Gametogenesis Questions in Gujarati

(A) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ અને ટેસ્ટોસ્ટેરોન દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$FSH$ એ શુક્રપિંડમાં આવેલા સર્ટૉલી કોષો પર કાર્ય કરે છે અને એવા પરિબળોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે જે શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis - શુક્રકોષોમાં શુક્રકોષીય કોષોનું રૂપાંતરણ) ની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
$LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) એ લેડિગ કોષો પર કાર્ય કરીને એન્ડ્રોજન (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) ના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,જે બદલામાં શુક્રકોષજનનનું નિયમન કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$FSH$ એ પ્રાથમિક હોર્મોન છે જે સીધી રીતે શુક્રકોષજનનની શરૂઆત અને જાળવણી સાથે સંકળાયેલું છે.

(D) અંડપુટિકાઓમાંથી ઇસ્ટ્રોજનનો સ્ત્રાવ મુખ્યત્વે ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$FSH$ અંડાશયમાં અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને પરિપક્વતાને ઉત્તેજિત કરે છે.
જેમ જેમ આ પુટિકાઓ વિકસે છે,તેમ પુટિકાના કોષો ઇસ્ટ્રોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
જ્યારે $LH$ એ અંડપાત અને કોર્પસ લ્યુટિયમના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે,ત્યારે $FSH$ એ પુટિકાઓના વિકાસ અને ત્યારબાદ ઇસ્ટ્રોજનના ઉત્પાદનનું પ્રાથમિક નિયંત્રક છે.

(D) લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ સ્ત્રી પ્રજનન તંત્રમાં ઘણી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાઓ ભજવે છે:
$1$. તે અંડપાતની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે,જે ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા છે.
$2$. તે ગ્રાફિયન પુટિકામાં રહેલા પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષને તેનું પ્રથમ અર્ધીકરણ પૂર્ણ કરવા માટે પ્રેરિત કરે છે,જેના પરિણામે દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ અને પ્રથમ ધ્રુવીય કાય બને છે.
$3$. અંડપાત પછી,$LH$ કોર્પસ લ્યુટિયમને જાળવી રાખે છે અને તેને પ્રોજેસ્ટેરોન હોર્મોનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(C) અંડપાત પછી,તૂટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને કોર્પસ લ્યુટિયમ કહેવામાં આવે છે. કોર્પસ લ્યુટિયમ મોટા પ્રમાણમાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ફલિત અંડકોષના સ્થાપન માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે. તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(B) ગ્રાફિયન ફોલિકલ્સ એ અંડપિંડની પરિપક્વ પુટિકાઓ છે જેની અંદર અંડકોષનો વિકાસ થાય છે. આ પુટિકાઓ અંડપિંડના જનન અધિચ્છદ (Germinal epithelium) માંથી ઉદ્ભવે છે. અંડકોષજનન (Oogenesis) ની પ્રક્રિયા દ્વારા,જનન અધિચ્છદના કોષો સક્રિય સમભાજન (Mitotic division) પામીને પ્રાથમિક પુટિકાઓ બનાવે છે,જે અંતે પરિપક્વ થઈને ગ્રાફિયન ફોલિકલ્સમાં ફેરવાય છે.

(A) તરુણાવસ્થા દરમિયાન,જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો (પુરુષોમાં ટેસ્ટોસ્ટેરોન) નો સ્ત્રાવ નોંધપાત્ર રીતે વધે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસ માટે જવાબદાર છે,જે પુરુષોને સ્ત્રીઓથી અલગ પાડે છે પરંતુ પ્રજનનમાં સીધી રીતે સામેલ હોતા નથી.
ચહેરા પર વાળ ઉગવા,અવાજ ઘેરો થવો અને ખભા પહોળા થવા એ માનવ પુરુષોમાં ગૌણ જાતીય લક્ષણોના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) ઇસ્ટ્રોજન મુખ્યત્વે અંડાશયમાં વિકાસ પામતી ગ્રાફિયન પુટિકાઓના થીકા ઇન્ટરના (theca interna) કોષો દ્વારા સંશ્લેષિત અને સ્ત્રવિત થાય છે.
જ્યારે કોર્પસ લ્યુટિયમ મુખ્યત્વે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,ત્યારે માસિક ચક્રના પુટિકીય તબક્કા દરમિયાન ઇસ્ટ્રોજનના ઉત્પાદન માટે ગ્રાફિયન પુટિકાઓ જવાબદાર હોય છે.

