Gujarati

Horizontal Projectile Motion Questions in Gujarati

Class 11 Physics · 3-2.Motion in Plane · Horizontal Projectile Motion

492+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 46 of 492 questions in Gujarati

301
DifficultMCQ
એક કણ ને સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણે પ્રક્ષિપ્ત કરવામાં આવે છે. તેનો ગતિપથ $(P, Q)$ અને $(Q, P)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થાય છે (જ્યાં $x$-અક્ષ અને $y$-અક્ષ અનુક્રમે સમક્ષિતિજ અને શિરોલંબ છે). પ્રક્ષિપ્ત કોણ $\theta$ નીચેનામાંથી કયો છે?
A
$\tan ^{-1}\left[\frac{P^2+PQ+Q^2}{PQ}\right]$
B
$\tan ^{-1}\left[\frac{P^2+Q^2-PQ}{PQ}\right]$
C
$\tan ^{-1}\left[\frac{P^2+Q^2}{2PQ}\right]$
D
$\sin ^{-1}\left[\frac{P^2+Q^2+PQ}{2PQ}\right]$

Solution

(A) પ્રક્ષિપ્ત ગતિના ગતિપથનું સમીકરણ $y = x \tan \theta - \frac{gx^2}{2u^2 \cos^2 \theta}$ છે.
ધારો કે $k = \frac{g}{2u^2 \cos^2 \theta}$. તેથી સમીકરણ $y = x \tan \theta - kx^2$ બને છે.
ગતિપથ $(P, Q)$ અને $(Q, P)$ માંથી પસાર થતો હોવાથી:
$Q = P \tan \theta - kP^2$ --- $(1)$
$P = Q \tan \theta - kQ^2$ --- $(2)$
સમીકરણ $(1)$ માંથી $(2)$ બાદ કરતા:
$Q - P = (P - Q) \tan \theta - k(P^2 - Q^2)$
$-(P - Q) = (P - Q) \tan \theta - k(P - Q)(P + Q)$
$(P - Q)$ વડે ભાગતા:
$-1 = \tan \theta - k(P + Q) \implies k = \frac{\tan \theta + 1}{P + Q}$.
$k$ ની કિંમત $(1)$ માં મૂકતા:
$Q = P \tan \theta - \left( \frac{\tan \theta + 1}{P + Q} \right) P^2$
$Q(P + Q) = P(P + Q) \tan \theta - P^2 \tan \theta - P^2$
$PQ + Q^2 + P^2 = PQ \tan \theta$
$\tan \theta = \frac{P^2 + Q^2 + PQ}{PQ}$.
302
MediumMCQ
એક માણસ દડાને જે મહત્તમ ઊર્ધ્વ ઊંચાઈ સુધી ફેંકી શકે છે તે $136\,m$ છે. તે જ દડાને તે માણસ જે મહત્તમ સમક્ષિતિજ અંતર સુધી ફેંકી શકે છે તે $.....\,m$ છે.
A
$192$
B
$136$
C
$272$
D
$68$

Solution

(C) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત થતી મહત્તમ ઊર્ધ્વ ઊંચાઈ $H_{\max}$ નું સૂત્ર $H_{\max} = \frac{v^2}{2g}$ છે,જ્યાં $v$ એ પ્રારંભિક વેગ છે અને $g$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ છે.
આપેલ છે કે $H_{\max} = 136\,m$,તેથી $\frac{v^2}{2g} = 136\,m$.
આના પરથી $v^2 = 272g$ મળે છે.
મહત્તમ સમક્ષિતિજ અવધિ $R_{\max}$ એ $45^\circ$ ના ખૂણે પ્રાપ્ત થાય છે અને તેનું સૂત્ર $R_{\max} = \frac{v^2}{g}$ છે.
ઊંચાઈના સમીકરણમાંથી $v^2$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $R_{\max} = \frac{272g}{g} = 272\,m$ મળે છે.
વૈકલ્પિક રીતે,કારણ કે $H_{\max} = \frac{v^2}{2g}$ અને $R_{\max} = \frac{v^2}{g}$,તેથી $R_{\max} = 2H_{\max}$ થાય.
તેથી,$R_{\max} = 2 \times 136\,m = 272\,m$.
303
MediumMCQ
બે પદાર્થોને સમાન વેગ '$u$' થી પરંતુ સમક્ષિતિજ સાથે અલગ-અલગ ખૂણા $\alpha$ અને $\beta$ પર ફેંકવામાં આવે છે. જો $\alpha + \beta = 90^{\circ}$ હોય,તો પ્રથમ પદાર્થની સમક્ષિતિજ અવધિ અને બીજા પદાર્થની સમક્ષિતિજ અવધિનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$4:1$
B
$2:1$
C
$1:2$
D
$1:1$

Solution

(D) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની સમક્ષિતિજ અવધિનું સૂત્ર $R = \frac{u^2 \sin 2\theta}{g}$ છે.
પ્રથમ પદાર્થ માટે જે $\alpha$ ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે,તેની અવધિ $R_1 = \frac{u^2 \sin 2\alpha}{g}$ છે.
બીજા પદાર્થ માટે જે $\beta$ ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે,તેની અવધિ $R_2 = \frac{u^2 \sin 2\beta}{g}$ છે.
આપેલ છે કે $\alpha + \beta = 90^{\circ}$,તેથી $\beta = 90^{\circ} - \alpha$.
$R_2$ ના સૂત્રમાં $\beta$ ની કિંમત મૂકતા:
$R_2 = \frac{u^2 \sin 2(90^{\circ} - \alpha)}{g} = \frac{u^2 \sin(180^{\circ} - 2\alpha)}{g}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin(180^{\circ} - \theta) = \sin \theta$,તેથી $R_2 = \frac{u^2 \sin 2\alpha}{g}$.
આમ,ગુણોત્તર $\frac{R_1}{R_2} = \frac{\frac{u^2 \sin 2\alpha}{g}}{\frac{u^2 \sin 2\alpha}{g}} = \frac{1}{1}$ થાય છે.
304
MediumMCQ
એક પથ્થરને સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. પથ્થરની પ્રક્ષેપણ બિંદુએ ગતિઊર્જા અને તેના ગતિપથના મહત્તમ ઊંચાઈના બિંદુએ ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$1: 2$
B
$1: 4$
C
$4: 1$
D
$4: 3$

Solution

(D) ધારો કે પથ્થરનો પ્રારંભિક વેગ $u$ છે અને પ્રક્ષેપણ કોણ $\theta = 30^{\circ}$ છે.
પ્રક્ષેપણ બિંદુએ ગતિઊર્જા $KE_{POP} = \frac{1}{2} m u^2$ છે.
ગતિપથના મહત્તમ ઊંચાઈના બિંદુએ,વેગનો શિરોલંબ ઘટક શૂન્ય થઈ જાય છે,અને વેગ ફક્ત સમક્ષિતિજ ઘટક $v_x = u \cos \theta$ જેટલો જ રહે છે.
તેથી,મહત્તમ ઊંચાઈએ ગતિઊર્જા $KE_{top} = \frac{1}{2} m (u \cos 30^{\circ})^2 = \frac{1}{2} m u^2 \cos^2 30^{\circ}$ થાય.
ગુણોત્તર $\frac{KE_{POP}}{KE_{top}} = \frac{\frac{1}{2} m u^2}{\frac{1}{2} m u^2 \cos^2 30^{\circ}} = \frac{1}{\cos^2 30^{\circ}}$ છે.
કારણ કે $\cos 30^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$,તેથી $\cos^2 30^{\circ} = \frac{3}{4}$ થાય.
તેથી,ગુણોત્તર $\frac{1}{3/4} = \frac{4}{3}$ મળે છે.
305
MediumMCQ
જમીન પરથી ફેંકવામાં આવેલા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની પ્રારંભિક ઝડપ $u$ છે. તેની ગતિ દરમિયાન મહત્તમ ઊંચાઈએ,પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની ઝડપ $\frac{\sqrt{3}}{2} u$ છે. પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થનો ઉડ્ડયન સમય કેટલો હશે?
A
$\frac{u}{2g}$
B
$\frac{u}{g}$
C
$\frac{2u}{g}$
D
$\frac{\sqrt{3}u}{g}$

