Gujarati

Gas Laws (Charles, Boyle's, Avagadro's, Gay Lussacs and Dalton's law) and Ideal gas Equation Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Kinetic Theory of Gases · Gas Laws (Charles, Boyle's, Avagadro's, Gay Lussacs and Dalton's law) and Ideal gas Equation

391+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 391 questions in Gujarati

151
MediumMCQ
એક પ્રક્રિયામાં,આદર્શ વાયુનું દબાણ કદ સાથે $P = \frac{a}{1 + (V/b)^2}$ મુજબ બદલાય છે,જ્યાં $a$ અને $b$ અચળાંક છે. જ્યારે $1$ મોલ વાયુનું કદ $V = b$ હોય,ત્યારે વાયુનું તાપમાન કેટલું હશે?
A
$\frac{ab}{2R}$
B
$\frac{ab}{R}$
C
$ab$
D
શૂન્ય

Solution

(A) આપેલ દબાણ-કદનો સંબંધ: $P = \frac{a}{1 + (V/b)^2}$.
જ્યારે $V = b$ હોય,ત્યારે દબાણ $P$ થશે: $P = \frac{a}{1 + (b/b)^2} = \frac{a}{1 + 1} = \frac{a}{2}$.
$n = 1$ મોલ માટે આદર્શ વાયુ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $PV = nRT$.
$P = \frac{a}{2}$,$V = b$,અને $n = 1$ કિંમતો મૂકતા:
$(\frac{a}{2}) \times b = 1 \times R \times T$.
$T$ માટે ઉકેલતા: $T = \frac{ab}{2R}$.
152
MediumMCQ
$8\, L$ કદ ધરાવતા પાત્રમાં $300\, K$ તાપમાને અને $2\, atm$ દબાણે આદર્શ વાયુ ભરેલો છે. જો તાપમાન અચળ રહેતું હોય,તો દબાણ $125\, kPa$ થાય ત્યાં સુધી વાયુને બહાર નીકળવા દેવામાં આવે છે. બહાર નીકળેલા વાયુના મોલની સંખ્યા શોધો.
A
$0.24$
B
$1.54$
C
$0.87$
D
$1.21$

Solution

(A) પ્રારંભિક સ્થિતિ: $PV = n_1RT$. આપેલ છે $P_1 = 2\, atm = 2 \times 10^5\, Pa$,$V = 8 \times 10^{-3}\, m^3$,$T = 300\, K$,$R = 8.31\, J/(mol\cdot K)$.
$n_1 = \frac{2 \times 10^5 \times 8 \times 10^{-3}}{8.31 \times 300} = 0.64\, mol$.
તાપમાન $T$ અને કદ $V$ અચળ હોવાથી,$P \propto n$,તેથી $\frac{P_2}{P_1} = \frac{n_2}{n_1}$.
$P_2 = 125\, kPa = 1.25 \times 10^5\, Pa$.
$n_2 = n_1 \times \frac{P_2}{P_1} = 0.64 \times \frac{1.25 \times 10^5}{2 \times 10^5} = 0.40\, mol$.
બહાર નીકળેલા મોલ $= n_1 - n_2 = 0.64 - 0.40 = 0.24\, mol$.
153
DifficultMCQ
એક અવાહક પાત્રને વિભાજક દ્વારા બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે. બંને ભાગમાં સમાન વાયુ ભરવામાં આવે છે. જમણા ભાગમાં કદ,તાપમાન અને દબાણ અનુક્રમે $2V$,$T$ અને $2P$ છે. ડાબા ભાગમાં આ જ પરિમાણો $V$,$T$ અને $P$ છે. જમણા ભાગ અને ડાબા ભાગમાં રહેલા અણુઓની સંખ્યાનો ગુણોત્તર શું છે?
A
$1:1$
B
$2:1$
C
$4:1$
D
$1:4$

Solution

(C) આદર્શ વાયુનું સમીકરણ $PV = nRT$ છે,જ્યાં $n = \frac{N}{N_A}$ છે. તેથી,$PV = \frac{N}{N_A}RT$,જેનો અર્થ થાય છે $N = \frac{PVN_A}{RT}$.
જમણા ભાગ માટે $(N_R)$: $P_R = 2P$,$V_R = 2V$,$T_R = T$.
$N_R = \frac{(2P)(2V)N_A}{RT} = \frac{4PVN_A}{RT}$.
ડાબા ભાગ માટે $(N_L)$: $P_L = P$,$V_L = V$,$T_L = T$.
$N_L = \frac{(P)(V)N_A}{RT} = \frac{PVN_A}{RT}$.
જમણા ભાગ અને ડાબા ભાગમાં રહેલા અણુઓની સંખ્યાનો ગુણોત્તર:
$\frac{N_R}{N_L} = \frac{4PVN_A / RT}{PVN_A / RT} = \frac{4}{1}$.
તેથી,ગુણોત્તર $4:1$ છે.
154
DifficultMCQ
જો સૂર્યની ઘનતા $1.4 \, g \, cm^{-3}$ હોય, દબાણ $1.4 \times 10^9 \, \text{atm}$ હોય અને સૂર્યમાં રહેલા વાયુનો મોલર દળ $2 \, g \, mol^{-1}$ હોય, તો સૂર્યનું તાપમાન કેટલું હશે? [$R = 8.4 \, J \, mol^{-1} \, K^{-1}$ લો.]
A
$3.0 \times 10^9 \, K$
B
$1.3 \times 10^8 \, K$
C
$0.7 \times 10^6 \, K$
D
$2.4 \times 10^7 \, K$

Solution

(D) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = \mu RT$ નો ઉપયોગ કરતા, જ્યાં $\mu = \frac{m}{M_w}$ અને $\rho = \frac{m}{V}$, તેથી $m = \rho V$ મળે છે। $\mu = \frac{\rho V}{M_w}$ ને આદર્શ વાયુ સમીકરણમાં મૂકતા:
$PV = \left( \frac{\rho V}{M_w} \right) RT \Rightarrow T = \frac{P M_w}{\rho R}$
આપેલ છે:
$P = 1.4 \times 10^9 \, \text{atm} = 1.4 \times 10^9 \times 1.013 \times 10^5 \, N \, m^{-2} \approx 1.418 \times 10^{14} \, Pa$
$\rho = 1.4 \, g \, cm^{-3} = 1400 \, kg \, m^{-3}$
$M_w = 2 \, g \, mol^{-1} = 2 \times 10^{-3} \, kg \, mol^{-1}$
$R = 8.4 \, J \, mol^{-1} \, K^{-1}$
કિંમતો મૂકતા:
$T = \frac{(1.4 \times 10^9 \times 1.013 \times 10^5) \times (2 \times 10^{-3})}{1400 \times 8.4}$
$T = \frac{2.836 \times 10^{11}}{11760} \approx 2.41 \times 10^7 \, K$
આમ, સૂર્યનું તાપમાન આશરે $2.4 \times 10^7 \, K$ થશે.
155
DifficultMCQ
આકૃતિમાં $X$ પાત્રનું કદ $Y$ પાત્રના કદ કરતાં બમણું છે. બંનેમાં આદર્શ વાયુ ભરેલો છે. $X$ નું તાપમાન $200 \, K$ અને $Y$ નું તાપમાન $400 \, K$ છે. જો $X$ માં વાયુનું દળ $m$ હોય,તો $Y$ માં વાયુનું દળ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{m}{8}$
B
$\frac{m}{6}$
C
$\frac{m}{4}$
D
$\frac{m}{2}$

Solution

(C) પાત્રો એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોવાથી,બંને પાત્રોમાં દબાણ $P$ સમાન હશે,એટલે કે $P_X = P_Y$.
આદર્શ વાયુના સમીકરણ $PV = nRT = \frac{m}{M}RT$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $P = \frac{mRT}{MV}$ મળે છે.
બંને પાત્રો માટે,$P = \frac{mRT}{MV}$ અચળ હોવાથી,$\frac{m_X T_X}{V_X} = \frac{m_Y T_Y}{V_Y}$ થાય.
અહીં $V_X = 2V_Y$,$T_X = 200 \, K$,$T_Y = 400 \, K$ અને $m_X = m$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $\frac{m \times 200}{2V_Y} = \frac{m_Y \times 400}{V_Y}$.
સાદુરૂપ આપતા: $\frac{100m}{V_Y} = \frac{400m_Y}{V_Y}$.
$100m = 400m_Y \Rightarrow m_Y = \frac{100m}{400} = \frac{m}{4}$.
156
MediumMCQ
સમાન દળ ધરાવતા $N_2$ અને $O_2$ વાયુઓને અનુક્રમે પાત્ર $A$ અને $B$ માં ભરવામાં આવ્યા છે. પાત્ર $B$ નું કદ પાત્ર $A$ ના કદ કરતાં બમણું છે. પાત્ર $A$ અને $B$ માં રહેલા દબાણનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$16 : 14$
B
$32 : 7$
C
$16 : 7$
D
આમાંથી એક પણ નહિ

Solution

(C) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = \frac{m}{M_0}RT$ પરથી,જ્યાં $m$ દળ છે,$M_0$ મોલર દળ છે,$R$ વાયુ અચળાંક છે અને $T$ તાપમાન છે.
અહીં $m$ અને $T$ અચળ હોવાથી,$P \propto \frac{1}{M_0 V}$ મળે.
તેથી,દબાણનો ગુણોત્તર $\frac{P_A}{P_B} = \frac{M_{0,B}}{M_{0,A}} \times \frac{V_B}{V_A}$ થાય.
આપેલ છે: $M_{0,A} (N_2) = 28 \, g/mol$,$M_{0,B} (O_2) = 32 \, g/mol$,અને $V_B = 2V_A$.
આ કિંમતો મૂકતા: $\frac{P_A}{P_B} = \frac{32}{28} \times \frac{2V_A}{V_A} = \frac{32}{28} \times 2 = \frac{64}{28} = \frac{16}{7}$.
157
DifficultMCQ
પાત્ર $A$ માં $P, V$ અને $T$ થર્મોડાયનેમિક યામ ધરાવતો વાયુ છે. બીજા પાત્ર $B$ માં $2P, V/4$ અને $2T$ તાપમાને અલગ વાયુ છે. પાત્ર $A$ માં રહેલા અણુઓની સંખ્યા અને પાત્ર $B$ માં રહેલા અણુઓની સંખ્યાનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$4:1$
B
$2:1$
C
$1:2$
D
$1:1$