(C) અંડપાત (ovulation) પછી,ફાટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને $Corpus \ luteum$ કહેવામાં આવે છે.
આ રચના $Progesterone$ અંતઃસ્ત્રાવના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.

(C) અંડકોષ મુક્ત થયા પછી (અંડપાત),ગ્રાફિયન પુટિકાનો બાકી રહેલો ભાગ કોર્પસ લ્યુટિયમમાં ફેરવાય છે.
આ રચના એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે અને પ્રોજેસ્ટેરોન અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.

(A) વૃષણનો અંતઃસ્ત્રાવી ભાગ કોષોના સમૂહનો બનેલો હોય છે,જેને આંતરાલીય કોષો અથવા લેડિગના કોષો કહેવામાં આવે છે.
લેડિગના કોષો શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની વચ્ચેની આંતરાલીય જગ્યામાં આવેલા હોય છે.
તેઓ લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ દ્વારા ઉત્તેજિત થઈને નર જાતીય અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેને મુખ્યત્વે એન્ડ્રોજન (જેમ કે ટેસ્ટોસ્ટેરોન) કહેવામાં આવે છે.

(B) અંડપાત એ અંડાશયના ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અંડાશયની પુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે.
$LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) ગ્રાફિયન પુટિકાના તૂટવાની અને અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને પ્રેરે છે,જેને અંડપાત કહેવામાં આવે છે.
તેથી,પુટિકા તબક્કા અને ત્યારબાદના અંડપાત માટે $FSH$ અને $LH$ બંને આવશ્યક છે.

(B) કોર્પસ લ્યુટિયમ એ અંડપિંડમાં આવેલી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે જે અંડપાત પછી અંડપુટિકામાંથી વિકસે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરવાનું છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.
કોર્પસ લ્યુટિયમ દ્વારા પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ દ્વારા ઉત્તેજિત અને જાળવવામાં આવે છે,જે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.

(C) વૃષણ ઉદરગુહાની બહાર વૃષણકોથળીમાં આવેલા હોય છે કારણ કે શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા માટે શરીરના સામાન્ય આંતરિક તાપમાન કરતા $2-2.5^{\circ}C$ નીચું તાપમાન જરૂરી છે.
જો વૃષણકોથળીનું તાપમાન કૃત્રિમ રીતે ઉદરગુહાના તાપમાન જેટલું જાળવી રાખવામાં આવે,તો વૃષણનું જનન અધિચ્છદ યોગ્ય રીતે કાર્ય કરી શકશે નહીં અને અંતે તેનું અધઃપતન થશે.
આ અધઃપતનને કારણે શુક્રકોષોનું ઉત્પાદન બંધ થઈ જશે,જેના પરિણામે વંધ્યત્વ આવે છે.

(A) માનવ અંડકોષ રક્ષણ અને પોષણ માટે ઘણા સ્તરોથી ઘેરાયેલું હોય છે.
$1$. સૌથી અંદરનું સ્તર કોષરસ પટલ $(oolemma)$ છે.
$2$. મધ્યનું સ્તર એક જાડું,અકોષીય ગ્લાયકોપ્રોટીન સ્તર છે જેને $zona \ pellucida$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$3$. સૌથી બહારનું સ્તર,જે મ્યુકોપોલિસેકેરાઈડ્સ દ્વારા એકસાથે જોડાયેલા ત્રિજ્યાવર્તી રીતે લંબાયેલા ફોલિક્યુલર કોષોનું બનેલું હોય છે,તેને $corona \ radiata$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$zona \ pellucida$ ની તરત જ બહાર આવેલું સ્તર $corona \ radiata$ છે.

