Menstrual Cycle Questions in Gujarati

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. માસિક ચક્ર દરમિયાન,$LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) અને $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) નું સ્તર ચક્રના મધ્યમાં (આશરે $14$ મા દિવસે) ટોચના સ્તરે પહોંચે છે.
$LH$ નો ઝડપી સ્ત્રાવ જે મધ્ય-ચક્ર દરમિયાન તેના મહત્તમ સ્તર સુધી પહોંચે છે તેને $LH$ સર્જ કહેવામાં આવે છે.
આ $LH$ સર્જ ગ્રાફિયન પુટિકાના તૂટવાની પ્રક્રિયાને પ્રેરે છે અને તેના દ્વારા અંડકોષ મુક્ત થાય છે,જેને અંડપાત (ovulation) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) મેનોપોઝ એટલે કે રજોનિવૃત્તિ એ માસિક ચક્રનો કાયમી અંત છે,જે અંડપિંડના પુટિકાઓના ઘટાડાને કારણે થાય છે.
જેમ જેમ અંડપિંડની પુટિકાઓ ઘટે છે,તેમ ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનું ઉત્પાદન નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે.
આ અંડપિંડના અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા મળતા નકારાત્મક પ્રતિપોષણ (negative feedback) ના અભાવને કારણે,અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ ગોનાડોટ્રોપિન,ખાસ કરીને $FSH$ (ફોલિકલ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) નો સ્ત્રાવ વધારે છે.
આમાં,$FSH$ ના સ્તરમાં વધારો ખાસ કરીને નોંધપાત્ર અને લાંબા સમય સુધી ટકી રહે છે,જેના પરિણામે રક્તમાં $FSH$ ની સાંદ્રતા વધે છે,જે ત્યારબાદ મૂત્ર દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.

(A) પ્રોજેસ્ટેરોન એ મુખ્ય માદા જાતીય અંતઃસ્ત્રાવ છે અને તે એક સ્ટીરોઈડ છે.
તે માનવ માદાઓમાં માસિક ચક્રના ઉત્તરાર્ધ દરમિયાન કોર્પસ લ્યુટિયમ તરીકે ઓળખાતી કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી પેશી દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી મુક્ત થતો લ્યુટિનાઇઝિંગ અંતઃસ્ત્રાવ $(LH)$ ગ્રાફિયન પુટિકાના તૂટવા માટે જવાબદાર છે,જેનાથી અંડકોષ મુક્ત થાય છે. આ પ્રક્રિયા તૂટેલી પુટિકાને કોર્પસ લ્યુટિયમ નામની પીળી રચનામાં ફેરવે છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(D) માસિક ચક્રનું નિયમન ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન હોર્મોન્સ દ્વારા થાય છે.
જ્યારે અંડકોષનું ફલન થતું નથી,ત્યારે કોર્પસ લ્યુટિયમનું વિઘટન થાય છે,જેના કારણે પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનના સ્તરમાં તીવ્ર ઘટાડો થાય છે.
આ હોર્મોન્સના ઘટાડાને કારણે ગર્ભાશયની રક્તવાહિનીઓનું સંકોચન થાય છે,જે ગર્ભાશયના એન્ડોમેટ્રિયમમાં ઇસ્કેમિયા (રક્ત પુરવઠાનો અભાવ) તરફ દોરી જાય છે.
પરિણામે,ગર્ભાશયનું અધિચ્છદ (એન્ડોમેટ્રિયમ) ખરી પડે છે,જેને માસિક સ્રાવ કહેવામાં આવે છે.

(D) માસિક ચક્ર હોર્મોન્સની જટિલ આંતરક્રિયા દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1$. ચક્રની શરૂઆત ફોલિક્યુલર તબક્કાથી થાય છે,જેમાં અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) સ્ત્રાવ થાય છે,જે અંડાશયના પુટિકાઓના વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. જેમ જેમ પુટિકાઓ વધે છે,તેમ તેમ તે એસ્ટ્રોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરના પ્રસાર તરફ દોરી જાય છે.
$3$. અંડપાત પછી,તૂટેલી પુટિકા કોર્પસ લ્યુટિયમમાં ફેરવાય છે,જે ગર્ભધારણ માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,હોર્મોનલ પ્રવૃત્તિનો સાચો ક્રમ $FSH$,એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન છે.

(A) માસિક ચક્રના માસિક ધર્મ તબક્કા દરમિયાન,ફલન ન થવાને કારણે કોર્પસ લ્યુટિયમનું વિઘટન થઈને તે કોર્પસ આલ્બિકન્સમાં ફેરવાય છે.
જેમ જેમ કોર્પસ લ્યુટિયમનું વિઘટન થાય છે,તેમ તે પ્રોજેસ્ટેરોન હોર્મોનનું ઉત્પાદન કરવાનું બંધ કરે છે.
પરિણામે,રુધિરમાં પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ના તૂટવાની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે (માસિક ધર્મ).
તેથી,માસિક ધર્મ દરમિયાન પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર નીચું હોય છે.

