તત્વો,વાયુઓ અને નકામા પદાર્થોની આપ-લે કરવામાં મદદ કરે છે. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(B) ગર્ભના ગેસ્ટ્રુલેશનની પ્રક્રિયા દરમિયાન બનતા પોલાણને આર્કેન્ટેરોન (Archenteron) કહેવામાં આવે છે.
$1$. આર્કેન્ટેરોન એ આદિ આંતરડું છે જે ગેસ્ટ્રુલેશન દરમિયાન વિકસે છે.
$2$. તે અંતે સજીવના પાચન માર્ગમાં પરિણમે છે.
$3$. આર્કેન્ટેરોનનું બહારની તરફ ખુલતું છિદ્ર બ્લાસ્ટોપોર તરીકે ઓળખાય છે.
$4$. તેથી,ગેસ્ટ્રુલાનું પોલાણ આર્કેન્ટેરોન છે.

(D) મનુષ્યો $Viviparous$ (અપત્યપ્રસવી) સજીવો છે.
અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓ એવા છે જે ઈંડા મૂકવાને બદલે સીધા જ બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
મનુષ્યોમાં,ગર્ભ માદાના પ્રજનન માર્ગમાં વિકસે છે,જરાયુ (placenta) દ્વારા માતા પાસેથી પોષણ મેળવે છે અને વિકસિત સંતતિ તરીકે જન્મ લે છે.

(A) માનવ ભ્રૂણના વિકાસમાં,હૃદય એ સૌપ્રથમ બનતું અને કાર્ય કરતું અંગ છે. ગર્ભાવસ્થાના $4^{th}$ અઠવાડિયાના અંતે હૃદય ધબકવાનું શરૂ કરે છે. ગર્ભાવસ્થાના પ્રથમ મહિનાના અંત સુધીમાં,ભ્રૂણનું હૃદય રચાઈ જાય છે અને ધબકવાનું શરૂ કરે છે,જે સ્ટેથોસ્કોપ દ્વારા સાંભળી શકાય છે.

(B) માનવ જરાયુ એ ગર્ભ અને માતાની પેશીઓના જોડાણથી બનતું એક જટિલ અંગ છે.
તે મુખ્યત્વે ગર્ભના કોરિયોન (જરાયુજ) માંથી ઉદ્ભવતા કોરિયોનિક વિલી (જરાયુજ અંકુરો) અને માતાની ગર્ભાશયની પેશી (ડેસિડ્યુઆ બેસાલિસ) દ્વારા બને છે.
જોકે એલેનટોઇસ ગર્ભનાળની રુધિરવાહિનીઓના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે,પરંતુ જરાયુના મુખ્ય બંધારણીય ઘટકો કોરિયોનિક વિલી અને ગર્ભાશયની દીવાલ છે.
તેથી,જરાયુના નિર્માણ માટે કોરિયોન અને ગર્ભાશયની દીવાલ વચ્ચેની આંતરક્રિયા સૌથી સચોટ જવાબ છે.

(D) માનવ જરાયુને $discoidal$ (તકતી આકારના) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે જરાયુના અંકુરો (villi) કોરિયોન પર માત્ર એક તકતી જેવા વિસ્તારમાં મર્યાદિત હોય છે. તેને $hemochorial$ (માતૃ રુધિર સીધા ગર્ભના કોરિયોન સાથે સંપર્કમાં આવે છે) અને $deciduate$ (જન્મ સમયે ગર્ભાશયના અસ્તરનો ભાગ દૂર થાય છે) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$discoidal$ એ માનવ જરાયુ માટેનું સાચું વર્ગીકરણ છે.

(C) કોષવિભેદન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા ઓછા વિશિષ્ટ કોષો વધુ વિશિષ્ટ કોષ પ્રકારોમાં ફેરવાય છે. ગર્ભવિકાસમાં,આ પ્રક્રિયા $Gastrula$ (ગેસ્ટ્ર્યુલા) તબક્કા દરમિયાન મુખ્યત્વે જોવા મળે છે. ગેસ્ટ્ર્યુલેશન દરમિયાન,એક-સ્તરીય બ્લાસ્ટ્યુલાનું પુનર્ગઠન થઈને ત્રણ ગર્ભસ્તરો ધરાવતી બહુ-સ્તરીય રચના બને છે,જેને $Gastrula$ કહેવાય છે. આ ત્રણ સ્તરો $Ectoderm$ (બાહ્ય ગર્ભસ્તર),$Mesoderm$ (મધ્ય ગર્ભસ્તર) અને $Endoderm$ (અંતઃ ગર્ભસ્તર) છે. આ સ્તરો અંતે શરીરના ચોક્કસ પેશીઓ અને અંગોમાં વિભેદિત થાય છે.