(A) વિકસતા અંડપુટિકામાં,અંડકોષ (oocyte) એક પારદર્શક,કોષવિહીન સ્તરથી ઘેરાયેલો હોય છે જેને $Zona \ pellucida$ કહેવામાં આવે છે.
આ સ્તર અંડકોષ દ્વારા જ સ્ત્રવિત થાય છે અને તે અંડકોષના કોષરસ પટલ (વિટેલાઇન પટલ) ની તરત જ બહાર આવેલું હોય છે.
$Membrana \ granulosa$ એ ફોલિક્યુલર કોષોનો બનેલો હોય છે જે $Zona \ pellucida$ ને ઘેરે છે.
તેથી,અંડકોષની તરત જ બહાર આવેલી અને $membrana \ granulosa$ ની અંદરની પટલ $Zona \ pellucida$ છે.

(A) અંડપાતની પ્રક્રિયા પછી,ફાટેલી ગ્રાફિયન ફોલિકલ લ્યુટિનાઈઝેશન નામની પરિવર્તન પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ફોલિકલના ગ્રેન્યુલોસા અને થીકા કોષો વિભાજન પામે છે અને લિપિડના ટીપાંનો સંગ્રહ કરે છે,જે $Corpus \ luteum$ તરીકે ઓળખાતી કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના બનાવે છે.
આ રચના પ્રોજેસ્ટેરોનનો મોટો જથ્થો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના એન્ડોમેટ્રિયમને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.

(B) જે પ્રક્રિયા દ્વારા અંડાશયની પુટિકાઓ આદિ (primordial) અવસ્થામાંથી પરિપક્વ ગ્રાફિયન અવસ્થામાં વિકાસ પામે છે,તેને પુટિકાજનન (Folliculogenesis) કહેવામાં આવે છે.
અંડકોષજનન (Oogenesis) એ માદા જનનકોષો (અંડકોષો) બનવાની પ્રક્રિયા છે.
અંડપાત (Ovulation) એ ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા છે.
તેથી,ગ્રાફિયન પુટિકાઓનું નિર્માણ અને પરિપક્વતા ખાસ કરીને પુટિકાજનન તરીકે ઓળખાય છે.

(B) ગ્રાફિયન પુટિકાનો વિકાસ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) ની અસર હેઠળ થાય છે.
તેના પુટિકા કોષો ઇસ્ટ્રોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
ઇસ્ટ્રોજનનું વધતું સ્તર $FSH$ ના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો કરે છે અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) ના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$LH$ ના સ્તરમાં થતો વધારો,જેને $LH$ સર્જ કહેવામાં આવે છે,તે પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકાને ફાટવા માટે પ્રેરે છે અને અંડકોષ મુક્ત કરે છે,આ પ્રક્રિયાને અંડપાત કહેવામાં આવે છે.

(D) ગ્રાફિયન પુટિકા એ પરિપક્વ અંડપુટિકા છે. તે એક જટિલ રચના છે જેમાં પ્રાથમિક અથવા દ્વિતીયક અંડકોષ અને તેની આસપાસના કોષોના અનેક સ્તરો આવેલા હોય છે. આ રચનામાં બહારની તરફ $Theca \text{ } externa$, અંદરની તરફ $Theca \text{ } interna$, $oocyte$ (જે મેટાફેઝ $II$ માં અટકેલો દ્વિતીયક અંડકોષ છે) અને તેની આસપાસના $follicle \text{ } cells$ (ગ્રેન્યુલોસા કોષો) નો સમાવેશ થાય છે, જે $corona \text{ } radiata$ અને $cumulus \text{ } oophorus$ બનાવે છે.

(B) અંડકોષ મુક્ત થયા પછી (અંડપાત),તૂટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને $Corpus \ luteum$ (પીતપિંડ) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં $membrana \ granulosa$ (કણિકામય સ્તર) ના કોષોનું પ્રસારણ અને $lutein$ નામના પીળા રંજકદ્રવ્યનો જમાવ થાય છે.
$Corpus \ luteum$ સ્ત્રાવી પ્રકૃતિ ધરાવે છે અને મુખ્યત્વે $progesterone$ અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે.
જો ફલન ન થાય,તો $Corpus \ luteum$ સફેદ ડાઘ જેવી પેશીમાં ફેરવાય છે જેને $Corpus \ albicans$ કહેવામાં આવે છે.

