Pregnancy and Embryonic development Questions in Gujarati

(A) $Ovo-viviparous$ (અંડ-જરાયુજ) પ્રાણીઓમાં,ગર્ભ માતાના શરીરની અંદર વિકસે છે,પરંતુ તેને માતાના શરીરમાંથી સીધા પોષણ મેળવવાને બદલે ઈંડામાં રહેલા જરદી (yolk) માંથી પોષણ મળે છે.
આ એક પ્રજનન વ્યૂહરચના છે જે અંડપ્રસવી અને જરાયુજ બંનેની લાક્ષણિકતાઓને જોડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) $Allantois$ (ગર્ભનાળ) એ એક વધારાનું ગર્ભીય પટલ છે જે સસ્તન પ્રાણીઓ સહિત ઘણા એમનિયોટ્સમાં ગર્ભના મૂત્રાશય તરીકે કાર્ય કરે છે. તે ગર્ભના વિકાસ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો માટે સંગ્રહસ્થાન તરીકે કામ કરે છે,જ્યાં સુધી જરાયુ (placenta) ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને દૂર કરવાનું કાર્ય સંભાળે નહીં.

(A) ફલન પછી,વિકાસ પામતો ગર્ભ ગર્ભાશયમાં સ્થાપિત થાય છે અને $hCG$ (હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન) નો સ્ત્રાવ કરવાનું શરૂ કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવ કોર્પસ લ્યુટિયમને જાળવી રાખે છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોન અને એસ્ટ્રોજનનું ઉચ્ચ સ્તરે ઉત્પાદન કરવાનું ચાલુ રાખે છે.
એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનું આ ઉચ્ચ સ્તર અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ અને હાયપોથેલેમસ પર નકારાત્મક પ્રતિપોષણ (negative feedback) આપે છે.
આ નકારાત્મક પ્રતિપોષણ $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) ના સ્ત્રાવને અવરોધે છે,જેનાથી ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન નવા અંડપુટિકાઓનો વિકાસ અટકે છે.

(D) પ્રોજેસ્ટેરોન એ અંડકોશમાં રહેલા કોર્પસ લ્યુટિયમ દ્વારા સ્ત્રવિત થતું એક સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ની જાળવણીમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે ફલિત અંડકોષના સ્થાપન અને ગર્ભાવસ્થાની સફળ પ્રગતિ માટે આવશ્યક છે.
તેથી,તેને ઘણીવાર 'ગર્ભાવસ્થા અંતઃસ્ત્રાવ' (pregnancy hormone) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) પ્રોજેસ્ટેરોન એ અંડપાત પછી અંડાશયમાં આવેલા કોર્પસ લ્યુટિયમ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે,જે ગર્ભાશયમાં બ્લાસ્ટોસિસ્ટ (ગર્ભ) ના સ્થાપન માટે જરૂરી છે.
વધુમાં,પ્રોજેસ્ટેરોન ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જરાયુ (placenta) ના નિર્માણ અને જાળવણીમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે,જે ગર્ભના સફળ વિકાસને સુનિશ્ચિત કરે છે.

(C) $\text{જરાયુ } \tau \text{ext{ } } (Placenta)$ એ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન બનતી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ છે। તે ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે જરૂરી એવા ઘણા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે, જેમ કે $Human \text{ } Chorionic \text{ } Gonadotropin \text{ } (hCG)$, $Human \text{ } Placental \text{ } Lactogen \text{ } (hPL)$, ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટોજેન્સ। ગર્ભાવસ્થા પૂર્ણ થયા પછી, જરાયુ બહાર નીકળી જાય છે અને તેનું અંતઃસ્ત્રાવી કાર્ય બંધ થઈ જાય છે।