Solution

(A) આદર્શ વાયુનું સમીકરણ $PV = nRT$ છે,જ્યાં $n$ એ મોલની સંખ્યા છે.
અહીં $n = N/N_A$ (જ્યાં $N$ એ અણુઓની સંખ્યા છે અને $N_A$ એ એવોગેડ્રો આંક છે),તેથી સમીકરણ $PV = (N/N_A)RT$ બને છે.
પાત્ર $A$ માટે: $P_A V_A = (N_A / N_{Avogadro}) R T_A \Rightarrow PV = (N_A / N_{Avogadro}) R T$.
પાત્ર $B$ માટે: $P_B V_B = (N_B / N_{Avogadro}) R T_B \Rightarrow (2P)(V/4) = (N_B / N_{Avogadro}) R (2T) \Rightarrow PV/2 = (N_B / N_{Avogadro}) R (2T)$.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા:
$\frac{PV}{PV/2} = \frac{N_A}{N_B} \times \frac{T}{2T} \Rightarrow 2 = \frac{N_A}{N_B} \times \frac{1}{2}$.
તેથી,$\frac{N_A}{N_B} = 4$,એટલે કે $4:1$.
158
EasyMCQ
સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક $R$ નું મૂલ્ય $J \ mol^{-1} K^{-1}$ માં શોધો.
A
$5.65$
B
$8.31$
C
$9.75$
D
$7.54$

Solution

(B) સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક $R$ નું સૂત્ર $R = \frac{PV}{nT}$ છે.
$STP$ (પ્રમાણિત તાપમાન અને દબાણ) પર,આદર્શ વાયુના $n = 1 \ mol$ માટે:
$P = 1.013 \times 10^5 \ Pa$ (અથવા $1 \ atm$),
$V = 22.4 \times 10^{-3} \ m^3$,
$T = 273.15 \ K$.
આ કિંમતો મૂકતા:
$R = \frac{(1.013 \times 10^5 \ Pa) \times (22.4 \times 10^{-3} \ m^3)}{1 \ mol \times 273.15 \ K} \approx 8.314 \ J \ mol^{-1} K^{-1}$.
આમ,તેનું મૂલ્ય આશરે $8.31 \ J \ mol^{-1} K^{-1}$ છે.
159
MediumMCQ
$27^{\circ}C$ તાપમાને વાયુનું કદ $V$ અને દબાણ $P$ છે. જો દબાણ બમણું અને કદ ત્રણ ગણું કરવામાં આવે,તો નવું તાપમાન $^oC$ માં કેટલું હશે?
A
$1800$
B
$162$
C
$1527$
D
$600$

Solution

(C) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = \mu RT$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણી પાસે સંબંધ $\frac{P_1 V_1}{T_1} = \frac{P_2 V_2}{T_2}$ છે.
આપેલ છે: $T_1 = 27^{\circ}C = 27 + 273 = 300 \ K$,$P_2 = 2P_1$,અને $V_2 = 3V_1$.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{P_1 V_1}{T_1} = \frac{(2P_1)(3V_1)}{T_2}$
$\frac{1}{T_1} = \frac{6}{T_2}$
$T_2 = 6T_1 = 6 \times 300 = 1800 \ K$.
તાપમાનને સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T(^{\circ}C) = 1800 - 273 = 1527^{\circ}C$.
160
DifficultMCQ
એક પાત્રમાં $27^{\circ}C$ તાપમાને $13 \, g$ વાયુ ભરેલો છે. જો પાત્રનું તાપમાન $52^{\circ}C$ કરવામાં આવે અને દબાણ અચળ રાખવામાં આવે,તો મુક્ત કરવો પડતો વાયુનો જથ્થો ..... $g$ છે.
A
$2.5$
B
$20$
C
$1.5$
D
$1.0$

Solution

(D) આદર્શ વાયુ સમીકરણ મુજબ,$PV = nRT = \frac{m}{M}RT$.
અહીં દબાણ $P$,કદ $V$ અને મોલર દળ $M$ અચળ હોવાથી,$m_1 T_1 = m_2 T_2$ મળે.
આપેલ છે: $m_1 = 13 \, g$,$T_1 = 27 + 273 = 300 \, K$,$T_2 = 52 + 273 = 325 \, K$.
કિંમતો મૂકતા: $13 \times 300 = m_2 \times 325$.
$m_2 = \frac{13 \times 300}{325} = \frac{3900}{325} = 12 \, g$.
મુક્ત કરેલ વાયુનો જથ્થો $\Delta m = m_1 - m_2 = 13 \, g - 12 \, g = 1 \, g$ થાય.
161
DifficultMCQ
$m$ દળ ધરાવતો વાયુ અચળ દબાણ $P$ પર વિસ્તરણ પામે છે,જેના પરિણામે આલેખ $D$ મળે છે. જો તે જ વાયુનું $2m$ દળ $P/2$ દબાણે વિસ્તરણ પામે,તો કયો આલેખ મળશે?
Question diagram
A
$E$
B
$C$
C
$B$
D
$A$

Solution

(D) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = \frac{m}{M}RT$ પરથી,જ્યાં $M$ એ મોલર દળ છે.
અચળ દબાણ $P$ માટે,કદ $V$ એ $V = (\frac{mR}{MP})T$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$V-T$ આલેખનો ઢાળ $S = \frac{mR}{MP}$ છે.
પ્રારંભિક કિસ્સા માટે,ઢાળ $S_1 = \frac{mR}{MP}$ છે,જે આલેખ $D$ ને અનુરૂપ છે.
બીજા કિસ્સા માટે,દળ $2m$ છે અને દબાણ $P/2$ છે.
નવો ઢાળ $S_2 = \frac{(2m)R}{M(P/2)} = 4 \times \frac{mR}{MP} = 4S_1$ થશે.
આલેખ $D$ નો ઢાળ $1$ ના પ્રમાણમાં હોવાથી,નવા આલેખનો ઢાળ $4$ ના પ્રમાણમાં હશે.
આપેલ આલેખમાં,ઢાળ $E$ થી $A$ તરફ વધે છે. આલેખ $D$ નો ઢાળ $1$ ના પ્રમાણમાં છે અને આલેખ $A$ નો ઢાળ $4$ ના પ્રમાણમાં છે (કારણ કે $4 \times 1 = 4$).
તેથી,સાચો આલેખ $A$ છે.
162
DifficultMCQ
પહાડની ટોચ પર હવાની ઘનતા અને પહાડના તળિયે હવાની ઘનતાનો ગુણોત્તર શોધો,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ પરિસ્થિતિઓ મુજબ છે.
Question diagram
A
$75/76$
B
$70/76$
C
$76/75$
D
$76/70$

Solution

(A) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT = \frac{m}{M}RT$ પરથી,આપણને મળે છે $P = \frac{\rho RT}{M}$,જ્યાં $\rho$ એ વાયુની ઘનતા છે.
આમ,$\frac{P}{\rho T} = \frac{R}{M} = \text{અચળ}$.
આનો અર્થ એ થાય કે $\frac{\rho_1}{\rho_2} = \frac{P_1}{P_2} \times \frac{T_2}{T_1}$.
ટોચ પર આપેલ છે: $P_{\text{top}} = 70 \text{ cm of Hg}$,$T_{\text{top}} = 7^{\circ}\text{C} = 280 \text{ K}$.
તળિયે આપેલ છે: $P_{\text{bottom}} = 76 \text{ cm of Hg}$,$T_{\text{bottom}} = 27^{\circ}\text{C} = 300 \text{ K}$.
તેથી,ટોચ પરની ઘનતા અને તળિયેની ઘનતાનો ગુણોત્તર:
$\frac{\rho_{\text{top}}}{\rho_{\text{bottom}}} = \frac{P_{\text{top}}}{P_{\text{bottom}}} \times \frac{T_{\text{bottom}}}{T_{\text{top}}} = \frac{70}{76} \times \frac{300}{280} = \frac{70}{76} \times \frac{30}{28} = \frac{70}{76} \times \frac{15}{14} = \frac{5 \times 15}{76} = \frac{75}{76}$.
163
MediumMCQ
એક પાત્રમાં $10^7 \ N/m^2$ ના દબાણે $10 \ kg$ વાયુ ભરેલો છે. કેટલો વાયુ ($kg$ માં) બહાર કાઢવો જોઈએ જેથી અંતિમ દબાણ $2.5 \times 10^6 \ N/m^2$ થાય? (તાપમાન અચળ ધારો.)
A
$0$
B
$7.5$
C
$2.5$
D
$5$

Solution

(B) અચળ તાપમાને આદર્શ વાયુ માટે,દબાણ $P$ એ પાત્રમાં રહેલા વાયુના દળ $m$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે $(P \propto m)$.
આપેલ છે:
પ્રારંભિક દબાણ $P_1 = 10^7 \ N/m^2$
પ્રારંભિક દળ $m_1 = 10 \ kg$
અંતિમ દબાણ $P_2 = 2.5 \times 10^6 \ N/m^2$
સંબંધ $\frac{P_1}{P_2} = \frac{m_1}{m_2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{10^7}{2.5 \times 10^6} = \frac{10}{m_2}$
$m_2$ માટે ઉકેલતા:
$m_2 = \frac{2.5 \times 10^6 \times 10}{10^7} = 2.5 \ kg$
બહાર કાઢેલ વાયુનું દળ $\Delta m = m_1 - m_2 = 10 \ kg - 2.5 \ kg = 7.5 \ kg$ થાય.
164
MediumMCQ
$27^{\circ}C$ તાપમાને વાયુનું કદ $V$ છે. જો દબાણ અચળ રાખીને તાપમાન વધારીને $327^{\circ}C$ કરવામાં આવે,તો વાયુનું નવું કદ કેટલું થશે?
A
$V$
B
$3V$
C
$2V$
D
$V/2$