(B) એટ્રેટિક ફોલિકલ એટલે એવા અંડપુટિકા (ovarian follicle) જે પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે અને તેનું અધઃપતન (degeneration) થાય છે.
અંડકોષજનન (oogenesis) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ઘણી આદિ પુટિકાઓ (primordial follicles) વિકાસ પામવાનું શરૂ કરે છે,પરંતુ તેમાંથી માત્ર થોડી જ ગ્રાફિયન પુટિકા (Graafian follicle) ના તબક્કા સુધી પહોંચે છે.
બાકીની પુટિકાઓ જે વિકાસ કરવાનું બંધ કરી દે છે અને નાશ પામે છે,તેને એટ્રેટિક ફોલિકલ્સ કહેવામાં આવે છે.

(B) પ્રાથમિક પુટિકામાંથી $Graafian$ પુટિકાનો વિકાસ અંડકોષની વૃદ્ધિ અને પુટિકા કોષોના પ્રસાર સાથે શરૂ થાય છે.
પુટિકાના વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કામાં,પ્રાથમિક અંડકોષ (oocyte) કદમાં મધ્યમ વધારો અનુભવે છે.
ત્યારબાદ,આસપાસના પુટિકા કોષો ગુણાકાર કરીને ગ્રેન્યુલોસા કોષોના અનેક સ્તરો બનાવે છે,અને ત્યારબાદ $theca$ સ્તરોનું આયોજન થાય છે.
તેથી,અંડકોષનું મધ્યમ કદમાં વધારો થવો એ આદિ પુટિકામાંથી પ્રાથમિક પુટિકામાં રૂપાંતરિત થવાનો સૌથી પહેલો અવલોકન કરી શકાય તેવો ફેરફાર છે.

(C) ગ્રાફિયન પુટિકાની ગુહાને $Antrum$ અથવા પુટિકીય ગુહા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે $liquor \text{ } folliculi$ નામના પ્રવાહીથી ભરેલી હોય છે.
આ પુટિકાની અંદર એક બાજુએ ગોઠવાયેલ દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ (secondary oocyte) આવેલું હોય છે.

(C) અંડપુટિકાઓનો વિકાસ અને પરિપક્વતા મુખ્યત્વે ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$FSH$ પ્રાથમિક પુટિકાઓનો દ્વિતીયક અને તૃતીયક પુટિકાઓમાં વિકાસ પ્રેરે છે,જે અંતે પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકાના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે.
જોકે લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અંડપાત અને કોર્પસ લ્યુટિયમના નિર્માણ માટે મહત્વપૂર્ણ છે,પરંતુ પુટિકાનો પ્રારંભિક વિકાસ અને રૂપાંતર $FSH$ ના નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.

(A) અંડપાતની પ્રક્રિયામાં પરિપક્વ ગ્રાફિયન ફોલિકલ તૂટીને દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ (અંડકોષ) મુક્ત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી સ્ત્રવતા લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના તીવ્ર વધારા (જેને $LH$ સર્જ કહેવાય છે) દ્વારા પ્રેરાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) પરિપક્વ ગ્રાફિયન ફોલિકલમાં, ફોલિક્યુલર કોષો બે સ્તરોમાં વિભેદિત થાય છે: બહારનું $Theca \text{ externa}$ અને અંદરનું $Theca \text{ interna}$.
$Theca \text{ interna}$ ના કોષો ખૂબ જ રુધિરવાહિનીયુક્ત હોય છે અને તેમાં વિશિષ્ટ કોષો હોય છે જે $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) ની અસર હેઠળ મુખ્ય માદા જાતીય અંતઃસ્ત્રાવ, ઇસ્ટ્રોજન (એસ્ટ્રાડિઓલ) નું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરે છે.
$Theca \text{ externa}$ માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે, જ્યારે $Zona \text{ pellucida}$ અને $Corona \text{ radiata}$ એ અંડકોષની આસપાસના સ્તરો છે.

