Gujarati

Gas Laws (Charles, Boyle's, Avagadro's, Gay Lussacs and Dalton's law) and Ideal gas Equation Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Kinetic Theory of Gases · Gas Laws (Charles, Boyle's, Avagadro's, Gay Lussacs and Dalton's law) and Ideal gas Equation

391+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 391 questions in Gujarati

201
DifficultMCQ
અચળ તાપમાને આદર્શ વાયુ માટે $\beta = - \left( \frac{dV}{dP} \right)/V$ નો $P$ સાથેનો ફેરફાર નીચેનામાંથી કયો આલેખ યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(A) અચળ તાપમાને આદર્શ વાયુ માટે, અવસ્થાનું સમીકરણ $PV = \text{અચળ}$ છે.
$P$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $P \frac{dV}{dP} + V = 0$.
આનો અર્થ એ થાય કે $P \frac{dV}{dP} = -V$, અથવા $\frac{dV}{dP} = -\frac{V}{P}$.
આ કિંમતને $\beta$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$\beta = - \left( \frac{dV}{dP} \right) / V = - \left( -\frac{V}{P} \right) / V = \frac{1}{P}$.
આમ, $\beta \propto \frac{1}{P}$.
આ એક લંબચોરસ અતિવલય દર્શાવે છે, જ્યાં $P$ વધતા $\beta$ ઘટે છે. તેથી, સાચો આલેખ તે છે જે લંબચોરસ અતિવલય દર્શાવે છે.
202
AdvancedMCQ
એક એન્જિનિયરને ગોળાકાર પ્રેશર વેસલ બનાવવા માટે ધાતુનું નિશ્ચિત કદ $V_m$ આપવામાં આવે છે. ધારો કે વેસલની દીવાલ પાતળી છે અને તે તેના ફાટવાના બિંદુ સુધી દબાણયુક્ત છે,તો વેસલ કેટલો ગેસ સમાવી શકે,$n$ (મોલ્સમાં),તે ફક્ત $V_m$ $(m^3)$,તાપમાન $T$ $(K)$,આદર્શ ગેસ અચળાંક $R$ $(J/(K \cdot mol))$ અને ધાતુની તણાવ શક્તિ $\sigma$ $(N/m^2)$ પર આધાર રાખે છે. નીચેનામાંથી કયું સમીકરણ આ પરિમાણોના સંદર્ભમાં $n$ આપે છે?
A
$n = \frac{2}{3} \frac{V_m \sigma}{RT}$
B
$n = \frac{2}{3} \frac{\sqrt[3]{V_m \sigma}}{RT}$
C
$n = \frac{2}{3} \frac{\sqrt[3]{V_m \sigma^2}}{RT}$
D
$n = \frac{2}{3} \frac{\sqrt[3]{V_m^2 \sigma}}{RT}$

Solution

(A) $r$ ત્રિજ્યા અને $t$ જાડાઈ ધરાવતા ગોળાકાર વેસલ માટે,ધાતુનું કદ $V_m = 4\pi r^2 t$ છે.
પાતળી દીવાલવાળા ગોળાકાર વેસલ માટે હૂપ સ્ટ્રેસ $\sigma = \frac{Pr}{2t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $P$ એ આંતરિક દબાણ છે.
આદર્શ ગેસના નિયમ મુજબ,$PV = nRT$,જ્યાં $V = \frac{4}{3}\pi r^3$ છે.
$P = \frac{2t\sigma}{r}$ ને આદર્શ ગેસના નિયમમાં મૂકતા: $n = \frac{PV}{RT} = \frac{(2t\sigma/r)(4/3 \pi r^3)}{RT} = \frac{8\pi r^2 t \sigma}{3RT}$.
કારણ કે $V_m = 4\pi r^2 t$,તેથી $r^2 t = \frac{V_m}{4\pi}$ મળે છે.
આ કિંમતને $n$ ના સમીકરણમાં મૂકતા: $n = \frac{8\pi (V_m / 4\pi) \sigma}{3RT} = \frac{2 V_m \sigma}{3RT}$.
203
MediumMCQ
તમારી પાસે સમાન કદના બે પાત્રો છે. એક હિલિયમ વાયુથી ભરેલું છે. બીજું નાઈટ્રોજન વાયુનું સમાન દળ ધરાવે છે. બંને વાયુઓનું દબાણ સમાન છે. હિલિયમનું તાપમાન નાઈટ્રોજનના તાપમાનની સરખામણીમાં કેવું હશે?
A
$T_{helium} > T_{nitrogen}$
B
$T_{helium} = T_{nitrogen}$
C
$T_{helium} < T_{nitrogen}$
D
કહી શકાય નહીં

Solution

(C) આદર્શ વાયુ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $PV = \frac{m}{M}RT$,જ્યાં $P$ એ દબાણ,$V$ એ કદ,$m$ એ દળ,$M$ એ મોલર દળ,$R$ એ સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક અને $T$ એ તાપમાન છે.
બંને વાયુઓ માટે $P$,$V$,$m$ અને $R$ સમાન હોવાથી,આપણને મળે છે $T = \frac{PVM}{mR}$.
આ સૂચવે છે કે $T \propto M$.
હિલિયમનું મોલર દળ $(M_{He} = 4 \ g/mol)$ એ નાઈટ્રોજનના મોલર દળ $(M_{N_2} = 28 \ g/mol)$ કરતા ઓછું છે.
તેથી,$T_{helium} < T_{nitrogen}$.
204
MediumMCQ
અચળ તાપમાને વાયુના દબાણ $(P)$ અને ઘનતા $(\rho)$ વચ્ચેનો સાચો આલેખ કયો છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(B) આદર્શ વાયુ સમીકરણ મુજબ,$PV = nRT$.
આપણે જાણીએ છીએ કે મોલની સંખ્યા $n = \frac{m}{M}$,જ્યાં $m$ એ દળ છે અને $M$ એ મોલર દળ છે.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $PV = \frac{m}{M} RT$ મળે છે.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,$P = \left(\frac{m}{V}\right) \frac{RT}{M}$ મળે છે.
ઘનતા $\rho = \frac{m}{V}$ હોવાથી,સમીકરણ $P = \rho \frac{RT}{M}$ બને છે.
અચળ તાપમાને $(T)$,વાયુ અચળાંક $(R)$ અને મોલર દળ $(M)$ પણ અચળ રહે છે.
તેથી,$P \propto \rho$,જે ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી સીધી રેખા દર્શાવે છે.
આમ,સાચો આલેખ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી સીધી રેખા છે,જે આલેખ $B$ ને અનુરૂપ છે.
205
EasyMCQ
એક પાત્રમાં વાયુ ભરેલો છે જેનું દબાણ $P = (6.02 \times 10^{23})kT$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે. વાયુના એકમ કદ દીઠ અણુઓની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$6.02 \times 10^{23}$
B
$1$
C
$\frac{6.02 \times 10^{23}}{8.31}$
D
$6.02 \times 8.31 \times 10^{23}$

Solution

(A) આદર્શ વાયુનું સમીકરણ $PV = NkT$ છે,જ્યાં $P$ એ દબાણ,$V$ એ કદ,$N$ એ અણુઓની કુલ સંખ્યા,$k$ એ બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
આપણે એકમ કદ દીઠ અણુઓની સંખ્યા શોધવાની છે,જેને $n = \frac{N}{V}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
આદર્શ વાયુના સમીકરણ પરથી,આપણે લખી શકીએ $n = \frac{N}{V} = \frac{P}{kT}$.
આપેલ દબાણ $P = (6.02 \times 10^{23})kT$ છે.
$P$ ની આ કિંમતને $n$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$n = \frac{(6.02 \times 10^{23})kT}{kT} = 6.02 \times 10^{23}$.
આમ,એકમ કદ દીઠ અણુઓની સંખ્યા $6.02 \times 10^{23}$ છે.
206
MediumMCQ
આપેલ તાપમાને,$\rho$ ઘનતા ધરાવતા આદર્શ વાયુનું દબાણ કોના સમપ્રમાણમાં હોય છે?
A
$\frac{1}{\rho^2}$
B
$\frac{1}{\rho}$
C
$\rho^2$
D
$\rho$

Solution

(D) આદર્શ વાયુનું સમીકરણ $PV = nRT$ છે,જ્યાં $n$ એ મોલની સંખ્યા છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $n = \frac{m}{M_w}$,જ્યાં $m$ એ દળ છે અને $M_w$ એ મોલર દળ છે.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $PV = \frac{m}{M_w} RT$ મળે છે.
દબાણ $P$ માટે સમીકરણ ગોઠવતા,$P = \left(\frac{m}{V}\right) \frac{RT}{M_w}$ મળે છે.
ઘનતા $\rho = \frac{m}{V}$ હોવાથી,સમીકરણ $P = \frac{\rho RT}{M_w}$ બને છે.
અચળ તાપમાન $T$ અને ચોક્કસ વાયુ (અચળ $M_w$) માટે,દબાણ $P$ એ ઘનતા $\rho$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $P \propto \rho$.
207
DifficultMCQ
એક મોટા ફ્લાસ્કમાં $27 \, ^{\circ}C$ તાપમાને હવા ભરેલી છે. ફ્લાસ્કમાંથી અડધું દળ બહાર કાઢવા માટે, ફ્લાસ્કને કેટલા તાપમાન ($^{\circ}C$ માં) સુધી ગરમ કરવો જોઈએ?
A
$127$
B
$327$
C
$227$
D
$183$