(A) $Corpus$ $luteum$ એ માસિક ચક્ર દરમિયાન $Graafian$ $follicle$ માંથી અંડકોષ મુક્ત થયા પછી અંડાશયમાં રચાતી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે.
તે મુખ્યત્વે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે, જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.

(B) માનવ માદામાં,માસિક ચક્ર આશરે $28$ દિવસનું હોય છે.
અંડપાત (ovulation) પછી,જે સામાન્ય રીતે $14$મા દિવસે થાય છે,બાકી રહેલ પુટિકા કોર્પસ લ્યુટિયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
કોર્પસ લ્યુટિયમ મોટા પ્રમાણમાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે.
જો ફલન ન થાય,તો કોર્પસ લ્યુટિયમ લગભગ $14$ દિવસ પછી વિઘટિત થઈ જાય છે,જેના પરિણામે પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર ઘટે છે અને ત્યારબાદ ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરનું વિઘટન (માસિક સ્રાવ) થાય છે.

(B) સ્ત્રીઓમાં માસિક ચક્રના બંધ થવાની પ્રક્રિયાને મેનોપોઝ (રજોનિવૃત્તિ) કહેવામાં આવે છે.
મેનોપોઝ સામાન્ય રીતે સ્ત્રીઓમાં $45$ થી $50$ વર્ષની ઉંમરે થાય છે,જે પ્રજનન અવસ્થાના અંતને સૂચવે છે.

(D) માસિક ચક્ર એ પ્રાઈમેટ્સ (જેમ કે મનુષ્યો,વાંદરાઓ અને એપ) નું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. તેની સરખામણીમાં,અન્ય જરાયુજ સસ્તન પ્રાણીઓ (બિન-પ્રાઈમેટ્સ) માં ઋતુચક્ર (oestrous cycle) જોવા મળે છે,જેમાં પ્રજનન માટેની ચોક્કસ સમયગાળાની સક્રિયતા હોય છે.

(C) માનવ સ્ત્રીઓમાં,માસિક ચક્ર સામાન્ય રીતે પ્રજનન વય (રજોદર્શન) પર શરૂ થાય છે અને $45$ થી $50$ વર્ષની ઉંમરની આસપાસ બંધ થઈ જાય છે. માસિક ચક્રના કાયમી બંધ થવાને રજોનિવૃત્તિ (Menopause) કહેવામાં આવે છે. આ સ્ત્રીના જીવનમાં પ્રજનન તબક્કાના અંતને સૂચવે છે.

(A) માસિક ચક્રના પ્રોલિફેરેટિવ તબક્કા (ફોલિક્યુલર તબક્કા) દરમિયાન,ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર પુનઃનિર્માણ પામે છે.
$A$. આ તબક્કા દરમિયાન ગર્ભાશયની ગ્રંથીઓ પ્રમાણમાં સીધી અને સાંકડી હોય છે,કોર્કસ્ક્રૂ આકારની હોતી નથી. કોર્કસ્ક્રૂ આકારની (ગૂંચળાદાર) ગ્રંથીઓ સ્ત્રાવી (લ્યુટિયલ) તબક્કાની લાક્ષણિકતા છે.
$B$. અંતઃસ્તરમાં પક્ષ્મલ કોષો હાજર હોય છે.
$C$. પ્રોલિફેરેટિવ તબક્કામાં પેશીઓની જાડાઈ વધતી હોવાથી સ્ટ્રોમલ કોષોનું સમભાજન જોવા મળે છે.
$D$. પ્રોલિફેરેટિવ તબક્કા દરમિયાન સીધી ધમનીઓ હાજર હોય છે,જે પાછળથી સ્ત્રાવી તબક્કામાં ગૂંચળાદાર સર્પાકાર ધમનીઓમાં ફેરવાય છે.
તેથી,આ તબક્કા દરમિયાન કોર્કસ્ક્રૂ આકારની ગર્ભાશયની ગ્રંથીઓ સૌથી ઓછી જોવા મળે છે.

(D) સામાન્ય પુખ્ત સ્ત્રીમાં, માસિક ચક્ર સામાન્ય રીતે $28$ દિવસનું હોય છે.
આ ચક્રમાં અંતઃસ્ત્રાવી ફેરફારોની શ્રેણીનો સમાવેશ થાય છે જે ગર્ભાશયને સંભવિત ગર્ભાવસ્થા માટે તૈયાર કરે છે.
ચક્ર માસિક સ્રાવના પ્રથમ દિવસે શરૂ થાય છે અને આગામી માસિક સ્રાવ શરૂ થાય તે પહેલાં સમાપ્ત થાય છે.
તેથી, સરેરાશ સમયગાળો $28$ દિવસ માનવામાં આવે છે.