(C) ફલન પછી, વિકસતા જરાયુ (placenta) દ્વારા હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$ અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ થાય છે। આ અંતઃસ્ત્રાવ કોર્પસ લ્યુટિયમને જાળવી રાખે છે અને તેને નાશ પામતું અટકાવે છે। કોર્પસ લ્યુટિયમ ગર્ભાવસ્થાના પ્રથમ $3$ થી $4$ મહિના (આશરે $90$ થી $120$ દિવસ) સુધી પ્રોજેસ્ટેરોન ઉત્પન્ન કરવા માટે ટકી રહે છે, જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે। જો કે, આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $280$ દિવસ એ ગર્ભાવસ્થાના કુલ સમયગાળા (gestation period) ની સૌથી નજીકની અંદાજિત કિંમત છે, જે દરમિયાન કોર્પસ લ્યુટિયમનું કાર્ય અંતે જરાયુ દ્વારા સંભાળી લેવામાં આવે છે।

(A) $Relaxin$ એ પ્રોટીનયુક્ત અંતઃસ્ત્રાવ છે જે ગર્ભાવસ્થાના અંતિમ તબક્કે કોર્પસ લ્યુટિયમ (અને જરાયુ) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે પ્યુબિક સિમ્ફિસિસ અને પેલ્વિક ગર્ડલના અસ્થિબંધનને નરમ બનાવવાનું કાર્ય કરે છે,જે પ્રસૂતિ (બાળકનો જન્મ) ની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,$Progesterone$ હોર્મોન સ્તન ગ્રંથિઓના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તે સ્તન ગ્રંથિઓમાં આલ્વેઓલર પેશીઓના પ્રસારને ઉત્તેજિત કરે છે,જે સ્તનપાનની તૈયારીમાં સ્તનોના કદમાં વધારો કરે છે.

(D) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (placenta) દ્વારા હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$ નામનું હોર્મોન ઉત્પન્ન થાય છે.
આ હોર્મોન ગર્ભવતી સ્ત્રીના મૂત્ર દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.
મૂત્રમાં $hCG$ ની હાજરી એ ગર્ભાવસ્થાના નિદાન માટેની કસોટીનો આધાર છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,$Relaxin$ અંતઃસ્ત્રાવ મુખ્યત્વે ગર્ભાવસ્થાના અંતિમ તબક્કા દરમિયાન $Placenta$ (જરાયુ) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. તે પેલ્વિક અસ્થિબંધનને શિથિલ કરીને અને ગ્રીવાને નરમ બનાવીને બાળકના જન્મની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) $Oxytocin$ એ એક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે લીસા સ્નાયુઓના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે,ખાસ કરીને ગર્ભાશયના સ્નાયુઓનું. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,$oxytocin$ નું અસામાન્ય રીતે ઉચ્ચ સ્તર અકાળે ગર્ભાશયના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરી શકે છે,જે ગર્ભના બહાર નીકળવા તરફ દોરી શકે છે,જેને સામાન્ય રીતે ગર્ભપાત (abortion) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) જરાયુ એક અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે જરૂરી કેટલાક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવોમાં હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,ઇસ્ટ્રોજન્સ,પ્રોજેસ્ટેરોન અને રિલેક્સિનનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(c)$ છે.

(C) . $Progesterone$ એ સસ્તન પ્રાણીઓના કોર્પસ લ્યુટિયમ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે જે ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખે છે.
તે ગર્ભના સ્થાપન (implantation) અને ગર્ભાશયની દીવાલ તથા જરાયુ (placenta) ના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે,તેમજ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન અંડપાત (ovulation) ને અટકાવે છે અને ગર્ભાશય પર ઓક્સિટોસિનની અસરને નિયંત્રિત કરે છે.

(C) જરાયુ (Placenta) એક અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને $hCG$,$hPL$,એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન જેવા વિવિધ અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે. પ્રોજેસ્ટેરોન ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે અનિવાર્ય છે કારણ કે તે ગર્ભાશયના સ્નાયુઓના સંકોચનને અટકાવે છે અને ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ના વિકાસમાં મદદ કરે છે.

(A) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,વિકાસ પામતો ગર્ભ હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવ કોર્પસ લ્યુટિયમ પર કાર્ય કરીને તેની રચના અને કાર્યને જાળવી રાખે છે.
પરિણામે,કોર્પસ લ્યુટિયમ પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરવાનું ચાલુ રાખે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા અને ગર્ભાવસ્થાને ટેકો આપવા માટે આવશ્યક છે.

