Evidences of Evolution Questions in Gujarati

(D) કાર્યસદ્રશ અંગો એવા અંગો છે જે સમાન કાર્યો કરે છે પરંતુ તેમની ઉત્ક્રાંતિની ઉત્પત્તિ અને શરીરરચના અલગ હોય છે. આ ઘટનાને અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (convergent evolution) કહેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,પતંગિયાની પાંખો અને પક્ષીની પાંખો કાર્યસદ્રશ છે; બંને ઉડવાનું કાર્ય કરે છે પરંતુ તે અલગ-અલગ પૂર્વજ રચનાઓમાંથી સ્વતંત્ર રીતે વિકસિત થયા છે.

(D) સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન ઉત્ક્રાંતિના મૂળ અને સમાન પાયાની રચના ધરાવે છે,ભલે તેઓ અલગ-અલગ કાર્યો કરતા હોય.
$1$. મચ્છર અને પતંગિયાની પાંખો એ કાર્યસદ્રશ અંગો છે કારણ કે તેઓ સમાન કાર્ય (ઉડવાનું) કરે છે પરંતુ તેમનું ભ્રૂણીય મૂળ અલગ છે.
$2$. પતંગિયા અને પક્ષીની પાંખો પણ કાર્યસદ્રશ અંગો છે.
$3$. વંદા અને પતંગિયાના મુખાંગો પણ કાર્યસદ્રશ છે કારણ કે તેઓ સમાન રચનાત્મક ઘટકો હોવા છતાં ખોરાક લેવાની અલગ-અલગ પદ્ધતિઓ માટે અનુકૂલિત થયેલા છે.
આમ,આપેલ તમામ જોડીઓ સમમૂલક અંગોને બદલે કાર્યસદ્રશ અંગોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) સમમૂલકતા એટલે એવી રચનાઓ કે જેનું ઉત્ક્રાંતિનું મૂળ સમાન હોય અને શરીરરચના સમાન હોય,ભલે તે અલગ-અલગ કાર્યો કરતી હોય.
$1$. વ્હેલના મીનપક્ષ,ચામાચીડિયાની પાંખો અને માનવના અગ્ર ઉપાંગો એ સમમૂલક અંગોના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.
$2$. આ બધામાં સમાન અસ્થિબંધારણ (હ્યુમરસ,રેડિયસ,અલ્ના,કાર્પલ્સ,મેટાકાર્પલ્સ અને ફેલેન્જીસ) જોવા મળે છે,જે સામાન્ય પૂર્વજમાંથી વારસામાં મળેલ છે,તેમ છતાં તેઓ તરવા,ઉડવા કે પકડવા જેવા વિવિધ કાર્યો માટે અનુકૂલિત થયેલા છે.
$3$. પતંગિયા અને પક્ષીઓની પાંખો કાર્યસદૃશતા (Analogy) દર્શાવે છે,સમમૂલકતા નહીં.
$4$. વીંછીનો ડંખ અને એપિસનો ડંખ એ કાર્યસદૃશ રચનાઓ છે.

(A) અભિસારી ઉદ્દવિકાસ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં નજીકનો સંબંધ ન ધરાવતા સજીવો સમાન પર્યાવરણ અથવા નિવસનતંત્રમાં અનુકૂલન સાધવાને પરિણામે સ્વતંત્ર રીતે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે.
આ પ્રક્રિયા કાર્યસદ્રશ અંગોના વિકાસ તરફ દોરી જાય છે,જે એવી રચનાઓ છે જે સમાન કાર્યો કરે છે પરંતુ તેમની ઉત્ક્રાંતિની ઉત્પત્તિ અને શરીરરચના અલગ હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,પતંગિયાની પાંખો અને પક્ષીની પાંખો એ કાર્યસદ્રશ અંગો છે જે ઉડવા માટે સ્વતંત્ર રીતે વિકસિત થયા છે.
તેથી,અભિસારી ઉદ્દવિકાસ એ કાર્યસદ્રશ અંગો સાથે જોડાયેલ છે.

(B) અવશિષ્ટ અંગો એવા શારીરિક અંગો છે જેમણે ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન તેમનું મૂળ પૂર્વજોનું કાર્ય ગુમાવી દીધું છે.
$A$. ત્રીજી દાઢ (અક્કલ દાઢ) એ મનુષ્યમાં એક અવશિષ્ટ અંગ છે.
$B$. નખ એ રક્ષણ અને પકડવા માટે ઉપયોગી કાર્યાત્મક અંગો છે; તે અવશિષ્ટ નથી.
$C$. બાહ્ય કર્ણના સ્નાયુઓ મનુષ્યમાં અવશિષ્ટ છે કારણ કે આપણે અન્ય સસ્તન પ્રાણીઓની જેમ આપણા કાન હલાવી શકતા નથી.
$D$. અંધાંત્ર (Caecum) એ મનુષ્યમાં એક અવશિષ્ટ અંગ છે,કારણ કે તે તૃણાહારી સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળતા મોટા અંધાંત્રની સરખામણીમાં ખૂબ જ નાનું અને નિષ્ક્રિય છે.

(D) અશ્મિઓ એ પ્રાચીન સજીવોના સચવાયેલા અવશેષો અથવા નિશાનીઓ છે. તે મુખ્યત્વે અવસાદી ખડકોમાં જોવા મળે છે. આનું કારણ એ છે કે અવસાદી ખડકો લાખો વર્ષો દરમિયાન કાંપ (રેતી,માટી અને કાંપ) ના સ્તરોના સંચય અને દબાણથી બને છે. જ્યારે કોઈ સજીવ મૃત્યુ પામે છે,ત્યારે તે આ કાંપ દ્વારા દટાઈ શકે છે,અને સમય જતાં દબાણને કારણે કાંપ ખડકમાં ફેરવાય છે,જે સજીવના બંધારણને અશ્મિ તરીકે સાચવી રાખે છે. અગ્નિકૃત ખડકો (જેમ કે ગ્રેનાઈટ અને લાવા) પીગળેલા મેગ્મામાંથી બને છે અને તે કાર્બનિક અવશેષોને સાચવવા માટે ખૂબ ગરમ હોય છે,જ્યારે રૂપાંતરિત ખડકો ઘણીવાર તીવ્ર ગરમી અને દબાણમાંથી પસાર થાય છે જે અશ્મિઓને નષ્ટ કરી દે છે.