Solution

(C) ચાર્લ્સના નિયમ મુજબ,અચળ દબાણે વાયુના નિશ્ચિત જથ્થા માટે,વાયુનું કદ તેના નિરપેક્ષ તાપમાનના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $V \propto T$.
આને $\frac{V_1}{T_1} = \frac{V_2}{T_2}$ તરીકે લખી શકાય.
આપેલ છે: $T_1 = 27^{\circ}C = 27 + 273 = 300 \ K$ અને $T_2 = 327^{\circ}C = 327 + 273 = 600 \ K$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{V}{300} = \frac{V_2}{600}$.
$V_2$ માટે ઉકેલતા: $V_2 = V \times \frac{600}{300} = 2V$.
તેથી,વાયુનું નવું કદ $2V$ થશે.
165
DifficultMCQ
જ્યારે વાયુનું દબાણ $0.4\%$ વધારવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું તાપમાન $1\,^{\circ}\text{C}$ વધે છે. વાયુનું શરૂઆતનું તાપમાન કેટલું હશે?
A
$250\, \text{K}$
B
$250\, ^{\circ}\text{C}$
C
$2500\, \text{K}$
D
$25\, ^{\circ}\text{C}$

Solution

(A) ધારો કે શરૂઆતનું દબાણ $P_1 = P$ અને શરૂઆતનું તાપમાન $T_1 = T$ (કેલ્વિનમાં) છે.
આપેલ છે કે દબાણમાં $0.4\%$ નો વધારો થાય છે,તેથી નવું દબાણ $P_2 = P + 0.004P = 1.004P$ થશે.
આપેલ છે કે તાપમાનમાં $1\,^{\circ}\text{C}$ નો વધારો થાય છે,તેથી નવું તાપમાન $T_2 = T + 1$ થશે.
કદ અચળ રહેતું હોવાથી,ગે-લ્યુસેકના નિયમ મુજબ,$\frac{P_1}{T_1} = \frac{P_2}{T_2}$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{P}{T} = \frac{1.004P}{T + 1}$.
$T + 1 = 1.004T$.
$1 = 0.004T$.
$T = \frac{1}{0.004} = \frac{1000}{4} = 250\, \text{K}$.
166
DifficultMCQ
સમાન મોલ ધરાવતા ચાર વાયુઓ માટેનો આલેખ આપેલો છે,તો:
Question diagram
A
$V_1 = V_2, V_3 = V_4$ અને $V_2 > V_3$
B
$V_1 = V_2, V_3 = V_4$ અને $V_2 < V_3$
C
$V_1 = V_2 = V_3 = V_4$
D
$V_4 > V_3 > V_2 > V_1$

Solution

(A) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = \mu RT$ પરથી,આપણે લખી શકીએ:
$P = \left( \frac{\mu R}{V} \right) T$
આને સુરેખ રેખાના સમીકરણ $y = mx$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = P$ અને $x = T$,ઢાળ $m$ નીચે મુજબ મળે છે:
$m = \tan \theta = \frac{\mu R}{V}$
મોલની સંખ્યા $\mu$ અને વાયુ અચળાંક $R$ અચળ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$V \propto \frac{1}{\tan \theta}$
જેમ ખૂણો $\theta$ વધે છે,તેમ $\tan \theta$ વધે છે અને તેથી કદ $V$ ઘટે છે.
આલેખ પરથી,રેખા $1$ નો ઢાળ રેખા $2$ ના ઢાળ જેટલો છે (કારણ કે તે સમાંતર છે),તેથી $V_1 = V_2$.
તે જ રીતે,રેખા $3$ નો ઢાળ રેખા $4$ ના ઢાળ જેટલો છે,તેથી $V_3 = V_4$.
રેખા $3$ (અને $4$) નો ઢાળ રેખા $1$ (અને $2$) ના ઢાળ કરતા વધારે હોવાથી,$\tan \theta_3 > \tan \theta_1$ મળે છે.
તેથી,$V_3 < V_1$ અથવા $V_2 > V_3$.
આમ,સાચો સંબંધ $V_1 = V_2, V_3 = V_4$ અને $V_2 > V_3$ છે.
Solution diagram
167
EasyMCQ
$S.T.P.$ પર $1 \, litre$ આદર્શ વાયુમાં અણુઓની સંખ્યા કેટલી હોય છે?
A
$2.68 \times 10^{22}$
B
$2.68 \times 10^{25}$
C
$2.68 \times 10^{28}$
D
$1.68 \times 10^{22}$

Solution

(A) $S.T.P.$ (પ્રમાણિત તાપમાન અને દબાણ) પર,આદર્શ વાયુનું મોલર કદ $22.4 \, litres$ હોય છે.
એવોગેડ્રોના ઉત્કલ્પના મુજબ,કોઈપણ વાયુના $1 \, mole$ માં $6.023 \times 10^{23}$ અણુઓ હોય છે.
તેથી,$22.4 \, litres$ વાયુમાં $6.023 \times 10^{23}$ અણુઓ સમાયેલા છે.
$1 \, litre$ માં અણુઓની સંખ્યા શોધવા માટે,આપણે કુલ અણુઓની સંખ્યાને મોલર કદ વડે ભાગીશું:
અણુઓની સંખ્યા $= \frac{6.023 \times 10^{23}}{22.4} \approx 2.68 \times 10^{22}$ અણુઓ.
168
EasyMCQ
$N.T.P.$ પર $1 \, cm^{3}$ આદર્શ વાયુમાં અણુઓની સંખ્યા કેટલી હોય છે?
A
$6.02 \times 10^{23} / 22400$
B
$6.02 \times 10^{23}$
C
$1 / 22400$
D
$6.02 \times 10^{23} / 76$

Solution

(A) $N.T.P.$ પર,આદર્શ વાયુનું મોલર કદ $22.4 \, L$ હોય છે.
કારણ કે $1 \, L = 1000 \, cm^{3}$,તેથી $1 \, mole$ વાયુનું કદ $22.4 \times 10^{3} \, cm^{3} = 22400 \, cm^{3}$ થાય.
એવોગેડ્રોના ઉત્કલ્પના મુજબ,કોઈપણ વાયુના $1 \, mole$ માં $6.023 \times 10^{23}$ અણુઓ હોય છે.
તેથી,$22400 \, cm^{3}$ માં અણુઓની સંખ્યા $6.023 \times 10^{23}$ છે.
આમ,$1 \, cm^{3}$ માં અણુઓની સંખ્યા $\frac{6.023 \times 10^{23}}{22400}$ થાય.
169
MediumMCQ
$10^{\circ} C$ તાપમાને,આદર્શ વાયુના નિશ્ચિત દળની ઘનતા અને તેના દબાણનો ગુણોત્તર $x$ છે. $110^{\circ} C$ તાપમાને આ ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$\left( \frac{10}{110} \right)x$
B
$\left( \frac{283}{383} \right)x$
C
$x$
D
$\left( \frac{383}{283} \right)x$

Solution

(B) આદર્શ વાયુના સમીકરણ $PV = nRT = \frac{m}{M}RT$ પરથી,જ્યાં $m$ એ દળ છે અને $M$ એ મોલર દળ છે.
ઘનતા $\rho = \frac{m}{V} = \frac{PM}{RT}$.
ઘનતા અને દબાણનો ગુણોત્તર $\frac{\rho}{P} = \frac{M}{RT}$ થાય.
અહીં $M$ અને $R$ અચળ હોવાથી,$\frac{\rho}{P} \propto \frac{1}{T}$ મળે.
ધારો કે $T_1 = 10^{\circ} C = 283 \ K$ તાપમાને ગુણોત્તર $x_1 = x$ છે.
ધારો કે $T_2 = 110^{\circ} C = 383 \ K$ તાપમાને ગુણોત્તર $x_2$ છે.
$x \cdot T = \text{અચળ}$ હોવાથી,$x_1 T_1 = x_2 T_2$ થાય.
$x \cdot 283 = x_2 \cdot 383$.
તેથી,$x_2 = \left( \frac{283}{383} \right)x$.
170
MediumMCQ
આપેલ $(V - T)$ આલેખમાં,દબાણ $P_1$ અને $P_2$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
Question diagram
A
$P_2 = P_1$
B
$P_2 > P_1$
C
$P_2 < P_1$
D
અનુમાન લગાવી શકાતું નથી

Solution

(C) આદર્શ વાયુ સમીકરણ મુજબ,
$PV = nRT$
$V$ ને $T$ ના સંદર્ભમાં ગોઠવતા:
$V = \left( \frac{nR}{P} \right) T$
આ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી એક સીધી રેખા દર્શાવે છે,જ્યાં ઢાળ $m$ નીચે મુજબ છે:
$m = \frac{V}{T} = \frac{nR}{P}$
અહીં $n$ અને $R$ અચળ હોવાથી,ઢાળ એ દબાણ $P$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે $(m \propto \frac{1}{P})$.
આપેલ આકૃતિ પરથી,ખૂણો $\theta_2 > \theta_1$ છે,જેનો અર્થ છે કે $P_2$ માટેની રેખાનો ઢાળ $P_1$ માટેની રેખાના ઢાળ કરતા વધારે છે:
$(\text{Slope})_2 > (\text{Slope})_1$
ઢાળ એ દબાણના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોવાથી,વધારે ઢાળ એ ઓછા દબાણને અનુરૂપ છે:
$P_2 < P_1$
Solution diagram
171
MediumMCQ
બે પાત્રોમાં અલગ-અલગ બે આદર્શ વાયુઓ $A$ અને $B$ સમાન તાપમાને રહેલા છે. $A$ નું દબાણ $B$ કરતા બમણું છે. આવી સ્થિતિમાં,$A$ ની ઘનતા $B$ ની ઘનતા કરતા $1.5$ ગણી જોવા મળે છે. $A$ અને $B$ ના આણ્વીય દળનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$0.5$
B
$0.67$
C
$0.75$
D
$2$