(C) $28$ દિવસના સામાન્ય માનવ માસિક ચક્રમાં,ચક્રને વિવિધ તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે.
અંડપાત એ ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા છે.
આ ઘટના $LH$ સર્જ ($LH$ surge) દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે,જે ચક્રના મધ્યમાં થાય છે.
તેથી,અંડપાત સામાન્ય રીતે ચક્રના $14$ મા દિવસે થાય છે.

(D) બિન-પ્રાઈમેટ સસ્તન પ્રાણીઓ (જેમ કે ગાય,ઘેટાં,ઉંદર,હરણ,કૂતરા અને વાઘ) માં તેમના પ્રજનન તબક્કા દરમિયાન પ્રજનન તંત્રમાં થતા ચક્રીય ફેરફારોને $Oestrous$ ચક્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,પ્રાઈમેટ સસ્તન પ્રાણીઓ (જેમ કે વાંદરા,એપ અને મનુષ્યો) માં $Menstrual$ ચક્ર જોવા મળે છે.
તેથી,બિન-માનવ માદા સસ્તન પ્રાણીઓમાં જાતીય પ્રવૃત્તિના ચક્રીય સમયગાળા માટે સાચો શબ્દ $Oestrous$ ચક્ર છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનના ઉચ્ચ સ્તરને કારણે અંડપાત (ovulation) અટકી જાય છે,જે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી $FSH$ અને $LH$ ના સ્ત્રાવને દબાવે છે. તેથી,ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન કોઈ અંડકોષ મુક્ત થતો નથી. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન અંડકોષ મુક્ત થાય છે તે વિધાન જૈવિક રીતે ખોટું છે.

(B) માનવ માદામાં માસિક ચક્ર સામાન્ય રીતે $28$ દિવસનું હોય છે.
અંડપાત,જે ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા છે,તે $LH$ સર્જને કારણે થાય છે.
આ ઘટના સામાન્ય રીતે ચક્રના $14$ મા દિવસે થાય છે.
પ્રસારિત તબક્કો (પુટિકીય તબક્કો) $5$ થી $14$ મા દિવસ સુધી ચાલે છે.
તેથી,અંડપાત પ્રસારિત તબક્કાના અંતમાં થાય છે.

(C) માસિક ચક્ર હાયપોથેલેમસ,અગ્ર પિટ્યુટરી અને અંડાશયના અંતઃસ્ત્રાવોની આંતરક્રિયા દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1$. ચક્રની શરૂઆત ફોલિક્યુલર તબક્કાથી થાય છે,જેમાં અગ્ર પિટ્યુટરી $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) નો સ્ત્રાવ કરે છે,જે અંડાશયના પુટિકાઓના વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. જેમ જેમ પુટિકાઓ વિકસે છે,તેમ તેમ તે ઇસ્ટ્રોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરના પ્રસાર તરફ દોરી જાય છે.
$3$. અંડપાત પછી,તૂટેલી પુટિકા કોર્પસ લ્યુટિયમમાં ફેરવાય છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભધારણ માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે.
$4$. તેથી,અંતઃસ્ત્રાવી પ્રભાવનો સાચો ક્રમ $FSH$,ત્યારબાદ ઇસ્ટ્રોજન અને અંતે પ્રોજેસ્ટેરોન છે.

(C) માસિક ચક્ર વિવિધ તબક્કાઓ ધરાવે છે. ફોલિક્યુલર તબક્કા દરમિયાન,ગોનાડોટ્રોપિન ($LH$ અને $FSH$) નો સ્ત્રાવ ધીમે ધીમે વધે છે અને તે ફોલિકલના વિકાસ તેમજ વિકસતા ફોલિકલ્સ દ્વારા એસ્ટ્રોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
એસ્ટ્રોજન એ માસિક ચક્રના પ્રસારિત તબક્કા (proliferative phase) દરમિયાન ગર્ભાશયના એન્ડોમેટ્રિયમના પ્રસાર માટે જવાબદાર મુખ્ય હોર્મોન છે.
બીજી તરફ,પ્રોજેસ્ટેરોન મુખ્યત્વે અંડપાત (ovulation) પછી એન્ડોમેટ્રિયમની જાળવણી માટે જવાબદાર છે.

(B) $28$ દિવસના સામાન્ય માસિક ચક્રમાં:
$1$. માસિક સ્રાવનો તબક્કો $1-5$ દિવસ દરમિયાન થાય છે.
$2$. ફોલિક્યુલર (પ્રસારણ) તબક્કો $6-13$ દિવસ દરમિયાન થાય છે,જેમાં ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર (એન્ડોમેટ્રિયમ) પુનઃનિર્માણ પામે છે.
$3$. અંડપાત (અંડકોષ મુક્ત થવો) $14$મા દિવસે થાય છે.
$4$. લ્યુટિયલ (સ્ત્રાવી) તબક્કો $15-28$ દિવસ દરમિયાન થાય છે,જેમાં પ્રોજેસ્ટેરોનના ઊંચા સ્તરને કારણે ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર ગર્ભના સ્થાપન માટે પોષક તત્વોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરનું પુનઃનિર્માણ સામાન્ય રીતે $5$ થી $10$ દિવસની વચ્ચે થાય છે,જે વિકલ્પ $B$ ને સાચો જવાબ બનાવે છે.