(A) માનવ માદામાં,અંડકોષજનનની પ્રક્રિયા ગર્ભીય વિકાસ દરમિયાન શરૂ થાય છે. જન્મ સમયે,અંડાશયમાં અંદાજે $2$ મિલિયન પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો હોય છે.
જોકે,બાળપણ અને કિશોરાવસ્થા દરમિયાન તેમાંથી ઘણા અંડકોષો નાશ પામે છે,જેને ફોલિક્યુલર એટ્રેશિયા (follicular atresia) કહેવામાં આવે છે.
પુખ્તાવસ્થાથી મેનોપોઝ સુધી,સામાન્ય રીતે દરેક માસિક ચક્ર દરમિયાન એક અંડકોષ મુક્ત થાય છે.
પ્રજનન કાળ અંદાજે $35$ થી $40$ વર્ષનો હોવાથી (ઉંમર $12-13$ થી $50$ સુધી),મુક્ત થતા અંડકોષોની કુલ સંખ્યા આશરે $12$ ચક્ર પ્રતિ વર્ષ $\times$ $40$ વર્ષ $\approx$ $480$ થી $500$ અંડકોષો થાય છે.
તેથી,માનવ માદાના સામાન્ય પ્રજનન કાળ દરમિયાન અંદાજે $500$ અંડકોષો પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કરે છે.

(B) $Estrogens$ (એસ્ટ્રોજન્સ) ગ્રાફિયન પુટિકાઓના $theca$ $interna$ (થીકા ઇન્ટરના) કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
$Estrogens$ માદાના સહાયક પ્રજનન અંગો,ગૌણ જાતીય લક્ષણો અને જાતીય વર્તણૂકના વિકાસ અને વૃદ્ધિનું નિયમન કરે છે.

(A) માનવ માદામાં અંડકોષજનન (oogenesis) ની પ્રક્રિયા અંડપિંડમાં થાય છે. ખાસ કરીને,અંડકોષનો વિકાસ અંડપુટિકાઓ (ovarian follicles) ની અંદર થાય છે. જેમ જેમ પુટિકા પરિપક્વ થાય છે,તેમ તે અંડપાત (ovulation) દરમિયાન દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ (અંડકોષ) મુક્ત કરે છે.

(B) અંડપિંડના ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી પરિપક્વ અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને $\text{અંડપાત}$ (Ovulation) કહેવામાં આવે છે।
$\text{પ્રસૂતિ}$ (Parturition) એટલે બાળકના જન્મની પ્રક્રિયા।
$\text{ફલન}$ (Fertilization) એટલે નર અને માદા જનનકોષોનું જોડાણ।
$\text{ગર્ભસ્થાપન}$ (Implantation) એટલે ગર્ભકોષ્ઠીનું ગર્ભાશયની દીવાલ સાથે જોડાવાની પ્રક્રિયા।

(A) અંડપાત એ સસ્તન પ્રાણીઓના માસિક ચક્રનો એક તબક્કો છે જેમાં પરિપક્વ અંડપુટિકા તૂટે છે અને દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ (અંડકોષ) ને અંડવાહિનીમાં મુક્ત કરે છે. આ પ્રક્રિયા $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) ના સ્તરમાં વધારાને કારણે થાય છે. તેથી,સાચી વ્યાખ્યા અંડાશયમાંથી અંડકોષનું મુક્ત થવું તે છે.

(C) જનન કોષોના ઉત્પાદનમાં બે અલગ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. જનન કોષોની પ્રારંભિક વસ્તી (શુક્રમાતૃકોષો અથવા અંડમાતૃકોષો) સમભાજન દ્વારા જળવાય છે અને વધે છે.
$2$. ત્યારબાદ આ કોષો એકકીય જનનકોષો (શુક્રકોષો અથવા અંડકોષો) ઉત્પન્ન કરવા માટે અર્ધીકરણની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે.
તેથી,કાર્યક્ષમ જનન કોષોના ઉત્પાદન માટે સમભાજન અને અર્ધીકરણ બંને આવશ્યક છે.