(B) કોર્પસ લ્યુટિયમ એ માદા સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળતી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોન અને મધ્યમ માત્રામાં એસ્ટ્રાડાયોલ અને ઇન્હિબિન $A$ ના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
તે અંડપાત (ovulation) પછી અંડપુટિકામાંથી વિકસે છે.
તે ગર્ભાશયના ચક્રનું નિયમન કરવા અને પ્રારંભિક ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે સીધા રુધિરમાં અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે,તેથી તેને અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) લ્યુટીન કોષો,જેને લ્યુટીયલ કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $Corpus \ luteum$ (કોર્પસ લ્યુટીયમ) ની અંદર જોવા મળતા મુખ્ય કાર્યાત્મક કોષો છે.
અંડપાત (ovulation) પછી,$LH$ (લ્યુટીનાઇઝિંગ હોર્મોન) ની અસર હેઠળ તૂટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા $Corpus \ luteum$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
પુટિકાના ગ્રેન્યુલોસા કોષો અને થીકા ઇન્ટરના કોષો લ્યુટીનાઇઝેશન પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈને લ્યુટીન કોષોમાં ફેરવાય છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોન હોર્મોનનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(C) ગર્ભના વિકાસ દરમિયાન ગર્ભકોષ્ઠનું હલનચલન,જેને મોર્ફોજેનેટિક હલનચલન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Gastrula$ (આંત્રકોષ્ઠ) તબક્કે જોવા મળે છે. ગેસ્ટ્રુલેશન દરમિયાન,બ્લાસ્ટુલાના કોષોમાં વ્યાપક ફેરફારો અને સ્થળાંતર થાય છે,જેના પરિણામે ત્રણ પ્રાથમિક ગર્ભસ્તરોનું નિર્માણ થાય છે: બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm),મધ્ય ગર્ભસ્તર (mesoderm) અને અંતઃ ગર્ભસ્તર (endoderm). આ હલનચલન વિકસતા ગર્ભના શરીરનું આયોજન નક્કી કરવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(C) ગર્ભ વિકાસ દરમિયાન,ત્રણ પ્રાથમિક જનનસ્તરોનું નિર્માણ થાય છે: બાહ્યસ્તર,મધ્યસ્તર અને અંતઃસ્તર.
$1$. બાહ્યસ્તર $(Ectoderm)$ ચેતાતંત્ર,ત્વચાનું અધિચ્છદ અને સંબંધિત ગ્રંથીઓ બનાવે છે.
$2$. મધ્યસ્તર $(Mesoderm)$ અંતઃકંકાલ,સ્નાયુઓ,રુધિરાભિસરણ તંત્ર,ત્વચાનું અધિસ્તર અને ઉત્સર્જન તંત્રના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.
$3$. અંતઃસ્તર $(Endoderm)$ પાચન માર્ગનું અધિચ્છદીય આવરણ,શ્વસનતંત્ર અને યકૃત તથા સ્વાદુપિંડ જેવા અંગો બનાવે છે.
તેથી,અંતઃકંકાલ અને સ્નાયુઓ મધ્યસ્તર $(Mesoderm)$ માંથી ઉદ્ભવે છે.

(D) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (placenta) દ્વારા હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$ નામનો અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવ માતાના રુધિરમાં મુક્ત થાય છે અને મૂત્ર દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.
મૂત્રમાં $hCG$ ની હાજરી એ ગર્ભાવસ્થાના નિદાન માટેની કસોટીનો આધાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) ગેસ્ટ્રુલેશન એ ગર્ભીય વિકાસનો એક તબક્કો છે,જે દરમિયાન એકસ્તરીય બ્લાસ્ટુલાનું રૂપાંતરણ બહુસ્તરીય રચનામાં થાય છે,જેને ગેસ્ટ્રુલા કહેવાય છે. આ પ્રક્રિયામાં કોષોના સ્થાનાંતરણ દ્વારા ત્રણ પ્રાથમિક જનન સ્તરો: બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm),મધ્ય ગર્ભસ્તર (mesoderm) અને અંતઃ ગર્ભસ્તર (endoderm) નું નિર્માણ થાય છે. આ પ્રક્રિયા વિખંડન (cleavage) પછી તરત જ થાય છે. તેથી,આ પ્રક્રિયા જનન સ્તરોના વિભેદનની શરૂઆત સૂચવે છે.