(A) ઋતુચક્ર એ માદા પ્રાઈમેટમાં જોવા મળતી એક લાક્ષણિક પ્રજનન ઘટના છે,જેમાં મનુષ્યો,વાંદરાઓ અને એપનો સમાવેશ થાય છે.
તેની સામે,મોટાભાગના અન્ય સસ્તન પ્રાણીઓમાં મદચક્ર (estrous cycle) જોવા મળે છે.
તેથી,ઋતુચક્ર ખાસ કરીને માદા પ્રાઈમેટમાં જોવા મળે છે.

(A) માસિક ધર્મની શરૂઆત રુધિરમાં પ્રોજેસ્ટેરોન હોર્મોનના સ્તરમાં ઘટાડો થવાને કારણે થાય છે.
જેમ જેમ કોર્પસ લ્યુટિયમનું વિઘટન થાય છે,તેમ પ્રોજેસ્ટેરોનનું ઉત્પાદન ઘટે છે.
પ્રોજેસ્ટેરોનના આ ઘટાડાને કારણે ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર (એન્ડોમેટ્રિયમ) તૂટી જાય છે અને બહાર નીકળી જાય છે,જેના પરિણામે રક્તસ્ત્રાવ થાય છે.

(B) મનુષ્યોમાં માસિક ચક્ર ચાર મુખ્ય તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલું છે: રજોસ્ત્રાવ તબક્કો,પુટકીય (અથવા પ્રસર્જન) તબક્કો,અંડપાત તબક્કો અને લ્યુટિયલ (અથવા સ્ત્રાવી) તબક્કો.
$1$. રજોસ્ત્રાવ તબક્કો સામાન્ય રીતે $3-5$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
$2$. પુટકીય તબક્કો રજોસ્ત્રાવ તબક્કા પછી આવે છે અને લગભગ $10-14$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
$3$. અંડપાત તબક્કો લગભગ $14$ મા દિવસે થાય છે.
$4$. લ્યુટિયલ તબક્કો લગભગ $14$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
જોકે,પ્રશ્ન $7-8$ દિવસ ચાલતા તબક્કા વિશે પૂછે છે,જે ઘણીવાર પુટકીય તબક્કાના વિકાસશીલ ભાગ સાથે સંકળાયેલ હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,પુટકીય તબક્કો સૌથી યોગ્ય છે કારણ કે તે નોંધપાત્ર સમયગાળા દરમિયાન પુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને પરિપક્વતાને આવરી લે છે.

(C) પ્રથમ માસિકચક્રની શરૂઆત તરૂણાવસ્થા (Puberty) દરમિયાન થાય છે. આ ઘટનાને રજોદર્શન (Menarche) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પ્રસુતિ એ બાળકના જન્મની પ્રક્રિયા છે.
મેનોપોઝ એ માસિકચક્રની કાયમી સમાપ્તિ છે,જે જીવનના પાછળના તબક્કે થાય છે.
ગર્ભસ્થાપન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં બ્લાસ્ટોસિસ્ટ ગર્ભાશયની દીવાલ સાથે જોડાય છે.

(C) માનવ સ્ત્રીઓમાં,પ્રજનન તબક્કો રજોદર્શન (પુખ્તાવસ્થામાં માસિક ધર્મની શરૂઆત) થી રજોનિવૃત્તિ સુધીનો હોય છે.
રજોનિવૃત્તિ એ માસિક ચક્રની કાયમી સમાપ્તિ છે,જે સામાન્ય રીતે $45$ થી $50$ વર્ષની ઉંમર વચ્ચે થાય છે.
આ સ્ત્રીમાં પ્રજનન તબક્કાના અંતને સૂચવે છે,કારણ કે અંડાશય ઇંડા મુક્ત કરવાનું બંધ કરે છે અને પ્રજનન હોર્મોન્સનું ઉત્પાદન નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે.
તેથી,$45$ વર્ષની ઉંમર પછી સ્ત્રીમાં પ્રજનન ક્ષમતા ગુમાવવાની ક્રિયા માટેનો સાચો શબ્દ રજોનિવૃત્તિ (Menopause) છે.