(B) અશ્મિઓ એ ભૂતકાળના સજીવોના સચવાયેલા અવશેષો,છાપ અથવા નિશાનીઓ છે. તે ઉત્ક્રાંતિના સીધા પુરાવા પૂરા પાડે છે,કારણ કે તે એવા સજીવોનું અસ્તિત્વ દર્શાવે છે જે હવે લુપ્ત થઈ ગયા છે. તેથી,અશ્મિઓને લુપ્ત થયેલા પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના અવશેષો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(B) બટેટું ($Solanum$ $tuberosum$) એ રૂપાંતરિત પ્રકાંડ (કંદ) છે,જ્યારે શક્કરિયું ($Ipomoea$ $batatas$) એ રૂપાંતરિત મૂળ (કંદમૂળ) છે.
બંને ખોરાક સંગ્રહ કરવાનું સમાન કાર્ય કરે છે,પરંતુ તેમની ઉત્પત્તિ અલગ-અલગ છે (પ્રકાંડ વિરુદ્ધ મૂળ).
જે અંગોની ઉત્પત્તિ અલગ હોય પરંતુ કાર્ય સમાન હોય તેને કાર્યસદૃશ અંગો કહેવામાં આવે છે.
તેથી,બટેટા અને શક્કરિયાના ખાદ્ય ભાગો કાર્યસદૃશ અંગો છે.

(A) અવશિષ્ટ અંગો એવા શારીરિક બંધારણો છે જેમણે ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન તેમનું મૂળ પૂર્વજોનું કાર્ય ગુમાવી દીધું છે.
મનુષ્યમાં,પુચ્છાસ્થિ $(Coccyx)$,કૃમિરૂપ આંત્રપુચ્છ ($vermiform$ $appendix$) અને કાનના સ્નાયુઓ ($ear$ $muscles$) એ અવશિષ્ટ અંગોના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.
પુચ્છાસ્થિ એ પૂર્વજોની પૂંછડીનો અવશેષ છે,કૃમિરૂપ આંત્રપુચ્છ એ અંધાંત્રનો ઘટાડો થયેલો ભાગ છે જેનો ઉપયોગ પૂર્વજોમાં સેલ્યુલોઝના પાચન માટે થતો હતો,અને કાનના સ્નાયુઓ એ કર્ણપલ્લવને હલાવવા માટે વપરાતા સ્નાયુઓના અવશેષો છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો સમૂહ છે.

(A) શાખિત અવરોહણ એ ઉત્ક્રાંતિ જીવવિજ્ઞાનનો એક પાયાનો ખ્યાલ છે,જે ચાર્લ્સ ડાર્વિન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. તે સમજાવે છે કે તમામ સજીવો એક સામાન્ય પૂર્વજ ધરાવે છે અને સમય જતાં ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા દ્વારા શાખાઓમાં વિભાજિત થયા છે,જ્યાં એક જાતિમાંથી અનેક નવી જાતિઓ ઉદભવે છે. આ ખ્યાલને 'સમમૂલકતા' (Homology) ના પુરાવા દ્વારા શ્રેષ્ઠ રીતે સમજાવી શકાય છે,જે એવી રચનાઓનો નિર્દેશ કરે છે જે સમાન ઉત્ક્રાંતિના મૂળ ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ સજીવોમાં વિવિધ કાર્યો કરી શકે છે.

(A) આર્કિયોપ્ટેરિક્સ એ એક જાણીતું અશ્મિ છે જે સરિસૃપ અને પક્ષીઓ વચ્ચેની જોડતી કડી તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે બંને જૂથોના લક્ષણો દર્શાવે છે: તેમાં દાંત,લાંબી પૂંછડી અને અગ્ર ઉપાંગો પર નહોર જેવા સરિસૃપના લક્ષણો છે,જ્યારે તે પીંછા અને પાંખો જેવા પક્ષીઓના લક્ષણો પણ ધરાવે છે.
આ અશ્મિ સરિસૃપમાંથી પક્ષીઓમાં થયેલા ઉત્ક્રાંતિના સંક્રમણ માટે મહત્વપૂર્ણ પુરાવા પૂરા પાડે છે.

(A) કાર્ય-સદ્રશ અંગો એવા અંગો છે જે સમાન કાર્યો કરે છે પરંતુ તેમની ઉત્ક્રાંતિની ઉત્પત્તિ અને શરીરરચનાત્મક બંધારણ અલગ હોય છે.
કીટક અને પક્ષી બંને ઉડવા માટે પાંખોનો ઉપયોગ કરે છે,જે સમાન કાર્ય છે.
જોકે,કીટકની પાંખનું બંધારણ (એક પાતળી પટલ જેવી રચના) પક્ષીની પાંખના બંધારણ (હાડકાં અને પીંછા ધરાવતું રૂપાંતરિત અગ્ર ઉપાંગ) થી મૂળભૂત રીતે અલગ છે.
તેથી,આ અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (convergent evolution) ના ઉદાહરણો છે,જે કાર્ય-સદ્રશ અંગો દર્શાવે છે.