(D) $Corpus Luteum$ એ માદા સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળતી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે, જે પ્રોજેસ્ટેરોન અને મધ્યમ પ્રમાણમાં એસ્ટ્રાડાયોલ તથા ઇન્હિબિન $A$ ના સ્ત્રાવ સાથે સંકળાયેલી છે.
તે અંડપાત (ovulation) પછી અંડપુટિકામાંથી વિકસે છે.
તેથી, તે અંડપિંડમાં જોવા મળે છે અને પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે, જે ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(B) આંત્રકોષ્ઠન (Gastrulation) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,કોષોના સ્થળાંતર અને પુનઃગોઠવણીને કારણે ગર્ભકોષ્ઠ (Blastocoel) ધીમે ધીમે નાશ પામે છે.
તે જ સમયે,આંત્રગુહા (Archenteron) નામની એક નવી ગુહા બને છે.
આંત્રગુહા એ પ્રાથમિક ગર્ભીય ગુહા છે જે અંતે સજીવના પાચનમાર્ગમાં વિકસે છે.
તેથી,પરિપક્વ આંત્રકોષ્ઠમાં જોવા મળતી ગુહાને આંત્રગુહા (Archenteron) કહેવામાં આવે છે.

(C) માનવ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન, ભ્રૂણનો વિકાસ એક ચોક્કસ સમયરેખાને અનુસરે છે।
$\text{પ્રથમ}$ મહિનાના અંત સુધીમાં, હૃદયનું નિર્માણ થાય છે।
$\text{બીજા}$ મહિનાના અંત સુધીમાં, અંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે।
$\text{પાંચમાં}$ મહિના દરમિયાન, ભ્રૂણનું પ્રથમ હલનચલન જોવા મળે છે અને માથા પર વાળ દેખાવાની શરૂઆત થાય છે।
તેથી, સાચો જવાબ $\text{પાંચમાં}$ મહિને છે।

(D) આંત્રકોષ્ઠન એ ગર્ભીય વિકાસનો એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે.
$1$. તેમાં આંત્રકોષ્ઠ $(archenteron)$ એટલે કે આદિ આંતરડાનું નિર્માણ થાય છે.
$2$. તેમાં કોષોનું સક્રિય સ્થળાંતરણ થાય છે જેથી અંતઃસ્તર અને મધ્યસ્તરનું નિર્માણ થઈ શકે.
$3$. આ પ્રક્રિયાના અંતે ત્રણ પ્રાથમિક જનનસ્તરો: બાહ્યસ્તર,મધ્યસ્તર અને અંતઃસ્તરનું વિભેદન થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો આંત્રકોષ્ઠનની પ્રક્રિયાના ભાગો દર્શાવે છે.

(B) વિખંડન એ યુગ્મનજ (zygote) ના ઝડપી સમવિભાજનની શ્રેણી છે,જે એકકોષીય યુગ્મનજને બ્લાસ્ટુલા નામના બહુકોષીય બંધારણમાં ફેરવે છે.
વિખંડન દરમિયાન,ભ્રૂણનું કુલ કદ અચળ રહે છે કારણ કે વિભાજન વચ્ચે કોઈ વૃદ્ધિનો તબક્કો ($G_1$ અથવા $G_2$) હોતો નથી.
જેમ જેમ કોષોની સંખ્યા વધે છે,તેમ દરેક વ્યક્તિગત કોષ (બ્લાસ્ટોમિયર) નું કદ ઘટે છે,પરંતુ ભ્રૂણનું એકંદર કદ વધતું નથી.
વધુમાં,કોષકેન્દ્ર-કોષરસ ગુણોત્તર વધે છે કારણ કે કોષરસ નાના કોષોમાં વહેંચાય છે જ્યારે કુલ કોષકેન્દ્રીય દ્રવ્ય વધે છે.