(A) માનવ માદાઓમાં પ્રજનન તબક્કો રજોદર્શન (યૌવનારંભે માસિક સ્રાવની શરૂઆત) થી લઈને મેનોપોઝ (આશરે $50$ વર્ષની ઉંમરે માસિક સ્રાવ બંધ થવો) સુધીનો હોય છે.
આ સમયગાળા દરમિયાન,પ્રાઈમેટ્સના અંડપિંડ અને સહાયક નલિકાઓમાં થતા ચક્રીય ફેરફારોને માસિકચક્ર કહેવામાં આવે છે.
તે મનુષ્યો સહિતના પ્રાઈમેટ્સની લાક્ષણિકતા છે અને આ બે શારીરિક સીમાચિહ્નો વચ્ચે પ્રજનન સ્વાસ્થ્ય અને ફળદ્રુપતાનું પ્રાથમિક સૂચક છે.

(A) માસિક ચક્રમાં ગર્ભાશયના અસ્તરનું સમયાંતરે તૂટવું અને પુનઃસર્જન થવું સામેલ છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$Endometrium$ (ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર) એ ગર્ભાશયનું અંદરનું ગ્રંથિમય સ્તર છે.
માસિક સ્રાવના તબક્કા દરમિયાન,જો ફલન ન થાય,તો $Endometrium$ તૂટી જાય છે અને માસિક રક્તસ્ત્રાવ તરીકે બહાર નીકળે છે.
ત્યારબાદ,ઇસ્ટ્રોજન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોની અસર હેઠળ,ગર્ભાવસ્થાની તૈયારી માટે પ્રસર્જન તબક્કા (proliferative phase) દરમિયાન $Endometrium$ નું પુનઃસર્જન થાય છે.

(C) માનવ માદામાં, અંડપાત પછી તૂટેલા ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી કોર્પસ લ્યુટીયમનું નિર્માણ થાય છે。
જો ગર્ભધારણ (ફલન) ન થાય, તો કોર્પસ લ્યુટીયમ જળવાઈ રહેતું નથી કારણ કે માનવ કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$ અંતઃસ્ત્રાવ ગેરહાજર હોય છે。
પરિણામે, કોર્પસ લ્યુટીયમ નાશ પામે છે અને તંતુમય પેશીના સમૂહમાં ફેરવાય છે જેને કોર્પસ આલ્બિકન્સ કહેવાય છે。
આના કારણે $\text{પ્રોજેસ્ટેરોન}$ અને $\text{એસ્ટ્રોજન}$ ના સ્તરમાં તીવ્ર ઘટાડો થાય છે, જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરના તૂટવાની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે, જેના પરિણામે માસિક સ્રાવ થાય છે。

(D) માસિક ચક્ર ચાર તબક્કાઓ ધરાવે છે: ઋતુસ્ત્રાવ,પુટિકીય (પોલિફરેશન) તબક્કો,અંડપતન અને લ્યુટીયલ (સ્ત્રાવી) તબક્કો.
$1$. ઋતુસ્ત્રાવમાં જ્યારે અંડકોષ ફલિત થતો નથી ત્યારે એન્ડોમેટ્રિયમનું વિઘટન થાય છે (માયોમેટ્રિયમનું નહીં).
$2$. અંડપતન દરમિયાન,$LH$ અને $FSH$ તેમના મહત્તમ સ્તરે પહોંચે છે,પરંતુ પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ અટકતો નથી; કોર્પસ લ્યુટીયમની રચના પછી તે વધવાનું શરૂ થાય છે.
$3$. પોલિફરેશન તબક્કામાં એન્ડોમેટ્રિયમનું પુનઃસર્જન (માયોમેટ્રિયમનું નહીં) અને ગ્રાફિયન પુટિકાની પરિપક્વતા થાય છે.
$4$. કોર્પસ લ્યુટીયમનો વિકાસ સ્ત્રાવી તબક્કા દરમિયાન થાય છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્ત્રાવમાં નોંધપાત્ર વધારા દ્વારા લાક્ષણિક છે,જે એન્ડોમેટ્રિયમને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે.

(B) માસિકચક્ર એ માદા પ્રજનન તંત્રમાં અંતઃસ્ત્રાવોના ઉત્પાદન અને ગર્ભાશય તથા અંડપિંડની રચનાઓમાં થતા કુદરતી ફેરફારોની શ્રેણી છે। માનવ માદામાં, આ ચક્ર સરેરાશ લગભગ $28$ દિવસના અંતરાલે પુનરાવર્તિત થાય છે। આ ચક્ર માસિક સ્રાવના પ્રથમ દિવસે શરૂ થાય છે અને આગામી માસિક સ્રાવ શરૂ થાય તે પહેલાં પૂર્ણ થાય છે।

(B) માસિકચક્ર સામાન્ય રીતે $28$ દિવસનું હોય છે. અંડપાત (Ovulation),જે ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા છે,તે $LH$ સર્જ ($LH$ surge) ને કારણે થાય છે. આ સર્જ સામાન્ય રીતે ચક્રના મધ્યમાં,ખાસ કરીને $28$ દિવસના ચક્રમાં $14$ મા દિવસે જોવા મળે છે. તેથી,$12-14$ દિવસનો ગાળો અંડપાત માટે સૌથી સચોટ સમયગાળો છે.