Solution

(C) આદર્શ વાયુ સમીકરણ મુજબ,આદર્શ વાયુનું આણ્વીય દળ $M$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$M = \frac{\rho R T}{P}$
જ્યાં $P$ દબાણ છે,$T$ તાપમાન છે,$\rho$ ઘનતા છે અને $R$ સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક છે.
વાયુઓ $A$ અને $B$ માટે:
$M_A = \frac{\rho_A R T_A}{P_A}$ અને $M_B = \frac{\rho_B R T_B}{P_B}$
તેમના આણ્વીય દળનો ગુણોત્તર:
$\frac{M_A}{M_B} = \left( \frac{\rho_A}{\rho_B} \right) \left( \frac{T_A}{T_B} \right) \left( \frac{P_B}{P_A} \right)$
આપેલ છે:
$\frac{\rho_A}{\rho_B} = 1.5 = \frac{3}{2}$
$T_A = T_B \implies \frac{T_A}{T_B} = 1$
$P_A = 2 P_B \implies \frac{P_B}{P_A} = \frac{1}{2}$
આ કિંમતો મૂકતા:
$\frac{M_A}{M_B} = \left( \frac{3}{2} \right) \times (1) \times \left( \frac{1}{2} \right) = \frac{3}{4} = 0.75$
172
MediumMCQ
આદર્શ વાયુનો એક નમૂનો $P$ દબાણ અને $T$ નિરપેક્ષ તાપમાને $V$ કદ રોકે છે. વાયુના દરેક અણુનું દળ $m$ છે. નીચેનામાંથી કયું વાયુની ઘનતા દર્શાવે છે?
A
$\frac{P}{kTV}$
B
$mKT$
C
$\frac{P}{kT}$
D
$\frac{Pm}{kT}$

Solution

(D) આદર્શ વાયુનું સમીકરણ $PV = nRT$ છે,જ્યાં $n$ એ મોલની સંખ્યા છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $n = \frac{\text{વાયુનું દળ}}{M}$,જ્યાં $M$ એ મોલર દળ છે.
વળી,મોલર દળ $M = m N_A$,જ્યાં $m$ એ એક અણુનું દળ છે અને $N_A$ એ એવોગેડ્રો આંક છે.
આ કિંમતોને આદર્શ વાયુના સમીકરણમાં મૂકતા: $PV = \left(\frac{\text{દળ}}{m N_A}\right) RT$.
ઘનતા $\rho = \frac{\text{દળ}}{V}$ માટે ગોઠવતા,આપણને મળે છે $\rho = \frac{P m N_A}{RT}$.
બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક $k = \frac{R}{N_A}$ હોવાથી,$R = N_A k$ થાય.
ઘનતાના સમીકરણમાં $R$ ની કિંમત મૂકતા: $\rho = \frac{P m N_A}{(N_A k) T} = \frac{Pm}{kT}$.
173
EasyMCQ
સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંકનો $SI$ એકમ કયો છે?
A
$Watt\,K^{-1}mol^{-1}$
B
$Newton\,K^{-1}mol^{-1}$
C
$Joule\,K^{-1}mol^{-1}$
D
$Erg\,K^{-1}mol^{-1}$

Solution

(C) આદર્શ વાયુ સમીકરણ પરથી,$PV = nRT$.
સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક માટે સૂત્ર બનાવતા,$R = \frac{PV}{nT}$.
દબાણ $P$ નો એકમ $Pascal$ $(Pa)$ અથવા $Joule/m^3$ છે અને કદ $V$ નો એકમ $m^3$ છે. તેથી,$PV$ નો ગુણાકાર ઉર્જાનો એકમ આપે છે,જે $Joule$ $(J)$ છે.
પદાર્થનો જથ્થો $n$ નો એકમ $mole$ $(mol)$ છે અને તાપમાન $T$ નો એકમ $Kelvin$ $(K)$ છે.
આ એકમોને મૂકતા,આપણને $R$ નો એકમ $R = \frac{J}{mol \cdot K} = J\,K^{-1}mol^{-1}$ મળે છે.
174
EasyMCQ
એક આદર્શ વાયુનું પ્રારંભિક દબાણ $3$ દબાણ એકમ અને પ્રારંભિક કદ $4$ કદ એકમ છે. નીચેનું કોષ્ટક ચાર પ્રક્રિયાઓમાં વાયુનું અંતિમ દબાણ અને કદ (તે જ એકમોમાં) આપે છે. કઈ પ્રક્રિયા સમાન આઈસોથર્મ (સમતાપી વક્ર) પર શરૂ અને અંત થાય છે?
$A$. પ્રક્રિયા $A$$P=5, V=7$
$B$. પ્રક્રિયા $B$$P=4, V=6$
$C$. પ્રક્રિયા $C$$P=12, V=1$
$D$. પ્રક્રિયા $D$$P=6, V=3$
A
$A$
B
$B$
C
$C$
D
$D$

Solution

(C) આદર્શ વાયુ માટે, અવસ્થાનું સમીકરણ $PV = nRT$ છે.
આઈસોથર્મ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં તાપમાન $T$ અચળ રહે છે.
$n$ અને $R$ અચળ હોવાથી, આઈસોથર્મ માટે $PV = \text{અચળ}$ થાય.
આપેલ પ્રારંભિક શરતો: $P_i = 3$ અને $V_i = 4$.
તેથી, ગુણાકાર $P_i V_i = 3 \times 4 = 12$.
દરેક પ્રક્રિયા માટે $PV$ નો ગુણાકાર તપાસીએ:
પ્રક્રિયા $A$: $P \times V = 5 \times 7 = 35 \neq 12$.
પ્રક્રિયા $B$: $P \times V = 4 \times 6 = 24 \neq 12$.
પ્રક્રિયા $C$: $P \times V = 12 \times 1 = 12$.
પ્રક્રિયા $D$: $P \times V = 6 \times 3 = 18 \neq 12$.
આમ, માત્ર પ્રક્રિયા $C$ એ $P_f V_f = P_i V_i$ ની શરત સંતોષે છે.
175
MediumMCQ
સમાન કદ $V$ ધરાવતા બે ગોળાકાર પાત્રો એક સાંકડી નળી દ્વારા જોડાયેલા છે. આ સાધનમાં $1 \text{ atm}$ અને $300 \text{ K}$ તાપમાને આદર્શ વાયુ ભરેલો છે. હવે,જો એક પાત્રને $600 \text{ K}$ ના અચળ તાપમાનવાળા બાથમાં અને બીજા પાત્રને $300 \text{ K}$ ના અચળ તાપમાનવાળા બાથમાં મૂકવામાં આવે,તો સામાન્ય દબાણ ...... $\text{atm}$ થશે.
Question diagram
A
$1$
B
$0.8$
C
$1.33$
D
$0.75$

Solution

(C) ધારો કે પ્રારંભિક દબાણ $P = 1 \text{ atm}$ અને પ્રારંભિક તાપમાન $T = 300 \text{ K}$ છે.
સિસ્ટમમાં વાયુના મોલની કુલ સંખ્યા અચળ રહે છે.
પ્રારંભિક મોલ: $\mu = \frac{PV}{RT} + \frac{PV}{RT} = \frac{2PV}{RT}$.
ધારો કે અંતિમ સામાન્ય દબાણ $P'$ છે.
અંતિમ મોલ: $\mu' = \frac{P'V}{RT_1} + \frac{P'V}{RT_2}$,જ્યાં $T_1 = 600 \text{ K}$ અને $T_2 = 300 \text{ K}$ છે.
$\mu = \mu'$ હોવાથી: $\frac{2PV}{RT} = \frac{P'V}{RT_1} + \frac{P'V}{RT_2}$.
બંને બાજુથી $V/R$ દૂર કરતા: $\frac{2P}{T} = P' \left( \frac{1}{T_1} + \frac{1}{T_2} \right) = P' \left( \frac{T_1 + T_2}{T_1 T_2} \right)$.
$P'$ માટે ઉકેલતા: $P' = \frac{2P T_1 T_2}{T(T_1 + T_2)}$.
કિંમતો મૂકતા: $P' = \frac{2 \times 1 \times 600 \times 300}{300 \times (600 + 300)} = \frac{2 \times 600}{900} = \frac{1200}{900} = \frac{4}{3} \approx 1.33 \text{ atm}$.
176
EasyMCQ
$21 \times 10^4 \ N/m^2$ દબાણ અને $27^\circ C$ તાપમાને વાયુનું કદ $83 \ L$ છે. જો $R = 8.3 \ J/mol/K$ હોય,તો વાયુનો જથ્થો $gm-mole$ માં કેટલો હશે?
A
$15$
B
$42$
C
$7$
D
$14$

Solution

(C) આદર્શ વાયુનું સમીકરણ $PV = \mu RT$ છે,જ્યાં $\mu$ એ મોલની સંખ્યા છે.
આપેલ છે:
દબાણ $P = 21 \times 10^4 \ N/m^2$
કદ $V = 83 \ L = 83 \times 10^{-3} \ m^3$
તાપમાન $T = 27^\circ C = 27 + 273 = 300 \ K$
વાયુ અચળાંક $R = 8.3 \ J/mol/K$
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા:
$\mu = \frac{PV}{RT} = \frac{21 \times 10^4 \times 83 \times 10^{-3}}{8.3 \times 300}$
$\mu = \frac{21 \times 10^4 \times 83 \times 10^{-3}}{8.3 \times 300} = \frac{21 \times 830}{2490} = \frac{17430}{2490} = 7 \ gm-mole$.
177
MediumMCQ
એક બંધ પાત્રમાં રહેલા આદર્શ વાયુનું દબાણ અને તાપમાન અનુક્રમે $720 \, kPa$ અને $40^\circ C$ છે. જો વાયુનો $\frac{1}{4}$ ભાગ પાત્રમાંથી બહાર કાઢવામાં આવે અને બાકી રહેલા વાયુનું તાપમાન વધારીને $353^\circ C$ કરવામાં આવે,તો વાયુનું અંતિમ દબાણ ....... $kPa$ થશે.
A
$1440$
B
$1080$
C
$720$
D
$540$