Solution

(B) ફ્લાસ્કમાં રહેલા વાયુ માટે, જ્યારે હવા બહાર નીકળે છે ત્યારે દબાણ $P$ અને કદ $V$ અચળ રહે છે.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ મુજબ, $PV = \mu RT$, જ્યાં $\mu$ એ મોલની સંખ્યા છે (જે દળના સમપ્રમાણમાં હોય છે) અને $T$ એ કેલ્વિનમાં નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
$P$ અને $V$ અચળ હોવાથી, $\mu T = \text{અચળ}$ મળે.
ધારો કે શરૂઆતનું દળ $m$ (મોલ $\mu_1 = \mu$) છે અને તાપમાન $T_1 = 27 + 273 = 300 \, K$ છે.
ગરમ કર્યા પછી, અડધું દળ બહાર નીકળી જાય છે, તેથી બાકી રહેલું દળ $m/2$ (મોલ $\mu_2 = \mu/2$) તાપમાન $T_2$ પર હશે.
સંબંધ $\mu_1 T_1 = \mu_2 T_2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\mu \times 300 = (\mu/2) \times T_2$
$300 = T_2 / 2$
$T_2 = 600 \, K$.
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T_2 = 600 - 273 = 327 \, ^{\circ}C$.
208
DifficultMCQ
એક પ્રયોગ દરમિયાન, એક આદર્શ વાયુ $VP^2 = \text{constant}$ ના વધારાના નિયમનું પાલન કરતું જોવા મળે છે. વાયુ શરૂઆતમાં $T$ તાપમાન અને $V$ કદ પર છે. જ્યારે વાયુ $2V$ કદ સુધી વિસ્તરે ત્યારે તેનું તાપમાન કેટલું હશે?
A
$T' = \sqrt{4} T$
B
$T' = \sqrt{2} T$
C
$T' = \sqrt{5} T$
D
$T' = \sqrt{6} T$

Solution

(B) આદર્શ વાયુ પ્રક્રિયા માટે આપેલ નિયમ: $VP^2 = K$ (જ્યાં $K$ અચળાંક છે).
આદર્શ વાયુ સમીકરણ પરથી, આપણી પાસે $PV = nRT$ છે, જેનો અર્થ થાય છે $P = \frac{nRT}{V}$.
આ કિંમતને આપેલ નિયમમાં મૂકતા:
$V \left( \frac{nRT}{V} \right)^2 = K$
$V \left( \frac{n^2 R^2 T^2}{V^2} \right) = K$
$\frac{n^2 R^2 T^2}{V} = K$
કારણ કે $n$ અને $R$ અચળાંક છે, આપણે લખી શકીએ કે $T^2 \propto V$, અથવા $T \propto \sqrt{V}$.
તેથી, $\frac{T_2}{T_1} = \sqrt{\frac{V_2}{V_1}}$.
અહીં $V_1 = V$, $T_1 = T$, અને $V_2 = 2V$ આપેલ છે, તેથી:
$\frac{T'}{T} = \sqrt{\frac{2V}{V}} = \sqrt{2}$.
આમ, $T' = \sqrt{2} T$.
209
MediumMCQ
આકૃતિ સમાન દળ ધરાવતા આદર્શ વાયુ માટે બે અલગ-અલગ દબાણ $P_1$ અને $P_2$ ને અનુરૂપ કદ વિરુદ્ધ તાપમાનનો આલેખ દર્શાવે છે. તો,
Question diagram
A
$P_1 > P_2$
B
$P_1 < P_2$
C
$P_1 = P_2$
D
માહિતી અપૂરતી છે

Solution

(A) આદર્શ વાયુ માટે,અવસ્થાનું સમીકરણ $PV = nRT$ છે.
કદ $V$ ને તાપમાન $T$ ના વિધેય તરીકે દર્શાવતા,આપણને $V = (nR/P)T$ મળે છે.
આ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી સીધી રેખા દર્શાવે છે જેનો ઢાળ $m = nR/P$ છે.
વાયુનું દળ સમાન હોવાથી,$n$ અચળ છે. તેથી,ઢાળ $m$ એ દબાણ $P$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે,એટલે કે $m \propto 1/P$.
આપેલ આલેખ પરથી,$P_2$ ને અનુરૂપ રેખાનો ઢાળ $P_1$ ને અનુરૂપ રેખાના ઢાળ કરતા વધારે છે (એટલે કે $m_2 > m_1$).
કારણ કે $m \propto 1/P$,તેથી મોટો ઢાળ ઓછું દબાણ સૂચવે છે.
તેથી,$P_2 < P_1$,અથવા $P_1 > P_2$.
210
DifficultMCQ
એક સિલિન્ડરમાં વાયુ ભરેલો છે. કેલ્વિન માપક્રમ પર તેનું તાપમાન $20\%$ વધારવામાં આવે છે અને કદ $10\%$ ઘટાડવામાં આવે છે. દબાણ અચળ રહે તે માટે વાયુનો કેટલા ટકા ભાગ બહાર નીકળી જવો જોઈએ?
A
$30$
B
$40$
C
$15$
D
$25$

Solution

(D) આદર્શ વાયુ માટે,અવસ્થાનું સમીકરણ $PV = nRT = \frac{M}{M_{mol}} RT$ છે,જ્યાં $M$ એ વાયુનું દળ છે.
દબાણ $P$ અચળ હોવાથી,$V \propto MT$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $\frac{V_1}{V_2} = \frac{M_1 T_1}{M_2 T_2}$.
ધારો કે પ્રારંભિક કદ $V_1 = 100V$,પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 100T$ અને પ્રારંભિક દળ $M_1 = 100M$ છે.
ફેરફારો પછી,કદ $10\%$ ઘટે છે,તેથી $V_2 = 90V$.
તાપમાન $20\%$ વધે છે,તેથી $T_2 = 120T$.
આ કિંમતોને પ્રમાણસરતાના સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{100V}{90V} = \frac{100M \times 100T}{M_2 \times 120T}$
$\frac{10}{9} = \frac{10000M}{120M_2}$
$1200M_2 = 90000M$
$M_2 = \frac{90000}{1200}M = 75M$.
બહાર નીકળી ગયેલા વાયુની ટકાવારી $\frac{M_1 - M_2}{M_1} \times 100\% = \frac{100M - 75M}{100M} \times 100\% = 25\%$ છે.
211
MediumMCQ
બે મોલનો એક પરમાણ્વીય આદર્શ વાયુ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $1$ થી શરૂ થતી ચક્રીય પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. આપેલ છે કે $\frac{V_2}{V_1} = 2$ અને $\frac{V_4}{V_1} = 4$. અવસ્થા $1$ પર તાપમાન $T_1 = 27\,^oC$ છે. અવસ્થા $2$ પર તાપમાન $T_2$ ($K$ માં) શોધો.
Question diagram
A
$600$
B
$450$
C
$400$
D
$900$

Solution

(A) આપેલ $P-T$ આલેખ પરથી,પ્રક્રિયા $1 \rightarrow 2$ એ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી સીધી રેખા છે.
આદર્શ વાયુ માટે,$PV = nRT$,જેનો અર્થ છે કે $V = \frac{nRT}{P}$.
આલેખ મુજબ,પ્રક્રિયા $1 \rightarrow 2$ માટે $P/T$ નો ગુણોત્તર અચળ રહે છે,જેનો અર્થ છે કે કદ $V$ અચળ રહે છે.
પરંતુ,પ્રશ્નમાં $\frac{V_2}{V_1} = 2$ આપેલ છે.
આદર્શ વાયુના સમીકરણ મુજબ,જો આપણે આપેલ ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરીએ,તો $T_2 = T_1 \times \frac{V_2}{V_1} = (27 + 273) \times 2 = 300 \times 2 = 600 \, K$.
212
DifficultMCQ
$0\,^{\circ}\text{C}$ તાપમાને,આદર્શ વાયુના નિશ્ચિત દળની ઘનતા અને તેના દબાણનો ગુણોત્તર $x$ છે. $100\,^{\circ}\text{C}$ તાપમાને આ મૂલ્ય કેટલું થશે?
A
$\frac{100}{273}x$
B
$\frac{273}{100}x$
C
$\frac{273}{373}x$
D
$x$

Solution

(C) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ છે,જ્યાં $n = \frac{m}{M_w}$ ($m$ એ દળ છે,$M_w$ એ મોલર દળ છે).
$V = \frac{m}{\rho}$ મૂકતા,આપણને $P \left( \frac{m}{\rho} \right) = \frac{m}{M_w} RT$ મળે છે.
ઘનતા અને દબાણના ગુણોત્તર માટે ગોઠવતા,$\frac{\rho}{P} = \frac{M_w}{RT}$ મળે છે.
ધારો કે $y = \frac{\rho}{P} = \frac{M_w}{RT}$.
$T_1 = 273\, \text{K}$ $(0\,^{\circ}\text{C})$ તાપમાને,$y_1 = x = \frac{M_w}{R(273)}$.
$T_2 = 373\, \text{K}$ $(100\,^{\circ}\text{C})$ તાપમાને,$y_2 = \frac{M_w}{R(373)}$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{y_2}{x} = \frac{273}{373}$.
તેથી,$y_2 = \frac{273}{373}x$.
213
MediumMCQ
આદર્શ વાયુ માટે દબાણ $Vs$ તાપમાનનો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. જો બિંદુ $A$ પર વાયુની ઘનતા $\rho _0$ હોય,તો બિંદુ $B$ પર ઘનતા કેટલી હશે?
Question diagram
A
$\frac{3\rho _0}{4}$
B
$\frac{2\rho _0}{3}$
C
$\frac{5\rho _0}{6}$
D
$\frac{4\rho _0}{5}$