(B) માનવ માસિક ચક્રમાં,જો ફલન થતું નથી,તો કોર્પસ લ્યુટીયમનું વિઘટન થવાનું શરૂ થાય છે.
જેમ કોર્પસ લ્યુટીયમ વિઘટિત થાય છે,તેમ તે પ્રોજેસ્ટેરોન હોર્મોનનું ઉત્પાદન કરવાનું બંધ કરે છે.
પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્તરમાં ઝડપી ઘટાડો થવાથી ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરનું વિઘટન થાય છે,જેના પરિણામે માસિક સ્રાવ (menstruation) થાય છે.
તેથી,સાચી ઘટના પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્ત્રાવમાં ઝડપી ઘટાડો છે.

(B) સામાન્ય $28$ દિવસના માસિકચક્રમાં,અંડપાતની પ્રક્રિયા $14$ મા દિવસે થાય છે. આને માસિકચક્રનો મધ્યભાગ ગણવામાં આવે છે. આ તબક્કા દરમિયાન,લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ નો વધારો ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે.

(C) માનવ માસિક ચક્રના સામાન્ય $28$ દિવસના સમયગાળામાં,ચક્રને વિવિધ તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે.
અંડપાત એ ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા છે.
તે $LH$ સર્જ ($LH$ surge) દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે,જે ચક્રના મધ્યમાં જોવા મળે છે.
$28$ દિવસના ચક્ર માટે,અંડપાત $14$ મા દિવસે થાય છે.

(D) માસિક ચક્ર મુખ્યત્વે ચાર તબક્કાઓ ધરાવે છે: માસિક પ્રવાહ તબક્કો,પુટીકીય (અથવા વૃદ્ધિ) તબક્કો,અંડપાત તબક્કો અને લ્યુટીયલ (અથવા સ્ત્રાવી) તબક્કો.
લ્યુટીયલ તબક્કા દરમિયાન,તૂટેલી પુટીકા કોર્પસ લ્યુટિયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે મોટા પ્રમાણમાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ ઉચ્ચ સ્ત્રાવી પ્રવૃત્તિને કારણે,લ્યુટીયલ તબક્કાને સ્ત્રાવી તબક્કો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(A) માસિકચક્ર મુખ્યત્વે ચાર તબક્કાઓ ધરાવે છે: માસિક સ્ત્રાવનો તબક્કો,ફોલિક્યુલર (અથવા પ્રોલિફરેટિવ) તબક્કો,અંડપાતનો તબક્કો અને લ્યુટીયલ (અથવા સ્ત્રાવી) તબક્કો.
અંડપાત પછી,તૂટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા $LH$ (લ્યુટીનાઇઝિંગ હોર્મોન) ની અસર હેઠળ કોર્પસ લ્યુટીયમ નામની કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે.
આ રૂપાંતરણ માસિકચક્રના લ્યુટીયલ તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) એન્ડોમેટ્રિયમ એ ગર્ભાશયનું અંદરનું સ્તર છે.
માસિક ચક્ર દરમિયાન,કોર્પસ લ્યુટિયમ મોટા પ્રમાણમાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે એન્ડોમેટ્રિયમની જાળવણી માટે આવશ્યક છે.
ફલિત અંડકોષના સ્થાપન અને ગર્ભાવસ્થાની અન્ય ઘટનાઓ માટે પ્રોજેસ્ટેરોન જરૂરી છે.
જો પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર ઘટી જાય,તો એન્ડોમેટ્રિયમનું વિઘટન થવા લાગે છે,જેના પરિણામે માસિક સ્રાવ થાય છે.

(D) માસિકચક્રની લંબાઈ $30$ દિવસ છે. અંડપતન સામાન્ય રીતે આગામી માસિકચક્ર શરૂ થવાના $14$ દિવસ પહેલા થાય છે. તેથી, અંડપતનનો દિવસ આ રીતે ગણવામાં આવે છે: $\text{ચક્રની લંબાઈ} - 14 = 30 - 14 = 16$. આમ, અંડપતન ચક્રના $16$ મા દિવસે જોવા મળે છે.

(C) માસિકચક્રની શરૂઆત પુટિકા અવસ્થા (follicular phase) થી થાય છે,જેમાં અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) મુક્ત થાય છે જે અંડપિંડની પુટિકાઓના વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે.
જેમ જેમ પુટિકાઓનો વિકાસ થાય છે,તેમ તે ઇસ્ટ્રોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.
અંડપાત (ovulation) પછી,તૂટેલી પુટિકા કોર્પસ લ્યુટિયમમાં ફેરવાય છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે જેથી ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર જળવાઈ રહે.
તેથી,અંતઃસ્ત્રાવોનો સાચો ક્રમ $FSH$,ત્યારબાદ ઇસ્ટ્રોજન અને અંતે પ્રોજેસ્ટેરોન છે.