Solution

(B) આપેલ છે: પ્રારંભિક દબાણ $P_1 = 720 \, kPa$,પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 40^\circ C = 273 + 40 = 313 \, K$.
અંતિમ તાપમાન $T_2 = 353^\circ C = 273 + 353 = 626 \, K$.
વાયુનો $\frac{1}{4}$ ભાગ બહાર કાઢવામાં આવતા,બાકી રહેલ દળ $m_2 = \frac{3}{4} m_1$ થાય.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT = \frac{m}{M} RT$ મુજબ,$P \propto mT$ (જ્યાં $V$ અને $M$ અચળ છે).
તેથી,$\frac{P_2}{P_1} = \frac{m_2}{m_1} \times \frac{T_2}{T_1}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{P_2}{720} = \frac{3}{4} \times \frac{626}{313} = \frac{3}{4} \times 2 = 1.5$.
$P_2 = 1.5 \times 720 = 1080 \, kPa$.
178
MediumMCQ
એક પ્રેશર કુકરમાં $1$ atm અને $30^\circ C$ તાપમાને હવા ભરેલી છે. જો કુકરની સેફ્ટી વાલ્વ જ્યારે અંદરનું દબાણ $\ge 3$ atm થાય ત્યારે ખુલી જાય,તો કુકરની અંદરની હવાનું મહત્તમ તાપમાન .... $^\circ C$ હોઈ શકે.
A
$90$
B
$636$
C
$909$
D
$363$

Solution

(B) પ્રેશર કુકરનું કદ અચળ રહેતું હોવાથી,આપણે ગે-લ્યુસેકના નિયમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\frac{P_1}{T_1} = \frac{P_2}{T_2}$.
આપેલ છે: $P_1 = 1$ atm,$T_1 = 30^\circ C = 30 + 273 = 303$ $K$,અને $P_2 = 3$ atm.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{1}{303} = \frac{3}{T_2}$.
$T_2$ માટે ઉકેલતા: $T_2 = 3 \times 303 = 909$ $K$.
તાપમાનને સેલ્સિયસમાં ફેરવવા માટે: $T_2(^\circ C) = 909 - 273 = 636^\circ C$.
179
MediumMCQ
એક સિલિન્ડરમાં $10^7\, N/m^2$ ના દબાણે $10\, kg$ વાયુ ભરેલો છે. જો અંતિમ દબાણ $2.5 \times 10^6\, N/m^2$ હોય,તો સિલિન્ડરમાંથી બહાર કાઢવામાં આવેલા વાયુનો જથ્થો ..... $kg$ હશે (વાયુનું તાપમાન અચળ છે).
A
$15.2$
B
$3.7$
C
$0$
D
$7.5$

Solution

(D) આદર્શ વાયુ સમીકરણ મુજબ,$PV = nRT = (m/M)RT$.
અહીં તાપમાન $T$,કદ $V$ અને મોલર દળ $M$ અચળ હોવાથી,$P \propto m$ થાય.
તેથી,$\frac{P_1}{P_2} = \frac{m_1}{m_2}$.
આપેલ છે કે $P_1 = 10^7\, N/m^2$,$m_1 = 10\, kg$,અને $P_2 = 2.5 \times 10^6\, N/m^2$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{10^7}{2.5 \times 10^6} = \frac{10}{m_2}$.
$4 = \frac{10}{m_2} \implies m_2 = \frac{10}{4} = 2.5\, kg$.
સિલિન્ડરમાંથી બહાર કાઢવામાં આવેલા વાયુનું દળ $\Delta m = m_1 - m_2 = 10 - 2.5 = 7.5\, kg$ થાય.
180
MediumMCQ
એક ખુલ્લા મુખવાળા પાત્રમાં $60^oC$ તાપમાને હવા ભરેલી છે. પાત્રને $T$ તાપમાન સુધી ગરમ કરવામાં આવે છે જેથી $1/4$ ભાગની હવા બહાર નીકળી જાય છે. પાત્રનું કદ અચળ રહેતું હોય,તો $T$ નું મૂલ્ય ....... $^oC$ છે.
A
$80$
B
$444$
C
$333$
D
$171$

Solution

(D) ખુલ્લા મુખવાળા પાત્ર માટે,દબાણ $P$ અચળ રહે છે કારણ કે તે વાતાવરણીય દબાણ જેટલું હોય છે.
પાત્રનું કદ $V$ પણ અચળ છે.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = \mu RT = \left( \frac{m}{M} \right) RT$ પરથી,જ્યાં $m$ એ વાયુનું દળ છે અને $M$ એ મોલર દળ છે,અચળ $P$ અને $V$ માટે $m \propto \frac{1}{T}$ મળે છે.
તેથી,$m_1 T_1 = m_2 T_2$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{T_2}{T_1} = \frac{m_1}{m_2}$.
પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 60 + 273 = 333 \ K$.
$1/4$ ભાગની હવા બહાર નીકળી જતી હોવાથી,બાકી રહેતું દળ $m_2 = m_1 - \frac{1}{4}m_1 = \frac{3}{4}m_1$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{T_2}{333} = \frac{m_1}{(3/4)m_1} = \frac{4}{3}$.
$T_2 = 333 \times \frac{4}{3} = 444 \ K$.
સેલ્સિયસમાં રૂપાંતર કરતા: $T = 444 - 273 = 171^oC$.
181
MediumMCQ
એક વિભાજક અવાહક દીવાલો ધરાવતા પાત્રને બે ભાગ $I$ અને $II$ માં વિભાજિત કરે છે. બંને ભાગમાં સમાન વાયુ ભરેલો છે. આકૃતિમાં આપેલા મૂલ્યોના આધારે,ભાગ $I$ અને $II$ માં રહેલા અણુઓની સંખ્યાનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
Question diagram
A
$1:6$
B
$6:1$
C
$4:1$
D
$1:4$

Solution

(D) આદર્શ વાયુ સમીકરણ પરથી,અણુઓની સંખ્યા $N$ એ $N = \frac{PV}{kT}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ભાગ $I$ માટે,પરિમાણો $P, V, T$ છે. તેથી,અણુઓની સંખ્યા $N_I = \frac{PV}{kT}$ છે.
ભાગ $II$ માટે,પરિમાણો $2P, 2V, T$ છે. તેથી,અણુઓની સંખ્યા $N_{II} = \frac{(2P)(2V)}{kT} = 4 \frac{PV}{kT} = 4N_I$ છે.
ભાગ $I$ અને $II$ માં રહેલા અણુઓની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $\frac{N_I}{N_{II}} = \frac{N_I}{4N_I} = \frac{1}{4}$ છે.
182
MediumMCQ
$0^{\circ}C$ તાપમાને અને $1.3 \times 10^{5} \text{ Pa}$ દબાણે $7 \text{ litres}$ કદ ધરાવતા પાત્રમાં રહેલા અણુઓની આશરે સંખ્યા શોધો.
A
$2.4 \times 10^{23}$
B
$3 \times 10^{23}$
C
$6 \times 10^{23}$
D
$4.8 \times 10^{23}$

Solution

(A) આપેલ છે:
કદ $V = 7 \text{ L} = 7 \times 10^{-3} \text{ m}^{3}$
તાપમાન $T = 0^{\circ}C = 273 \text{ K}$
દબાણ $P = 1.3 \times 10^{5} \text{ Pa}$
સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક $R = 8.314 \text{ J/(mol K)}$
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ નો ઉપયોગ કરીને,મોલની સંખ્યા $n$ શોધીએ:
$n = \frac{PV}{RT} = \frac{1.3 \times 10^{5} \times 7 \times 10^{-3}}{8.314 \times 273} \approx 0.4 \text{ moles}$
અણુઓની સંખ્યા $N = n \times N_{A}$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $N_{A} = 6.022 \times 10^{23} \text{ molecules/mol}$.
$N = 0.4 \times 6.022 \times 10^{23} \approx 2.4 \times 10^{23} \text{ molecules}$.
183
AdvancedMCQ
$A$ જેટલા આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતી એક નળાકાર ટ્યુબના બંને છેડે બે હવાચુસ્ત,ઘર્ષણરહિત પિસ્ટન છે. પિસ્ટનોને ધાતુના તારના સીધા ટુકડા વડે બાંધવામાં આવ્યા છે. ટ્યુબમાં $P_0$ વાતાવરણીય દબાણ અને $T_0$ તાપમાને વાયુ ભરેલો છે. જો વાયુનું તાપમાન બમણું કરવામાં આવે,તો તારમાં ઉદ્ભવતું તણાવબળ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$4 P_0 A$
B
$P_0 A / 2$
C
$P_0 A$
D
$2 P_0 A$

Solution

(C) પિસ્ટનો તાર વડે જોડાયેલા હોવાથી,વાયુનું કદ $V$ અચળ રહે છે.
અચળ કદ માટે આદર્શ વાયુના નિયમ મુજબ: $\frac{P_1}{T_1} = \frac{P_2}{T_2}$.
અહીં $P_1 = P_0$,$T_1 = T_0$,અને $T_2 = 2T_0$ આપેલ છે,તેથી:
$\frac{P_0}{T_0} = \frac{P'}{2T_0} \Rightarrow P' = 2P_0$.
હવે ટ્યુબની અંદરનું દબાણ $2P_0$ છે,જ્યારે બહારનું વાતાવરણીય દબાણ $P_0$ છે.
દરેક પિસ્ટન પર બહારની તરફ લાગતું ચોખ્ખું બળ $F_{net} = (P' - P_0)A = (2P_0 - P_0)A = P_0 A$ થાય.
તાર બંને પિસ્ટનને જોડે છે,તેથી તારમાં ઉદ્ભવતું તણાવબળ $T$ આ ચોખ્ખા બહારના બળને સંતુલિત કરશે.
તેથી,તારમાં તણાવબળ $T = P_0 A$ થશે.
Solution diagram
184
MediumMCQ
ચોક્કસ દળ ધરાવતા એક આદર્શ વાયુને પહેલા એક નાના પાત્રમાં અને પછી એક મોટા પાત્રમાં ગરમ કરવામાં આવે છે,જેથી તેમના કદ બદલાતા નથી. $P-T$ વક્રો કેવા હશે?
A
સમાન વક્રતા ધરાવતા પરવલયાકાર
B
અલગ અલગ વક્રતા ધરાવતા પરવલયાકાર
C
સમાન ઢાળ ધરાવતા રેખીય
D
અલગ અલગ ઢાળ ધરાવતા રેખીય