(D) કેપેસિટેશન એ એક શારીરિક પરિપક્વતાની પ્રક્રિયા છે જેમાંથી સસ્તન પ્રાણીના શુક્રકોષે અંડકોષને ફલિત કરતા પહેલા પસાર થવું પડે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,એક્રોસોમની આસપાસના પટલમાં જૈવરાસાયણિક ફેરફારો થાય છે,જેમાં કોલેસ્ટ્રોલ અને ગ્લાયકોપ્રોટીન દૂર થાય છે,જે એક્રોસોમલ પટલને અસ્થિર બનાવે છે અને અંતે તે તૂટી જાય છે. આનાથી એક્રોસોમલ ઉત્સેચકો (જેમ કે હાયલ્યુરોનિડેઝ અને એક્રોસિન) મુક્ત થાય છે,જે શુક્રકોષને અંડકોષના ઝોના પેલ્યુસિડામાં પ્રવેશવા માટે જરૂરી છે.

(B) એક્રોસોમ એ શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગમાં આવેલી ટોપી જેવી રચના છે. તેમાં જળવિભાજક ઉત્સેચકો (જેને સામૂહિક રીતે શુક્રકોષ લાયસિન કહેવાય છે,જેમ કે હાયલ્યુરોનિડેઝ) હોય છે,જે ફલનની પ્રક્રિયા દરમિયાન અંડકોષના આવરણો (ઝોના પેલ્યુસિડા અને કોરોના રેડિએટા) ને ઓગાળીને શુક્રકોષને અંડકોષમાં પ્રવેશ કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) સામાન્ય પ્રજનન ક્ષમતા માટે,ઓછામાં ઓછા $60$ ટકા શુક્રકોષોનો આકાર અને કદ સામાન્ય હોવા જોઈએ,અને તેમાંથી ઓછામાં ઓછા $40$ ટકા શુક્રકોષોમાં તીવ્ર ગતિશીલતા હોવી જોઈએ. માત્ર $1$ મિલિયન/ml ની સાંદ્રતાને ઓલિગોસ્પર્મિક (ઓછી શુક્રકોષ સંખ્યા) ગણવામાં આવે છે અને તે સામાન્ય રીતે કુદરતી ગર્ભાધાન માટે અપૂરતી છે,કારણ કે સામાન્ય સંખ્યા પ્રતિ સ્ખલન $200$ થી $300$ મિલિયન હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે.

(B) માનવ શુક્રકોષો સૌપ્રથમ $1677$ માં $Anton \text{ van } Leeuwenhoek$ અને તેમના વિદ્યાર્થી $Hamm$ દ્વારા જોવામાં આવ્યા હતા અને વર્ણવવામાં આવ્યા હતા.
તેમણે માનવ વીર્યના નમૂનાઓમાં આ કોષોને ઓળખવા માટે પ્રારંભિક માઇક્રોસ્કોપનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

(B) ધ્રુવીય કાય એ $Oogenesis$ (અંડકોષજનન) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા નાના,બિન-કાર્યક્ષમ કોષો છે.
પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષના અર્ધીકરણ દરમિયાન,કોષરસનું અસમાન વિભાજન થાય છે,જેના પરિણામે એક મોટો કાર્યક્ષમ અંડકોષ અને એક અથવા વધુ નાના,બિન-કાર્યક્ષમ કોષો બને છે જેને ધ્રુવીય કાય કહેવામાં આવે છે.
આ ધ્રુવીય કાય અંતે નાશ પામે છે અને ફલનમાં ભાગ લેતા નથી.