(B) તરુણાવસ્થા એ એવો સમયગાળો છે જેમાં કિશોર જાતીય પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કરે છે અને પ્રજનન માટે સક્ષમ બને છે.
માનવ સ્ત્રીઓમાં,તરુણાવસ્થાની શરૂઆત સામાન્ય રીતે $11$ થી $14$ વર્ષની ઉંમરની વચ્ચે થાય છે.
આ તબક્કો ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,જેમ કે સ્તનોનો વિકાસ,નિતંબનો વિસ્તાર અને માસિક ચક્ર (રજોદર્શન) ની શરૂઆત.
તેથી,સ્ત્રીઓમાં તરુણાવસ્થાની શરૂઆત માટેની સાચી ઉંમર $11 - 14$ વર્ષ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. માસિક પ્રવાહી સરળતાથી જામતું નથી કારણ કે તેમાં ફાઈબ્રિનોલાઈસિન (fibrinolysin) નામનો ઉત્સેચક હોય છે,જે ફાઈબ્રિનના ગઠ્ઠાને તોડી નાખે છે,જેથી પ્રવાહી વહી શકે તેવું રહે છે.
વિધાન $A$ સાચું છે: રજોનિવૃત્તિ સમયે અંડપિંડ ગોનેડોટ્રોપિન ($FSH$ અને $LH$) સામે પ્રતિભાવ આપવાનું બંધ કરે છે,જેના કારણે અંડપિંડના અંતઃસ્ત્રાવોના અભાવે લોહીમાં આ અંતઃસ્ત્રાવોનું પ્રમાણ ખૂબ વધી જાય છે.
વિધાન $B$ સાચું છે: તરુણાવસ્થામાં પ્રથમ માસિક ચક્રની શરૂઆતને મેનાર્ક કહેવામાં આવે છે.
વિધાન $C$ સાચું છે: સામાન્ય માસિક ચક્ર દરમિયાન આશરે $30-50 \ ml$ રુધિરનો વ્યય થાય છે,જેમાં $40 \ ml$ એ સરેરાશ પ્રમાણ છે.

(A) માસિકચક્ર ચાર તબક્કાઓ ધરાવે છે: ઋતુસ્ત્રાવ તબક્કો,પુટકીય તબક્કો,અંડપાત તબક્કો અને લ્યુટીયલ તબક્કો.
$1$. પુટકીય તબક્કાને 'પ્રસારિત તબક્કો' (Proliferative phase) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,કારણ કે આ સમયગાળા દરમિયાન ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર કોષવિભાજન દ્વારા પુનઃનિર્માણ પામે છે.
$2$. સ્ત્રાવી તબક્કો એ લ્યુટીયલ તબક્કાનું બીજું નામ છે.
$3$. તેથી,પુટકીય તબક્કા માટેનું સાચું વૈકલ્પિક નામ પ્રસારિત તબક્કો છે.

(C) રજોદર્શન એ ગર્ભાશયના અસ્તર (એન્ડોમેટ્રિયમ) નું તૂટવું છે જે ત્યારે થાય છે જ્યારે અંડકોષનું ફલન થતું નથી.
માસિક ચક્ર દરમિયાન,કોર્પસ લ્યુટિયમ એન્ડોમેટ્રિયમને જાળવી રાખવા માટે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
જો ફલન ન થાય,તો કોર્પસ લ્યુટિયમનું વિઘટન થાય છે,જેના પરિણામે પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર ઝડપથી ઘટી જાય છે.
પ્રોજેસ્ટેરોનના આ ઘટાડાને કારણે ગર્ભાશયનું અસ્તર અને તેની રુધિરવાહિનીઓ તૂટી જાય છે,જેના પરિણામે રજોદર્શન થાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. પુટકીય તબક્કા (follicular phase) દરમિયાન,ગોનાડોટ્રોપિન ($LH$ અને $FSH$) નો સ્ત્રાવ વાસ્તવમાં ક્રમશઃ વધે છે. $LH$ અને $FSH$ માં આ વધારો પુટકીય વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે તેમજ વિકસતા પુટકો દ્વારા ઇસ્ટ્રોજનનો સ્ત્રાવ પણ વધારે છે. અન્ય વિધાનો સાચા છે: $A$ સાચું છે કારણ કે જો ફલન ન થાય તો કોર્પસ લ્યુટિયમનું વિઘટન થાય છે; $B$ સાચું છે કારણ કે સગર્ભાવસ્થા દરમિયાન માસિકચક્ર અટકી જાય છે; અને $D$ સાચું છે કારણ કે એન્ડોમેટ્રિયલ અસ્તર અને તેની રુધિરવાહિનીઓ તૂટવાને કારણે માસિક સ્ત્રાવ થાય છે.