(B) અંડપાત પછી,$LH$ ની અસર હેઠળ તૂટેલી પુટિકા કોર્પસ લ્યુટિયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
જો ફલન ન થાય,તો કોર્પસ લ્યુટિયમ જળવાઈ શકતું નથી કારણ કે હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$ અંતઃસ્ત્રાવ ગેરહાજર હોય છે.
પરિણામે,કોર્પસ લ્યુટિયમ $10-14$ દિવસમાં કોર્પસ આલ્બિકન્સ નામના તંતુમય પેશીના સમૂહમાં ફેરવાઈને નાશ પામે છે.
આ અધઃપતનને કારણે પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનના સ્તરમાં તીવ્ર ઘટાડો થાય છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરના તૂટવાને પ્રેરે છે,જેના પરિણામે માસિક સ્રાવ થાય છે.

(B) $Corpus$ $luteum$ નો શાબ્દિક અર્થ પીળી કાય (yellow body) થાય છે.
લ્યુટિયલ કોષો અલ્પ માત્રામાં એસ્ટ્રાડાયોલ અંતઃસ્ત્રાવ અને નોંધપાત્ર માત્રામાં પ્રોજેસ્ટેરોન અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$Corpus$ $luteum$ રિલેક્સિન અંતઃસ્ત્રાવનો પણ સ્ત્રાવ કરે છે.

(B) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,શરૂઆતમાં કોર્પસ લ્યુટિયમ દ્વારા અને ત્યારબાદ જરાયુ (placenta) દ્વારા ઉત્પન્ન થતા પ્રોજેસ્ટેરોનનું ઉચ્ચ સ્તર અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર નકારાત્મક પ્રતિપોષણ (negative feedback) અસર કરે છે. આ અવરોધ ગોનાડોટ્રોપિન,ખાસ કરીને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ અને લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના સ્ત્રાવને દબાવે છે. કારણ કે પુટિકાઓના વિકાસ માટે $FSH$ અને અંડપાત માટે $LH$ જરૂરી છે,તેથી તેમનું દમન ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન વધુ અંડપાતને અટકાવે છે.

(A) કોર્પસ લ્યુટિયમ એ અંડપિંડમાં આવેલી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે,જે અંડપાત પછી તૂટેલા પુટિકામાંથી વિકસે છે.
તે મુખ્યત્વે $progesterone$ અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.
આ સ્ત્રાવ લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ની અસર હેઠળ થાય છે.

(B) ટેરાટોલોજી એ ભ્રૂણવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે શારીરિક વિકાસની અસાધારણતાઓના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે,ખાસ કરીને ભ્રૂણ અથવા ગર્ભમાં જન્મજાત વિકૃતિઓ અને જન્મજાત ખામીઓનો અભ્યાસ કરે છે.

(A) ભ્રૂણીય તબક્કો એ ગર્ભાધાનથી લઈને ગર્ભાવસ્થાના $8$ મા અઠવાડિયાના અંત સુધીનો વિકાસનો સમયગાળો છે. આ તબક્કા દરમિયાન,સજીવનું મૂળભૂત શારીરિક આયોજન (body plan) સ્થાપિત થાય છે,જેમાં ત્રણ જનન સ્તરો (બાહ્ય ગર્ભસ્તર,મધ્ય ગર્ભસ્તર અને અંતઃ ગર્ભસ્તર) નું નિર્માણ અને અંગજનન (organogenesis) ની શરૂઆતનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,મૂળભૂત શારીરિક આયોજનનો ઉદભવ એ આ તબક્કાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,અંડકોષ એલેસીથલ (ખૂબ જ ઓછી અથવા જરાય જરદી વગરના) હોય છે. જરદીના નોંધપાત્ર જથ્થાની ગેરહાજરીને કારણે,ક્લીવેજ ફરો (વિખંડન ખાંચ) સમગ્ર અંડકોષમાંથી પસાર થાય છે,જે તેને સંપૂર્ણપણે વિભાજિત કરે છે. આ પ્રકારના સંપૂર્ણ વિખંડનને હોલોબ્લાસ્ટિક ક્લીવેજ કહેવામાં આવે છે. ખાસ કરીને,સસ્તન પ્રાણીઓમાં ક્લીવેજ હોલોબ્લાસ્ટિક અને રોટેશનલ (પરિભ્રમણીય) હોય છે.