Solution

(C) આદર્શ વાયુના સમીકરણ $PV = nRT = \frac{m}{M}RT$ પરથી,જ્યાં $m$ એ દળ છે,$M$ એ મોલર દળ છે,અને $\rho = \frac{m}{V}$ એ ઘનતા છે.
તેથી,$P = \frac{\rho RT}{M}$,જેનો અર્થ છે કે $\rho = \frac{PM}{RT}$.
બિંદુ $A$ પર: $P_A = 3P_0$,$T_A = 2T_0$,અને $\rho_A = \rho_0 = \frac{(3P_0)M}{R(2T_0)} = \frac{3P_0 M}{2RT_0}$.
બિંદુ $B$ પર: $P_B = 5P_0$,$T_B = 4T_0$,અને $\rho_B = \frac{(5P_0)M}{R(4T_0)} = \frac{5P_0 M}{4RT_0}$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{\rho_B}{\rho_0} = \frac{5P_0 M / 4RT_0}{3P_0 M / 2RT_0} = \frac{5}{4} \times \frac{2}{3} = \frac{10}{12} = \frac{5}{6}$.
તેથી,$\rho_B = \frac{5}{6}\rho_0$.
214
MediumMCQ
અચળ તાપમાને આદર્શ વાયુના દબાણ $P$ અને ઘનતા $\rho$ વચ્ચેનો સાચો સંબંધ નીચેનામાંથી કયો આલેખ દર્શાવે છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) આદર્શ વાયુ માટે,અવસ્થાનું સમીકરણ $PV = nRT$ છે.
જ્યાં $n = m/M$ અને ઘનતા $\rho = m/V$ હોવાથી,આપણે $V = m/\rho$ લખી શકીએ છીએ.
આ કિંમતને આદર્શ વાયુના સમીકરણમાં મૂકતા: $P(m/\rho) = (m/M)RT$.
આ સાદું રૂપ આપતા $P = (\rho RT)/M$ મળે છે.
અચળ તાપમાન $T$ પર,વાયુ અચળાંક $R$ અને મોલર દળ $M$ પણ અચળ રહે છે.
તેથી,$P = k\rho$,જ્યાં $k = (RT)/M$ એક અચળાંક છે.
આ સમીકરણ દબાણ $P$ અને ઘનતા $\rho$ વચ્ચેનો રેખીય સંબંધ દર્શાવે છે,જે ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી સીધી રેખા છે.
આમ,સાચો આલેખ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી સીધી રેખા છે.
215
DifficultMCQ
એક આદર્શ એકપરમાણ્વીય વાયુને $8.0 \times 10^{-3} \, m^2$ આડછેદ ધરાવતા સ્પ્રિંગ-લોડેડ પિસ્ટન દ્વારા સિલિન્ડરમાં રાખવામાં આવ્યો છે. શરૂઆતમાં વાયુ $300 \, K$ તાપમાને છે અને $2.4 \times 10^{-3} \, m^3$ કદ રોકે છે અને સ્પ્રિંગ તેની મુક્ત સ્થિતિમાં છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. વાયુને નાના હીટર દ્વારા ગરમ કરવામાં આવે છે જ્યાં સુધી પિસ્ટન ધીમે ધીમે $0.1 \, m$ બહાર ખસે. સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $8000 \, N/m$ છે અને વાતાવરણીય દબાણ $1.0 \times 10^5 \, N/m^2$ છે. સિલિન્ડર અને પિસ્ટન ઉષ્મીય રીતે અવાહક છે. પિસ્ટન અને સ્પ્રિંગ દળરહિત છે અને પિસ્ટન તથા સિલિન્ડર વચ્ચે કોઈ ઘર્ષણ નથી. વાયુનું અંતિમ તાપમાન કેટલું હશે? (હીટરના વાયરો દ્વારા થતો ઉષ્માનો વ્યય અવગણો. હીટર કોઈલની ઉષ્માધારિતા પણ નગણ્ય છે.)
Question diagram
A
$300$
B
$500$
C
$800$
D
$1000$

Solution

(C) આપેલ છે:
આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A = 8.0 \times 10^{-3} \, m^2$
પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 300 \, K$
પ્રારંભિક કદ $V_1 = 2.4 \times 10^{-3} \, m^3$
પિસ્ટનનું સ્થાનાંતર $\Delta x = 0.1 \, m$
સ્પ્રિંગ અચળાંક $k = 8000 \, N/m$
વાતાવરણીય દબાણ $P_0 = 1.0 \times 10^5 \, N/m^2$
$1$. અંતિમ કદ $V_2$ ની ગણતરી:
$V_2 = V_1 + A \Delta x = 2.4 \times 10^{-3} + (8.0 \times 10^{-3} \times 0.1) = 2.4 \times 10^{-3} + 0.8 \times 10^{-3} = 3.2 \times 10^{-3} \, m^3$
$2$. અંતિમ દબાણ $P_2$ ની ગણતરી:
અંતિમ દબાણ એ વાતાવરણીય દબાણ અને સ્પ્રિંગ બળ દ્વારા લાગતા દબાણનો સરવાળો છે:
$P_2 = P_0 + \frac{k \Delta x}{A} = 1.0 \times 10^5 + \frac{8000 \times 0.1}{8.0 \times 10^{-3}} = 1.0 \times 10^5 + \frac{800}{8.0 \times 10^{-3}} = 1.0 \times 10^5 + 1.0 \times 10^5 = 2.0 \times 10^5 \, N/m^2$
$3$. આદર્શ વાયુ સમીકરણ $\frac{P_1 V_1}{T_1} = \frac{P_2 V_2}{T_2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
પ્રારંભિક દબાણ $P_1 = P_0 = 1.0 \times 10^5 \, N/m^2$ (કારણ કે સ્પ્રિંગ શરૂઆતમાં મુક્ત સ્થિતિમાં છે).
$\frac{1.0 \times 10^5 \times 2.4 \times 10^{-3}}{300} = \frac{2.0 \times 10^5 \times 3.2 \times 10^{-3}}{T_2}$
$T_2 = \frac{2.0 \times 10^5 \times 3.2 \times 10^{-3} \times 300}{1.0 \times 10^5 \times 2.4 \times 10^{-3}} = \frac{2.0 \times 3.2 \times 300}{2.4} = \frac{6.4 \times 300}{2.4} = \frac{1920}{2.4} = 800 \, K$
216
DifficultMCQ
બંને છેડે સીલ કરેલી એક પાતળી નળી $100 \ cm$ લાંબી છે. તે આડી સ્થિતિમાં છે, જેમાં વચ્ચેનો $20 \ cm$ ભાગ પારો ધરાવે છે અને બે સમાન છેડાઓ પ્રમાણભૂત વાતાવરણીય દબાણે હવા ધરાવે છે. જો નળીને હવે ઊભી સ્થિતિમાં ફેરવવામાં આવે, તો પારો કેટલા અંતરે સ્થાનાંતરિત થશે? (આપેલ છે: નળીનો આડછેદ સમાન ગણી શકાય) ........ $cm$
Question diagram
A
$2.95$
B
$5.18$
C
$8.65$
D
$0.0$

Solution

(B) ધારો કે બંને છેડે હવાની સ્તંભની પ્રારંભિક લંબાઈ $l_0 = (100 - 20) / 2 = 40 \ cm$ છે. જ્યારે નળીને ઊભી રાખવામાં આવે ત્યારે પારો $y$ જેટલો સ્થાનાંતરિત થાય છે.
હવાના દબાણમાં ફેરફાર બોઈલના નિયમ $(PV = \text{અચળ})$ મુજબ થાય છે:
નીચેના ભાગ માટે: $P_0 (40 A) = P_1 (40 - y) A \Rightarrow P_1 = \frac{40 P_0}{40 - y}$
ઉપરના ભાગ માટે: $P_0 (40 A) = P_2 (40 + y) A \Rightarrow P_2 = \frac{40 P_0}{40 + y}$
ઊભી સ્થિતિમાં, નીચેના ભાગનું દબાણ એ ઉપરના ભાગનું દબાણ + $20 \ cm$ પારાના સ્તંભનું દબાણ છે:
$P_1 = P_2 + h \rho g$
$P_0 = 76 \ cm$ ઓફ $Hg$ લેતા:
$\frac{40 \times 76 \rho g}{40 - y} = \frac{40 \times 76 \rho g}{40 + y} + 20 \rho g$
$\rho g$ વડે ભાગતા:
$\frac{3040}{40 - y} - \frac{3040}{40 + y} = 20$
$3040 \left( \frac{2y}{1600 - y^2} \right) = 20$
$304 y = 1600 - y^2$
$y^2 + 304 y - 1600 = 0$
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા, $y \approx 5.18 \ cm$ મળે છે.
217
MediumMCQ
$27^{\circ}C$ તાપમાને રહેલા એક આદર્શ વાયુને અચળ દબાણે ગરમ કરવામાં આવે છે જેથી તેનું કદ બમણું થાય છે. વાયુનું અંતિમ તાપમાન ...... $^{\circ}C$ ની નજીક હશે.
A
$327$
B
$200$
C
$54$
D
$300$

Solution

(A) આપેલ છે કે,પ્રારંભિક કદ $V_{1} = V$ અને અંતિમ કદ $V_{2} = 2V$ છે.
પ્રારંભિક તાપમાન $T_{1} = 27^{\circ}C = 27 + 273 = 300 \text{ K}$ છે.
ચાર્લ્સના નિયમ મુજબ,અચળ દબાણે વાયુનું કદ તેના નિરપેક્ષ તાપમાનના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $\frac{V_{1}}{T_{1}} = \frac{V_{2}}{T_{2}}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{V}{300} = \frac{2V}{T_{2}}$.
$T_{2}$ માટે ઉકેલતા: $T_{2} = 2 \times 300 = 600 \text{ K}$.
અંતિમ તાપમાનને સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T_{2} = 600 - 273 = 327^{\circ}C$.
218
DifficultMCQ
એક ઉભી બંધ નળાકાર પાત્રને $m$ દળ અને અવગણ્ય જાડાઈ ધરાવતા ઘર્ષણરહિત પિસ્ટન દ્વારા બે ભાગમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે. પિસ્ટન નળાકારની લંબાઈની દિશામાં મુક્તપણે ગતિ કરી શકે છે. પિસ્ટનની ઉપરના નળાકારની લંબાઈ $l_1$ છે અને નીચેના ભાગની લંબાઈ $l_2$ છે,જ્યાં $l_1 > l_2$ છે. નળાકારના દરેક ભાગમાં સમાન તાપમાન $T$ પર $n$ મોલ આદર્શ વાયુ ભરેલો છે. જો પિસ્ટન સ્થિર હોય,તો તેનું દળ $m$ કેટલું હશે? ($R$ એ સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક છે અને $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ છે)
A
$\frac{RT}{ng} \left[ \frac{l_1 - 3l_2}{l_1 l_2} \right]$
B
$\frac{RT}{g} \left[ \frac{2l_1 + l_2}{l_1 l_2} \right]$
C
$\frac{nRT}{ng} \left[ \frac{1}{l_2} + \frac{1}{l_1} \right]$
D
$\frac{nRT}{g} \left[ \frac{l_1 - l_2}{l_1 l_2} \right]$