Solution

(B) પ્રક્ષિપ્ત ગતિના મહત્તમ ઊંચાઈના બિંદુએ,વેગનો શિરોલંબ ઘટક શૂન્ય હોય છે અને ઝડપ એ વેગના સમક્ષિતિજ ઘટક જેટલી હોય છે,જે $v_x = u \cos \theta$ છે.
આપેલ છે કે મહત્તમ ઊંચાઈએ ઝડપ $\frac{\sqrt{3}}{2} u$ છે,તેથી $u \cos \theta = \frac{\sqrt{3}}{2} u$.
આનો અર્થ એ છે કે $\cos \theta = \frac{\sqrt{3}}{2}$,તેથી $\theta = 30^{\circ}$.
ઉડ્ડયન સમય $T$ નું સૂત્ર $T = \frac{2u \sin \theta}{g}$ છે.
$\theta = 30^{\circ}$ મૂકતા,આપણને મળે છે $T = \frac{2u \sin 30^{\circ}}{g} = \frac{2u (1/2)}{g} = \frac{u}{g}$.
306
MediumMCQ
જમીન પરથી સમક્ષિતિજ સાથે અમુક ખૂણે ફેંકવામાં આવેલા પદાર્થ માટે,સાચું વિધાન પસંદ કરો.
A
ગુરુત્વીય સ્થિતિઊર્જા મહત્તમ ઊંચાઈએ મહત્તમ હોય છે.
B
મહત્તમ ઊંચાઈએ વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક શૂન્ય હોય છે.
C
મહત્તમ ઊંચાઈએ વેગમાનનો શિરોલંબ ઘટક મહત્તમ હોય છે.
D
પ્રક્ષિપ્ત ગતિના મહત્તમ બિંદુએ ગતિઊર્જા $(K.E.)$ શૂન્ય હોય છે.

Solution

(A) પ્રક્ષિપ્ત ગતિમાં,મહત્તમ ઊંચાઈએ:
$1$. વેગનો શિરોલંબ ઘટક $V_{y} = 0$ હોય છે.
$2$. વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક $V_{x} = u_{x} = u \cos \theta$ હોય છે,જે સમગ્ર ગતિ દરમિયાન અચળ રહે છે.
$3$. ગુરુત્વીય સ્થિતિઊર્જા $U_{g} = mgh$ એ મહત્તમ ઊંચાઈ $H_{\max}$ પર મહત્તમ હોય છે કારણ કે ઊંચાઈ $h$ તેનું મહત્તમ મૂલ્ય ધરાવે છે.
$4$. મહત્તમ ઊંચાઈએ ગતિઊર્જા શૂન્ય હોતી નથી કારણ કે સમક્ષિતિજ વેગ ઘટક $V_{x}$ શૂન્ય હોતો નથી.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે ગુરુત્વીય સ્થિતિઊર્જા મહત્તમ ઊંચાઈએ મહત્તમ હોય છે.
307
EasyMCQ
એક ક્રિકેટ બોલને એક ખેલાડી દ્વારા $20\,m/s$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. ગતિ દરમિયાન બોલ દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવતી મહત્તમ ઊંચાઈ $........\,m$ છે $\left( g = 10\,m/s^2 \right)$
A
$5$
B
$10$
C
$20$
D
$25$

Solution

(A) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ $H$ નું સૂત્ર $H = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે.
આપેલ કિંમતો: પ્રારંભિક વેગ $u = 20\,m/s$,પ્રક્ષિપ્ત કોણ $\theta = 30^{\circ}$,અને ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10\,m/s^2$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$H = \frac{(20)^2 \sin^2(30^{\circ})}{2 \times 10}$
$H = \frac{400 \times (1/2)^2}{20}$
$H = \frac{400 \times 1/4}{20}$
$H = \frac{100}{20} = 5\,m$.
આમ,બોલ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ $5\,m$ છે.
308
MediumMCQ
નીચે બે વિધાનો આપેલા છે: એકને વિધાન $A$ તરીકે અને બીજાને કારણ $R$ તરીકે લેબલ કરવામાં આવ્યું છે.
વિધાન $A$: જ્યારે કોઈ પદાર્થને $45^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે,ત્યારે તેની અવધિ (range) મહત્તમ હોય છે.
કારણ $R$: મહત્તમ અવધિ માટે,$\sin 2\theta$ નું મૂલ્ય એક હોવું જોઈએ.
ઉપરોક્ત વિધાનોના પ્રકાશમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
A
$A$ અને $R$ બંને સાચા છે પરંતુ $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
B
$A$ અને $R$ બંને સાચા છે અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.
C
$A$ સાચું છે પણ $R$ ખોટું છે.
D
$A$ ખોટું છે પણ $R$ સાચું છે.

Solution

(B) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની સમક્ષિતિજ અવધિ $R$ નું સૂત્ર $R = \frac{u^2 \sin 2\theta}{g}$ છે.
અવધિ મહત્તમ હોવા માટે,$\sin 2\theta$ નું મૂલ્ય મહત્તમ હોવું જોઈએ,જે $1$ છે.
આ ત્યારે થાય છે જ્યારે $2\theta = 90^{\circ}$,જેનો અર્થ છે કે $\theta = 45^{\circ}$.
આમ,વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે $45^{\circ}$ પર અવધિ મહત્તમ હોય છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે તે મહત્તમ અવધિ માટે $\sin 2\theta = 1$ ની શરતને યોગ્ય રીતે ઓળખે છે,જે સીધી રીતે વિધાન $A$ ના નિષ્કર્ષ તરફ દોરી જાય છે.
309
EasyMCQ
બે પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થો $A$ અને $B$ ને અનુક્રમે $40\,m/s$ અને $60\,m/s$ ના પ્રારંભિક વેગ સાથે સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ અને $60^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. તેમની અવધિનો ગુણોત્તર શોધો $(g = 10\,m/s^2)$.
A
$4:9$
B
$2:3$
C
$1:1$
D
$3:4$

Solution

(A) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની સમક્ષિતિજ અવધિ $R$ નું સૂત્ર $R = \frac{u^2 \sin(2\theta)}{g}$ છે.
પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ $A$ માટે: $u_1 = 40\,m/s$,$\theta_1 = 30^{\circ}$.
$R_A = \frac{40^2 \sin(2 \times 30^{\circ})}{g} = \frac{1600 \sin(60^{\circ})}{g} = \frac{1600 \times \sqrt{3}}{2g} = \frac{800\sqrt{3}}{g}$.
પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ $B$ માટે: $u_2 = 60\,m/s$,$\theta_2 = 60^{\circ}$.
$R_B = \frac{60^2 \sin(2 \times 60^{\circ})}{g} = \frac{3600 \sin(120^{\circ})}{g} = \frac{3600 \times \sqrt{3}}{2g} = \frac{1800\sqrt{3}}{g}$.
તેમની અવધિનો ગુણોત્તર $\frac{R_A}{R_B} = \frac{800\sqrt{3}/g}{1800\sqrt{3}/g} = \frac{800}{1800} = \frac{8}{18} = \frac{4}{9}$ છે.
310
MediumMCQ
જમીન પરથી ફેંકવામાં આવેલા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થનો ગતિપથ $y = x - \frac{x^2}{20}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ અને $y$ મીટરમાં માપવામાં આવે છે. પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલી મહત્તમ ઊંચાઈ $...........\,m$ હશે.
A
$5$
B
$10 \sqrt{2}$
C
$200$
D
$10$