(B) વિખંડન એ યુગ્મનજ (zygote) ના સમસૂત્રી ભાજનની શ્રેણી છે. $n$ વિખંડન પછી ઉત્પન્ન થતા કોષોની સંખ્યા $2^n$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ વિખંડનની સંખ્યા છે.
$16$ કોષીય તબક્કા માટે,આપણે $2^n = 16$ લઈએ છીએ.
કારણ કે $2^4 = 16$,તેથી $n = 4$ થાય છે.
આમ,$16$ કોષીય તબક્કા સુધી પહોંચવા માટે $4$ વિખંડન પૂર્ણ કરવા પડે છે.

(B) વિભાજન પોલાણને બ્લાસ્ટોસીલ (blastocoel) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેનું નિર્માણ ગર્ભીય વિકાસ દરમિયાન બ્લાસ્ટુલા અવસ્થાનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જેમાં ગર્ભ કોષોના એક પોલા ગોળા જેવો દેખાય છે.

(B) એપિબોલી એ ગેસ્ટ્રુલેશન દરમિયાન થતી એક મોર્ફોજેનેટિક હિલચાલ છે જેમાં કોષોનું એક પડ (માઇક્રોમિયર્સ) ગર્ભની સપાટી પર ફેલાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,માઇક્રોમિયર્સ ઝડપથી વિભાજન પામે છે અને વેજિટેલ હેમિસ્ફિયરના મોટા કોષો (મેગામિયર્સ) ને આવરી લેવા માટે નીચેની તરફ સ્થળાંતર કરે છે,સિવાય કે યોક પ્લગ તરીકે ઓળખાતા નાના વિસ્તારને.
તેથી,વિકલ્પ $B$ એ એપિબોલીનું સાચું વર્ણન છે.

(B) વિખંડન દરમિયાન,યુગ્મનજ (zygote) કદમાં કોઈ નોંધપાત્ર વધારો કર્યા વિના ઝડપી સમવિભાજનમાંથી પસાર થાય છે. પરિણામે,પ્રોટોપ્લાઝમનો કુલ જથ્થો વધતો નથી; તેના બદલે,કોષરસ નાના કોષોમાં વિભાજિત થાય છે જેને બ્લાસ્ટોમિયર્સ કહેવાય છે.
$1$. વિખંડન પ્રોટોપ્લાઝમના જથ્થામાં વધારો કરતું નથી; તે વ્યક્તિગત બ્લાસ્ટોમિયર્સનું કદ ઘટાડે છે.
$2$. બીજા વિખંડનમાં,વિભાજન અસિંક્રોનસ (asynchronous) હોય છે,એટલે કે એક બ્લાસ્ટોમિયર બીજા કરતા થોડું વહેલું વિભાજિત થાય છે.
$3$. દરેક વિભાજન સાથે,બ્લાસ્ટોમિયર્સ ક્રમશઃ નાના થતા જાય છે.
$4$. મોરુલા એ કોષોનો નક્કર ગોળો છે (સામાન્ય રીતે $8-16$ કોષો),પોલો નથી; પોલા માળખાને બ્લાસ્ટોસિસ્ટ કહેવામાં આવે છે.

(C) બ્લાસ્ટુલા એ ગર્ભીય વિકાસનો પ્રારંભિક તબક્કો છે. તે ક્લીવેજ (વિખંડન) પ્રક્રિયા દરમિયાન બનેલો કોષોનો એક પોલો ગોળો છે. આ વ્યક્તિગત કોષો જે બ્લાસ્ટુલા બનાવે છે તેને સામૂહિક રીતે બ્લાસ્ટોમિયર કહેવામાં આવે છે.

(A) વિખંડન (cleavage) ની શરૂઆતમાં,યુગ્મનજ (zygote) માં કોષકેન્દ્રના કદની સાપેક્ષમાં કોષરસનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોય છે,જેના પરિણામે કોષકેન્દ્ર અને કોષરસનો ગુણોત્તર ખૂબ જ ઓછો હોય છે.
જેમ જેમ વિખંડન આગળ વધે છે,તેમ કોષો વિભાજિત થાય છે પરંતુ ભ્રૂણનું કુલ કદ વધતું નથી,જેના કારણે કોષકેન્દ્રની સંખ્યામાં વધારો થાય છે અને અંતે આ ગુણોત્તર સામાન્ય દૈહિક કોષો (somatic cells) જેટલો થઈ જાય છે.