Solution

(D) ધારો કે નળાકારનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A$ છે. પિસ્ટન પર લાગતા બળો ઉપરના વાયુનું દબાણ ($P_1 A$ નીચેની તરફ),નીચેના વાયુનું દબાણ ($P_2 A$ ઉપરની તરફ) અને પિસ્ટનનું વજન ($mg$ નીચેની તરફ) છે.
પિસ્ટન સંતુલનમાં હોવાથી,કુલ બળ શૂન્ય હોવું જોઈએ:
$P_2 A = P_1 A + mg$
$mg = (P_2 - P_1) A$
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $V = Al$,આપણને $P = \frac{nRT}{Al}$ મળે છે.
તેથી,$P_1 = \frac{nRT}{Al_1}$ અને $P_2 = \frac{nRT}{Al_2}$.
આ કિંમતોને સંતુલન સમીકરણમાં મૂકતા:
$mg = \left( \frac{nRT}{Al_2} - \frac{nRT}{Al_1} \right) A$
$mg = nRT \left( \frac{1}{l_2} - \frac{1}{l_1} \right)$
$m = \frac{nRT}{g} \left( \frac{l_1 - l_2}{l_1 l_2} \right)$
Solution diagram
219
DifficultMCQ
આદર્શ વાયુનો એક મોલ એક એવી પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે જ્યાં દબાણ અને કદ $P = P_0 \left[ 1 - \frac{1}{2} \left( \frac{V_0}{V} \right)^2 \right]$ સંબંધનું પાલન કરે છે. અહીં $P_0$ અને $V_0$ અચળાંકો છે. જો વાયુનું કદ $V_0$ થી બદલાઈને $2V_0$ થાય,તો તેના તાપમાનમાં થતો ફેરફાર ગણો.
A
$\frac{1}{4} \frac{P_0 V_0}{R}$
B
$\frac{1}{2} \frac{P_0 V_0}{R}$
C
$\frac{5}{4} \frac{P_0 V_0}{R}$
D
$\frac{3}{4} \frac{P_0 V_0}{R}$

Solution

(C) આપેલ છે $n = 1$ મોલ.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ મુજબ,$PV = nRT = RT$,તેથી $P = \frac{RT}{V}$.
આ કિંમતને આપેલ સંબંધ $P = P_0 \left[ 1 - \frac{1}{2} \left( \frac{V_0}{V} \right)^2 \right]$ માં મૂકતા:
$\frac{RT}{V} = P_0 \left[ 1 - \frac{V_0^2}{2V^2} \right]$
$T = \frac{P_0}{R} \left[ V - \frac{V_0^2}{2V} \right]$
હવે,$V = V_0$ અને $V = 2V_0$ માટે તાપમાનની ગણતરી કરતા:
$T_1 = T(V_0) = \frac{P_0}{R} \left[ V_0 - \frac{V_0^2}{2V_0} \right] = \frac{P_0}{R} \left[ V_0 - \frac{V_0}{2} \right] = \frac{P_0 V_0}{2R}$
$T_2 = T(2V_0) = \frac{P_0}{R} \left[ 2V_0 - \frac{V_0^2}{2(2V_0)} \right] = \frac{P_0}{R} \left[ 2V_0 - \frac{V_0}{4} \right] = \frac{P_0}{R} \left[ \frac{7V_0}{4} \right] = \frac{7 P_0 V_0}{4R}$
તાપમાનમાં ફેરફાર $\Delta T = T_2 - T_1 = \frac{7 P_0 V_0}{4R} - \frac{P_0 V_0}{2R} = \frac{7 P_0 V_0 - 2 P_0 V_0}{4R} = \frac{5 P_0 V_0}{4R}$.
220
MediumMCQ
એક આદર્શ વાયુ માટે દબાણ વિરુદ્ધ તાપમાનનો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ છે. બિંદુ $A$ પર વાયુની ઘનતા ${\rho _0}$ છે. તો બિંદુ $B$ પર ઘનતા કેટલી હશે?
Question diagram
A
$\frac{3}{4}\,{\rho _0}$
B
$\frac{3}{2}\,{\rho _0}$
C
$\frac{4}{3}\,{\rho _0}$
D
$2\,{\rho _0}$

Solution

(B) આદર્શ વાયુના સમીકરણ મુજબ,$PV = nRT = \frac{m}{M}RT$,જ્યાં $m$ એ દળ છે અને $M$ એ મોલર દળ છે.
ઘનતા $\rho = \frac{m}{V} = \frac{PM}{RT}$.
અહીં $M$ અને $R$ અચળ હોવાથી,$\rho \propto \frac{P}{T}$ થાય.
બિંદુ $A$ પર,યામ $(T_0, P_0)$ છે,તેથી $\left(\frac{P}{T}\right)_A = \frac{P_0}{T_0}$.
બિંદુ $B$ પર,યામ $(2T_0, 3P_0)$ છે,તેથી $\left(\frac{P}{T}\right)_B = \frac{3P_0}{2T_0} = \frac{3}{2} \left(\frac{P_0}{T_0}\right)$.
કેમ કે $\rho \propto \frac{P}{T}$,તેથી $\frac{\rho_B}{\rho_A} = \frac{(P/T)_B}{(P/T)_A} = \frac{3}{2}$ મળે.
આથી,$\rho_B = \frac{3}{2} \rho_A = \frac{3}{2} \rho_0$ થાય.
221
DifficultMCQ
એક બંધ પાત્રમાં વાયુને $1\,^{\circ}C$ જેટલો ગરમ કરવામાં આવે છે. તેના દબાણમાં $0.5\%$ નો વધારો થાય છે. વાયુનું પ્રારંભિક તાપમાન ...... $^{\circ}C$ છે.
A
$250$
B
$100$
C
$-73$
D
$-23$

Solution

(C) બંધ પાત્રમાં વાયુ માટે,કદ $V$ અચળ રહે છે.
ગે-લ્યુસેકના નિયમ મુજબ,અચળ કદ માટે $P \propto T$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{P}{T} = \text{અચળ}$.
આનું વિકલન કરતા,આપણને $\frac{dP}{P} = \frac{dT}{T}$ મળે છે.
આપેલ છે કે દબાણમાં $0.5\%$ નો વધારો થાય છે,તેથી $\frac{dP}{P} = 0.005$.
તાપમાનમાં ફેરફાર $dT = 1\, K$ આપેલ છે (કારણ કે $1\,^{\circ}C$ નો ફેરફાર એ $1\, K$ ના ફેરફાર જેટલો જ છે).
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $0.005 = \frac{1}{T}$.
$T$ માટે ઉકેલતા,આપણને $T = \frac{1}{0.005} = 200\, K$ મળે છે.
તાપમાનને કેલ્વિનમાંથી સેલ્સિયસમાં ફેરવવા માટે,આપણે $t(^{\circ}C) = T(K) - 273.15$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
આમ,$t = 200 - 273 = -73\, ^{\circ}C$.
222
DifficultMCQ
આદર્શ વાયુના દબાણ વિરુદ્ધ તાપમાનના આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ છે. ખોટું વિધાન પસંદ કરો.
Question diagram
A
આલેખ $(i)$ માં વાયુની ઘનતા વધે છે.
B
આલેખ $(ii)$ માં વાયુની ઘનતા ઘટે છે.
C
આલેખ $(iii)$ માં વાયુની ઘનતા અચળ છે.
D
ઉપરનામાંથી કોઈ પણ નહીં.

Solution

(D) આદર્શ વાયુ માટે, અવસ્થાનું સમીકરણ $PV = nRT = (m/M)RT$ છે, જ્યાં $m$ એ દળ છે અને $M$ એ મોલર દળ છે। ઘનતા $\rho = m/V$ હોવાથી, આપણે $P = (\rho/M)RT$ લખી શકીએ, જેનો અર્થ છે કે $\rho = (PM)/(RT)$.
આલેખ $(i)$ માં, $T$ અચળ છે અને $P$ વધે છે। $\rho \propto P/T$ હોવાથી, જો $T$ અચળ હોય અને $P$ વધે, તો ઘનતા $\rho$ વધે છે। તેથી, વિધાન $(A)$ સાચું છે.
આલેખ $(ii)$ માં, $P$ અચળ છે અને $T$ વધે છે। $\rho \propto P/T$ હોવાથી, જો $P$ અચળ હોય અને $T$ વધે, તો ઘનતા $\rho$ ઘટે છે। તેથી, વિધાન $(B)$ સાચું છે.
આલેખ $(iii)$ માં, આલેખ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી સીધી રેખા છે, તેથી $P/T = \text{constant}$. $\rho = (PM)/(RT)$ હોવાથી, જો $P/T$ અચળ હોય, તો ઘનતા $\rho$ અચળ રહે છે। તેથી, વિધાન $(C)$ સાચું છે.
આમ, બધા વિધાનો $(A), (B)$ અને $(C)$ સાચા હોવાથી, ખોટું વિધાન ઉપરનામાંથી કોઈ પણ નથી.
223
EasyMCQ
આદર્શ વાયુ માટે અચળ તાપમાનની પ્રક્રિયા (સમતાપી પ્રક્રિયા) દરમિયાન દબાણ $(P)$ અને $\frac{1}{V}$ (જ્યાં $V$ એ કદ છે) વચ્ચેના આલેખનું સ્વરૂપ કેવું હોય છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(B) આદર્શ વાયુ માટે,અવસ્થાનું સમીકરણ $PV = nRT$ છે.
અચળ તાપમાન (સમતાપી) પ્રક્રિયા માટે,$T$ અચળ છે. $n$ અને $R$ પણ અચળાંક હોવાથી,તેમનો ગુણાકાર $nRT$ પણ અચળ રહેશે,ધારો કે તે $k$ છે.
તેથી,સમીકરણ $PV = k$ બને છે,જેને $P = k \left( \frac{1}{V} \right)$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય છે.
આ સમીકરણ $y = mx$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $y = P$,$x = \frac{1}{V}$,અને ઢાળ $m = nRT$ એ ધન અચળાંક છે.
તેથી,$P$ વિરુદ્ધ $\frac{1}{V}$ નો આલેખ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી એક સીધી રેખા મળે છે.
224
MediumMCQ
એક ખુલ્લા પાત્રમાં $T$ $K$ તાપમાને $x$ મોલ વાયુ રહેલો છે. જો તાપમાન ત્રણ ગણું કરવામાં આવે,તો પાત્રમાંથી બહાર નીકળતા વાયુનો જથ્થો કેટલો હશે?
A
$\frac{x}{3}$
B
$3x$
C
$\frac{2x}{3}$
D
$\frac{3x}{2}$