Solution

(A) ગતિપથનું સમીકરણ $y = x - \frac{x^2}{20}$ છે.
મહત્તમ ઊંચાઈ શોધવા માટે,આપણે $y$ ની કિંમત શોધવી પડશે જ્યારે ગતિપથનો ઢાળ શૂન્ય હોય,એટલે કે $\frac{dy}{dx} = 0$.
સમીકરણનું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(x - \frac{x^2}{20}) = 1 - \frac{2x}{20} = 1 - \frac{x}{10}$.
વિકલનને શૂન્ય સાથે સરખાવતા:
$1 - \frac{x}{10} = 0 \Rightarrow x = 10\,m$.
હવે,મહત્તમ ઊંચાઈ $y_{\max}$ શોધવા માટે $x = 10$ ની કિંમત ગતિપથના સમીકરણમાં મૂકતા:
$y_{\max} = 10 - \frac{(10)^2}{20} = 10 - \frac{100}{20} = 10 - 5 = 5\,m$.
311
MediumMCQ
ક્ષિતિજ સાથે $15^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવેલા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની અવધિ (range) $50\,m$ છે. જો તે જ વેગથી પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થને ક્ષિતિજ સાથે $45^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે,તો તેની અવધિ $........\,m$ થશે.
A
$50$
B
$50 \sqrt{2}$
C
$100$
D
$100 \sqrt{2}$

Solution

(C) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની અવધિ $R$ નું સૂત્ર $R = \frac{v^2 \sin(2\theta)}{g}$ છે,જ્યાં $v$ એ પ્રારંભિક વેગ છે,$\theta$ એ પ્રક્ષિપ્ત કોણ છે અને $g$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ છે.
અહીં વેગ $v$ અને ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ અચળ હોવાથી,અવધિ એ $\sin(2\theta)$ ના સમપ્રમાણમાં છે,એટલે કે $R \propto \sin(2\theta)$.
આપેલ છે કે $\theta_1 = 15^{\circ}$ અને $R_1 = 50\,m$. $\theta_2 = 45^{\circ}$ માટે આપણે $R_2$ શોધવાનું છે.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{R_1}{R_2} = \frac{\sin(2\theta_1)}{\sin(2\theta_2)} = \frac{\sin(2 \times 15^{\circ})}{\sin(2 \times 45^{\circ})} = \frac{\sin(30^{\circ})}{\sin(90^{\circ})}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{50}{R_2} = \frac{0.5}{1} = \frac{1}{2}$.
તેથી,$R_2 = 50 \times 2 = 100\,m$.
312
MediumMCQ
બે પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થોને સમાન ઝડપ સાથે સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ અને $60^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. બંને પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થો દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$2: \sqrt{3}$
B
$\sqrt{3}: 1$
C
$1: 3$
D
$1: \sqrt{3}$

Solution

(C) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ $H$ નું સૂત્ર $H = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે.
બંને પદાર્થો સમાન ઝડપ $u$ થી ફેંકવામાં આવતા હોવાથી,તેમની મહત્તમ ઊંચાઈ $H_1$ અને $H_2$ નો ગુણોત્તર $\frac{H_1}{H_2} = \frac{\sin^2 \theta_1}{\sin^2 \theta_2}$ થશે.
અહીં $\theta_1 = 30^{\circ}$ અને $\theta_2 = 60^{\circ}$ આપેલ છે,તેથી $\sin 30^{\circ} = \frac{1}{2}$ અને $\sin 60^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ થાય.
આ કિંમતો મૂકતા,$\frac{H_1}{H_2} = \frac{(\sin 30^{\circ})^2}{(\sin 60^{\circ})^2} = \frac{(1/2)^2}{(\sqrt{3}/2)^2} = \frac{1/4}{3/4} = \frac{1}{3}$ મળે.
આમ,ગુણોત્તર $1:3$ છે.
313
MediumMCQ
એક પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થને સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે $40\,m/s$ ના પ્રારંભિક વેગથી ફેંકવામાં આવે છે. શરૂઆતથી $t = 2\,s$ સમયે પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થનો વેગ $........$ હશે. (આપેલ છે: $g = 10\,m/s^2$)
A
$20\sqrt{3}\,m/s$
B
$40\sqrt{3}\,m/s$
C
$20\,m/s$
D
શૂન્ય

Solution

(A) પ્રારંભિક વેગના ઘટકો નીચે મુજબ છે:
$u_x = u \cos 30^{\circ} = 40 \times \frac{\sqrt{3}}{2} = 20\sqrt{3}\,m/s$
$u_y = u \sin 30^{\circ} = 40 \times \frac{1}{2} = 20\,m/s$
$t = 2\,s$ સમયે,વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક અચળ રહે છે:
$v_x = u_x = 20\sqrt{3}\,m/s$
વેગનો શિરોલંબ ઘટક $v_y = u_y - gt$ દ્વારા મળે છે:
$v_y = 20 - (10 \times 2) = 20 - 20 = 0\,m/s$
શિરોલંબ ઘટક શૂન્ય હોવાથી,પરિણામી વેગ $v = \sqrt{v_x^2 + v_y^2} = \sqrt{(20\sqrt{3})^2 + 0^2} = 20\sqrt{3}\,m/s$ થાય.
314
EasyMCQ
એક બંદૂકમાંથી $280\,m/s$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે એક ગોળી છોડવામાં આવે છે. ગોળી દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવતી મહત્તમ ઊંચાઈ $........\,m$ છે $\left(g=9.8\,m/s^2, \sin 30^{\circ}=0.5\right):-$
A
$3000$
B
$2800$
C
$2000$
D
$1000$

Solution

(D) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ $(H_{\max})$ માટેનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$H_{\max} = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$
આપેલ છે:
પ્રારંભિક વેગ $(u)$ = $280\,m/s$
પ્રક્ષેપણ કોણ $(\theta)$ = $30^{\circ}$
ગુરુત્વ પ્રવેગ $(g)$ = $9.8\,m/s^2$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$H_{\max} = \frac{(280)^2 \times (\sin 30^{\circ})^2}{2 \times 9.8}$
$H_{\max} = \frac{78400 \times (0.5)^2}{19.6}$
$H_{\max} = \frac{78400 \times 0.25}{19.6}$
$H_{\max} = \frac{19600}{19.6}$
$H_{\max} = 1000\,m$
315
DifficultMCQ
એક દડો $u$ જેટલા સમક્ષિતિજ વેગ સાથે સીડીની ટોચ પરથી ગબડે છે. દરેક પગથિયું $0.1 \ m$ ઊંચું અને $0.1 \ m$ પહોળું છે. દડો સીડીના $5$ મા પગથિયાને સ્પર્શે તે માટેનો લઘુત્તમ વેગ $u = \sqrt{x} \ ms^{-1}$ હોય,તો $x=$ . . . . . . [$g=10 \ ms^{-2}$ નો ઉપયોગ કરો].
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) દડાને $5$ મા પગથિયા પર પહોંચવા માટે,તેણે $4$ પગથિયાં ઓળંગવા પડે.
તેથી,સમક્ષિતિજ અંતર (Range) $(R) = 4 \times 0.1 = 0.4 \ m$.
$R = u \cdot t \implies t = \frac{0.4}{u}$.
તે જ રીતે,શિરોલંબ દિશામાં,
$h = \frac{1}{2} gt^2$.
અહીં $h = 4 \times 0.1 = 0.4 \ m$.
$0.4 = \frac{1}{2} \times 10 \times (\frac{0.4}{u})^2$.
$0.4 = 5 \times \frac{0.16}{u^2}$.
$u^2 = \frac{0.8}{0.4} = 2$.
તેથી,$u = \sqrt{2} \ ms^{-1}$.
આમ,$x = 2$.
Solution diagram
316
DifficultMCQ
$m$ દળ ધરાવતો એક કણ $u$ વેગથી સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. જ્યારે કણ તેની મહત્તમ ઊંચાઈ $h$ પર હોય ત્યારે પ્રક્ષેપણ બિંદુની સાપેક્ષે કોણીય વેગમાનનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{\sqrt{3}}{16} \frac{mu^3}{g}$
B
$\frac{\sqrt{3}}{2} \frac{mu^2}{g}$
C
$\frac{mu^3}{\sqrt{2}g}$
D
શૂન્ય