(C) કાર્યસદ્રશ અંગો એવા અંગો છે જે સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમની ઉત્ક્રાંતિની ઉત્પત્તિ અને શરીરરચના અલગ હોય છે.
$1$. માછલીના મીનપક્ષો અને વ્હેલના ફલિપર્સ એ સમમૂલક (homologous) અંગો છે કારણ કે તેઓ સમાન પૂર્વજની હાડપિંજર રચના ધરાવે છે.
$2$. મધમાખીનો ડંખ અને વીંછીનો ડંખ એ કાર્યસદ્રશ અંગો છે કારણ કે તેઓ સંરક્ષણનું સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમની ઉત્પત્તિ અલગ છે.
$3$. બોગનવેલના કાંટા અને કુકરબીટાના પ્રકાંડ સૂત્રો એ સમમૂલક અંગો છે કારણ કે બંને કક્ષકલિકાના રૂપાંતરણો છે.
$4$. કીટકની પાંખો અને પક્ષીની પાંખો એ કાર્યસદ્રશ અંગો છે કારણ કે તેઓ ઉડવાનું સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમની ભ્રૂણીય ઉત્પત્તિ અલગ છે.
આમ,આપેલા વિકલ્પોમાં બોગનવેલના કાંટા અને કુકરબીટાના પ્રકાંડ સૂત્રો એ કાર્યસદ્રશ અંગો નથી,પરંતુ તે સમમૂલક અંગો છે.

(B) સમમૂલક અંગો એટલે એવા અંગો જેની રચનાત્મક ઉત્પત્તિ અને વિકાસ સમાન હોય છે,પરંતુ તેઓ અલગ-અલગ કાર્યો કરી શકે છે.
$1$. પંખીઓની પાંખો અને માછલીના અગ્ર મીનપક્ષ સમાન પૂર્વજની કંકાલ રચના (પેન્ટાડક્ટાઇલ અંગ યોજના) ધરાવે છે,તેથી તેઓ સમમૂલક છે.
$2$. પંખી અને તીડની પાંખો,ચામાચીડિયા અને પતંગિયાની પાંખો,તથા દેડકાં અને વંદાના પગ એ કાર્યસદ્રશ (analogous) અંગો છે,કારણ કે તેઓ સમાન કાર્યો (જેમ કે ઉડવું કે ચાલવું) કરે છે પરંતુ તેમની ઉત્ક્રાંતિની ઉત્પત્તિ અલગ છે.

(A) રાસાયણિક ઉદ્દવિકાસ એટલે નિર્જીવ કાર્બનિક અણુઓમાંથી જીવનની ઉત્પત્તિ. સમમૂલક અને કાર્યસદ્રશ અંગો જૈવિક ઉદ્દવિકાસ (રૂપાંતરણ સાથેનો ઉદ્દવભવ) માટે પુરાવા પૂરા પાડે છે,પરંતુ તે સીધી રીતે રાસાયણિક ઉદ્દવિકાસને સાબિત કરતા નથી. જોકે,સામાન્ય જીવવિજ્ઞાનના અભ્યાસક્રમમાં ઉદ્દવિકાસના પુરાવા અંગેના પ્રશ્નોમાં,આ પ્રશ્ન ઘણીવાર 'જૈવિક ઉદ્દવિકાસ' ના પુરાવા તરીકે જોવામાં આવે છે. જો પ્રશ્ન ખાસ કરીને રાસાયણિક ઉદ્દવિકાસના પુરાવા વિશે હોય,તો તે સામાન્ય રીતે મિલર-યુરે પ્રયોગ જેવા પ્રયોગોનો સંદર્ભ આપે છે. આપેલા વિકલ્પોના આધારે,આ પ્રશ્ન કદાચ અસ્પષ્ટ છે અથવા સામાન્ય ઉદ્દવિકાસીય પુરાવાઓનો સંદર્ભ આપે છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓના ધોરણો મુજબ,આ પ્રશ્ન તુલનાત્મક શરીરરચનાના અભ્યાસ સાથે સંકળાયેલ છે. નોંધ: આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ સીધી રીતે 'રાસાયણિક ઉદ્દવિકાસ' (અજીવજનન) ને સાબિત કરતું નથી. જો પ્રશ્ન 'જૈવિક ઉદ્દવિકાસ' ના પુરાવા વિશે હોય,તો સાચો જવાબ $A$ ગણાય.

(A) અપસારી ઉદ્દવિકાસ ત્યારે થાય છે જ્યારે બે કે તેથી વધુ જાતિઓ સમાન પૂર્વજ ધરાવતી હોય પરંતુ અલગ-અલગ પર્યાવરણીય દબાણને કારણે અલગ લક્ષણો વિકસાવે છે. આ ઘણીવાર સમમૂલક અંગો દ્વારા સાબિત થાય છે,જે સમાન રચનાત્મક મૂળ ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઉંદર અને કૂતરો બંને સસ્તન પ્રાણીઓ છે જે સમાન સસ્તન પૂર્વજ ધરાવે છે,અને તેમના અંગો જીવનની વિવિધ પદ્ધતિઓ માટે અનુકૂલિત સમમૂલક રચનાઓ દર્શાવે છે. જ્યારે 'ડોગફિશ અને વ્હેલ' એ અભિસારી ઉદ્દવિકાસ (સંવૃત અંગો) નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,ત્યારે 'ઉંદર અને કૂતરો' એ સમાન પૂર્વજમાંથી થયેલા અપસારી ઉદ્દવિકાસનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(B) અશ્મિઓની ઉંમર રેડિયો એક્ટિવ ડેટિંગ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને નક્કી કરવામાં આવે છે. રેડિયો એક્ટિવ આઈસોટોપ્સ,જેમ કે $C^{14}$ (કાર્બન ડેટિંગ),નો ઉપયોગ અશ્મિ અથવા તેની આસપાસના ખડકોના સ્તરોમાં રહેલા રેડિયો એક્ટિવ તત્વોના ક્ષયને માપવા માટે થાય છે. આ પદ્ધતિ વૈજ્ઞાનિકોને સજીવના મૃત્યુ પછી વીતેલા સમયની ગણતરી કરવામાં મદદ કરે છે,જે અશ્મિની ઉંમરનો સચોટ અંદાજ આપે છે.