(D) માનવ માસિકચક્ર એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જે વિવિધ અંતઃસ્ત્રાવોના સંકલિત કાર્ય દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1$. $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અંડપિંડના પુટિકાઓની વૃદ્ધિને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) અંડપાત અને કોર્પસ લ્યુટિયમના નિર્માણને પ્રેરે છે.
$3$. ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન એ અંડપિંડના અંતઃસ્ત્રાવો છે જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરની જાડાઈ અને જાળવણીનું નિયમન કરે છે.
આ તમામ અંતઃસ્ત્રાવો માસિકચક્રના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવતા હોવાથી,સાચો જવાબ 'ઉપરના તમામ' છે.

(B) $28$ દિવસના માસિકચક્રમાં,$LH$ અને $FSH$ નું પ્રમાણ ચક્રના મધ્યમાં,ખાસ કરીને $14$ મા દિવસની આસપાસ મહત્તમ સ્તરે પહોંચે છે.
ચક્રના મધ્યમાં $LH$ ના સ્ત્રાવમાં થતા આ ઝડપી વધારાને $LH$ સર્જ ($LH$ surge) કહેવામાં આવે છે.
આ સર્જ ગ્રાફિયન પુટિકાના તૂટવાની પ્રક્રિયાને પ્રેરે છે અને તેના પરિણામે અંડકોષપાત (ovulation) થાય છે.
આ સમયે $FSH$ પણ તેના મહત્તમ સ્તરે પહોંચે છે જે પુટિકાની અંતિમ પરિપક્વતામાં મદદ કરે છે.

(C) માસિક ચક્ર એ હાયપોથેલેમસ,અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ અને અંડપિંડના અંતઃસ્ત્રાવોની આંતરક્રિયા દ્વારા નિયંત્રિત થતી એક જટિલ પ્રક્રિયા છે.
$1$. હાયપોથેલેમસ $GnRH$ (ગોનાડોટ્રોપિન-રિલીઝિંગ હોર્મોન) મુક્ત કરે છે,જે અગ્ર પિટ્યુટરીને $FSH$ (ફોલિકલ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. $FSH$ અને $LH$ અંડપિંડ પર કાર્ય કરીને પુટિકાઓના વિકાસ અને અંડપિંડના અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે.
$3$. આ અંડપિંડના અંતઃસ્ત્રાવો બદલામાં ગર્ભાશયના ચક્ર (એન્ડોમેટ્રિયલ ફેરફારો) નું નિયમન કરે છે અને પિટ્યુટરી તથા હાયપોથેલેમસને પ્રતિપોષણ (feedback) આપે છે.
તેથી,માસિક ચક્રના નિયમન માટે પિટ્યુટરીના અંતઃસ્ત્રાવો ($LH$ અને $FSH$) અને અંડપિંડના અંતઃસ્ત્રાવો (ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન) બંને આવશ્યક છે.

(C) રજોનિવૃત્તિ એ માનવ માદામાં માસિક ચક્રની કાયમી સમાપ્તિ છે。
તે સામાન્ય રીતે $45$ થી $55$ વર્ષની ઉંમર વચ્ચે જોવા મળે છે。
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $50$ વર્ષ એ રજોનિવૃત્તિ માટેની સૌથી યોગ્ય સરેરાશ ઉંમર છે。

(D) પ્રોજેસ્ટેરોન એ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (એન્ડોમેટ્રિયમ) ને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી હોર્મોન છે.
જો ફલન ન થાય,તો કોર્પસ લ્યુટિયમનું વિઘટન થાય છે,જેના પરિણામે પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનના સ્તરમાં તીવ્ર ઘટાડો થાય છે.
પ્રોજેસ્ટેરોનનું આ પ્રમાણ ઘટવાથી ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરનું વિઘટન થાય છે,જે રજોદર્શન (માસિક સ્રાવ) માં પરિણમે છે.
તેથી,પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્તરમાં ઘટાડો એ માસિક ચક્રની શરૂઆત માટેનું મુખ્ય કારણ છે.

(A) સામાન્ય માસિકચક્રમાં,અંડપાત (ovulation) આગામી ચક્ર શરૂ થવાના $14$ દિવસ પહેલા થાય છે.
$35$ દિવસના ચક્ર માટે,અંડપાત $35 - 14 = 21$મા દિવસે થાય છે.
ફળદ્રુપ સમયગાળો સામાન્ય રીતે અંડપાતના $5$ દિવસ પહેલાથી લઈને અંડપાતના $1$ દિવસ પછી સુધીનો ગણવામાં આવે છે,કારણ કે શુક્રકોષો $5$ દિવસ સુધી જીવંત રહી શકે છે અને અંડકોષ લગભગ $24$ કલાક જીવંત રહે છે.
તેથી,ફળદ્રુપ સમયગાળો $21 - 5 = 16$મા દિવસથી $21 + 3 = 24$મા દિવસ સુધીનો હોય છે (સુરક્ષા માટે થોડો વધારાનો સમય ગણતા).
આમ,ફળદ્રુપ સમયગાળો $16$ થી $24$ દિવસનો છે.