Solution

(D) આદર્શ વાયુના સમીકરણ મુજબ:
$P V = n R T$
દરેક પાત્ર માટે કદ $V$ અચળ હોવાથી,આપણે લખી શકીએ:
$P = \left( \frac{n R}{V} \right) T$
આ સમીકરણ $y = m x$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $y = P$,$x = T$,અને ઢાળ $m = \frac{n R}{V}$ છે.
દળ આપેલું હોવાથી,$n$ અચળ છે. જોકે,નાના અને મોટા પાત્રના કદ $V$ અલગ-અલગ છે.
તેથી,બંને પાત્રો માટે ઢાળ $m = \frac{n R}{V}$ અલગ-અલગ હશે.
આમ,$P-T$ વક્રો રેખીય છે,જે ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થાય છે,પરંતુ તેમના ઢાળ અલગ-અલગ છે.
Solution diagram
185
DifficultMCQ
$T \ K$ તાપમાને,એક બલ્બમાં $4.0 \ g$ આર્ગોનનું દબાણ $p$ છે. બલ્બને પ્રથમ તાપમાન કરતા $50 \ K$ વધારે તાપમાન ધરાવતા બાથમાં મૂકવામાં આવે છે. મૂળ દબાણ જાળવી રાખવા માટે $0.8 \ g$ આર્ગોન વાયુ દૂર કરવો પડ્યો. તાપમાન $T$ એ ..... $K$ ની બરાબર છે.
A
$510$
B
$200$
C
$100$
D
$73$

Solution

(B) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT = \frac{m}{M}RT$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $m$ એ દળ છે અને $M$ એ આર્ગોનનું મોલર દળ છે.
પ્રથમ સ્થિતિ માટે: $PV = \frac{4}{M}RT$ ... $(i)$
બીજી સ્થિતિ માટે,તાપમાન $(T + 50) \ K$ છે,દળ $(4.0 - 0.8) = 3.2 \ g$ છે,અને દબાણ $p$ અચળ રહે છે: $PV = \frac{3.2}{M}R(T + 50)$ ... (ii)
સમીકરણ $(i)$ અને (ii) ને સરખાવતા કારણ કે $PV$ અચળ છે:
$\frac{4}{M}RT = \frac{3.2}{M}R(T + 50)$
$4T = 3.2(T + 50)$
$4T = 3.2T + 160$
$0.8T = 160$
$T = \frac{160}{0.8} = 200 \ K$.
186
DifficultMCQ
જ્યારે $2 \, g$ વાયુને $25 \, ^\circ C$ તાપમાને રાખેલા ખાલી ફ્લાસ્કમાં દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે દબાણ $1 \, atm$ માલૂમ પડે છે. જો તે જ ફ્લાસ્કમાં બીજા વાયુના $3 \, g$ ઉમેરવામાં આવે,તો દબાણ $1.5 \, atm$ થાય છે. આ વાયુઓના આણ્વીય દળનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1 : 3$
B
$3 : 1$
C
$2 : 3$
D
$3 : 2$

Solution

(A) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ મુજબ,કદ $V$ અને તાપમાન $T$ અચળ હોવાથી,દબાણ $P$ એ મોલની સંખ્યા $n$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે $(P \propto n)$.
ધારો કે બે વાયુઓના આણ્વીય દળ $M_A$ અને $M_B$ છે.
પ્રથમ વાયુ $A$ માટે,મોલની સંખ્યા $n_A = \frac{2}{M_A}$ છે. આપેલ છે કે $P_A = 1 \, atm$,તેથી $\frac{2}{M_A} \propto 1 \dots (i)$.
જ્યારે બીજો વાયુ $B$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે કુલ દબાણ $1.5 \, atm$ થાય છે. વાયુ $B$ નું આંશિક દબાણ $P_B = P_{total} - P_A = 1.5 - 1 = 0.5 \, atm$ છે.
બીજા વાયુ $B$ માટે,મોલની સંખ્યા $n_B = \frac{3}{M_B}$ છે. તેથી,$\frac{3}{M_B} \propto 0.5 \dots (ii)$.
સમીકરણ $(ii)$ ને સમીકરણ $(i)$ વડે ભાગતા:
$\frac{3/M_B}{2/M_A} = \frac{0.5}{1}$
$\frac{3}{M_B} \times \frac{M_A}{2} = 0.5$
$\frac{M_A}{M_B} = 0.5 \times \frac{2}{3} = \frac{1}{3}$
આમ,આણ્વીય દળનો ગુણોત્તર $M_A : M_B = 1 : 3$ છે.
187
AdvancedMCQ
એક ખુલ્લી અને પહોળી કાચની નળીને પારો (mercury) માં એવી રીતે ઊભી ડૂબાડવામાં આવે છે કે જેથી $0.05 \, m$ લંબાઈ પારાના સ્તરની ઉપર રહે. નળીનો ખુલ્લો છેડો બંધ કરવામાં આવે છે અને નળીને વધુ $0.43 \, m$ ઉપર ખેંચવામાં આવે છે. નળીમાં પારાના સ્તરની ઉપર હવાના સ્તંભની લંબાઈ ...... $m$ હશે. $P_{atm} = 76 \, cm$ પારો લો.
A
$0.215$
B
$0.2$
C
$0.1$
D
$0.4$

Solution

(C) શરૂઆતમાં,હવાના સ્તંભની લંબાઈ $L_i = 0.05 \, m = 5 \, cm$ છે. હવાનું દબાણ $P_i = P_{atm} = 76 \, cm$ $Hg$ છે.
જ્યારે નળીને $0.43 \, m = 43 \, cm$ ઉપર ખેંચવામાં આવે છે,ત્યારે ધારો કે હવાના સ્તંભની નવી લંબાઈ $x \, cm$ છે. નળીની અંદર પારાનું સ્તર પ્રારંભિક સ્થિતિની સાપેક્ષમાં $(48 - x) \, cm$ જેટલું વધે છે,જ્યાં $48 \, cm$ એ પારાની સપાટીની સાપેક્ષમાં નળીનું કુલ સ્થાનાંતર છે.
નળીની અંદર હવાનું અંતિમ દબાણ $P_f = P_{atm} - (48 - x) = 76 - 48 + x = (28 + x) \, cm$ $Hg$ છે.
તાપમાન અચળ રહેતું હોવાથી,આપણે બોઈલનો નિયમ લાગુ કરીએ છીએ: $P_i V_i = P_f V_f$.
આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ અચળ ધારીએ તો:
$76 \times 5 \times A = (28 + x) \times x \times A$
$380 = 28x + x^2$
$x^2 + 28x - 380 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા:
$x = \frac{-28 \pm \sqrt{28^2 - 4(1)(-380)}}{2} = \frac{-28 \pm \sqrt{784 + 1520}}{2} = \frac{-28 \pm \sqrt{2304}}{2} = \frac{-28 \pm 48}{2}$
ધન ઉકેલ લેતા: $x = \frac{20}{2} = 10 \, cm = 0.1 \, m$.
Solution diagram
188
DifficultMCQ
એક ખુલ્લા મોઢાવાળા પાત્રમાં $60^{\circ}C$ તાપમાને હવા ભરેલી છે. જ્યારે પાત્રને $T$ તાપમાન સુધી ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે હવાનો ચોથો ભાગ બહાર નીકળી જાય છે. $T$ નું મૂલ્ય ..... $^{\circ}C$ છે.
A
$80$
B
$171$
C
$333$
D
$444$

Solution

(B) હવાનું પ્રારંભિક દળ $M_1 = M$ અને તાપમાન $T_1 = 60 + 273 = 333 \ K$ છે.
પાત્ર ખુલ્લું હોવાથી,દબાણ અચળ (વાતાવરણીય દબાણ) રહે છે.
આદર્શ વાયુના નિયમ મુજબ,$PV = nRT = \frac{M}{m}RT$,જ્યાં $m$ એ હવાનું મોલર દળ છે.
અહીં $P$,$V$ અને $m$ અચળ હોવાથી,$M_1 T_1 = M_2 T_2$ થાય.
ગરમ કર્યા પછી,હવાનો ચોથો ભાગ બહાર નીકળી જાય છે,તેથી બાકી રહેલું દળ $M_2 = M - \frac{M}{4} = \frac{3M}{4}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $M \times 333 = \frac{3M}{4} \times T_2$.
$T_2 = 333 \times \frac{4}{3} = 444 \ K$.
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T = 444 - 273 = 171^{\circ}C$.
189
DifficultMCQ
$28\, g$ $N_2$ વાયુ $10\, atm$ દબાણ અને $57^\circ C$ તાપમાને એક ફ્લાસ્કમાં ભરેલો છે. ફ્લાસ્કમાં લીકેજને કારણે દબાણ અડધું થઈ જાય છે અને તાપમાન $27^\circ C$ થઈ જાય છે. તો બહાર નીકળી ગયેલા $N_2$ વાયુનો જથ્થો કેટલો હશે?
A
$11/20\, g$
B
$20/11\, g$
C
$5/63\, g$
D
$63/5\, g$

Solution

(D) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ વાયુના લીકેજ પહેલા અને પછી બંને સ્થિતિમાં સમાન રહે છે.
ફ્લાસ્કનું કદ $V$ અચળ હોવાથી,$\frac{P_i}{n_i T_i} = \frac{P_f}{n_f T_f}$ થાય.
પ્રારંભિક સ્થિતિ: $P_i = 10\, atm$,$T_i = 57 + 273 = 330\, K$,$m_i = 28\, g$,$n_i = \frac{28}{28} = 1\, mol$.
અંતિમ સ્થિતિ: $P_f = \frac{10}{2} = 5\, atm$,$T_f = 27 + 273 = 300\, K$.
સંબંધ $n_f = \frac{P_f}{P_i} \cdot \frac{T_i}{T_f} \cdot n_i$ નો ઉપયોગ કરતા:
$n_f = \frac{5}{10} \cdot \frac{330}{300} \cdot 1 = \frac{1}{2} \cdot \frac{11}{10} = \frac{11}{20}\, mol$.
અંતિમ દળ $m_f = n_f \times M = \frac{11}{20} \times 28 = 15.4\, g$.
બહાર નીકળી ગયેલા $N_2$ વાયુનું દળ $\Delta m = m_i - m_f = 28 - 15.4 = 12.6\, g$.
$12.6\, g$ ને અપૂર્ણાંકમાં ફેરવતા: $12.6 = \frac{126}{10} = \frac{63}{5}\, g$.
190
AdvancedMCQ
$27\,^{\circ}C$ તાપમાને વાયુ ધરાવતા એક નળાકારને $10.85\,cm^2$ આડછેદ ધરાવતા પિસ્ટન દ્વારા સમાન કદના ($100\,cm^3$ દરેક) અને સમાન દબાણ ધરાવતા બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે. એક ભાગના વાયુનું તાપમાન વધારીને $100\,^{\circ}C$ કરવામાં આવે છે,જ્યારે બીજા ભાગનું તાપમાન મૂળ તાપમાને જાળવી રાખવામાં આવે છે. પિસ્ટન અને દીવાલો સંપૂર્ણ અવાહક છે. તાપમાનમાં ફેરફાર દરમિયાન પિસ્ટન કેટલું અંતર ખસશે? (સેમી માં)
A
$1$
B
$2$
C
$0.5$
D
$1.5$