(B) દક્ષિણ અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયામાં સ્થાનિક જાતિઓની ઉત્ક્રાંતિ મુખ્યત્વે $Continental \text{ } drift$ (ખંડીય વિસ્થાપન) ને આભારી છે.
ખંડીય વિસ્થાપનની પ્રક્રિયા દરમિયાન, વિશાળ ભૂમિખંડો એકબીજાથી અલગ થઈ ગયા, જેના કારણે તેના પર રહેલી વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ અલગ પડી ગઈ।
દક્ષિણ અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયા લાંબા સમય સુધી મુખ્ય ભૂમિખંડોથી અલગ રહ્યા હતા, જેના કારણે અન્ય પ્રદેશો સાથે જનીન પ્રવાહ (gene flow) અટકી ગયો હતો।
આ અલગતાને કારણે આ પ્રદેશોમાં રહેલી જાતિઓ સ્વતંત્ર રીતે ઉત્ક્રાંતિ પામી, જેના પરિણામે અજોડ સ્થાનિક જાતિઓનો વિકાસ થયો જે પૃથ્વી પર અન્ય ક્યાંય જોવા મળતી નથી।

(A) કાર્યસદશતા (analogy) એટલે એવી રચનાઓ જે સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમનો ઉદ્વિકાસીય ઉદ્ભવ અલગ હોય છે.
શક્કરિયા એ ખોરાક સંગ્રહ માટેનું રૂપાંતરિત અસ્થાનિક મૂળ છે.
સલગમ એ ખોરાક સંગ્રહ માટેનું રૂપાંતરિત સોટીમય મૂળ છે.
આ બંને મૂળ હોવાથી અને ખોરાક સંગ્રહનું સમાન કાર્ય કરતા હોવાથી,તેઓ કાર્યસદશ રચનાઓ છે.
બટાટા,કોલોકેસીયા અને આદુ એ પ્રકાંડના રૂપાંતરણો છે.

(A) $Archaeopteryx$ (આર્કિઓપ્ટેરિક્સ) ને સરિસૃપ અને પક્ષીઓ વચ્ચેની જોડતી કડીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે. તે બંને સમૂહોના લક્ષણો દર્શાવે છે: તેમાં દાંત,લાંબી પૂંછડી અને પાંખો પર નહોર હતા (સરિસૃપના લક્ષણો),તેમજ પીંછા અને ઉડવા માટે અનુકૂલિત પાંખો (પક્ષીઓના લક્ષણો) હતા. આ અશ્મિ સરિસૃપમાંથી પક્ષીઓમાં થયેલા ઉત્ક્રાંતિના સંક્રમણનો પુરાવો પૂરો પાડે છે.

(B) નિમેષક પટલ એ એક પારદર્શક અથવા અર્ધપારદર્શક ત્રીજી પોપચાં જેવી રચના છે,જે આંખના રક્ષણ અને તેને ભીની રાખવા માટે આંખ પર ફરી શકે છે. મનુષ્યમાં,આ રચના આંખના અંદરના ખૂણામાં પેશીના એક નાના,ગુલાબી ગડીમાં ઘટાડો પામેલી હોય છે,જેને 'પ્લિકા સેમિલ્યુનારિસ' (plica semilunaris) કહેવામાં આવે છે. કારણ કે તે મનુષ્યમાં તેનું મૂળ રક્ષણાત્મક કાર્ય કરતી નથી,તેથી તેને અવશેષી અંગ (vestigial organ) તરીકે ગણવામાં આવે છે.

(D) વનસ્પતિશાસ્ત્રમાં,ઉદ્દવિકાસીય સંબંધો અને જાતિવિકાસ (phylogeny) ને સમજવા માટે બાહ્યરચના (Morphology) અને અંત:સ્થરચના (Anatomy) બંને અત્યંત મહત્વના છે.
બાહ્યરચનાકીય લક્ષણો પર્યાવરણ પ્રત્યેના અનુકૂલનનો પુરાવો આપે છે,જ્યારે અંત:સ્થરચનાકીય લક્ષણો ઊંડા ઉદ્દવિકાસીય વંશાવળી અને રચનાત્મક સમાનતા (homologies) દર્શાવે છે.
તેથી,ઉદ્દવિકાસ અને જાતિવિકાસના ફેરફારોને રજૂ કરવા માટે $(A)$ અને $(B)$ બંનેનો ઉપયોગ થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
શક્કરિયું એ સલગમ સાથે સમમૂલક છે કારણ કે બંને સમાન ઉદ્ભવ ધરાવે છે,એટલે કે બંને મૂળના રૂપાંતરણો છે.
સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન વિકાસલક્ષી ઉદ્ભવ ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરી શકે છે.
આ કિસ્સામાં,શક્કરિયું અને સલગમ બંને મુખ્યત્વે ખોરાક સંગ્રહ માટે સોટીમૂળ (taproot) તંત્રના રૂપાંતરણો છે.

(B) : સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન પૂર્વજ અને સમાન મૂળભૂત શરીરરચના ધરાવે છે,ભલે તેમના કાર્યો અલગ હોય.
પક્ષીની પાંખ અને વ્હેલના ફ્લિપર બંને રૂપાંતરિત અગ્ર ઉપાંગો છે.
બંને રચનાઓમાં સમાન હાડકાંઓ જેવા કે હ્યુમરસ,રેડિયસ-અલ્ના,કાર્પલ્સ,મેટાકાર્પલ્સ અને આંગળીઓ (digits) જોવા મળે છે.
પક્ષીની પાંખ ઉડવા માટે અનુકૂલિત છે,જ્યારે વ્હેલના ફ્લિપર તરવા માટે અનુકૂલિત છે,જે અપસારી ઉત્ક્રાંતિ (divergent evolution) દર્શાવે છે.

(D) $(D) :$ કાર્યસદ્રશ અંગો એવા અંગો છે જે સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમની રચનાત્મક વિગતો અને ઉદભવમાં ભિન્ન હોય છે.
કાર્યસદ્રશ રચનાઓ એ અભિસારી ઉત્ક્રાંતિનું પરિણામ છે.
કીટકની પાંખો અને પક્ષીની પાંખો કાર્યસદ્રશ છે કારણ કે બંને ઉડવાનું કાર્ય કરે છે,પરંતુ તેમની મૂળભૂત રચના સંપૂર્ણપણે અલગ છે (કીટકની પાંખો બાહ્ય કંકાલનો ભાગ છે,જ્યારે પક્ષીની પાંખો રૂપાંતરિત અગ્ર ઉપાંગો છે).
તેથી,તેઓ અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ દર્શાવે છે.