(D) $Nebenkern$ એ ઘણા કીટકો અને અન્ય પ્રાણીઓના શુક્રકોષના મધ્ય ભાગમાં જોવા મળતી એક વિશિષ્ટ રચના છે. તે કણાભસૂત્રોના સમૂહ દ્વારા બને છે જે અક્ષીય તંતુની આસપાસ વીંટળાયેલા હોય છે. માનવ જીવવિજ્ઞાનના સંદર્ભમાં,જોકે આ શબ્દ ખાસ કરીને કીટકોના શુક્રકોષજનન સાથે સંકળાયેલ છે,તે માનવ શુક્રકોષના મધ્ય ભાગમાં જોવા મળતા કણાભસૂત્રીય આવરણ (mitochondrial sheath) ને દર્શાવે છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓના શુક્રકોષમાં શીર્ષ,ગ્રીવા,મધ્ય ભાગ અને પૂંછડી એમ ચાર ભાગ હોય છે. મધ્ય ભાગમાં અસંખ્ય કણાભસૂત્રો કુંતલાકાર (spiral) રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે,જેને $Nebelkern$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કણાભસૂત્રો શુક્રકોષની પૂંછડીના હલનચલન માટે જરૂરી ઉર્જા પૂરી પાડે છે,જે શુક્રકોષની ગતિશીલતામાં મદદ કરે છે.

(C) શુક્રકાયાંતરણ (Spermiogenesis) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,શુક્રકોષો (Spermatids) શુક્રકોષો (Spermatozoa) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,શુક્રકોષના ગોલ્ગી પ્રસાધન (Golgi complex) માં ફેરફાર થાય છે અને તે એક્રોસોમ બનાવવા માટે ઘટ્ટ બને છે,જે શુક્રકોષના કોષકેન્દ્રના અગ્ર ભાગને આવરી લેતી ટોપી જેવી રચના છે.
એક્રોસોમમાં જળવિભાજક ઉત્સેચકો (hydrolytic enzymes) હોય છે જે ફલન દરમિયાન અંડકોષમાં પ્રવેશવા માટે આવશ્યક છે.

(C) એક્રોસોમ એ શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગ પર આવેલી ટોપી જેવી રચના છે.
તે ગોલ્ગી પ્રસાધનમાંથી ઉદ્ભવે છે અને તેમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે જે શુક્રકોષને અંડકોષમાં પ્રવેશવામાં મદદ કરે છે.
એક્રોસોમમાં હાજર મુખ્ય ઉત્સેચકો હાયલ્યુરોનિડેઝ (જે કોરોના રેડિએટાના હાયલ્યુરોનિક એસિડનું પાચન કરે છે) અને પ્રોએક્રોસિન (એક નિષ્ક્રિય પુરોગામી જે એક્્રોસિનમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે ઝોના પેલ્યુસિડાનું પાચન કરે છે) છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ હાયલ્યુરોનિડેઝ અને પ્રોએક્રોસિન છે.

(C) માનવ શુક્રકોષના મધ્ય ભાગમાં અક્ષીય તંતુની આસપાસ કણાભસૂત્રો સર્પાકાર રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ અક્ષીય તંતુ શુક્રકોષની પૂંછડીની સમગ્ર લંબાઈમાં વિસ્તરેલો હોય છે અને તેમાં સૂક્ષ્મનલિકાઓની લાક્ષણિક $9+2$ ગોઠવણી (એક્સોનેમ) જોવા મળે છે.
તેથી,મધ્ય ભાગના મધ્યબિંદુએ લેવાયેલો આડછેદ કણાભસૂત્ર અને સૂક્ષ્મનલિકાઓની $9+2$ ગોઠવણી બંને દર્શાવે છે.

(C) જનન કોષોને 'અમર' માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ અર્ધીકરણ (meiosis) ની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે અને એક પેઢીથી બીજી પેઢી સુધી જાતિની સાતત્યતા જાળવી રાખવા માટે જવાબદાર છે.
દૈહિક કોષોથી વિપરીત,જેનું આયુષ્ય મર્યાદિત હોય છે અને અંતે મૃત્યુ પામે છે,જનન કોષો (અથવા તેમના પુરોગામી કોષો) આનુવંશિક માહિતી વહન કરે છે જે સંતતિમાં પસાર થાય છે,જે વ્યક્તિગત સજીવના મૃત્યુ પછી પણ જીવનની સાતત્યતા જાળવી રાખે છે.

(A) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,એક પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષ અર્ધીકરણ પામીને $4$ એકકીય શુક્રકોષો (spermatids) ઉત્પન્ન કરે છે.
આ શુક્રકોષો ત્યારબાદ શુક્રકાયાંતરણની પ્રક્રિયા દ્વારા $4$ સક્રિય શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,$4$ પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષો $4 \times 4 = 16$ શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરશે.