Solution

(A) પ્રારંભિક સ્થિતિ: $T_1 = 27 + 273 = 300\,K$,$V_1 = V_2 = 100\,cm^3$,$P_1 = P_2 = P$.
અંતિમ સ્થિતિ: એક ભાગ $T_1' = 300\,K$ પર અને બીજો $T_2' = 100 + 273 = 373\,K$ પર છે.
ધારો કે પિસ્ટન $x$ અંતર ખસે છે. નવા કદ $V_1' = 100 - 10.85x$ અને $V_2' = 100 + 10.85x$ થશે.
પિસ્ટન સંતુલનમાં હોવાથી,અંતિમ દબાણ સમાન હશે: $P_1' = P_2' = P'$.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ નો ઉપયોગ કરતા,અને મોલની સંખ્યા $n$ અચળ રહે છે:
$P_1 V_1 / T_1 = P_1' V_1' / T_1' \implies P(100) / 300 = P'(100 - 10.85x) / 300 \implies P' = P \cdot 100 / (100 - 10.85x)$.
$P_2 V_2 / T_2 = P_2' V_2' / T_2' \implies P(100) / 300 = P'(100 + 10.85x) / 373$.
બંનેમાંથી $P'$ ને સરખાવતા: $P \cdot 100 / (100 - 10.85x) = P \cdot 100 \cdot 373 / (300(100 + 10.85x))$.
$300(100 + 10.85x) = 373(100 - 10.85x)$.
$30000 + 3255x = 37300 - 4047.05x$.
$7302.05x = 7300 \implies x \approx 1\,cm$.
191
DifficultMCQ
$12\,g$ વાયુ $7\,^oC$ તાપમાને $4\times 10^{-3}\,m^3$ કદ રોકે છે. અચળ દબાણે વાયુને ગરમ કર્યા પછી તેની ઘનતા $6\times 10^{-4}\,g/cc$ થાય છે. વાયુને જે તાપમાન $T$ (કેલ્વિનમાં) સુધી ગરમ કરવામાં આવ્યો તે શોધો.
A
$1000$
B
$1400$
C
$1200$
D
$800$

Solution

(B) આપેલ છે: દળ $w = 12\,g$,પ્રારંભિક કદ $V_1 = 4\times 10^{-3}\,m^3$,પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 7 + 273 = 280\,K$.
ઘનતા $\rho = \frac{w}{V}$. દબાણ $P$ અચળ હોવાથી,આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT = \frac{w}{M}RT$ પરથી,આપણને મળે $P = \frac{\rho RT}{M}$.
$P$ અને $M$ અચળ હોવાથી,$\rho_1 T_1 = \rho_2 T_2$ થાય.
પ્રારંભિક ઘનતા $\rho_1 = \frac{w}{V_1} = \frac{12}{4 \times 10^{-3}} = 3000\,g/m^3 = 3 \times 10^{-3}\,g/cc$.
અંતિમ ઘનતા $\rho_2 = 6 \times 10^{-4}\,g/cc = 0.6 \times 10^{-3}\,g/cc$.
$\rho_1 T_1 = \rho_2 T_2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$T_2 = \frac{\rho_1 T_1}{\rho_2} = \frac{3 \times 10^{-3} \times 280}{0.6 \times 10^{-3}} = \frac{3 \times 280}{0.6} = 5 \times 280 = 1400\,K$.
192
MediumMCQ
$V-T$ આલેખમાં $m$ દળ ધરાવતા આદર્શ વાયુનું અચળ દબાણ $P$ પર વિસ્તરણ સીધી રેખા $B$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. તો $2m$ દળ ધરાવતા તે જ આદર્શ વાયુનું $2P$ દબાણ પર વિસ્તરણ કઈ સીધી રેખા દ્વારા દર્શાવવામાં આવશે?
Question diagram
A
$C$
B
$A$
C
$B$
D
કોઈ નહીં

Solution

(C) આદર્શ વાયુના સમીકરણ $PV = nRT$ પરથી,જ્યાં $n = \frac{m}{M}$ ($M$ એ મોલર દળ છે).
અચળ દબાણ $P$ પર,સમીકરણ $V = \left(\frac{mR}{MP}\right)T$ બને છે.
$V-T$ આલેખનો ઢાળ $S = \frac{mR}{MP}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં,ઢાળ $S_1 = \frac{mR}{MP}$ છે.
બીજા કિસ્સામાં,દળ $2m$ છે અને દબાણ $2P$ છે. નવો ઢાળ $S_2$ નીચે મુજબ છે:
$S_2 = \frac{(2m)R}{M(2P)} = \frac{mR}{MP} = S_1$.
ઢાળ સમાન રહેતો હોવાથી,વાયુનું વિસ્તરણ તે જ સીધી રેખા $B$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવશે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
193
MediumMCQ
પાત્ર $X$ નું કદ પાત્ર $Y$ કરતા બમણું છે અને બંને એક પાતળી નળી દ્વારા જોડાયેલા છે. બંનેમાં સમાન આદર્શ વાયુ ભરેલો છે. $X$ નું તાપમાન $200\,K$ અને $Y$ નું તાપમાન $400\,K$ છે. જો $X$ માં વાયુનું દળ $m$ હોય,તો $Y$ માં વાયુનું દળ કેટલું હશે?
A
$m/8$
B
$m/6$
C
$m/4$
D
$m/2$

Solution

(C) આદર્શ વાયુનું સમીકરણ $PV = nRT$ છે,જ્યાં $n = \frac{m}{M}$ ($M$ એ વાયુનું મોલર દળ છે).
પાત્રો એક પાતળી નળી દ્વારા જોડાયેલા હોવાથી,સંતુલન સ્થિતિમાં બંને પાત્રોમાં દબાણ $P$ સમાન હશે.
પાત્ર $X$ માટે: $V_X = 2V$,$T_X = 200\,K$,અને દળ $m_X = m$.
તેથી,$P(2V) = \left(\frac{m}{M}\right) R(200) \implies P = \frac{mR(200)}{2VM} = \frac{100mR}{VM}$.
પાત્ર $Y$ માટે: $V_Y = V$,$T_Y = 400\,K$,અને દળ $m_Y = m_Y$.
તેથી,$P(V) = \left(\frac{m_Y}{M}\right) R(400) \implies P = \frac{400m_Y R}{VM}$.
$P$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\frac{100mR}{VM} = \frac{400m_Y R}{VM}$.
$m_Y$ માટે ઉકેલતા: $100m = 400m_Y \implies m_Y = \frac{100m}{400} = \frac{m}{4}$.
194
DifficultMCQ
આકૃતિ આપેલ તાપમાને બે અલગ-અલગ વાયુના નમૂનાઓ માટે દબાણ $P$ વિરુદ્ધ કદ $V$ ના આલેખ દર્શાવે છે. $M_A$ અને $M_B$ એ બે નમૂનાઓના દળ છે,અને $n_A$ અને $n_B$ એ મોલની સંખ્યા છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું હોવું જ જોઈએ?
Question diagram
A
$M_A > M_B$
B
$M_A < M_B$
C
$n_A > n_B$
D
$n_A < n_B$

Solution

(C) આદર્શ વાયુ માટે,અવસ્થાનું સમીકરણ $PV = nRT$ છે.
અચળ તાપમાન $T$ પર,મોલની સંખ્યા $n$ માટે ગુણાકાર $PV = nRT$ અચળ રહે છે.
આલેખ પરથી,નિશ્ચિત કદ $V$ માટે,દબાણ $P_B > P_A$ છે.
કારણ કે $P_B V = n_B RT$ અને $P_A V = n_A RT$,આપણી પાસે $P_B V > P_A V$ છે,જેનો અર્થ છે કે $n_B RT > n_A RT$.
તેથી,$n_B > n_A$.
આમ,$n_B > n_A$ હોવાથી,વિધાન $n_A > n_B$ (વિકલ્પ $C$) ખોટું છે.
દળ $M_A$ અને $M_B$ ના સંદર્ભમાં,સંબંધ વાયુના મોલર દળ પર આધાર રાખે છે,જે આપેલ નથી. તેથી,વાયુના પ્રકારના આધારે $M_A > M_B$ અથવા $M_A < M_B$ બંને સાચા હોઈ શકે છે. પરંતુ,આલેખના આધારે $n_A > n_B$ ચોક્કસપણે ખોટું છે.
195
MediumMCQ
$N.T.P$ પર હાઇડ્રોજન વાયુ અને ઓક્સિજન વાયુ દરેકનું કદ $1 \, cm^3$ છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
બંને વાયુઓમાં અણુઓની સંખ્યા સમાન છે.
B
દરેક વાયુના અણુઓનો સરેરાશ વેગ સમાન છે.
C
દરેક વાયુની આંતરિક ઉર્જા સમાન છે.
D
ઉપરના તમામ.