(A) ગેસ્ટ્રુલેશન એ પ્રારંભિક ગર્ભ વિકાસની એક જટિલ મોર્ફોજેનેટિક પ્રક્રિયા છે,જેમાં એક-સ્તરીય બ્લાસ્ટુલાનું રૂપાંતર ત્રણ ગર્ભસ્તરો ધરાવતી ગેસ્ટ્રુલા રચનામાં થાય છે: બાહ્યસ્તર (ectoderm),મધ્યસ્તર (mesoderm) અને અંતઃસ્તર (endoderm).
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,બ્લાસ્ટુલાની પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહા,જેને ગર્ભકોષ્ઠીય ગુહા (blastocoel) કહેવાય છે,તે કોષોના સ્થળાંતર અને પુનઃગોઠવણીને કારણે ધીમે ધીમે ઘટે છે અને અંતે સંપૂર્ણપણે નાશ પામે છે,જેનાથી આદિઆંત્ર (archenteron) ની રચના થાય છે.
તેથી,ગર્ભકોષ્ઠીય ગુહા (blastocoel) નો સંપૂર્ણ નાશ એ ગેસ્ટ્રુલેશન તબક્કાના અંતની મુખ્ય નિશાની માનવામાં આવે છે.

(D) ગેસ્ટુલેશન એ ગર્ભીય વિકાસનો એક તબક્કો છે,જે દરમિયાન એકસ્તરીય બ્લાસ્ટુલાનું રૂપાંતર બહુસ્તરીય રચનામાં થાય છે,જેને ગેસ્ટુલા કહેવાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ત્રણ પ્રાથમિક ગર્ભસ્તરો (બાહ્યસ્તર,મધ્યસ્તર અને અંતઃસ્તર) રચાય છે.
કોષોના બાહ્યાકાર હલનચલન દ્વારા આ સ્તરોને યોગ્ય સ્થાને ગોઠવવામાં આવે છે.
ગેસ્ટુલાની ગુહા તરીકે આંત્રગુહા (archenteron) નું નિર્માણ થાય છે.
જેમ જેમ આંત્રગુહા વિસ્તરે છે,તેમ ગર્ભકોષ્ઠગુહા (blastocoel) ધીમે ધીમે નાની થાય છે અથવા લુપ્ત થાય છે,પરંતુ આંત્રગુહા પોતે નાશ પામતી નથી; તે ગેસ્ટુલાની કાર્યકારી ગુહા છે. તેથી,આંત્રગુહા નાશ પામે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(C) ગેસ્ટ્રુલેશનની પ્રક્રિયા એ ગર્ભીય વિકાસનો એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે. આ તબક્કા દરમિયાન,બ્લાસ્ટુલામાં કોષોનું નોંધપાત્ર પુનઃગોઠવણ થાય છે. કોષો ચોક્કસ સ્થાનો પર સ્થળાંતર કરીને ત્રણ પ્રાથમિક જનનસ્તરો બનાવે છે: બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm),મધ્ય ગર્ભસ્તર (mesoderm) અને અંતઃ ગર્ભસ્તર (endoderm). આ સ્તરો અંતે પુખ્ત સજીવના તમામ પેશીઓ અને અંગોના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.

(C) ભ્રૂણ વિકાસ દરમિયાન,ગેસ્ટ્રુલેશન (Gastrulation) પ્રક્રિયા દ્વારા ત્રણ પ્રાથમિક જનન સ્તરોનું નિર્માણ થાય છે.
સૌ પ્રથમ,કોષોના સ્થળાંતર દ્વારા અંતઃ ગર્ભસ્તર (Endoderm) નું નિર્માણ થાય છે.
ત્યારબાદ બાહ્ય ગર્ભસ્તર (Ectoderm) અને અંતે મધ્ય ગર્ભસ્તર (Mesoderm) બને છે.
તેથી,જનન સ્તરોમાં સૌથી પહેલા અંતઃ ગર્ભસ્તર બને છે.
સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) વિખંડન (cleavage) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,યુગ્મનજ વારંવાર સમવિભાજન પામીને કોષોનો એક નક્કર ગોળો બનાવે છે જેને મોર્યુલા કહેવાય છે. જેમ જેમ કોષોની સંખ્યા વધે છે,તેમ તેમ વ્યક્તિગત કોષો (બ્લાસ્ટોમિયર્સ) નું કદ ઘટતું જાય છે કારણ કે આ વિભાજનો વચ્ચે કોઈ વૃદ્ધિનો તબક્કો ($G_1$ કે $G_2$) હોતો નથી. તેથી,ગર્ભનું એકંદર કદ અચળ રહે છે જ્યારે કોષનું કદ ઘટતું જાય છે.