(A) સ્પર્મેટેલિયોસિસ,જેને સ્પર્મિયોજેનેસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શુક્રકોષજનનની અંતિમ અવસ્થા છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,અચલિત અને ગોળાકાર સ્પર્મેટિડ્સનું રૂપાંતર પરિપક્વ અને ચલિત શુક્રકોષો (spermatozoa) માં થાય છે.
આ રૂપાંતરણમાં એક્રોઝોમનું નિર્માણ,કોષકેન્દ્રનું સંઘનન,કશાનો વિકાસ અને કોષરસમાં ઘટાડો જેવી પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે.

(C) શુક્રકોષમાતૃકોષ એ શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની અંદરની દીવાલમાં આવેલા અપરિપક્વ જનન કોષો છે.
આ કોષો તેમની સંખ્યા વધારવા માટે સમભાજન (Mitosis) દ્વારા વિભાજન પામે છે.
તેથી,શુક્રકોષમાતૃકોષ સમભાજનના પરિણામે બને છે.

(C) ઈંડા કોષની અપરિપક્વ અવસ્થા,જે અર્ધીકરણ પામીને અંતે પરિપક્વ અંડકોષ બનાવે છે,તેને $Oocyte$ (અંડકોષ) કહેવામાં આવે છે.
$Oogenesis$ (અંડકોષજનન) એ માદા જનનકોષો બનવાની પ્રક્રિયા છે.
$Microlecithal$ એ ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં પિત્તક (yolk) ધરાવતા ઈંડા માટે વપરાતો શબ્દ છે.
$Zygote$ (યુગ્મનજ) એ નર અને માદા જનનકોષોના ફલન પછી બનતો દ્વિકીય કોષ છે.

(B) જનનકોષ નિર્માણની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ખાસ કરીને $Growth$ $phase$ (વૃદ્ધિ તબક્કા) માં,આદિ જનન કોષો (જેમ કે શુક્રકોષમાતૃકોષ અથવા અંડકોષમાતૃકોષ) પોષક તત્વોનો સંગ્રહ કરે છે અને કદમાં વધારો કરે છે. આ તબક્કા દરમિયાન,કોષો કદમાં મોટા થાય છે અને તેમના કોષકેન્દ્રો સ્પષ્ટ અને ક્રોમેટિનથી સમૃદ્ધ બને છે કારણ કે તેઓ ત્યારબાદ થતા અર્ધીકરણ વિભાજન માટે તૈયારી કરે છે. તેથી,વર્ણવેલ લાક્ષણિકતાઓ $Growth$ $phase$ માં સૌથી વધુ સ્પષ્ટ હોય છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,અંડાશયમાં વિકાસ પામતા અંડકોષો ખાસ પ્રકારના કોષો દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે જેને પુટિકા કોષો (follicle cells) કહેવામાં આવે છે. આ કોષો વિકાસ પામતા અંડકોષને માળખાકીય આધાર અને પોષણ પૂરું પાડે છે. 'નર્સ કોષો' શબ્દનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે કીટકોના અંડકોષજનન (oogenesis) ના સંદર્ભમાં થાય છે (દા.ત. ડ્રોસોફિલામાં),પરંતુ સસ્તન પ્રાણીઓના જીવવિજ્ઞાનમાં,આ પોષક કોષોને ખાસ કરીને પુટિકા કોષો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $(a)$ છે.

(C) શુક્રકોષજનન મુખ્યત્વે $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$FSH$ એ સર્ટિલી કોષો પર કાર્ય કરે છે અને કેટલાક પરિબળોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે જે શુક્રકાયાંતરણ (spermiogenesis) ની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
$LH$ એ લેડિગ કોષો પર કાર્ય કરે છે અને એન્ડ્રોજનના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$LH$ અને $FSH$ બંને હાયપોથેલેમસમાંથી મુક્ત થતા $GnRH$ (ગોનાડોટ્રોપિન-રિલીઝિંગ હોર્મોન) ના નિયંત્રણ હેઠળ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.