(C) પક્ષીઓના બ્લાસ્ટુલાને $Discoblastula$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,કારણ કે તે મેરોબ્લાસ્ટિક ડિસ્કોઇડલ ક્લીવેજ દ્વારા રચાય છે,જે પક્ષીઓ,સરીસૃપો,માછલીઓ અને ઈંડા મૂકતા સસ્તન પ્રાણીઓની લાક્ષણિકતા છે. આ સજીવોમાં,ક્લીવેજ પ્રાણી ધ્રુવ (animal pole) પર કોષરસની એક નાની તકતી સુધી મર્યાદિત હોય છે. આ પરિણામી તકતી જેવી રચનાને $Blastoderm$ કહેવામાં આવે છે.

(B) બ્લાસ્ટોડિસ્ક (અથવા જર્મિનલ ડિસ્ક) એ જરદીયુક્ત ઈંડાની સપાટી પરનો એક નાનો,ગોળાકાર,સફેદ ડાઘ છે જ્યાં કોષરસ કેન્દ્રિત હોય છે અને વિભાજન (cleavage) થાય છે.
ટેલોલેસીથલ ઈંડામાં,જેમ કે પક્ષીઓના ઈંડામાં જોવા મળે છે,જરદીનો મોટો જથ્થો સક્રિય કોષરસને પ્રાણી ધ્રુવ (animal pole) પર એક નાની ડિસ્ક જેવા વિસ્તારમાં મર્યાદિત રાખે છે,જેને બ્લાસ્ટોડિસ્ક કહેવામાં આવે છે.
તેથી,બ્લાસ્ટોડિસ્ક એ પક્ષીઓના ઈંડાની લાક્ષણિકતા છે.

(B) ભ્રૂણીય પ્રેરણની ઘટના,ખાસ કરીને ઉભયજીવીઓમાં આયોજક (inductor) નો સિદ્ધાંત,સૌપ્રથમ $1938$ માં હંસ સ્પેમેન દ્વારા વર્ણવવામાં આવ્યો હતો.
તેમને ભ્રૂણીય વિકાસમાં આયોજક અસરની શોધ માટે $1935$ માં ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિન માટે નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

(D) ક્લીવેજ એ યુગ્મનજ (zygote) ના ઝડપી સમસૂત્રી ભાજનની શ્રેણી છે.
ફલન પછી,યુગ્મનજ વિખંડન પામીને કોષોનો એક નક્કર ગોળો બનાવે છે જેને મોરુલા ($8-16$ કોષીય અવસ્થા) કહેવામાં આવે છે.
મોરુલા આગળ વિભાજિત થઈને એક પોલાણયુક્ત,પ્રવાહીથી ભરેલી રચના બનાવે છે જેને બ્લાસ્ટુલા (સસ્તન પ્રાણીઓમાં બ્લાસ્ટોસિસ્ટ) કહેવાય છે.
આમ,મોરુલા અને બ્લાસ્ટુલા બંને ક્લીવેજની પ્રક્રિયા દરમિયાન બનતા તબક્કાઓ હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) $Blastula$ એ ગર્ભ વિકાસની એક પ્રારંભિક અવસ્થા છે,જે $blastomeres$ તરીકે ઓળખાતા કોષોના પોલા ગોળા દ્વારા લાક્ષણિક છે,જે $blastocoel$ તરીકે ઓળખાતી પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહાને ઘેરે છે. કોષોના બાહ્ય સ્તરને ઘણીવાર $blastoderm$ કહેવામાં આવે છે. $Blastopore$ એ ગર્ભના વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કે તેની કેન્દ્રીય ગુહા $(archenteron)$ નું મુખ છે,જે $gastrula$ અવસ્થાનું મુખ્ય લક્ષણ છે,$blastula$ અવસ્થાનું નહીં.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓના વિકાસના તબક્કાઓ એક ચોક્કસ ક્રમમાં હોય છે:
$1$. $Gametogenesis$ (જનનકોષોનું નિર્માણ): શુક્રકોષ અને અંડકોષનું નિર્માણ.
$2$. $Fertilization$ (ફલન): નર અને માદા જનનકોષોના જોડાણથી યુગ્મનજ (zygote) બનવાની પ્રક્રિયા.
$3$. $Cleavage$ (વિખંડન): યુગ્મનજનું ઝડપી સમસૂત્રી ભાજન દ્વારા બહુકોષીય રચના (મોરુલા/બ્લાસ્ટુલા) માં રૂપાંતર.
$4$. $Gastrulation$ (ગૅસ્ટ્રુલેશન): આ પ્રક્રિયામાં બ્લાસ્ટુલાનું ત્રણ સ્તરો ધરાવતી રચનામાં રૂપાંતર થાય છે જેને ગૅસ્ટ્રુલા કહેવાય છે.
તેથી,વિકાસનો ત્રીજો તબક્કો $Cleavage$ (વિખંડન) છે.