(C) કોષવિભેદન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા ઓછા વિશિષ્ટ કોષો વધુ વિશિષ્ટ કોષ પ્રકારોમાં ફેરવાય છે. માનવ ગર્ભના વિકાસમાં,ગેસ્ટ્રુલેશન એ મુખ્ય તબક્કો છે જ્યાં ત્રણ ગર્ભસ્તરો (બાહ્યસ્તર,મધ્યસ્તર અને અંતઃસ્તર) રચાય છે. આ તબક્કો નોંધપાત્ર કોષવિભેદનની શરૂઆત દર્શાવે છે,જ્યાં કોષોને શરીરના વિવિધ પેશીઓ અને અંગો બનાવવા માટે ચોક્કસ કાર્યો સોંપવામાં આવે છે. તેથી,વિભેદનની પ્રક્રિયા મૂળભૂત રીતે ગેસ્ટુલા તબક્કા દરમિયાન સ્થાપિત થાય છે.

(C) માનવ વિકાસમાં,જનન કોષો (આદિ જનન કોષો) ગર્ભીય વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કે એપિબ્લાસ્ટ (epiblast) માંથી ઉદ્ભવે છે. આ કોષો યોક સેક (yolk sac) માં સ્થળાંતર કરે છે અને અંતે વિકાસ પામતા જનનપિંડમાં પહોંચે છે. પ્રાથમિક ગર્ભસ્તરો પૈકી,જનન કોષો પરંપરાગત રીતે બાહ્યસ્તર,અંતઃસ્તર કે મધ્યસ્તરમાંથી ઉદ્ભવતા નથી. જોકે,સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓના સંદર્ભમાં,ઘણીવાર જનનપિંડના બંધારણના સંદર્ભમાં મધ્યસ્તરને જવાબ તરીકે ગણવામાં આવે છે. જનન કોષો એપિબ્લાસ્ટમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે ત્રણ પ્રાથમિક ગર્ભસ્તરોથી અલગ છે.

(D) ભ્રૂણનું હિમોગ્લોબીન $(HbF)$ બે આલ્ફા અને બે ગેમા પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓનું બનેલું હોય છે,જ્યારે પુખ્ત વ્યક્તિનું હિમોગ્લોબીન $(HbA)$ બે આલ્ફા અને બે બીટા શૃંખલાઓનું બનેલું હોય છે.
તેની બંધારણીય ભિન્નતાને કારણે,ભ્રૂણનું હિમોગ્લોબીન પુખ્ત વ્યક્તિના હિમોગ્લોબીન કરતા ઓક્સિજન માટે વધુ આકર્ષણ ધરાવે છે.
આ વધુ આકર્ષણને કારણે ભ્રૂણ જરાયુ (placenta) દ્વારા માતાના રુધિરમાંથી અસરકારક રીતે ઓક્સિજન મેળવી શકે છે,જે ભ્રૂણના અસ્તિત્વ અને વિકાસ માટે અનિવાર્ય છે.

(B) કાયાન્તરણ એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા પ્રાણી જન્મ અથવા ઈંડામાંથી બહાર આવ્યા પછી શારીરિક રીતે વિકાસ પામે છે. આ પ્રક્રિયામાં કોષોની વૃદ્ધિ અને વિભેદન દ્વારા પ્રાણીના શરીરના બંધારણમાં સ્પષ્ટ અને પ્રમાણમાં ઝડપી ફેરફાર થાય છે. કારણ કે આ પ્રક્રિયા સજીવના વિકાસના તબક્કાઓનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે,તેથી તેનો અભ્યાસ જીવવિજ્ઞાનની 'એમ્બ્રીયોલોજી' (ભ્રૂણવિજ્ઞાન) શાખા હેઠળ કરવામાં આવે છે. ભ્રૂણવિજ્ઞાન એ અંડકોષના ફલનથી લઈને ગર્ભના તબક્કા સુધીના વિકાસ અને ત્યારબાદ કાયાન્તરણ જેવા વિકાસલક્ષી ફેરફારોના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે.