(D) : કાર્યસદ્રશ અંગો એવા અંગો છે જે સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમની રચનાત્મક ઉત્પત્તિ અને વિકાસની પદ્ધતિઓ અલગ હોય છે.
ચામાચીડિયા (સસ્તન) ની પાંખો અને કબૂતર (પક્ષી) ની પાંખોની શરીરરચના અલગ છે,પરંતુ બંને ઉડવા માટે અનુકૂલિત છે,તેથી તે કાર્યસદ્રશ છે.
તે જ રીતે,ઝીંગા (ક્રસ્ટેશિયન) ના ઝાલર અને મનુષ્ય (સસ્તન) ના ફેફસાં બંને વાયુ વિનિમય માટેના શ્વસન અંગો છે,છતાં તેમની મૂળભૂત રચના અને ઉત્ક્રાંતિની ઉત્પત્તિ સંપૂર્ણપણે અલગ છે.
તેનાથી વિપરીત,બુગનવેલિયાના કંટક અને કુકરબિટાના પ્રતાન એ રચનાસદ્રશ (homologous) અંગોના ઉદાહરણો છે,કારણ કે તેઓ અલગ કાર્ય હોવા છતાં સમાન ઉત્પત્તિ (કક્ષકલિકા) ધરાવે છે.

(A) ઓક્ટોપસ (મૃદુકાય પ્રાણી) અને બિલાડી (સસ્તન પ્રાણી) ની આંખ તેમની ઉત્પત્તિ અને રચનામાં શરીરરચનાની દ્રષ્ટિએ અલગ છે.
જોકે,બંને સમાન કાર્ય કરવા માટે વિકસ્યા છે,જે દ્રષ્ટિ (જોવાનું) છે.
જે અંગોની ઉત્પત્તિ અલગ હોય પરંતુ કાર્ય સમાન હોય તેને કાર્યસદ્રશ (analogous) અંગો કહેવામાં આવે છે.
આ ઘટના,જેમાં અસંબંધિત સજીવો સમાન પર્યાવરણીય દબાણને અનુકૂલિત થવા માટે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે,તેને અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (convergent evolution) કહેવામાં આવે છે.

(C) સાચું વિધાન $(c)$ છે.
અર્ન્સ્ટ હેકેલ $(1866)$ એ બાયોજેનેટિક નિયમ રજૂ કર્યો, જેને રિકેપિટ્યુલેશન થિયરી (પુનરાવર્તનનો સિદ્ધાંત) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ સિદ્ધાંત મુજબ "ઓન્ટોજેની ફાઈલોજેનીનું પુનરાવર્તન કરે છે," જેનો અર્થ છે કે વ્યક્તિગત સજીવનો વિકાસલક્ષી ઇતિહાસ (ઓન્ટોજેની) તેની જાતિના ઉત્ક્રાંતિ ઇતિહાસ (ફાઈલોજેની) ને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, પૃષ્ઠવંશીઓના ગર્ભ વિકાસ દરમિયાન, ગર્ભમાં ઝાલર ફાટો જેવી રચનાઓ જોવા મળે છે જે તેમના પૂર્વજોની લાક્ષણિકતા છે.

(B) : સમમૂલક અંગો અને અવશેષી અંગો જૈવિક ઉત્ક્રાંતિ (એવી પ્રક્રિયા જેના દ્વારા પર્યાવરણીય ફેરફારોના પ્રતિભાવમાં સજીવોની વસ્તીના આનુવંશિક બંધારણમાં ફેરફાર થાય છે) ના સમર્થનમાં મહત્વપૂર્ણ પુરાવા પૂરા પાડે છે.
સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન પૂર્વજમાંથી ઉતરી આવ્યા છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરી શકે છે,જે અપસારી ઉત્ક્રાંતિ સૂચવે છે.
અવશેષી અંગો એવા શરીરરચનાત્મક અંગો છે જેમણે ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન તેમનું મૂળભૂત કાર્ય ગુમાવી દીધું છે,જેમ કે માનવનું આંત્રપુચ્છ (appendix),જે આપણા પ્રાઈમેટ પૂર્વજોમાં જોવા મળતા મોટા શાકાહારી અંધાંત્ર (caecum) નું અવશેષ છે.
આ રચનાઓ ઉત્ક્રાંતિના સંબંધો અને સમય જતાં જૈવિક સ્વરૂપોમાં થતા ક્રમિક ફેરફારો દર્શાવે છે.

(D) અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ એટલે એવી પ્રક્રિયા જેમાં નજીકનો સંબંધ ન ધરાવતા સજીવો સમાન વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે. આવી રચનાઓને કાર્યસદ્રશ અંગો (analogous organs) કહેવામાં આવે છે.
$1$. સસ્તન પ્રાણીઓ અને ઓક્ટોપસની આંખો કાર્યસદ્રશ રચનાઓ છે (અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ).
$2$. પેંગ્વિન અને ડોલ્ફિનના ફ્લિપર્સ કાર્યસદ્રશ રચનાઓ છે (અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ).
$3$. પતંગિયા અને પક્ષીઓની પાંખો કાર્યસદ્રશ રચનાઓ છે (અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ).
$4$. બુગનવેલિયામાં કંટક અને કુકરબિટામાં સૂત્રાંગ એ સમમૂલક અંગો (homologous organs) છે. તેઓ સમાન પૂર્વજ રચના (કક્ષકલિકા) માંથી ઉદ્ભવે છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો (રક્ષણ અને આધાર) કરે છે. આ અપસારી ઉત્ક્રાંતિ (divergent evolution) નું ઉદાહરણ છે,અભિસારી ઉત્ક્રાંતિનું નહીં.