Solution

(A) પ્રક્ષેપણ બિંદુની સાપેક્ષે કણનું કોણીય વેગમાન $L = \vec{r} \times \vec{p} = m(\vec{r} \times \vec{v})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
મહત્તમ ઊંચાઈએ, વેગનો શિરોલંબ ઘટક શૂન્ય હોય છે, તેથી વેગ ફક્ત સમક્ષિતિજ હોય છે: $v_x = u \cos \theta$.
મહત્તમ ઊંચાઈએ સમક્ષિતિજ અંતર $x = \frac{R}{2} = \frac{u^2 \sin \theta \cos \theta}{g}$ છે.
મહત્તમ ઊંચાઈ $h = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે.
કોણીય વેગમાન $L = m v_x h = m (u \cos \theta) \left( \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g} \right)$ થાય.
$\theta = 30^{\circ}$, $\cos 30^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$, અને $\sin 30^{\circ} = \frac{1}{2}$ કિંમતો મૂકતા:
$L = m u \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \right) \frac{u^2 (1/2)^2}{2g} = m u \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \right) \frac{u^2}{8g} = \frac{\sqrt{3} m u^3}{16g}$.
317
DifficultMCQ
પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ $64 \,m$ છે. જો પ્રારંભિક વેગ અડધો કરવામાં આવે, તો પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની નવી મહત્તમ ઊંચાઈ . . . . . . $m$ થશે.
A
$11$
B
$14$
C
$15$
D
$16$

Solution

(D) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની મહત્તમ ઊંચાઈનું સૂત્ર $H_{\max} = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે.
ધારો કે પ્રક્ષેપણ કોણ $\theta$ અચળ રહે છે, તો મહત્તમ ઊંચાઈ એ પ્રારંભિક વેગના વર્ગના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $H_{\max} \propto u^2$.
તેથી, નવી મહત્તમ ઊંચાઈ $(H_{2\max})$ અને પ્રારંભિક મહત્તમ ઊંચાઈ $(H_{1\max})$ નો ગુણોત્તર $\frac{H_{2\max}}{H_{1\max}} = \frac{u_2^2}{u_1^2}$ દ્વારા મળે છે.
અહીં $H_{1\max} = 64 \,m$ અને નવો પ્રારંભિક વેગ $u_2 = \frac{u_1}{2}$ આપેલ છે, આ કિંમતો મૂકતા:
$\frac{H_{2\max}}{64} = \frac{(u_1 / 2)^2}{u_1^2} = \frac{u_1^2 / 4}{u_1^2} = \frac{1}{4}$.
$H_{2\max}$ માટે ઉકેલતા, આપણને $H_{2\max} = \frac{64}{4} = 16 \,m$ મળે છે.
318
DifficultMCQ
પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ માટે કયા પ્રક્ષિપ્ત કોણ માટે તેની અવધિ (horizontal range) અને મહત્તમ ઊંચાઈ સમાન હોય?
A
$\tan ^{-1}(2)$
B
$\tan ^{-1}(4)$
C
$\tan ^{-1}\left(\frac{1}{4}\right)$
D
$\tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$

Solution

(B) અવધિ $R$ નું સૂત્ર $R = \frac{u^2 \sin 2\theta}{g} = \frac{2u^2 \sin \theta \cos \theta}{g}$ છે.
મહત્તમ ઊંચાઈ $H$ નું સૂત્ર $H = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે.
અહીં આપેલ છે કે અવધિ અને મહત્તમ ઊંચાઈ સમાન છે,તેથી $R = H$ લેતા:
$\frac{2u^2 \sin \theta \cos \theta}{g} = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$.
બંને બાજુથી સામાન્ય પદો $u^2/g$ ને દૂર કરતા:
$2 \sin \theta \cos \theta = \frac{\sin^2 \theta}{2}$.
બંને બાજુ $\sin \theta$ વડે ભાગતા (ધારો કે $\sin \theta \neq 0$):
$2 \cos \theta = \frac{\sin \theta}{2}$.
$\tan \theta = \frac{\sin \theta}{\cos \theta}$ માટે ગોઠવતા:
$4 = \frac{\sin \theta}{\cos \theta} = \tan \theta$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1}(4)$.
319
DifficultMCQ
$H$ ઊંચાઈ ધરાવતા ટાવરની ટોચ પરથી $v$ વેગ સાથે આડી દિશામાં ફેંકવામાં આવેલ $M$ દળનો પદાર્થ ટાવરના પાયાથી $100 \ m$ અંતરે જમીનને સ્પર્શે છે. $4H$ ઊંચાઈ ધરાવતા ટાવરની ટોચ પરથી $\frac{v}{2}$ વેગ સાથે ફેંકવામાં આવેલ $2M$ દળનો પદાર્થ કેટલા અંતરે જમીનને સ્પર્શશે? ........ $m$
A
$100$
B
$199$
C
$198$
D
$197$

Solution

(A) $H$ ઊંચાઈ પરથી $v$ વેગ સાથે આડી દિશામાં ફેંકવામાં આવેલા પદાર્થ માટે,અવધિ (horizontal range) $R = v \sqrt{\frac{2H}{g}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે આપેલ છે: $100 = v \sqrt{\frac{2H}{g}}$.
બીજા કિસ્સા માટે,દળ $2M$ છે,વેગ $v' = \frac{v}{2}$ છે,અને ઊંચાઈ $H' = 4H$ છે.
નવી અવધિ $x$ નીચે મુજબ મળે છે:
$x = v' \sqrt{\frac{2H'}{g}} = \left( \frac{v}{2} \right) \sqrt{\frac{2(4H)}{g}}$
$x = \frac{v}{2} \cdot 2 \sqrt{\frac{2H}{g}} = v \sqrt{\frac{2H}{g}}$
કારણ કે $v \sqrt{\frac{2H}{g}} = 100 \ m$,તેથી આપણને $x = 100 \ m$ મળે છે.
Solution diagram
320
AdvancedMCQ
એક પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થને સમક્ષિતિજ જમીન પરથી $v$ ઝડપ અને $\theta$ પ્રક્ષિપ્ત કોણ સાથે ફેંકવામાં આવે છે. જ્યારે ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g$ હોય,ત્યારે પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની અવધિ $d$ છે. જો તેના ગતિપથના મહત્તમ બિંદુએ,પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ એક અલગ વિસ્તારમાં પ્રવેશે છે જ્યાં અસરકારક ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g^{\prime}=\frac{g}{0.81}$ છે,તો નવી અવધિ $d^{\prime}=n d$ છે. $n$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$0.40$
B
$0.95$
C
$0.70$
D
$0.80$