(C) ગર્ભવિધિકાળ એટલે ગર્ભધારણથી લઈને જન્મ સુધીનો સમયગાળો.
હાથી માટે, ગર્ભવિધિકાળ આશરે $22$ મહિનાનો હોય છે, જે તમામ જમીન પર રહેતા સસ્તન પ્રાણીઓમાં સૌથી લાંબો છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) પ્રોજેસ્ટેરોન એ એક સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે મનુષ્યો અને અન્ય સજીવોમાં માસિક ચક્ર,ગર્ભાવસ્થા અને ગર્ભ વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
અંડપાત (ovulation) પછી,અંડકોશમાં રહેલી તૂટેલી પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને કોર્પસ લ્યુટિયમ કહેવામાં આવે છે.
કોર્પસ લ્યુટિયમ મોટા પ્રમાણમાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભના સ્થાપન માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(D) હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(HCG)$ એ ગર્ભના ગર્ભાશયમાં સ્થાપન થયા પછી જરાયુ (placenta) દ્વારા ઉત્પન્ન થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે.
મૂત્રમાં તેની હાજરી એ ગર્ભાવસ્થા નિદાન કિટમાં ગર્ભાવસ્થાની પુષ્ટિ કરવા માટે વપરાતું મુખ્ય સૂચક છે.
તેથી,સ્ત્રીના મૂત્રમાં $HCG$ ની શોધ એ પુષ્ટિ કરે છે કે તે ગર્ભવતી છે.

(C) સગર્ભાવસ્થાના પ્રથમ થોડા મહિનાઓ દરમિયાન,અંડપિંડમાં રહેલું કોર્પસ લ્યુટિયમ પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે. ચોથા મહિના સુધીમાં,જરાયુ (placenta) સંપૂર્ણપણે વિકસિત થઈ જાય છે અને પ્રોજેસ્ટેરોનનું ઉત્પાદન કરવાનું કાર્ય સંભાળી લે છે. તેથી,જો ચોથા મહિના પછી અંડપિંડ કાઢી નાખવામાં આવે,તો પણ જરાયુ ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે પૂરતું છે અને ભ્રૂણનો જન્મ સુધી સામાન્ય વિકાસ ચાલુ રહેશે.

(D) અંડપતન બાદ,ફાટી ગયેલી ગ્રાફિયન પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને કોર્પસ લ્યુટિયમ કહેવામાં આવે છે.
કોર્પસ લ્યુટિયમ પ્રોજેસ્ટેરોન નામના અંતઃસ્ત્રાવનો મોટા પ્રમાણમાં સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.
આ અંતઃસ્તર ફલિત અંડકોષના સ્થાપન અને ગર્ભાવસ્થાની અન્ય પ્રક્રિયાઓ માટે જરૂરી છે.
તેથી,ફાટી ગયેલી પુટિકા (કોર્પસ લ્યુટિયમ) દ્વારા સ્ત્રવિત અંતઃસ્ત્રાવ ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.

(C) પ્રોજેસ્ટેરોન એ એક સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે માસિક ચક્ર, ગર્ભાવસ્થા અને માનવ તથા અન્ય સજીવોના ગર્ભ વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$1$. $Corpus \text{ } luteum$ (પીતપિંડ) એ માદાના અંડકોશયમાં આવેલી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે, જે પ્રોજેસ્ટેરોનનું પ્રમાણમાં વધુ માત્રામાં ઉત્પાદન કરે છે.
$2$. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન $Placenta$ (જરાયુ) પણ પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે, જે ગર્ભાશયના અસ્તરને જાળવી રાખે છે અને વિકાસશીલ ગર્ભને પોષણ પૂરું પાડે છે.
આમ, $Corpus \text{ } luteum$ અને $Placenta$ બંને પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્ત્રોત છે.

(C) પ્રોજેસ્ટેરોનને ગર્ભાવસ્થાના અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે,જે ગર્ભના સ્થાપન અને ગર્ભાવસ્થાને ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી છે. પ્રોજેસ્ટેરોનની ઉણપને કારણે ગર્ભાશયનું અસ્તર ખરી શકે છે,જેના પરિણામે ગર્ભપાત થઈ શકે છે. તેથી,ગર્ભપાત અટકાવવા માટે પ્રોજેસ્ટેરોન આપવામાં આવે છે.