Solution

(A) એવોગેડ્રોના નિયમ મુજબ,સમાન તાપમાન અને દબાણે તમામ વાયુઓના સમાન કદમાં અણુઓની સંખ્યા સમાન હોય છે. $N.T.P$ પર બંને વાયુઓનું કદ $(1 \, cm^3)$ સમાન હોવાથી,બંનેમાં અણુઓની સંખ્યા સમાન છે.
આદર્શ વાયુની આંતરિક ઉર્જા માત્ર તેના તાપમાન પર આધાર રાખે છે $(U = \frac{f}{2} nRT)$. બંને વાયુઓ સમાન તાપમાને છે અને સમાન કદ ધરાવતા હોવાથી તેમના મોલની સંખ્યા પણ સમાન છે,તેથી તેમની આંતરિક ઉર્જા સમાન છે.
વાયુના અણુઓનો સરેરાશ વેગ (વર્ગ સરેરાશ વર્ગ વેગ) $v_{rms} = \sqrt{\frac{3RT}{M}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. હાઇડ્રોજન $(H_2)$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$ ના મોલર દળ $(M)$ અલગ-અલગ હોવાથી,તેમના સરેરાશ વેગ અલગ-અલગ હશે. તેથી,વિધાન $B$ ખોટું છે.
વિધાન $B$ ખોટું હોવાથી,વિધાન $D$ પણ ખોટું છે. આમ,$A$ અને $C$ બંને સાચા છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે $N.T.P$ શરતો પરથી તારવેલ સૌથી પાયાનો ગુણધર્મ અણુઓની સંખ્યા છે.
196
MediumMCQ
એક પાત્રમાં અચળ તાપમાને $5 \text{ atm}$ દબાણ અને $4 \text{ L}$ કદ ધરાવતો વાયુ ભરેલો છે. પાત્રમાં લીકેજને કારણે,થોડા સમય પછી દબાણ ઘટીને $4 \text{ atm}$ થાય છે. પરિણામે:
A
વાયુનું કદ $20\%$ ઘટ્યું
B
વાયુના અણુઓની સરેરાશ $K.E.$ $20\%$ ઘટી
C
લીકેજને કારણે $20\%$ વાયુ બહાર નીકળી ગયો
D
લીકેજને કારણે $25\%$ વાયુ બહાર નીકળી ગયો

Solution

(C) પાત્રનું તાપમાન $T$ અને કદ $V$ અચળ હોવાથી,આપણે આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
આના પરથી,$n = \frac{PV}{RT}$. અહીં $V, R,$ અને $T$ અચળ હોવાથી,$n \propto P$ થાય.
પ્રારંભિક સ્થિતિ: $P_1 = 5 \text{ atm}$,$n_1 = n$.
અંતિમ સ્થિતિ: $P_2 = 4 \text{ atm}$,$n_2 = n'$.
તેથી,$\frac{n'}{n} = \frac{P_2}{P_1} = \frac{4}{5} = 0.8$.
આનો અર્થ એ છે કે $n' = 0.8n$.
બહાર નીકળી ગયેલા વાયુનો જથ્થો $\Delta n = n - n' = n - 0.8n = 0.2n$ છે.
બહાર નીકળી ગયેલા વાયુની ટકાવારી = $\frac{0.2n}{n} \times 100\% = 20\%$.
197
MediumMCQ
$30\ m^3$ કદ ધરાવતા એક ખુલ્લા રૂમનું તાપમાન સૂર્યપ્રકાશને કારણે $17^\circ C$ થી વધીને $27^\circ C$ થાય છે. રૂમમાં વાતાવરણીય દબાણ $1 \times 10^5\ Pa$ રહે છે. જો $n_i$ અને $n_f$ એ ગરમ કરતા પહેલા અને પછી રૂમમાં રહેલા અણુઓની સંખ્યા હોય,તો $n_f - n_i$ કેટલું હશે?
A
$-1.61 \times 10^{23}$
B
$1.38 \times 10^{23}$
C
$2.5 \times 10^{23}$
D
$-2.5 \times 10^{25}$

Solution

(D) આપેલ છે: પ્રારંભિક તાપમાન $T_i = 17 + 273 = 290 \ K$.
અંતિમ તાપમાન $T_f = 27 + 273 = 300 \ K$.
વાતાવરણીય દબાણ $P = 1 \times 10^5 \ Pa$.
રૂમનું કદ $V = 30 \ m^3$.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = N k_B T$ મુજબ અણુઓની સંખ્યા $N = \frac{PV}{k_B T}$ થાય,જ્યાં $k_B$ એ બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક $(k_B = 1.38 \times 10^{-23} \ J/K)$ છે.
પ્રારંભિક અણુઓની સંખ્યા $N_i = \frac{PV}{k_B T_i}$.
અંતિમ અણુઓની સંખ્યા $N_f = \frac{PV}{k_B T_f}$.
અણુઓની સંખ્યામાં ફેરફાર $N_f - N_i = \frac{PV}{k_B} \left( \frac{1}{T_f} - \frac{1}{T_i} \right)$.
કિંમતો મૂકતા: $N_f - N_i = \frac{1 \times 10^5 \times 30}{1.38 \times 10^{-23}} \left( \frac{1}{300} - \frac{1}{290} \right)$.
$N_f - N_i = \frac{30 \times 10^5}{1.38 \times 10^{-23}} \left( \frac{290 - 300}{300 \times 290} \right)$.
$N_f - N_i = \frac{30 \times 10^5}{1.38 \times 10^{-23}} \left( \frac{-10}{87000} \right) \approx -2.5 \times 10^{25}$.
198
MediumMCQ
એક ખુલ્લી કાચની નળીને પારો (મર્ક્યુરી) માં એવી રીતે ડુબાડવામાં આવે છે કે જેથી $8 \ cm$ લંબાઈ પારાની સપાટીની ઉપર રહે. ત્યારબાદ નળીના ખુલ્લા છેડાને બંધ કરીને સીલ કરવામાં આવે છે અને નળીને વધારાની $46 \ cm$ ઊંચાઈ સુધી ઊભી ઊંચકવામાં આવે છે. હવે નળીમાં પારાની ઉપર રહેલા હવાના સ્તંભની લંબાઈ કેટલી હશે? (વાતાવરણીય દબાણ = $76 \ cm$ of $Hg$)
A
$22$
B
$38$
C
$6$
D
$16$

Solution

(D) પ્રારંભિક સ્થિતિ: હવાના સ્તંભની લંબાઈ $L_1 = 8 \ cm$ છે અને દબાણ વાતાવરણીય દબાણ જેટલું છે,$P_1 = 76 \ cm$ of $Hg$.
અંતિમ સ્થિતિ: નળીને $46 \ cm$ ઊંચી કરવામાં આવે છે. ધારો કે હવાના સ્તંભની નવી લંબાઈ $L_2$ છે. ધારો કે નળીની અંદર પારાના સ્તંભની ઊંચાઈ બહારના પારાના સ્તરથી $x$ છે. બહારના પારાના સ્તરથી નળીની કુલ લંબાઈ $8 + 46 = 54 \ cm$ છે. તેથી,$L_2 = 54 - x$.
અંતિમ સ્થિતિમાં ફસાયેલી હવાનું દબાણ $P_2 = P_0 - x = 76 - x$ છે.
બોઈલના નિયમ $(P_1 V_1 = P_2 V_2)$ નો ઉપયોગ કરતા અને આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ અચળ ધારતા:
$76 \times A \times 8 = (76 - x) \times A \times (54 - x)$
$608 = 4104 - 76x - 54x + x^2$
$x^2 - 130x + 3496 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરીને ઉકેલતા:
$x = \frac{130 \pm \sqrt{16900 - 13984}}{2} = \frac{130 \pm \sqrt{2916}}{2} = \frac{130 \pm 54}{2}$
$x_1 = 92$ (અશક્ય કારણ કે $x < 54$) અથવા $x_2 = 38 \ cm$.
તેથી,હવાના સ્તંભની લંબાઈ $L_2 = 54 - 38 = 16 \ cm$ થશે.
Solution diagram
199
DifficultMCQ
બે સમાન કાચના બલ્બ એક પાતળી કાચની નળી દ્વારા જોડાયેલા છે. શરૂઆતમાં,બંને બલ્બ $0^{\circ}C$ તાપમાને છે. આ બલ્બમાં વાયુ ભરવામાં આવે છે. જ્યારે એક બલ્બને બરફમાં $(0^{\circ}C)$ અને બીજા બલ્બને ગરમ પાણીમાં મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે વાયુનું દબાણ પ્રારંભિક દબાણ કરતાં $1.5$ ગણું થાય છે. ગરમ પાણીનું તાપમાન ...... $^{\circ}C$ હશે.
Question diagram
A
$100$
B
$182$
C
$256$
D
$546$

Solution

(D) ધારો કે પ્રારંભિક દબાણ $P_0$ છે અને દરેક બલ્બનું કદ $V$ છે. બંને બલ્બનું પ્રારંભિક તાપમાન $T_0 = 273 \ K$ છે.
વાયુના મોલની કુલ સંખ્યા અચળ રહે છે:
$n_{total} = n_1 + n_2 = \frac{P_0 V}{R T_0} + \frac{P_0 V}{R T_0} = \frac{2 P_0 V}{R T_0}$
જ્યારે એક બલ્બ બરફમાં $(T_1 = 273 \ K)$ અને બીજો ગરમ પાણીમાં $(T_2 = T)$ હોય,ત્યારે નવું દબાણ $P = 1.5 P_0$ થાય છે.
મોલની નવી સંખ્યા:
$n'_{total} = \frac{P V}{R T_1} + \frac{P V}{R T_2} = \frac{1.5 P_0 V}{R (273)} + \frac{1.5 P_0 V}{R T}$
$n_{total} = n'_{total}$ હોવાથી:
$\frac{2 P_0 V}{R (273)} = \frac{1.5 P_0 V}{R (273)} + \frac{1.5 P_0 V}{R T}$
બંને બાજુ $\frac{P_0 V}{R}$ વડે ભાગતા:
$\frac{2}{273} = \frac{1.5}{273} + \frac{1.5}{T}$
$\frac{0.5}{273} = \frac{1.5}{T}$
$T = \frac{1.5 \times 273}{0.5} = 3 \times 273 = 819 \ K$
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા:
$T(^{\circ}C) = 819 - 273 = 546^{\circ}C$.

Kinetic Theory of Gases — Gas Laws (Charles, Boyle's, Avagadro's, Gay Lussacs and Dalton's law) and Ideal gas Equation · Frequently Asked Questions

1Are these Kinetic Theory of Gases questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Kinetic Theory of Gases Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.