Solution

(B) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની પ્રારંભિક અવધિ $d = \frac{v^2 \sin 2\theta}{g}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
મહત્તમ બિંદુએ,શિરોલંબ વેગ શૂન્ય છે અને સમક્ષિતિજ વેગ $u = v \cos \theta$ છે. પ્રાપ્ત કરેલી મહત્તમ ઊંચાઈ $H_{\max} = \frac{v^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે.
નવા વિસ્તારમાં પ્રવેશ્યા પછી,પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ $g^{\prime} = \frac{g}{0.81}$ ગુરુત્વાકર્ષણ હેઠળ $H_{\max}$ ઊંચાઈથી નીચે પડે છે. ધારો કે મહત્તમ બિંદુથી જમીન સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t$ છે.
$H_{\max} = \frac{1}{2} g^{\prime} t^2$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $t = \sqrt{\frac{2 H_{\max}}{g^{\prime}}} = \sqrt{\frac{2 (v^2 \sin^2 \theta / 2g)}{g / 0.81}} = \sqrt{\frac{v^2 \sin^2 \theta \times 0.81}{g^2}} = \frac{0.9 v \sin \theta}{g}$.
આ સમયમાં કાપેલું સમક્ષિતિજ અંતર $d_1 = u \times t = (v \cos \theta) \times \left( \frac{0.9 v \sin \theta}{g} \right) = \frac{0.9 v^2 \sin \theta \cos \theta}{g} = \frac{0.45 v^2 \sin 2\theta}{g}$ છે.
કુલ નવી અવધિ $d^{\prime} = \frac{d}{2} + d_1 = \frac{v^2 \sin 2\theta}{2g} + \frac{0.9 v^2 \sin 2\theta}{2g} = \frac{v^2 \sin 2\theta}{2g} (1 + 0.9) = \frac{v^2 \sin 2\theta}{2g} (1.9) = 0.95 \left( \frac{v^2 \sin 2\theta}{g} \right) = 0.95 d$.
આમ,$n = 0.95$.
Solution diagram
321
AdvancedMCQ
એક દડાને સમક્ષિતિજ મેદાનના $(x_0, y_0) = (0, 0)$ સ્થાન પરથી $v_0$ જેટલી પ્રારંભિક ઝડપથી $+x$-દિશા સાથે $\theta_0$ ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. આ દડાને એક પથ્થર વડે અથડાવવાનો છે,જેને તે જ સમયે $(x_1, y_1) = (L, 0)$ સ્થાન પરથી ફેંકવામાં આવે છે. પથ્થરને $+x$-દિશા સાથે $(180^{\circ} - \theta_1)$ ખૂણે યોગ્ય પ્રારંભિક ઝડપ $v$ થી ફેંકવામાં આવે છે. નિશ્ચિત $v_0$ માટે,જ્યારે $(\theta_0, \theta_1) = (45^{\circ}, 45^{\circ})$ હોય,ત્યારે પથ્થર $T_1$ સમય પછી દડાને અથડાય છે,અને જ્યારે $(\theta_0, \theta_1) = (60^{\circ}, 30^{\circ})$ હોય,ત્યારે તે $T_2$ સમય પછી દડાને અથડાય છે. આ કિસ્સામાં,$(T_1 / T_2)^2$ નું મૂલ્ય. . . . .
A
$2$
B
$0$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) અથડામણ માટે,દડા અને પથ્થરના વેગના શિરોલંબ ઘટકો સમાન હોવા જોઈએ,જેથી તેઓ ઉડાન દરમિયાન સમાન ઊંચાઈ પર રહે.
કિસ્સો $I$: $(\theta_0, \theta_1) = (45^{\circ}, 45^{\circ})$.
શિરોલંબ ઘટકો: $v_0 \sin 45^{\circ} = v \sin 45^{\circ} \implies v = v_0$.
વેગના સમક્ષિતિજ ઘટકો $v_{0x} = v_0 \cos 45^{\circ} = \frac{v_0}{\sqrt{2}}$ અને $v_{sx} = v \cos 45^{\circ} = \frac{v}{\sqrt{2}} = \frac{v_0}{\sqrt{2}}$ છે.
સાપેક્ષ સમક્ષિતિજ ઝડપ $v_{rel} = v_{0x} + v_{sx} = \frac{v_0}{\sqrt{2}} + \frac{v_0}{\sqrt{2}} = \sqrt{2}v_0$ છે.
સમય $T_1 = \frac{L}{v_{rel}} = \frac{L}{\sqrt{2}v_0}$.
કિસ્સો $II$: $(\theta_0, \theta_1) = (60^{\circ}, 30^{\circ})$.
શિરોલંબ ઘટકો: $v_0 \sin 60^{\circ} = v \sin 30^{\circ} \implies v_0 \frac{\sqrt{3}}{2} = v \frac{1}{2} \implies v = \sqrt{3}v_0$.
વેગના સમક્ષિતિજ ઘટકો $v_{0x} = v_0 \cos 60^{\circ} = \frac{v_0}{2}$ અને $v_{sx} = v \cos 30^{\circ} = (\sqrt{3}v_0) \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{3v_0}{2}$ છે.
સાપેક્ષ સમક્ષિતિજ ઝડપ $v_{rel} = v_{0x} + v_{sx} = \frac{v_0}{2} + \frac{3v_0}{2} = 2v_0$ છે.
સમય $T_2 = \frac{L}{v_{rel}} = \frac{L}{2v_0}$.
હવે,$(T_1 / T_2)^2 = \left( \frac{L / (\sqrt{2}v_0)}{L / (2v_0)} \right)^2 = \left( \frac{2v_0}{\sqrt{2}v_0} \right)^2 = (\sqrt{2})^2 = 2$.
Solution diagram
322
DifficultMCQ
એક કણને સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે $60 \; m/s$ ની ઝડપે ફેંકવામાં આવે છે. પ્રથમ સેકન્ડમાં કણ દ્વારા કાપવામાં આવેલ ઊંચાઈ $h_0$ છે અને મહત્તમ ઊંચાઈએ પહોંચતા પહેલા છેલ્લી સેકન્ડમાં કાપવામાં આવેલ ઊંચાઈ $h_1$ છે. ગુણોત્તર $h_0 : h_1$ કેટલો થાય? [ $g = 10 \; m/s^2$ લો]
A
$5$
B
$6$
C
$7$
D
$8$

Solution

(A) વેગનો પ્રારંભિક શિરોલંબ ઘટક $u_y = u \sin \theta = 60 \sin 30^{\circ} = 60 \times 0.5 = 30 \; m/s$ છે.
પ્રથમ સેકન્ડમાં $(t=1)$ કાપવામાં આવેલ ઊંચાઈ $h_0 = u_y t - \frac{1}{2} g t^2 = 30(1) - \frac{1}{2}(10)(1)^2 = 30 - 5 = 25 \; m$ છે.
મહત્તમ ઊંચાઈએ પહોંચવા માટે લાગતો સમય $T = \frac{u_y}{g} = \frac{30}{10} = 3 \; s$ છે.
મહત્તમ ઊંચાઈએ પહોંચતા પહેલા છેલ્લી સેકન્ડમાં કાપવામાં આવેલ ઊંચાઈ એ $t = 2 \; s$ અને $t = 3 \; s$ વચ્ચે કાપેલું અંતર છે. આ અંતર મહત્તમ ઊંચાઈથી શૂન્ય પ્રારંભિક વેગ સાથે નીચે ફેંકવામાં આવેલા કણ દ્વારા પ્રથમ સેકન્ડમાં કાપેલા અંતર જેટલું જ હોય છે,જે $h_1 = \frac{1}{2} g t^2 = \frac{1}{2} \times 10 \times (1)^2 = 5 \; m$ છે.
વૈકલ્પિક રીતે,$n$ મી સેકન્ડમાં અંતરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $S_n = u_y + \frac{a}{2}(2n-1)$. $t=2$ થી $t=3$ ના અંતરાલ માટે,$n=3$,$u_y=30$,$a=-10$: $h_1 = 30 + \frac{-10}{2}(2(3)-1) = 30 - 5(5) = 30 - 25 = 5 \; m$.
ગુણોત્તર $h_0 : h_1 = 25 : 5 = 5$ થાય.
Solution diagram
323
MediumMCQ
$KE$ જેટલી ગતિઊર્જા ધરાવતા એક દડાને સમક્ષિતિજ સાથે $60^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. તેની ગતિના મહત્તમ ઊંચાઈના બિંદુએ દડાની ગતિઊર્જા કેટલી હશે?
A
$\frac{KE}{8}$
B
$\frac{KE}{4}$
C
$\frac{KE}{16}$
D
$\frac{KE}{2}$