(B) આકૃતિમાં બુગનવેલિયાના કંટક અને કુકરબિટાના પ્રતાન દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
કંટક અને પ્રતાન બંને કક્ષકલિકાના રૂપાંતરણો છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ સમાન રચનાત્મક મૂળ ધરાવે છે (સમમૂલકતા).
સમમૂલક અંગો એવી રચનાઓ છે જે સમાન ઉત્ક્રાંતિ મૂળ ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે.
તેથી,આ સમમૂલક અંગોના ઉદાહરણો છે,જે અપસારી ઉત્ક્રાંતિ દર્શાવે છે,અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ નહીં.
આમ,વિકલ્પ $B$ સાચો છે અને વિકલ્પ $A$ અને $C$ ખોટા છે,તેથી વિકલ્પ $D$ સાચો હોઈ શકે નહીં. તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(C) . ડાર્વિને પ્રાકૃતિક પસંદગીનો સિદ્ધાંત આપ્યો હતો,ઉત્પરિવર્તનવાદ નહીં. ઉત્પરિવર્તનવાદ હ્યુગો દ વ્રીસ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
$B$. દ વ્રીસે ઉત્પરિવર્તનવાદ આપ્યો હતો,પેન્સપર્મિયા નહીં. પેન્સપર્મિયા એ એક પૂર્વધારણા છે જે સૂચવે છે કે જીવન સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$C$. પેંગ્વિન (પક્ષી) અને ડોલ્ફિન (સસ્તન) ના ફ્લિપર્સ કાર્યસદ્રશ અંગો છે. તેઓ સમાન કાર્ય (તરવું) કરે છે પરંતુ તેમની શરીરરચના અને ભ્રૂણીય મૂળ અલગ છે,જે અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (convergent evolution) દર્શાવે છે.
તેથી,માત્ર $C$ જોડી સાચી છે.

(C) અશ્મિઓ એ દૂરના ભૂતકાળના સજીવોના સચવાયેલા અવશેષો,છાપ અથવા નિશાનીઓ છે.
તે સામાન્ય રીતે ત્યારે બને છે જ્યારે સજીવોના સખત ભાગો,જેમ કે હાડકાં,કવચ,દાંત અથવા લાકડાના પેશીઓ,કાંપમાં દટાઈ જાય છે અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમય દરમિયાન ખડકોમાં જડાઈ જાય છે.
તેથી,અશ્મિઓને ખડકોમાં મળી આવતા જીવંત સ્વરૂપોના સખત ભાગોના અવશેષો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(A) અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (convergent evolution) એટલે એવી પ્રક્રિયા જેમાં નજીકનો સંબંધ ન ધરાવતા સજીવો સમાન વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધવાને કારણે સ્વતંત્ર રીતે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે.
આના પરિણામે સમધર્મી અંગો (analogous structures) બને છે,જે અંગો સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમની રચનાત્મક ઉત્પત્તિ અલગ હોય છે.
પતંગિયાની પાંખો (અપૃષ્ઠવંશી) અને પક્ષીઓની પાંખો (પૃષ્ઠવંશી) ઉડવાનું સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમની રચનાત્મક ઉત્પત્તિ અલગ છે,તેથી તે સમધર્મી અંગો છે.
આથી,પતંગિયાની પાંખો અને પક્ષીઓની પાંખો એ અભિસારી ઉત્ક્રાંતિનું ઉદાહરણ છે.

(D) શક્કરિયાં એ મૂળનું રૂપાંતરણ છે,જ્યારે બટાટા એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે.
બંને ખોરાક સંગ્રહ કરવાનું સમાન કાર્ય કરે છે,પરંતુ તેમની રચનાત્મક ઉત્પત્તિ અલગ છે.
જે અંગો સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમની ઉત્ક્રાંતિની ઉત્પત્તિ અલગ હોય છે,તેમને કાર્યસદ્રશ અંગો કહેવામાં આવે છે.
આ ઘટનાને કાર્યસદ્રશતા (Analogy) અથવા અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. અપસારી ઉત્ક્રાંતિ સમમૂલક અંગોના વિકાસ તરફ દોરી જાય છે,જે સમાન પૂર્વજમાંથી ઉતરી આવ્યા છે પરંતુ અલગ કાર્યો કરે છે (દા.ત.,વ્હેલ,ચામાચીડિયા,ચિત્તા અને મનુષ્યના અગ્ર ઉપાંગો).
$2$. અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ કાર્યસદ્રશ અંગોના વિકાસ તરફ દોરી જાય છે,જે સમાન કાર્યો કરે છે પરંતુ તેમના પૂર્વજો અલગ હોય છે (દા.ત.,પતંગિયા અને પક્ષીઓની પાંખો).
$3$. ઓક્ટોપસ અને મનુષ્યની આંખો એ કાર્યસદ્રશ અંગોનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે કારણ કે તે સમાન કાર્ય (દ્રષ્ટિ) કરે છે પરંતુ સ્વતંત્ર રીતે વિકસિત થયા છે.
$4$. પૃષ્ઠવંશીઓનું હૃદય એ સમમૂલક અંગોનું ઉદાહરણ છે,કુદરતી પસંદગીનું નહીં. કુદરતી પસંદગી એ ઉત્ક્રાંતિની એક પ્રક્રિયા છે,જ્યારે હૃદયની રચના પૃષ્ઠવંશીઓમાં સમાન પૂર્વજો દર્શાવે છે.

(D) પૃથ્વી પર જીવન સ્વરૂપોના ઉત્ક્રાંતિના પુરાવા વિવિધ વૈજ્ઞાનિક શાખાઓમાંથી મળે છે:
$1$. પુરાજીવવિજ્ઞાનના પુરાવા (Palaeontological evidences): અશ્મિઓનો અભ્યાસ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમય દરમિયાન ભૂતકાળના જીવન સ્વરૂપો અને તેમના ક્રમિક ફેરફારોના સીધા પુરાવા પૂરા પાડે છે.
$2$. બાહ્યાકાર અને તુલનાત્મક શરીરરચનાનો અભ્યાસ: વિવિધ સજીવોની રચનાઓની તુલના (દા.ત.,રચનાસદ્રશ અને કાર્યસદ્રશ અંગો) ઉત્ક્રાંતિના સંબંધો અને સામાન્ય પૂર્વજો વિશે માહિતી આપે છે.
$3$. જૈવરાસાયણિક અને આણ્વિય અભ્યાસ: વિવિધ પ્રજાતિઓમાં $DNA$,$RNA$,પ્રોટીન અને ચયાપચયના માર્ગોમાં સમાનતા સામાન્ય ઉત્ક્રાંતિના મૂળ માટે મજબૂત પુરાવા પૂરા પાડે છે.
તેથી,આ તમામ ક્ષેત્રો ઉત્ક્રાંતિની આપણી સમજમાં ફાળો આપે છે.