(A) માનવ વિકાસની પ્રક્રિયા ફલનથી શરૂ થાય છે,જ્યાં શુક્રકોષ અને અંડકોષ જોડાઈને એકકોષીય યુગ્મનજ $(Zygote)$ બનાવે છે.
ફલન પછી,યુગ્મનજ ઝડપી સમવિભાજનની શ્રેણીમાંથી પસાર થાય છે જેને ક્લીવેજ $(Cleavage)$ કહેવામાં આવે છે,જે કુલ કદમાં વધારો કર્યા વિના કોષોની સંખ્યામાં વધારો કરે છે.
આના પરિણામે કોષોનો એક નક્કર ગોળો બને છે જેને મોરુલા $(Morula)$ કહેવાય છે.
ત્યારબાદ મોરુલા એક પોલા,પ્રવાહીથી ભરેલા માળખામાં વિકસે છે જેને બ્લાસ્ટુલા $(Blastula)$ (સસ્તન પ્રાણીઓમાં બ્લાસ્ટોસિસ્ટ) કહેવાય છે.
અંતે,બ્લાસ્ટુલા ગેસ્ટ્રુલેશન પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈને ગેસ્ટ્રુલા $(Gastrula)$ બનાવે છે,જે ત્રણ પ્રાથમિક ગર્ભસ્તરો સ્થાપિત કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: ફલન $\rightarrow$ યુગ્મનજ $\rightarrow$ ક્લીવેજ $\rightarrow$ મોરુલા $\rightarrow$ બ્લાસ્ટુલા $\rightarrow$ ગેસ્ટ્રુલા.

(B) અનિશ્ચિત ક્લીવેજમાં,બ્લાસ્ટોમિયર્સની વિકાસલક્ષી ક્ષમતા શરૂઆતના તબક્કે નિશ્ચિત હોતી નથી. આ કોષોનું ભાવિ ગેસ્ટ્ર્યુલેશનની પ્રક્રિયા દરમિયાન નક્કી થાય છે,જ્યાં કોષોનું હલનચલન અને આંતરક્રિયાઓ દ્વારા ચોક્કસ જર્મ લેયર્સ (ગર્ભસ્તરો) અને ભ્રૂણમાં તેમની ભાવિ ભૂમિકાઓ નક્કી થાય છે. તેથી,જે તબક્કે ભાવિ નિશ્ચિત થાય છે તે ગેસ્ટ્ર્યુલેશન છે.