Solution

(B) શરૂઆતની ગતિઊર્જા $KE = \frac{1}{2} m u^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $u$ એ શરૂઆતનો વેગ છે.
પ્રક્ષિપ્ત ગતિના મહત્તમ ઊંચાઈના બિંદુએ,વેગનો શિરોલંબ ઘટક શૂન્ય થઈ જાય છે અને દડાનો વેગ તેના સમક્ષિતિજ ઘટક જેટલો હોય છે.
$v_x = u \cos \theta = u \cos 60^{\circ} = u \times \frac{1}{2} = \frac{u}{2}$.
મહત્તમ ઊંચાઈએ ગતિઊર્જા $(KE_{top})$ નીચે મુજબ મળે છે:
$KE_{top} = \frac{1}{2} m v_x^2 = \frac{1}{2} m \left( \frac{u}{2} \right)^2$.
$KE_{top} = \frac{1}{2} m \left( \frac{u^2}{4} \right) = \frac{1}{4} \left( \frac{1}{2} m u^2 \right)$.
આમ,$KE = \frac{1}{2} m u^2$ હોવાથી,$KE_{top} = \frac{KE}{4}$ થાય.
324
DifficultMCQ
બે પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થોને સમાન પ્રારંભિક ઝડપ સાથે જમીન પરના એક જ બિંદુથી સમક્ષિતિજ દિશા સાથે અનુક્રમે $(45^{\circ}-\alpha)$ અને $(45^{\circ}+\alpha)$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. તેમની દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$\frac{1-\tan \alpha}{1+\tan \alpha}$
B
$\frac{1+\sin \alpha}{1-\sin \alpha}$
C
$\frac{1-\sin 2 \alpha}{1+\sin 2 \alpha}$
D
$\frac{1+\sin 2 \alpha}{1-\sin 2 \alpha}$

Solution

(C) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈનું સૂત્ર $H = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે.
બંને પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થો માટે પ્રારંભિક ઝડપ $u$ સમાન હોવાથી,તેમની મહત્તમ ઊંચાઈનો ગુણોત્તર નીચે મુજબ મળે:
$\frac{H_1}{H_2} = \frac{\sin^2(45^{\circ}-\alpha)}{\sin^2(45^{\circ}+\alpha)}$.
ત્રિકોણમિતીય વિસ્તરણ $\sin(A \pm B) = \sin A \cos B \pm \cos A \sin B$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\sin(45^{\circ}-\alpha) = \frac{1}{\sqrt{2}}\cos \alpha - \frac{1}{\sqrt{2}}\sin \alpha = \frac{1}{\sqrt{2}}(\cos \alpha - \sin \alpha)$.
$\sin(45^{\circ}+\alpha) = \frac{1}{\sqrt{2}}\cos \alpha + \frac{1}{\sqrt{2}}\sin \alpha = \frac{1}{\sqrt{2}}(\cos \alpha + \sin \alpha)$.
આ પદોનો વર્ગ કરતા:
$\sin^2(45^{\circ}-\alpha) = \frac{1}{2}(\cos^2 \alpha + \sin^2 \alpha - 2 \sin \alpha \cos \alpha) = \frac{1}{2}(1 - \sin 2\alpha)$.
$\sin^2(45^{\circ}+\alpha) = \frac{1}{2}(\cos^2 \alpha + \sin^2 \alpha + 2 \sin \alpha \cos \alpha) = \frac{1}{2}(1 + \sin 2\alpha)$.
તેથી,ગુણોત્તર $\frac{H_1}{H_2} = \frac{1 - \sin 2\alpha}{1 + \sin 2\alpha}$ થાય.
325
MediumMCQ
સમાન દળ અને પ્રારંભિક વેગ ધરાવતા બે દડાઓને અલગ-અલગ ખૂણે એવી રીતે ફેંકવામાં આવે છે કે જેથી પ્રથમ દડા દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ બીજા દડા કરતા $8$ ગણી વધારે હોય. જો $T_1$ અને $T_2$ એ અનુક્રમે પ્રથમ અને બીજા દડાનો કુલ ઉડ્ડયન સમય હોય,તો $T_1$ અને $T_2$ નો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$2 \sqrt{2} : 1$
B
$2 : 1$
C
$\sqrt{2} : 1$
D
$4 : 1$

Solution

(A) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની મહત્તમ ઊંચાઈનું સૂત્ર $H = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે.
આપેલ છે કે $(H_{\max})_1 = 8 \times (H_{\max})_2$,તેથી:
$\frac{u^2 \sin^2 \theta_1}{2g} = 8 \times \frac{u^2 \sin^2 \theta_2}{2g}$.
આનું સાદું રૂપ આપતા,$\sin^2 \theta_1 = 8 \sin^2 \theta_2$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\sin \theta_1 = \sqrt{8} \sin \theta_2 = 2\sqrt{2} \sin \theta_2$.
ઉડ્ડયન સમયનું સૂત્ર $T = \frac{2u \sin \theta}{g}$ છે.
તેથી,ઉડ્ડયન સમયનો ગુણોત્તર $\frac{T_1}{T_2} = \frac{2u \sin \theta_1 / g}{2u \sin \theta_2 / g} = \frac{\sin \theta_1}{\sin \theta_2}$ થાય.
$\sin \theta_1$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $\frac{T_1}{T_2} = \frac{2\sqrt{2} \sin \theta_2}{\sin \theta_2} = 2\sqrt{2}$ મળે.
આમ,ગુણોત્તર $2\sqrt{2} : 1$ છે.
326
DifficultMCQ
એક ખેલાડી બોલને $20 \ ms^{-1}$ ની ઝડપે કિક મારે છે જેથી તેની સમક્ષિતિજ અવધિ (horizontal range) મહત્તમ થાય. કિકની દિશામાં $24 \ m$ દૂર રહેલો બીજો ખેલાડી,બોલને કિક મારવાની ક્ષણે જ તે જ દિશામાં દોડવાનું શરૂ કરે છે. જો તેણે બોલ જમીન પર પહોંચે તે પહેલાં તેને પકડવો હોય,તો તેણે કેટલી વેગથી દોડવું જોઈએ? (લો $g = 10 \ ms^{-2}$)
A
$2 \sqrt{2} \ ms^{-1}$
B
$4 \sqrt{2} \ ms^{-1}$
C
$6 \sqrt{2} \ ms^{-1}$
D
$10 \sqrt{2} \ ms^{-1}$

Solution

(B) મહત્તમ સમક્ષિતિજ અવધિ માટે,પ્રક્ષિપ્ત કોણ $\theta = 45^{\circ}$ છે.
મહત્તમ સમક્ષિતિજ અવધિ $R_{\max} = \frac{u^2}{g} = \frac{(20)^2}{10} = 40 \ m$ છે.
ઉડ્ડયન સમય $T = \frac{2u \sin \theta}{g} = \frac{2 \times 20 \times \sin 45^{\circ}}{10} = 4 \times \frac{1}{\sqrt{2}} = 2 \sqrt{2} \ s$ છે.
બીજો ખેલાડી શરૂઆતના બિંદુથી $24 \ m$ દૂર છે. બોલ શરૂઆતના બિંદુથી $40 \ m$ ના અંતરે જમીન પર પડે છે.
તેથી,બીજા ખેલાડીએ કાપવાનું અંતર $x_2 = R_{\max} - 24 = 40 - 24 = 16 \ m$ છે.
સમય $T$ માં આ બિંદુ સુધી પહોંચવા માટે બીજા ખેલાડીનો જરૂરી વેગ $V = \frac{x_2}{T} = \frac{16}{2 \sqrt{2}} = \frac{8}{\sqrt{2}} = 4 \sqrt{2} \ ms^{-1}$ છે.
Solution diagram
327
MediumMCQ
એક ખેલાડી દ્વારા ફેંકવામાં આવેલો દડો $2 \text{ s}$ માં બીજા ખેલાડી પાસે પહોંચે છે. પ્રક્ષેપણ બિંદુથી દડા દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલી મહત્તમ ઊંચાઈ $.... \text{ m}$ હશે.
A
$2.5$
B
$5$
C
$7.5$
D
$10$

Solution

(B) પ્રક્ષિપ્ત ગતિ માટે ઉડ્ડયન સમય $T$ નું સૂત્ર $T = \frac{2u \sin \theta}{g}$ છે.
અહીં $T = 2 \text{ s}$ આપેલ છે,તેથી $2 = \frac{2u \sin \theta}{g}$,જેનો અર્થ છે કે $u \sin \theta = g$.
પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ $H$ નું સૂત્ર $H = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે.
સૂત્રમાં $u \sin \theta = g$ મૂકતા,આપણને $H = \frac{(g)^2}{2g} = \frac{g}{2}$ મળે છે.
$g = 10 \text{ m/s}^2$ લેતા,$H = \frac{10}{2} = 5 \text{ m}$ મળે છે.
328
DifficultMCQ
$m$ દળ ધરાવતા એક કણને $u$ જેટલી પ્રારંભિક ઝડપથી સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. જ્યારે તે મહત્તમ ઊંચાઈએ પહોંચે ત્યારે પ્રક્ષેપણ બિંદુની સાપેક્ષમાં તેના વજનનું ટોર્ક શોધો.
A
$m u \sin \theta \cos \theta$
B
$m u^2 \sin \theta \cos \theta$
C
$\frac{m u \sin^2 \theta}{2}$
D
$\frac{m u^2 \sin^2 \theta}{2}$