(D) અશ્મિઓ એ ભૂતકાળમાં જીવતા સજીવોના અવશેષો અથવા છાપ છે.
અવસાદી ખડકો સ્તરોમાં બનેલા હોય છે,જેમાં નીચેના સ્તરો સૌથી જૂના અને ઉપરના સ્તરો સૌથી નવા હોય છે.
આ વિવિધ સ્તરોમાં અશ્મિઓનો અભ્યાસ કરીને,વૈજ્ઞાનિકો તે ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમયગાળો નક્કી કરી શકે છે જેમાં સજીવો જીવતા હતા.
વધુમાં,અવસાદી ખડકોની પ્રકૃતિ અને સંબંધિત અશ્મિઓ તે પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ (જેમ કે આબોહવા,પાણીની ઉપલબ્ધતા,વગેરે) વિશે માહિતી આપે છે જેમાં આ સજીવો અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા.
તેથી,અશ્મિ અભ્યાસ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમયગાળા,પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ અને પરોક્ષ રીતે,તે પરિસ્થિતિઓ માટે જરૂરી શારીરિક અનુકૂલનો વિશે સમજ આપે છે.
આમ,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) સમમૂલક અંગો તે છે જે સમાન મૂળભૂત રચના અને ભ્રૂણીય ઉદ્ભવ ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે.
- પૃષ્ઠવંશીઓના હૃદય અને મગજ સમમૂલકતા દર્શાવે છે કારણ કે તેઓ સમાન મૂળભૂત આયોજન ધરાવે છે પરંતુ વિવિધ જરૂરિયાતોને અનુરૂપ વિકસિત થયા છે.
- બુગનવેલિયાના કંટક અને કુકરબિટાના સૂત્રાંગો સમમૂલક છે કારણ કે બંને કક્ષકલિકાઓમાંથી ઉદ્ભવે છે.
- પૃષ્ઠવંશીઓના ઉપાંગો (દા.ત.,સસ્તન,પક્ષીઓ,સરીસૃપના અગ્ર ઉપાંગો) સમાન પંચાંગુલિ (pentadactyl) રચનાત્મક આયોજન ધરાવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો $(I), (II), (III)$ અને $(IV)$ સમમૂલક અંગોના ઉદાહરણો છે.

(C) વિવિધ સજીવોમાં સમાન પ્રકારના પ્રોટીન (જેમ કે સાયટોક્રોમ $c$) અને સમાન જૈવરાસાયણિક પથ (જેમ કે ગ્લાયકોલિસિસ અને ક્રેબ્સ ચક્ર) ની હાજરી ઉત્ક્રાંતિ જીવવિજ્ઞાન માટે મજબૂત પુરાવા પૂરા પાડે છે.
આ આણ્વિય સમાનતાઓ સૂચવે છે કે આ પાયાની પ્રક્રિયાઓ એક સામાન્ય પૂર્વજ પાસેથી વારસામાં મળી છે.
આ ખ્યાલને આણ્વિય સમાનતા (molecular homology) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે સૂચવે છે કે તમામ જીવન સ્વરૂપો એક સામાન્ય મૂળ ધરાવે છે,જે સામાન્ય પૂર્વજ હોવાના સિદ્ધાંતને સમર્થન આપે છે.

(D) દેડકાના ટેડપોલ અવસ્થામાં ઝાલરની હાજરી એ ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસનો પુરાવો છે. તે સૂચવે છે કે દેડકાનો ઉદવિકાસ જલીય,ઝાલર ધરાવતા પૂર્વજોમાંથી થયો છે. આ ઘટના 'ઓન્ટોજેની' (વ્યક્તિગત વિકાસ) એ 'ફાયલોજેની' (જાતિનો ઉત્ક્રાંતિ ઇતિહાસ) નું પુનરાવર્તન કરે છે તે સિદ્ધાંતને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેથી,ટેડપોલ અવસ્થા એ પૂર્વજોના જલીય સ્વરૂપ સાથેની કડી તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) $r-RNA$ (રિબોઝોમલ $RNA$) નો ક્રમ,ખાસ કરીને આદિકોષકેન્દ્રીમાં $16S$ $r-RNA$ અને સુકોષકેન્દ્રીમાં $18S$ $r-RNA$,વિવિધ જાતિઓમાં ખૂબ જ જળવાઈ રહેલો (conserved) હોય છે.
કારણ કે આ ક્રમ ઉત્ક્રાંતિના સમય દરમિયાન ખૂબ જ ધીમેથી બદલાય છે,તેથી તેનો ઉપયોગ ઉત્ક્રાંતિના સંબંધો નક્કી કરવા અને જાતિવિકાસના વૃક્ષો (phylogenetic trees) બનાવવા માટે આણ્વિય ઘડિયાળ (molecular chronometer) તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.

(A) ગર્ભવિકાસનો પાયાનો સિદ્ધાંત,જેને ઘણીવાર વૉન બેરના ગર્ભવિદ્યાના નિયમો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે કાર્લ અર્ન્સ્ટ વૉન બેર દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
આ નિયમો જણાવે છે કે પ્રાણીઓના સમૂહના સામાન્ય લક્ષણો ગર્ભમાં વિશિષ્ટ લક્ષણો કરતાં વહેલા દેખાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) અશ્મિઓના અભ્યાસને $Paleontology$ (અશ્મિશાસ્ત્ર) કહેવામાં આવે છે. તેમાં પૃથ્વીના પોપડામાં સચવાયેલા વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના અવશેષોની તપાસ કરીને પૃથ્વી પરના જીવનના ઇતિહાસને સમજવામાં આવે છે. $Herpetology$ એ ઉભયજીવી અને સરીસૃપ પ્રાણીઓનો અભ્યાસ છે, $Saurology$ એ ગરોળીઓનો અભ્યાસ છે, અને $Organic \text{ } Evolution$ (જૈવિક ઉત્ક્રાંતિ) એ સમય જતાં સજીવોમાં થતા ક્રમિક ફેરફારોની પ્રક્રિયા છે.