Solution

(C) ખુલ્લા પાત્ર માટે,દબાણ $P$ અને કદ $V$ અચળ રહે છે.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ મુજબ,$PV = \mu RT$,જ્યાં $\mu$ એ મોલની સંખ્યા છે અને $R$ એ વાયુ અચળાંક છે.
$P$ અને $V$ અચળ હોવાથી,$\mu T = \text{અચળ}$.
તેથી,$\mu_1 T_1 = \mu_2 T_2$.
અહીં $\mu_1 = x$,$T_1 = T$,અને $T_2 = 3T$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $x \times T = \mu_2 \times (3T)$.
$\mu_2$ માટે ઉકેલતા: $\mu_2 = \frac{x}{3}$,જે પાત્રમાં બાકી રહેલો વાયુ છે.
પાત્રમાંથી બહાર નીકળતા વાયુનો જથ્થો એ શરૂઆતનો જથ્થો અને બાકી રહેલા જથ્થાનો તફાવત છે: $\Delta \mu = x - \frac{x}{3} = \frac{2x}{3}$.
225
MediumMCQ
આકૃતિ સમાન તાપમાન $T$ પર દોરવામાં આવેલા સમાન વાયુના બે અલગ-અલગ દળ $m_1$ અને $m_2$ માટેનો $P-V$ આલેખ દર્શાવે છે. તો:
Question diagram
A
$m_1 > m_2$
B
$m_2 > m_1$
C
$m_1 = m_2$
D
અપૂરતી માહિતી

Solution

(B) આદર્શ વાયુ માટે,અવસ્થાનું સમીકરણ $PV = \frac{m}{M}RT$ છે,જ્યાં $m$ એ દળ છે,$M$ એ મોલર દળ છે,$R$ એ સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક છે અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
તાપમાન $T$ અચળ હોવાથી,$PV = \text{અચળ} \times m$ થાય.
નિશ્ચિત દબાણ $P$ માટે,આલેખ પરથી જોઈ શકાય છે કે દળ $m_2$ ને અનુરૂપ કદ $V_2$ એ દળ $m_1$ ને અનુરૂપ કદ $V_1$ કરતા વધારે છે (એટલે કે $V_2 > V_1$).
આદર્શ વાયુના સમીકરણ પરથી,$m = \frac{PVM}{RT}$.
અહીં $P, M, R,$ અને $T$ અચળ હોવાથી,$m \propto V$ થાય.
તેથી,$V_2 > V_1$ હોવાથી,$m_2 > m_1$ સાબિત થાય છે.
Solution diagram
226
MediumMCQ
$0\,^{\circ}\text{C}$ તાપમાને,આદર્શ વાયુના નિશ્ચિત દળની ઘનતા અને તેના દબાણનો ગુણોત્તર $x$ છે. $100\,^{\circ}\text{C}$ તાપમાને આ ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$\frac{100}{273}x$
B
$\frac{273}{100}x$
C
$\frac{273}{373}x$
D
$x$

Solution

(C) આદર્શ વાયુના સમીકરણ $PV = nRT = \frac{m}{M_w}RT$ પરથી,જ્યાં $m$ એ દળ છે અને $M_w$ એ મોલર દળ છે.
ઘનતા $\rho = \frac{m}{V}$ માટે ગોઠવતા,આપણને $P = \frac{\rho RT}{M_w}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{\rho}{P} = \frac{M_w}{RT}$.
આપેલ છે કે $T_1 = 273\,K$ $(0\,^{\circ}\text{C})$ તાપમાને,$\frac{\rho_1}{P_1} = x = \frac{M_w}{R(273)}$.
$T_2 = 373\,K$ $(100\,^{\circ}\text{C})$ તાપમાને,નવો ગુણોત્તર $x' = \frac{M_w}{R(373)}$ છે.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા: $\frac{x'}{x} = \frac{M_w / (R \cdot 373)}{M_w / (R \cdot 273)} = \frac{273}{373}$.
તેથી,$x' = \frac{273}{373}x$.
227
DifficultMCQ
એક મોલ આદર્શ વાયુ $P = \frac{2V^2}{1+V^2} \, Pa$ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. જ્યારે કદ $V = 1 \, m^3$ થી બદલાઈને $V = 2 \, m^3$ થાય ત્યારે વાયુના તાપમાનમાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે?
A
$-\frac{4}{5R} \, K$
B
$+\frac{11}{5R} \, K$
C
$-\frac{5}{2R} \, K$
D
$2 \, K$

Solution

(B) આપેલ પ્રક્રિયા સમીકરણ $P = \frac{2V^2}{1+V^2}$ છે.
$V_i = 1 \, m^3$ માટે,પ્રારંભિક દબાણ $P_i = \frac{2(1)^2}{1+(1)^2} = \frac{2}{2} = 1 \, Pa$ થાય.
$V_f = 2 \, m^3$ માટે,અંતિમ દબાણ $P_f = \frac{2(2)^2}{1+(2)^2} = \frac{8}{5} \, Pa$ થાય.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ નો ઉપયોગ કરતા,$n = 1$ મોલ માટે,$T = \frac{PV}{R}$ મળે.
તાપમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta T = T_f - T_i = \frac{P_f V_f - P_i V_i}{nR}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta T = \frac{(\frac{8}{5} \times 2) - (1 \times 1)}{1 \times R} = \frac{\frac{16}{5} - 1}{R} = \frac{16-5}{5R} = \frac{11}{5R} \, K$.
228
MediumMCQ
$250\,K$ તાપમાને એક વાયુ બંધ પાત્રમાં રહેલો છે. જો વાયુને $1\,K$ જેટલો ગરમ કરવામાં આવે,તો તેના દબાણમાં થતો પ્રતિશત વધારો ...... $\%$ હશે.
A
$0.4$
B
$0.2$
C
$0.1$
D
$0.8$

Solution

(A) બંધ પાત્રમાં રહેલા વાયુ માટે કદ $V$ અચળ રહે છે. ગે-લ્યુસેકના નિયમ મુજબ,અચળ કદ પર વાયુના નિશ્ચિત જથ્થા માટે,દબાણ $P$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે $(P \propto T)$.
આથી $\frac{P_1}{T_1} = \frac{P_2}{T_2}$ અથવા $\frac{\Delta P}{P} = \frac{\Delta T}{T}$ મળે.
આપેલ છે: પ્રારંભિક તાપમાન $T = 250\,K$,તાપમાનમાં ફેરફાર $\Delta T = 1\,K$.
દબાણમાં થતો પ્રતિશત વધારો $\frac{\Delta P}{P} \times 100$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{\Delta P}{P} \times 100 = \frac{\Delta T}{T} \times 100 = \frac{1}{250} \times 100 = 0.4\%$.
229
DifficultMCQ
આકૃતિમાં એકબીજા સાથે જોડાયેલા બે ફ્લાસ્ક દર્શાવ્યા છે. ફ્લાસ્ક $1$ નું કદ ફ્લાસ્ક $2$ કરતા બમણું છે. આ સિસ્ટમમાં અનુક્રમે $100\,K$ અને $200\,K$ તાપમાને આદર્શ વાયુ ભરવામાં આવ્યો છે. જો ફ્લાસ્ક $1$ માં વાયુનું દળ $m$ હોય,તો ફ્લાસ્ક $2$ માં વાયુનું દળ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$m$
B
$m/2$
C
$m/4$
D
$m/8$

Solution

(C) સંતુલન સ્થિતિમાં,બંને ફ્લાસ્કમાં દબાણ $P$ સમાન હોવું જોઈએ.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $n = \frac{m}{M}$ ($M$ એ વાયુનું મોલર દળ છે):
$P = \frac{mRT}{MV}$
કારણ કે $P$,$R$,અને $M$ બંને ફ્લાસ્ક માટે અચળ છે,તેથી:
$\frac{m_1 T_1}{V_1} = \frac{m_2 T_2}{V_2}$
આપેલ છે કે $V_1 = 2V_2$,$T_1 = 100\,K$,$T_2 = 200\,K$,અને $m_1 = m$:
$\frac{m \times 100}{2V_2} = \frac{m_2 \times 200}{V_2}$
$\frac{100m}{2} = 200m_2$
$50m = 200m_2$
$m_2 = \frac{50m}{200} = \frac{m}{4}$
230
DifficultMCQ
$27^{\circ}C$ તાપમાને એક વાયુનું કદ $V$ અને દબાણ $P$ છે. ગરમ કરવાથી તેનું દબાણ બમણું અને કદ ત્રણ ગણું થાય છે. તો વાયુનું અંતિમ તાપમાન ...... $^{\circ}C$ થશે.
A
$1800$
B
$162$
C
$1527$
D
$600$