(B) સ્યુડોપ્રેગ્નન્સી (જેને ખોટી ગર્ભાવસ્થા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં વ્યક્તિમાં ગર્ભાવસ્થાના શારીરિક ચિહ્નો અને લક્ષણો જોવા મળે છે,જેમ કે પેટનો વધારો,સ્તનમાં ફેરફાર અને હોર્મોનલ ફેરફારો,પરંતુ તેમાં વિકસતું ભ્રૂણ હોતું નથી. સામાન્ય ગર્ભાવસ્થામાં,વિકસતા ભ્રૂણ માટે એન્ડોમેટ્રિયમને જાળવી રાખવા માટે $Corpus \ luteum$ સક્રિય રહે છે. સ્યુડોપ્રેગ્નન્સીમાં,હોર્મોનલ ફેરફારો અને એન્ડોમેટ્રિયલ ફેરફારો થઈ શકે છે,પરંતુ વિકસતા ભ્રૂણની મુખ્ય લાક્ષણિકતા ગેરહાજર હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. સસ્તન પ્રાણીનો ભ્રૂણ પોષણની પરોપજીવી પદ્ધતિ દર્શાવે છે કારણ કે તે જરાયુ (placenta) દ્વારા માતાના શરીર સાથે જોડાયેલ રહે છે. આ જોડાણ દ્વારા,તે તેના તમામ આવશ્યક પોષક તત્વો,ઓક્સિજન મેળવે છે અને ચયાપચયના કચરાનો નિકાલ સીધો માતાના રુધિરાભિસરણ તંત્ર દ્વારા કરે છે,જે પરોપજીવી સંબંધની લાક્ષણિકતા છે.

(D) માનવ પ્રજનનની પ્રક્રિયા એક ચોક્કસ ક્રમમાં થાય છે: જન્યુજનન $\rightarrow$ વીર્યસેચન $\rightarrow$ ફલન $\rightarrow$ વિખંડન $\rightarrow$ ગર્ભસ્થાપન $\rightarrow$ ગર્ભાવસ્થા $\rightarrow$ પ્રસૂતિ.
ગર્ભસ્થાપન એટલે બ્લાસ્ટોસિસ્ટનું ગર્ભાશયની દીવાલ સાથે જોડાણ.
એકવાર ગર્ભસ્થાપન સફળ થાય,પછી ગર્ભાવસ્થાનો સમયગાળો શરૂ થાય છે,જેને ગર્ભાવસ્થા (Gestation) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,ગર્ભસ્થાપન પછી ગર્ભાવસ્થાનો સમયગાળો આવે છે.

(C) ગેસ્ટ્રુલેશનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,બ્લાસ્ટુલાનું રૂપાંતર ગેસ્ટ્રુલામાં થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં ત્રણ ગર્ભસ્તરો (બાહ્ય ગર્ભસ્તર,મધ્ય ગર્ભસ્તર અને અંતઃ ગર્ભસ્તર) બનાવવા માટે કોષોનું સ્થળાંતર થાય છે.
આ તબક્કા દરમિયાન એક નવી ગુહા બને છે જેને $Archenteron$ (આદિઅંત્ર અથવા ગેસ્ટ્રોસીલ) કહેવામાં આવે છે.
$Archenteron$ એ બ્લાસ્ટોપોર નામના છિદ્ર દ્વારા બહારની તરફ ખુલે છે.

(A) માનવ ગર્ભમાં $3$ પ્રાથમિક ગર્ભસ્તરો હોય છે: બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm), મધ્ય ગર્ભસ્તર (mesoderm) અને અંતઃ ગર્ભસ્તર (endoderm).
$1$. $\text{ચેતાતંત્ર}$ (Nervous system) એ બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm) માંથી વિકસે છે.
$2$. $\text{સ્નાયુતંત્ર}$ (Muscular system), $\text{પરિવહનતંત્ર}$ (Circulatory system) અને $\text{જનનપિંડ}$ (Gonads) એ મધ્ય ગર્ભસ્તર (mesoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે.
તેથી, સાચો જવાબ $\text{ચેતાતંત્ર}$ છે.

(D) કોર્ડેટ્સમાં ગેસ્ટ્ર્યુલેશનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,આર્કેન્ટેરોન (આદિ આંતરડું) રચાય છે. આ આર્કેન્ટેરોનની છત નોટોકોર્ડલ પ્લેટની બનેલી હોય છે,જે કોર્ડા-મેસોડર્મમાંથી ઉતરી આવે છે. તેથી,કોર્ડા-મેસોડર્મ આર્કેન્ટેરોનની છત બનાવે છે.