Solution

(B) પ્રક્ષેપણ બિંદુ $O$ ની સાપેક્ષમાં ટોર્ક $\vec{\tau} = \vec{r} \times \vec{F}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
મહત્તમ ઊંચાઈએ,પ્રક્ષેપણ બિંદુથી સમક્ષિતિજ અંતર $x = R/2$ છે,જ્યાં $R$ એ સમક્ષિતિજ અવધિ (range) છે.
સમક્ષિતિજ અવધિ $R = \frac{u^2 \sin(2\theta)}{g} = \frac{2u^2 \sin \theta \cos \theta}{g}$ છે.
તેથી,મહત્તમ ઊંચાઈએ સમક્ષિતિજ અંતર $x = \frac{R}{2} = \frac{u^2 \sin \theta \cos \theta}{g}$ છે.
કણ પર લાગતું બળ તેનું વજન $\vec{F} = m\vec{g}$ છે,જે શિરોલંબ નીચેની તરફ લાગે છે.
ટોર્કનું મૂલ્ય $\tau = F \cdot x = (mg) \cdot \left( \frac{u^2 \sin \theta \cos \theta}{g} \right)$ છે.
આનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને $\tau = m u^2 \sin \theta \cos \theta$ મળે છે.
Solution diagram
329
MediumMCQ
સમાન દળ ધરાવતા બે પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થોની ન્યૂનતમ ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર $4:1$ છે. તેમના દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈનો ગુણોત્તર પણ $4:1$ છે. તો તેમની અવધિ (Range) નો ગુણોત્તર કેટલો હશે ($:1$ માં)?
A
$16$
B
$4$
C
$8$
D
$2$

Solution

(B) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની ન્યૂનતમ ગતિઊર્જા તેના મહત્તમ ઊંચાઈના બિંદુએ હોય છે,જ્યાં વેગનો શિરોલંબ ઘટક શૂન્ય હોય છે. તેથી,$K_{min} = \frac{1}{2} m u_x^2$.
આપેલ છે કે ન્યૂનતમ ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{K_{min1}}{K_{min2}} = \frac{u_{x1}^2}{u_{x2}^2} = \frac{4}{1}$ છે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{u_{x1}}{u_{x2}} = \frac{2}{1}$.
મહત્તમ ઊંચાઈનું સૂત્ર $H = \frac{u_y^2}{2g}$ છે.
આપેલ છે કે મહત્તમ ઊંચાઈનો ગુણોત્તર $\frac{H_1}{H_2} = \frac{u_{y1}^2}{u_{y2}^2} = \frac{4}{1}$ છે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{u_{y1}}{u_{y2}} = \frac{2}{1}$.
પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની અવધિ $R = \frac{2 u_x u_y}{g}$ છે.
તેથી,અવધિનો ગુણોત્તર $\frac{R_1}{R_2} = \frac{u_{x1} u_{y1}}{u_{x2} u_{y2}} = \left(\frac{u_{x1}}{u_{x2}}\right) \times \left(\frac{u_{y1}}{u_{y2}}\right) = \frac{2}{1} \times \frac{2}{1} = \frac{4}{1}$ થાય.
330
MediumMCQ
જો $m$ દળના કણને સમક્ષિતિજ સાથે $\alpha$ ખૂણે ફેંકવામાં આવે,તો :
A
પ્રક્ષેપણ બિંદુની સાપેક્ષ કણનું કોણીય વેગમાન અચળ રહે છે.
B
કણનું રેખીય વેગમાન અચળ રહે છે.
C
હવાના અવરોધની ગેરહાજરીમાં કુલ યાંત્રિક ઉર્જા અચળ રહે છે.
D
ઉપરોક્ત તમામ.

Solution

(C) $1$. પ્રક્ષેપણ બિંદુની સાપેક્ષ કણનું કોણીય વેગમાન $\vec{L} = \vec{r} \times \vec{p}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. પ્રક્ષેપણ બિંદુની સાપેક્ષ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે કણ પર લાગતું ટોર્ક $\vec{\tau} = \vec{r} \times m\vec{g}$ છે. અહીં $\vec{\tau} \neq 0$ હોવાથી,કોણીય વેગમાન અચળ રહેતું નથી.
$2$. રેખીય વેગમાન $\vec{p} = m\vec{v}$ બદલાય છે કારણ કે ગુરુત્વાકર્ષણ કણ પર સતત બળ લગાડે છે,જેના કારણે પ્રવેગ ઉત્પન્ન થાય છે.
$3$. હવાના અવરોધની ગેરહાજરીમાં,કણ પર લાગતું એકમાત્ર બળ ગુરુત્વાકર્ષણ છે,જે સંરક્ષી બળ છે. તેથી,ગતિ દરમિયાન તંત્રની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા અચળ રહે છે.
$4$. આમ,વિકલ્પ $C$ સાચું વિધાન છે.
331
MediumMCQ
એક ગ્રહ પર,એક કણ ને $\vec{V} = 6 \hat{i} + (20 - 4t) \hat{j}$ વેગ સાથે ફેંકવામાં આવે છે. યાદીઓ જોડો. (બધી રાશિઓ $SI$ એકમમાં છે)
A
$P \rightarrow 2; Q \rightarrow 1; R \rightarrow 4; S \rightarrow 3$
B
$P \rightarrow 1; Q \rightarrow 2; R \rightarrow 3; S \rightarrow 4$
C
$P \rightarrow 2; Q \rightarrow 3; R \rightarrow 4; S \rightarrow 1$
D
$P \rightarrow 2; Q \rightarrow 4; R \rightarrow 1; S \rightarrow 3$

Solution

(A) આપેલ વેગ $\vec{v} = 6 \hat{i} + (20 - 4t) \hat{j}$ છે.
$\vec{v} = v_x \hat{i} + v_y \hat{j}$ સાથે સરખાવતા,$v_x = 6$ અને $v_y = 20 - 4t$ મળે. પ્રવેગ $a_y = -4 \ m/s^2$ છે.
$(P)$ ઉડ્ડયન સમય $(T)$: મહત્તમ ઊંચાઈ પર,$v_y = 0$. તેથી,$20 - 4t = 0 \Rightarrow t = 5 \ s$. કુલ ઉડ્ડયન સમય $T = 2t = 10 \ s$. આમ,$P \rightarrow 2$.
$(Q)$ સમક્ષિતિજ સાથે $53^{\circ}$ ખૂણો: $\tan 53^{\circ} = \frac{v_y}{v_x} = \frac{20 - 4t}{6}$. $\tan 53^{\circ} = \frac{4}{3}$ હોવાથી,$\frac{4}{3} = \frac{20 - 4t}{6} \Rightarrow 8 = 20 - 4t \Rightarrow 4t = 12 \Rightarrow t = 3 \ s$. આમ,$Q \rightarrow 1$.
$(R)$ અવધિ $(R)$: $R = v_x \times T = 6 \times 10 = 60 \ m$. આમ,$R \rightarrow 4$.
$(S)$ મહત્તમ ઊંચાઈ $(H)$: $H = \frac{v_{y0}^2}{2|a_y|} = \frac{20^2}{2 \times 4} = \frac{400}{8} = 50 \ m$. આમ,$S \rightarrow 3$.
સાચી જોડ $P \rightarrow 2, Q \rightarrow 1, R \rightarrow 4, S \rightarrow 3$ છે.
332
DifficultMCQ
એક કણ $100 \ m/s$ ના વેગથી શિરોલંબ સાથે $60^{\circ}$ ના ખૂણે ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. જ્યારે કણ તેની પ્રારંભિક દિશાને લંબ ગતિ કરશે ત્યારે તે સમય શોધો,$.....$ સેકન્ડ ($g = 10 \ m/s^2$ લો):-
A
$10$
B
$20$
C
$5$
D
$30$