Solution

(C) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ નો ઉપયોગ કરતા,વાયુના નિશ્ચિત જથ્થા માટે,$\frac{P_1 V_1}{T_1} = \frac{P_2 V_2}{T_2}$ મળે છે.
આપેલ પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 27 + 273 = 300 \ K$ છે.
પ્રારંભિક દબાણ $P_1 = P$ અને પ્રારંભિક કદ $V_1 = V$ છે.
અંતિમ દબાણ $P_2 = 2P$ અને અંતિમ કદ $V_2 = 3V$ છે.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{P \cdot V}{300} = \frac{(2P) \cdot (3V)}{T_2}$.
$\frac{1}{300} = \frac{6}{T_2}$.
$T_2 = 6 \times 300 = 1800 \ K$.
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T_2(^{\circ}C) = 1800 - 273 = 1527^{\circ}C$.
231
DifficultMCQ
તળાવના તળિયે $47.6 \ m$ ઊંડાઈએ રહેલા એક ઊંધા ઘંટમાં $50 \ cm^3$ હવા ફસાયેલી છે. જ્યારે આ ઘંટને તળાવની સપાટી પર લાવવામાં આવે છે,ત્યારે ફસાયેલી હવાનું કદ ...... $cm^3$ થશે (વાતાવરણીય દબાણ $= 70 \ cm$ $Hg$ અને $Hg$ ની ઘનતા $= 13.6 \ g/cm^3$)
A
$350$
B
$300$
C
$250$
D
$22$

Solution

(B) બોઈલના નિયમ મુજબ,અચળ તાપમાને વાયુના નિશ્ચિત જથ્થા માટે દબાણ અને કદ એકબીજાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $P \propto \frac{1}{V}$.
તેથી,$P_1 V_1 = P_2 V_2$.
તળાવના તળિયે,દબાણ $P_1$ એ વાતાવરણીય દબાણ $P_0$ અને $h$ ઊંચાઈના પાણીના સ્તંભને કારણે લાગતા દબાણનો સરવાળો છે: $P_1 = P_0 + h \rho_w g$.
સપાટી પર,દબાણ $P_2$ એ વાતાવરણીય દબાણ $P_0$ જેટલું હોય છે.
આપેલ છે: $h = 47.6 \ m = 4760 \ cm$,$V_1 = 50 \ cm^3$,$P_0 = 70 \ cm$ $Hg = 70 \times 13.6 \times g \ \text{dynes/cm}^2$,$\rho_w = 1 \ g/cm^3$.
સમીકરણ $P_0 V_1 + h \rho_w g V_1 = P_0 V_2$ માં કિંમતો મૂકતા:
$V_2 = V_1 \left( 1 + \frac{h \rho_w g}{P_0} \right) = V_1 \left( 1 + \frac{h \rho_w g}{h_{Hg} \rho_{Hg} g} \right) = V_1 \left( 1 + \frac{h \rho_w}{h_{Hg} \rho_{Hg}} \right)$.
$V_2 = 50 \left( 1 + \frac{4760 \times 1}{70 \times 13.6} \right) = 50 \left( 1 + \frac{4760}{952} \right) = 50 (1 + 5) = 50 \times 6 = 300 \ cm^3$.
Solution diagram
232
MediumMCQ
એક બંધ પાત્રમાં $8\,g$ ઓક્સિજન અને $7\,g$ નાઈટ્રોજન છે. આપેલ તાપમાને કુલ દબાણ $10\,atm$ છે. જો તાપમાનમાં કોઈ ફેરફાર કર્યા વિના સિસ્ટમમાંથી તમામ ઓક્સિજન દૂર કરવામાં આવે,તો દબાણ કેટલું થશે (વાતાવરણમાં)?
A
$70/15$
B
$80/15$
C
$5$
D
$70/8$

Solution

(C) ઓક્સિજનના મોલની સંખ્યા $(n_{O_2})$ $8/32 = 0.25\,mol$ છે.
નાઈટ્રોજનના મોલની સંખ્યા $(n_{N_2})$ $7/28 = 0.25\,mol$ છે.
ડાલ્ટનના આંશિક દબાણના નિયમ મુજબ,કુલ દબાણ $P_{total} = (n_{O_2} + n_{N_2}) \frac{RT}{V} = 10\,atm$ છે.
અહીં $n_{O_2} = n_{N_2} = 0.25\,mol$ હોવાથી,દરેક વાયુનું આંશિક દબાણ સમાન હશે.
$P_{O_2} = P_{N_2} = \frac{10}{2} = 5\,atm$.
જ્યારે ઓક્સિજન દૂર કરવામાં આવે છે,ત્યારે પાત્રમાં માત્ર નાઈટ્રોજન બાકી રહે છે.
તેથી,સિસ્ટમમાં નવું દબાણ નાઈટ્રોજનના આંશિક દબાણ જેટલું એટલે કે $5\,atm$ થશે.
233
DifficultMCQ
એક ફ્લાસ્ક જેમાં $27\,^{\circ}C$ તાપમાને અને વાતાવરણીય દબાણે હવા ભરેલી છે,તેને બૂચ મારીને બંધ કરવામાં આવે છે. $2.5\,atm$ દબાણ બૂચને બહાર કાઢી નાખશે. જે તાપમાને આ ઘટના બને છે તે તાપમાન શોધો.
A
$67.5\,^{\circ}C$
B
$750\,K$
C
$577\,^{\circ}C$
D
$670\,K$

Solution

(B) ફ્લાસ્કનું કદ અચળ રહેતું હોવાથી,આપણે ગે-લ્યુસેકના નિયમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\frac{P_1}{T_1} = \frac{P_2}{T_2}$.
અહીં પ્રારંભિક દબાણ $P_1 = 1\,atm$ અને પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 27 + 273 = 300\,K$ છે.
બૂચને બહાર કાઢવા માટે જરૂરી અંતિમ દબાણ $P_2 = 2.5\,atm$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{1}{300} = \frac{2.5}{T_2}$.
$T_2$ માટે ઉકેલતા: $T_2 = 2.5 \times 300 = 750\,K$.
સેલ્સિયસમાં રૂપાંતર કરતા: $750 - 273 = 477\,^{\circ}C$.
234
MediumMCQ
$300\,K$ નિરપેક્ષ તાપમાને રહેલા વાયુનું દબાણ $P = 4 \times 10^{-10}\,N/m^2$ છે. બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક $k = 1.38 \times 10^{-23}\,J/K$ હોય,તો પ્રતિ $cm^3$ દીઠ અણુઓની સંખ્યાનો ક્રમ કેટલો હશે?
A
$100$
B
$10^5$
C
$10^8$
D
$10^{11}$

Solution

(B) આદર્શ વાયુના સમીકરણ મુજબ,$P = n k T$,જ્યાં $n$ એ સંખ્યા ઘનતા (એકમ કદ દીઠ અણુઓ) છે.
$n = P / (k T)$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$n = (4 \times 10^{-10}) / (1.38 \times 10^{-23} \times 300)$
$n \approx (4 \times 10^{-10}) / (4.14 \times 10^{-21})$
$n \approx 0.966 \times 10^{11} \approx 10^{11} \text{ અણુઓ/m}^3$
કારણ કે $1\,m^3 = 10^6\,cm^3$,તેથી પ્રતિ $cm^3$ દીઠ અણુઓની સંખ્યા:
$n_{cm^3} = 10^{11} / 10^6 = 10^5 \text{ અણુઓ/cm}^3$.
235
MediumMCQ
બાજુની આકૃતિ બે તાપમાન $T_1$ અને $T_2$ પર વાયુના દબાણ અને કદના આલેખ દર્શાવે છે. નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
Question diagram
A
$T_1 > T_2$
B
$T_1 = T_2$
C
$T_1 < T_2$
D
કોઈ નહીં

Solution

(C) આદર્શ વાયુ માટે,અવસ્થાનું સમીકરણ $PV = nRT$ છે.
અચળ દબાણ $P$ માટે,કદ $V$ એ તાપમાન $T$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે $(V \propto T)$.
આપેલ $P-V$ આલેખ પરથી,જો આપણે અચળ દબાણ $P$ પર એક શિરોલંબ રેખા દોરીએ,તો વક્ર $T_2$ ને અનુરૂપ કદ એ વક્ર $T_1$ ને અનુરૂપ કદ કરતાં વધારે છે $(V_2 > V_1)$.
જેમ કે $V \propto T$,સમાન દબાણે મોટું કદ ઊંચું તાપમાન સૂચવે છે.
તેથી,$T_2 > T_1$ અથવા $T_1 < T_2$.
236
MediumMCQ
$m$ દળ ધરાવતા આદર્શ વાયુનું અચળ દબાણ $P$ પર વિસ્તરણ સીધી રેખા $B$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. તો $2\, m$ દળ ધરાવતા તે જ આદર્શ વાયુનું $2\,P$ દબાણ પર વિસ્તરણ કઈ સીધી રેખા દ્વારા દર્શાવવામાં આવશે?
Question diagram
A
$C$
B
$A$
C
$B$
D
કોઈ નહીં

Solution

(C) આદર્શ વાયુના સમીકરણ $PV = nRT$ પરથી,જ્યાં $n = \frac{m}{M}$ ($M$ એ મોલર દળ છે).
આમ,$V = \frac{mR}{MP} T$.
આપેલ આલેખમાં,$V-T$ આલેખ એ નિરપેક્ષ શૂન્ય $(-273.15\, ^\circ\text{C})$ માંથી પસાર થતી સીધી રેખા છે,જ્યાં ઢાળ $S = \frac{mR}{MP}$ છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે,ઢાળ $S_1 = \frac{mR}{MP}$ છે.
બીજા કિસ્સા માટે,દળ $2m$ અને દબાણ $2P$ છે,તેથી નવો ઢાળ $S_2 = \frac{(2m)R}{M(2P)} = \frac{mR}{MP}$ થાય.
$S_1 = S_2$ હોવાથી,ઢાળ બદલાતો નથી.
તેથી,વિસ્તરણ એ જ સીધી રેખા $B$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
237
DifficultMCQ
$8 \, L$ કદ ધરાવતા પાત્રમાં $300 \, K$ તાપમાને અને $2 \, atm$ દબાણે એક આદર્શ વાયુ ભરેલો છે. જો તાપમાન અચળ રહેતું હોય,તો દબાણ $125 \, kPa$ થાય ત્યાં સુધી વાયુને બહાર નીકળવા દેવામાં આવે છે. બહાર નીકળેલા વાયુના મોલની સંખ્યા શોધો.
A
$0.4$
B
$0.24$
C
$0.34$
D
$0$