(C) સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન મૂળભૂત રચના અને વિકાસલક્ષી ઉદ્ભવ ધરાવે છે,પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે.
આ અંગો અપસારી ઉત્ક્રાંતિ (divergent evolution) સૂચવે છે.
વ્હેલના હલેસા અને ઘોડાના અગ્ર ઉપાંગો સમમૂલક છે કારણ કે તેઓ સમાન અસ્થિબંધારણ (હ્યુમરસ,રેડિયસ,અલ્ના,કાર્પલ્સ,મેટાકાર્પલ્સ અને ફેલેન્જીસ) ધરાવે છે,જોકે તેઓ અનુક્રમે તરવા અને દોડવા માટે અનુકૂલિત થયેલા છે.
તેની સામે,કીટકો અને ચામાચીડિયાની પાંખો,અથવા તીતીઘોડા અને કાગડાની પાંખો એ કાર્યસદ્રશ (analogous) અંગો છે કારણ કે તેઓ સમાન કાર્ય (ઉડવાનું) કરે છે પરંતુ તેમનો ઉત્ક્રાંતિનો ઉદ્ભવ અલગ છે.

(B) સમમૂલક અંગો એવા અંગો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જે સમાન ઉત્ક્રાંતિ ઉદ્દભવ અને રચનાત્મક આયોજન ધરાવે છે,ભલે તે વિવિધ સજીવોમાં અલગ-અલગ કાર્યો કરતા હોય. $1.$ તેઓ સમાન ભ્રૂણીય પ્રારંભિક રચનાઓમાંથી ઉદ્દભવે છે. $2.$ તેઓ અપસારી ઉત્ક્રાંતિ (Divergent evolution) સૂચવે છે. $3.$ ઉદાહરણોમાં વ્હેલ,ચામાચીડિયા,ચિત્તા અને મનુષ્યના અગ્ર ઉપાંગોનો સમાવેશ થાય છે,જે સમાન શરીરરચનાત્મક માળખું (હ્યુમરસ,રેડિયસ,અલ્ના,કાર્પલ્સ,મેટાકાર્પલ્સ અને ફેલેન્જીસ) ધરાવે છે,તેમ છતાં તેનો ઉપયોગ તરવા,ઉડવા,દોડવા અથવા પકડવા માટે થાય છે. તેથી,સાચો જવાબ $B$ (ઉદ્દભવ) છે.

(B) બધાં પૃષ્ઠવંશીઓના ભ્રૂણમાં ઝાલરફારોની હાજરી એ ઉદવિકાસ માટેના ભ્રૂણવિદ્યાકીય પુરાવાનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
આ અવલોકન 'પુનરાવર્તન સિદ્ધાંત' ($Recapitulation$ $theory$) ને ટેકો આપે છે,જેને $Haeckel$ નો $Biogenetic$ $law$ પણ કહેવામાં આવે છે.
આ સિદ્ધાંત મુજબ,'વ્યક્તિગત વિકાસ એ જાતિવિકાસનું પુનરાવર્તન કરે છે' ($Ontogeny$ $repeats$ $phylogeny$).
આનો અર્થ એ છે કે કોઈપણ સજીવનો વ્યક્તિગત વિકાસ તેના પૂર્વજોના ઉદવિકાસીય ઇતિહાસને દર્શાવે છે.

(C) અવશિષ્ટ અંગો એવા શારીરિક અંગો છે જે ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન તેમનું મૂળભૂત પૂર્વજોનું કાર્ય ગુમાવી ચૂક્યા છે.
મનુષ્યમાં,$coccyx$ (પુચ્છાસ્થિ) એ પૂર્વજોની પૂંછડીનો અવશેષ છે.
$nictitating$ $membrane$ (નિમેષપટલ) એ આંખના ખૂણામાં આવેલો પેશીનો અવશિષ્ટ ભાગ છે.
$vermiform$ $appendix$ (આંત્રપુચ્છ) એ અંધાંત્ર (cecum) સાથે સંબંધિત એક અવશિષ્ટ રચના છે,જેનો ઉપયોગ એક સમયે સેલ્યુલોઝના પાચન માટે થતો હતો.
કાનના સ્નાયુઓ (auricular muscles) એ અવશિષ્ટ સ્નાયુઓ છે જેનો ઉપયોગ એક સમયે કર્ણપલ્લવને હલાવવા માટે થતો હતો.
તેથી,ફક્ત અવશિષ્ટ અંગો ધરાવતું જૂથ $coccyx$,$nictitating$ $membrane$,$vermiform$ $appendix$ અને કાનના સ્નાયુઓ છે.

(A) માણસ અને ચિમ્પાન્ઝીનો સમાન ઉદ્દભવ આણ્વિય અને કોષજન્ય આનુવંશિક પુરાવાઓ દ્વારા સમર્થિત છે. ખાસ કરીને,મનુષ્ય અને ચિમ્પાન્ઝીના રંગસૂત્ર નં. $3$ અને $6$ માં જોવા મળતી પટ્ટાઓની પદ્ધતિ (banding patterns) ઉચ્ચ કક્ષાની સમાનતા દર્શાવે છે,જે તેમનો સમાન ઉત્ક્રાંતિનો ઇતિહાસ સૂચવે છે. આ રંગસૂત્રીય સમાનતા તેમના ગાઢ જાતિવિકાસીય (phylogenetic) સંબંધ માટે મજબૂત પુરાવો પૂરો પાડે છે.