(A) ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,ત્રણ પ્રાથમિક ગર્ભસ્તરો રચાય છે: બાહ્યગર્ભસ્તર,મધ્યગર્ભસ્તર અને અંતઃગર્ભસ્તર.
$1$. $Ectoderm$ (બાહ્યગર્ભસ્તર) ચેતાતંત્ર,ત્વચાનું અધિચ્છદ અને સંબંધિત ગ્રંથીઓ બનાવે છે.
$2$. $Mesoderm$ (મધ્યગર્ભસ્તર) રુધિરાભિસરણ તંત્ર (vascular system),ઉત્સર્જન તંત્ર (મૂત્રપિંડ),સ્નાયુતંત્ર,કંકાલતંત્ર અને ત્વચાના અંતઃસ્તરના વિકાસ માટે જવાબદાર છે.
$3$. $Endoderm$ (અંતઃગર્ભસ્તર) પાચન માર્ગ અને શ્વસનતંત્રનું અધિચ્છદ તેમજ યકૃત અને સ્વાદુપિંડ જેવા અંગો બનાવે છે.
તેથી,રુધિરાભિસરણ તંત્ર અને ઉત્સર્જન અંગો $Mesoderm$ માંથી ઉતરી આવ્યા છે.

(D) ગેસ્ટ્ર્યુલેશન એ ભ્રૂણ વિકાસનો એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,બ્લાસ્ટુલા કોષોના ચોક્કસ હલનચલન (મોર્ફોજેનેટિક હલનચલન) દ્વારા ગેસ્ટ્રુલા નામના બહુસ્તરીય બંધારણમાં રૂપાંતરિત થાય છે. આ પ્રક્રિયાના પરિણામે ત્રણ પ્રાથમિક ગર્ભસ્તરોનું નિર્માણ થાય છે: બાહ્ય ગર્ભસ્તર (Ectoderm),મધ્ય ગર્ભસ્તર (Mesoderm) અને અંતઃ ગર્ભસ્તર (Endoderm). આ સ્તરો આગળ જતાં પુખ્ત શરીરના તમામ પેશીઓ અને અંગોનું નિર્માણ કરે છે.

(A) $Blastopore$ એ ગર્ભના વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કે તેની મધ્યસ્થ ગુહાનું મુખ છે. તે $gastrulation$ (ગર્ભસ્તર નિર્માણ) પ્રક્રિયા દરમિયાન રચાય છે,જેમાં એક-સ્તરીય $blastula$ નું રૂપાંતર બહુ-સ્તરીય રચનામાં થાય છે જેને $gastrula$ કહેવામાં આવે છે. તેથી,$blastopore$ એ $gastrula$ તબક્કાની લાક્ષણિકતા છે.

(A) માનવ ગર્ભ ત્રણ પ્રાથમિક ગર્ભસ્તરોમાંથી વિકસે છે: એક્ટોડર્મ (બાહ્ય ગર્ભસ્તર),મેસોડર્મ (મધ્ય ગર્ભસ્તર) અને એન્ડોડર્મ (અંતઃ ગર્ભસ્તર).
$1$. એક્ટોડર્મ ત્વચાના અધિચ્છદ,ચેતાતંત્ર અને દાંતના ઇનેમલનું નિર્માણ કરે છે.
$2$. મેસોડર્મ ત્વચાના અંતઃસ્તર,સ્નાયુઓ,હાડકાં (ખોપરી અને અક્ષીય કંકાલ સહિત) અને દાંતના ડેન્ટાઇનનું નિર્માણ કરે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી માત્ર દાંતનું ઇનેમલ એક્ટોડર્મમાંથી ઉતરી આવ્યું છે.

(C) ગેસ્ટ્રુલેશનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,બ્લાસ્ટુલાના કોષોનું પુનર્ગઠન થઈને ત્રણ ગર્ભસ્તરો બને છે.
આ તબક્કે,એક નવી ગુહા રચાય છે જેને આર્કેન્ટેરોન અથવા આદિ આંતરડું કહેવામાં આવે છે.
આ ગુહા અંતે ગર્ભના પાચન માર્ગમાં વિકસે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Archenteron$ છે.

(D) બ્લાસ્ટોસિસ્ટનું ગેસ્ટ્રુલામાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયા,જેમાં ત્રણ પ્રાથમિક જનન સ્તરો ($ectoderm$,$mesoderm$ અને $endoderm$) બનાવવા માટે કોષોનું સ્થળાંતર અને પુનઃગોઠવણી થાય છે,તેને $gastrulation$ (ગેસ્ટ્ર્યુલેશન) કહેવામાં આવે છે.