Solution

(B) આપેલ છે: કદ $V = 8 \, L = 8 \times 10^{-3} \, m^3$,પ્રારંભિક દબાણ $P_1 = 2 \, atm \approx 2 \times 10^5 \, Pa$.
પ્રારંભિક મોલ $n_1 = \frac{P_1 V}{RT} = \frac{2 \times 10^5 \times 8 \times 10^{-3}}{8.314 \times 300} \approx 0.641 \, mol$.
અંતિમ દબાણ $P_2 = 125 \, kPa = 1.25 \times 10^5 \, Pa$.
તાપમાન $T$ અને કદ $V$ અચળ હોવાથી,$P \propto n$,તેથી $\frac{n_2}{n_1} = \frac{P_2}{P_1}$.
$n_2 = n_1 \times \frac{P_2}{P_1} = 0.641 \times \frac{1.25 \times 10^5}{2 \times 10^5} = 0.641 \times 0.625 \approx 0.40 \, mol$.
બહાર નીકળેલા મોલ $\Delta n = n_1 - n_2 = 0.64 - 0.40 = 0.24 \, mol$.
238
MediumMCQ
$P$ દબાણ અને $T$ તાપમાને $V$ કદ રોકતા $5\,g$ ઓક્સિજન માટે અવસ્થાનું સમીકરણ શું થશે,જ્યાં $R$ એ વાયુ અચળાંક છે?
A
$PV = 5\,RT$
B
$PV = (5/2)\,RT$
C
$PV = (5/16)\,RT$
D
$PV = (5/32)\,RT$

Solution

(D) આદર્શ વાયુનું સમીકરણ $PV = \mu RT$ છે,જ્યાં $\mu$ એ વાયુના મોલની સંખ્યા છે.
ઓક્સિજન વાયુ $(O_2)$ માટે,મોલર દળ $M = 32\,g/mol$ છે.
આપેલ દળ $m = 5\,g$ છે.
મોલની સંખ્યા $\mu = \frac{m}{M} = \frac{5}{32}\,mol$ થાય.
આ કિંમતને આદર્શ વાયુના સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $PV = \frac{5}{32}\,RT$ મળે છે.
239
EasyMCQ
$Assertion :$ કોઈપણ તાપમાન કે કદ પર કોઈપણ પદાર્થનો એક મોલ હંમેશા $6.02 \times 10^{23}$ અણુઓ ધરાવે છે.
$Reason :$ પદાર્થનો એક મોલ હંમેશા $S.T.P.$ પરિસ્થિતિઓનો સંદર્ભ આપે છે.
A
જો વિધાન (Assertion) અને કારણ (Reason) બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.

Solution

(C) $6.02 \times 10^{23}$ સંખ્યાને એવોગેડ્રો આંક $(N_A)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
વ્યાખ્યા મુજબ,કોઈપણ પદાર્થનો એક મોલ હંમેશા $6.02 \times 10^{23}$ મૂળભૂત એકમો (પરમાણુઓ,અણુઓ અથવા આયનો) ધરાવે છે,પછી ભલે પદાર્થનું તાપમાન,દબાણ કે કદ ગમે તે હોય.
તેથી,વિધાન સાચું છે.
જોકે,મોલની વ્યાખ્યા $S.T.P.$ (પ્રમાણિત તાપમાન અને દબાણ) પરિસ્થિતિઓ પર આધારિત નથી.
$S.T.P.$ પરિસ્થિતિઓ ફક્ત ત્યારે જ સંબંધિત છે જ્યારે આદર્શ વાયુના એક મોલ દ્વારા રોકાયેલ કદની ગણતરી કરવામાં આવે ($S.T.P.$ પર તે $22.4 \ L$ હોય છે).
આમ,કારણ ખોટું છે.
240
Medium
બોઈલનો નિયમ અને ચાર્લ્સનો નિયમ જણાવો.

Solution

(N/A) બોઈલનો નિયમ: અચળ તાપમાને નિશ્ચિત જથ્થાના આદર્શ વાયુ માટે, દબાણ $P$ એ તેના કદ $V$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે। ગાણિતિક રીતે, $P \propto 1/V$ અથવા $PV = \text{અચળ}$.
ચાર્લ્સનો નિયમ: અચળ દબાણે નિશ્ચિત જથ્થાના આદર્શ વાયુ માટે, કદ $V$ એ તેના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે। ગાણિતિક રીતે, $V \propto T$ અથવા $V/T = \text{અચળ}$.
241
Difficult
આદર્શ વાયુનું સમીકરણ લખો. નિરપેક્ષ તાપમાનના માપક્રમનો આધાર શું છે?

Solution

(N/A) આદર્શ વાયુનું સમીકરણ $PV = nRT$ છે,જ્યાં $P$ એ દબાણ છે,$V$ એ કદ છે,$n$ એ મોલની સંખ્યા છે,$R$ એ સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક છે અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
નિરપેક્ષ તાપમાનના માપક્રમ (જેને કેલ્વિન માપક્રમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નો આધાર નિરપેક્ષ શૂન્ય તાપમાન છે,જે $-273.15 \ ^{\circ}C$ છે. આ તાપમાને આદર્શ વાયુનું દબાણ શૂન્ય થઈ જાય છે,જે આલેખમાં દર્શાવ્યા મુજબ દબાણ-તાપમાનની રેખા $-273.15 \ ^{\circ}C$ પર શૂન્ય દબાણ તરફ જાય છે.
242
Easy
મોલર કદ એ પ્રમાણભૂત તાપમાન અને દબાણ ($STP$: $1 \; atm$ દબાણ,$0^{\circ} C$) પર કોઈપણ (આદર્શ) વાયુના $1 \; mol$ દ્વારા રોકાયેલું કદ છે. સાબિત કરો કે તે $22.4 \; L$ છે.

Solution

(N/A) દબાણ $(P)$,કદ $(V)$ અને નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ ને સાંકળતું આદર્શ વાયુ સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$PV = nRT$
જ્યાં:
$R$ એ સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક છે $= 8.314 \; J \; mol^{-1} \; K^{-1}$
$n = 1 \; mol$
$T = 273.15 \; K$ (પ્રમાણભૂત તાપમાન)
$P = 1.01325 \times 10^{5} \; Pa$ ($1 \; atm$ નું પ્રમાણભૂત દબાણ)
કદ માટે સમીકરણને ગોઠવતા:
$V = \frac{nRT}{P}$
કિંમતો મૂકતા:
$V = \frac{1 \times 8.314 \times 273.15}{1.01325 \times 10^{5}}$
$V \approx 0.02241 \; m^{3}$
કારણ કે $1 \; m^{3} = 1000 \; L$:
$V \approx 22.41 \; L$
આમ,$STP$ પર આદર્શ વાયુનું મોલર કદ આશરે $22.4 \; L$ છે.
243
MediumMCQ
$30 \; L$ કદ ધરાવતા ઓક્સિજન સિલિન્ડરમાં શરૂઆતનું ગેજ દબાણ $15 \; atm$ અને તાપમાન $27 \; ^{\circ}C$ છે. સિલિન્ડરમાંથી થોડો ઓક્સિજન બહાર કાઢ્યા પછી,ગેજ દબાણ ઘટીને $11 \; atm$ અને તાપમાન ઘટીને $17 \; ^{\circ}C$ થાય છે. સિલિન્ડરમાંથી બહાર કાઢવામાં આવેલા ઓક્સિજનનું દળ ($kg$ માં) શોધો ($R = 8.31 \; J \; mol^{-1} K^{-1}$,$O_{2}$ નું આણ્વીય દળ $= 32 \; u$).
A
$0.13$
B
$0.26$
C
$0.42$
D
$0.56$

Solution

(A) નિર્પેક્ષ દબાણ $P$ એ $P = P_{gauge} + P_{atm}$ દ્વારા મળે છે. ધારો કે $P_{atm} = 1 \; atm = 1.013 \times 10^{5} \; Pa$.
શરૂઆતનું નિર્પેક્ષ દબાણ $P_{1} = 15 + 1 = 16 \; atm = 1.6208 \times 10^{6} \; Pa$.
શરૂઆતનું તાપમાન $T_{1} = 27 + 273 = 300 \; K$.
કદ $V = 30 \; L = 30 \times 10^{-3} \; m^{3}$.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT = (m/M)RT$ નો ઉપયોગ કરતા,શરૂઆતનું દળ $m_{1} = (P_{1} V M) / (R T_{1})$.
$m_{1} = (1.6208 \times 10^{6} \times 30 \times 10^{-3} \times 32 \times 10^{-3}) / (8.31 \times 300) \approx 0.624 \; kg$.
અંતિમ નિર્પેક્ષ દબાણ $P_{2} = 11 + 1 = 12 \; atm = 1.2156 \times 10^{6} \; Pa$.
અંતિમ તાપમાન $T_{2} = 17 + 273 = 290 \; K$.
અંતિમ દળ $m_{2} = (P_{2} V M) / (R T_{2})$.
$m_{2} = (1.2156 \times 10^{6} \times 30 \times 10^{-3} \times 32 \times 10^{-3}) / (8.31 \times 290) \approx 0.485 \; kg$.
બહાર કાઢેલ ઓક્સિજનનું દળ $\Delta m = m_{1} - m_{2} = 0.624 - 0.485 = 0.139 \; kg \approx 0.13 \; kg$.
244
MediumMCQ
$1.0 \; cm^{3}$ કદનો એક હવાના પરપોટો $40 \; m$ ઊંડા તળાવના તળિયેથી $12 \; ^{\circ}C$ તાપમાને ઉપર આવે છે. જ્યારે તે સપાટી પર પહોંચે છે,જ્યાં તાપમાન $35 \; ^{\circ}C$ છે,ત્યારે તેનું કદ ($cm^{3}$ માં) કેટલું થશે?
A
$2.65$
B
$5.26$
C
$7.48$
D
$9.67$

Solution

(B) હવાના પરપોટાનું પ્રારંભિક કદ,$V_{1} = 1.0 \; cm^{3} = 1.0 \times 10^{-6} \; m^{3}$.
તળાવની ઊંડાઈ,$d = 40 \; m$.
તળિયે પ્રારંભિક તાપમાન,$T_{1} = 12 \; ^{\circ}C = 285 \; K$.
સપાટી પર અંતિમ તાપમાન,$T_{2} = 35 \; ^{\circ}C = 308 \; K$.
સપાટી પરનું દબાણ,$P_{2} = 1 \; atm = 1.013 \times 10^{5} \; Pa$.
તળિયે દબાણ,$P_{1} = P_{2} + d \rho g$,જ્યાં $\rho = 10^{3} \; kg/m^{3}$ અને $g = 9.8 \; m/s^{2}$.
$P_{1} = 1.013 \times 10^{5} + (40 \times 10^{3} \times 9.8) = 1.013 \times 10^{5} + 3.92 \times 10^{5} = 4.933 \times 10^{5} \; Pa$.
આદર્શ વાયુ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{P_{1} V_{1}}{T_{1}} = \frac{P_{2} V_{2}}{T_{2}}$.
$V_{2} = \frac{P_{1} V_{1} T_{2}}{T_{1} P_{2}} = \frac{(4.933 \times 10^{5}) \times (1.0 \times 10^{-6}) \times 308}{285 \times (1.013 \times 10^{5})}$.
$V_{2} \approx 5.26 \times 10^{-6} \; m^{3} = 5.26 \; cm^{3}$.
245
MediumMCQ
$25.0 \; m^{3}$ ની ક્ષમતા ધરાવતા રૂમમાં $27^{\circ} C$ તાપમાન અને $1 \; atm$ દબાણે હવામાં રહેલા અણુઓની કુલ સંખ્યા (ઓક્સિજન,નાઈટ્રોજન,પાણીની વરાળ અને અન્ય ઘટકો સહિત) નો અંદાજ લગાવો.
A
$2.48 \times 10^{25}$
B
$1.22 \times 10^{24}$
C
$6.11 \times 10^{26}$
D
$6.22 \times 10^{23}$

Solution

(C) રૂમનું કદ,$V = 25.0 \; m^{3}$.
રૂમનું તાપમાન,$T = 27^{\circ} C = 300 \; K$.
રૂમમાં દબાણ,$P = 1 \; atm = 1.013 \times 10^{5} \; Pa$.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = N k_{B} T$ છે,જ્યાં $k_{B}$ એ બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે.
બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક,$k_{B} = 1.38 \times 10^{-23} \; J/K$.
હવાના અણુઓની સંખ્યા $N = \frac{PV}{k_{B} T}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $N = \frac{1.013 \times 10^{5} \times 25.0}{1.38 \times 10^{-23} \times 300}$.
$N = \frac{25.325 \times 10^{5}}{414 \times 10^{-23}} \approx 6.11 \times 10^{26}$ અણુઓ.
આમ,રૂમમાં રહેલા હવામાં અણુઓની કુલ સંખ્યા $6.11 \times 10^{26}$ છે.
246
Medium
એક મીટર લાંબી સાંકડી નળી આડી રાખવામાં આવે છે (અને એક છેડે બંધ છે) જેમાં $76 \; cm$ લાંબો પારો છે,જે $15 \; cm$ હવાના સ્તંભને ફસાવે છે. જો નળીને ઊભી રાખવામાં આવે અને ખુલ્લો છેડો નીચેની તરફ હોય તો શું થાય?

Solution

(D) સાંકડી નળીની લંબાઈ,$L = 100 \; cm$.
પારાના થ્રેડની લંબાઈ,$l = 76 \; cm$.
પારા અને બંધ છેડા વચ્ચેના હવાના સ્તંભની લંબાઈ,$l_a = 15 \; cm$.
જ્યારે નળીને ઊભી રાખવામાં આવે અને ખુલ્લો છેડો નીચે હોય,ત્યારે હવાના સ્તંભની લંબાઈ વધે છે કારણ કે થોડો પારો બહાર નીકળી જાય છે. ધારો કે $h \; cm$ પારો બહાર નીકળે છે.
હવાના સ્તંભની અંતિમ લંબાઈ $l_2 = 15 + (100 - 76 - 15) + h = 24 + h \; cm$ થાય છે.
પારાના સ્તંભની અંતિમ લંબાઈ $76 - h \; cm$ થાય છે.
પ્રારંભિક દબાણ $P_1 = 76 \; cm$ Hg,પ્રારંભિક કદ $V_1 = 15 \; cm$ (લંબાઈના પ્રમાણમાં).
અંતિમ દબાણ $P_2 = 76 - (76 - h) = h \; cm$ Hg.
બોઈલના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$P_1 V_1 = P_2 V_2$:
$76 \times 15 = h(24 + h)$
$h^2 + 24h - 1140 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને $h$ માટે ઉકેલતા: $h = \frac{-24 + \sqrt{576 + 4560}}{2} = \frac{-24 + 73.05}{2} \approx 24.5 \; cm$.
આમ,$24.5 \; cm$ પારો બહાર નીકળી જશે અને હવાના સ્તંભની અંતિમ લંબાઈ $24 + 24.5 = 48.5 \; cm$ થશે.
247
Medium
કાર ચાલતી હોય ત્યારે કારના ટાયરમાં હવાનું દબાણ શા માટે વધે છે તે સમજાવો.

Solution

(N/A) જ્યારે કાર ગતિમાં હોય છે,ત્યારે ટાયર અને રસ્તાની સપાટી વચ્ચેના ઘર્ષણને કારણે ઉષ્મા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ ઉષ્મા ટાયરની અંદરની હવાને મળે છે,જેના કારણે હવાનું તાપમાન $(T)$ વધે છે.
વાયુના ગતિવાદ (Kinetic Theory of Gases) મુજબ,નિશ્ચિત કદ $(V)$ માટે (ટાયરનું કદ લગભગ અચળ રહે છે),ગે-લ્યુસેકના નિયમ $(P \propto T)$ અનુસાર દબાણ $(P)$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
ઘર્ષણને કારણે ટાયરની અંદરની હવાનું તાપમાન વધતા,વાયુના અણુઓની ગતિઊર્જા વધે છે,જેના પરિણામે તેઓ ટાયરની અંદરની દીવાલો સાથે વધુ વારંવાર અને જોરથી અથડાય છે.
આથી,ટાયરની અંદરનું હવાનું દબાણ વધે છે.
248
Easy
ગે-લ્યુસેકના વાયુમય કદના નિયમનું વિધાન લખો.

Solution

(N/A) ગે-લ્યુસેકનો વાયુમય કદનો નિયમ જણાવે છે કે જ્યારે વાયુઓ એકબીજા સાથે રાસાયણિક પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તેમના કદ એકબીજા સાથે અને જો નીપજો વાયુ સ્વરૂપમાં હોય તો તેમના કદ સાથે સાદા પૂર્ણાંક ગુણોત્તરમાં હોય છે,જો તાપમાન અને દબાણ અચળ રાખવામાં આવે.
249
Medium
એવોગેડ્રોનો નિયમ (ધારણા) લખો.

Solution

(N/A) એવોગેડ્રોનો નિયમ જણાવે છે કે સમાન તાપમાન અને દબાણની સ્થિતિમાં તમામ વાયુઓના સમાન કદમાં અણુઓની સંખ્યા સમાન હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,આને અચળ તાપમાન $(T)$ અને દબાણ $(P)$ પર $V \propto n$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે,જ્યાં $V$ એ કદ છે અને $n$ એ મોલ (અથવા અણુઓ) ની સંખ્યા છે.
આનો અર્થ એ છે કે જો વિવિધ વાયુઓને સમાન તાપમાન અને દબાણ પર સમાન કદના પાત્રોમાં રાખવામાં આવે,તો તેમાં અણુઓની સંખ્યા સમાન હશે.
આ નિયમ એવોગેડ્રોની ધારણા તરીકે પણ ઓળખાય છે અને તે વાયુઓના ગતિવાદને સમજવા માટે પાયારૂપ છે.
250
Medium
$1\,atm$ દબાણે $1\,g$ પાણીની વરાળનું કદ શોધો.

Solution

$1\,atm$ દબાણે $1\,g$ પાણીની વરાળનું કદ શોધવા માટે,આપણે આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
અહીં,$P = 1\,atm = 1.013 \times 10^5\,Pa$ છે.
પાણીનું દળ $m = 1\,g = 10^{-3}\,kg$ છે.
પાણી $(H_2O)$ નું મોલર દળ $M = 18\,g/mol = 18 \times 10^{-3}\,kg/mol$ છે.
મોલની સંખ્યા $n = \frac{m}{M} = \frac{1}{18}\,mol$ છે.
સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક $R = 8.314\,J/(mol \cdot K)$ છે.
તાપમાન $T = 373.15\,K$ ($1\,atm$ પર પાણીનું ઉત્કલનબિંદુ) લેતા:
$V = \frac{nRT}{P} = \frac{(1/18) \times 8.314 \times 373.15}{1.013 \times 10^5}$.
$V \approx 1.70 \times 10^{-3}\,m^3 = 1.70\,litres$.

Kinetic Theory of Gases — Gas Laws (Charles, Boyle's, Avagadro's, Gay Lussacs and Dalton's law) and Ideal gas Equation · Frequently Asked Questions

1Are these Kinetic Theory of Gases questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Kinetic Theory of Gases Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.