Solution

(B) પ્રારંભિક વેગ સદિશ $\vec{u}$ શિરોલંબ સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તે સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે.
$\vec{u} = 100 \cos 30^{\circ} \hat{i} + 100 \sin 30^{\circ} \hat{j} = 50\sqrt{3} \hat{i} + 50 \hat{j} \ m/s$.
$t$ સમયે વેગ $\vec{v} = \vec{u} + \vec{g}t = (50\sqrt{3} \hat{i} + 50 \hat{j}) - 10t \hat{j} = 50\sqrt{3} \hat{i} + (50 - 10t) \hat{j}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કણ તેની પ્રારંભિક દિશાને લંબ ગતિ કરતો હોવાથી,ડોટ પ્રોડક્ટ $\vec{u} \cdot \vec{v} = 0$ થાય.
$(50\sqrt{3})(50\sqrt{3}) + 50(50 - 10t) = 0$.
$7500 + 2500 - 500t = 0$.
$10000 = 500t$.
$t = 20 \text{ સેકન્ડ}$.
333
DifficultMCQ
એક દડાને એવી રીતે પ્રક્ષિપ્ત કરવામાં આવે છે કે જેથી તેની સમક્ષિતિજ અવધિ (range) તેની મહત્તમ ઊંચાઈ કરતાં $n$ ગણી હોય. તો મહત્તમ ઊંચાઈએ સ્થિતિ ઉર્જા અને ગતિ ઉર્જાનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$\frac{n^2}{16}$
B
$\frac{16}{n^2}$
C
$\frac{12}{n^2}$
D
$\frac{n^2}{12}$

Solution

(B) સમક્ષિતિજ અવધિ $R = \frac{u^2 \sin 2\theta}{g}$ અને મહત્તમ ઊંચાઈ $H = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે.
આપેલ છે કે $R = nH$,તેથી $\frac{u^2 (2 \sin \theta \cos \theta)}{g} = n \left[ \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g} \right]$.
આનું સાદું રૂપ આપતા,$2 \cos \theta = \frac{n \sin \theta}{2}$,જે પરથી $\tan \theta = \frac{4}{n}$ મળે છે.
મહત્તમ ઊંચાઈએ,વેગનો શિરોલંબ ઘટક $0$ હોય છે,તેથી વેગ $v = u \cos \theta$ થાય.
સ્થિતિ ઉર્જા $PE = mgH$ અને ગતિ ઉર્જા $KE = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} m (u \cos \theta)^2$ છે.
ગુણોત્તર $\frac{PE}{KE} = \frac{mgH}{\frac{1}{2} m u^2 \cos^2 \theta} = \frac{2g \left( \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g} \right)}{u^2 \cos^2 \theta} = \tan^2 \theta$.
$\tan \theta = \frac{4}{n}$ કિંમત મૂકતા,$\frac{PE}{KE} = \left( \frac{4}{n} \right)^2 = \frac{16}{n^2}$ મળે છે.
334
EasyMCQ
એક પથ્થરને $80 \ m$ ઊંચી ઇમારત પરથી $10 \ m/s$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ દિશામાં ફેંકવામાં આવે છે. ઇમારતના પાયાથી જમીન પરના લક્ષ્યનું અંતર $.... \ m$ છે $(g = 10 \ m/s^2)$.
A
$80$
B
$40$
C
$20$
D
$10$

Solution

(B) $H$ ઊંચાઈ પરથી સમક્ષિતિજ રીતે ફેંકવામાં આવેલા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની સમક્ષિતિજ અવધિ $R$ શોધવાનું સૂત્ર: $R = u \sqrt{\frac{2H}{g}}$ છે.
આપેલ કિંમતો: પ્રારંભિક સમક્ષિતિજ વેગ $u = 10 \ m/s$,ઊંચાઈ $H = 80 \ m$,અને ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \ m/s^2$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$R = 10 \times \sqrt{\frac{2 \times 80}{10}}$
$R = 10 \times \sqrt{\frac{160}{10}}$
$R = 10 \times \sqrt{16}$
$R = 10 \times 4 = 40 \ m$.
તેથી,ઇમારતના પાયાથી લક્ષ્યનું અંતર $40 \ m$ છે.
335
MediumMCQ
ઘણી બધી ગોળીઓ સમાન ઝડપ $u$ સાથે બધી દિશાઓમાં છોડવામાં આવે છે. જમીન પરનો મહત્તમ વિસ્તાર કે જેના પર ગોળીઓ ફેલાશે તે છે
A
$\frac{\pi u^2}{g}$
B
$\frac{\pi u^4}{g^2}$
C
$\frac{\pi^2 u^4}{g^2}$
D
$\frac{\pi^2 u^2}{g^2}$

Solution

(B) બધી દિશાઓમાં છોડવામાં આવેલી ગોળીઓ જમીન પર એક વર્તુળાકાર વિસ્તાર આવરી લેશે.
આ વર્તુળની ત્રિજ્યા એ પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની મહત્તમ સમક્ષિતિજ અવધિ $R_{\max}$ જેટલી હોય છે.
સમક્ષિતિજ અવધિનું સૂત્ર $R = \frac{u^2 \sin(2\theta)}{g}$ છે.
મહત્તમ અવધિ માટે,$\sin(2\theta) = 1$,તેથી $R_{\max} = \frac{u^2}{g}$.
જમીન પર આવરી લેવાયેલ વિસ્તાર $A = \pi R_{\max}^2$ છે.
$R_{\max}$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $A = \pi \left(\frac{u^2}{g}\right)^2 = \frac{\pi u^4}{g^2}$ મળે છે.
336
EasyMCQ
$m$ દળ ધરાવતા એક કણને $v$ વેગથી સમક્ષિતિજ સાથે $45^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. જ્યારે કણ સમતલ જમીન પર પડે ત્યારે તેના વેગમાનમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$2 m v$
B
$m v / \sqrt{2}$
C
$m v \sqrt{2}$
D
શૂન્ય

Solution

(C) કણનો પ્રારંભિક વેગ $\vec{u} = v \cos \theta \hat{i} + v \sin \theta \hat{j}$ છે.
જ્યારે કણ જમીન પર પડે ત્યારે તેનો અંતિમ વેગ $\vec{v}_f = v \cos \theta \hat{i} - v \sin \theta \hat{j}$ છે.
પ્રારંભિક વેગમાન $\vec{p}_i = m \vec{u} = m v \cos \theta \hat{i} + m v \sin \theta \hat{j}$ છે.
અંતિમ વેગમાન $\vec{p}_f = m \vec{v}_f = m v \cos \theta \hat{i} - m v \sin \theta \hat{j}$ છે.
વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta \vec{p} = \vec{p}_f - \vec{p}_i = (m v \cos \theta \hat{i} - m v \sin \theta \hat{j}) - (m v \cos \theta \hat{i} + m v \sin \theta \hat{j}) = -2 m v \sin \theta \hat{j}$ છે.
વેગમાનમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય $|\Delta \vec{p}| = 2 m v \sin \theta$ છે.
અહીં $\theta = 45^{\circ}$ આપેલ છે,તેથી $\sin 45^{\circ} = 1 / \sqrt{2}$ થાય.
આમ,$|\Delta \vec{p}| = 2 m v (1 / \sqrt{2}) = \sqrt{2} m v$ મળે.
Solution diagram
337
EasyMCQ
જ્યારે કોઈ પદાર્થને સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે,ત્યારે તે મહત્તમ ઊંચાઈ $H$ પ્રાપ્ત કરે છે. પદાર્થનો ઉડ્ડયન સમય (Time of flight) કેટલો હશે? ($g=$ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ)
A
$\frac{1}{2} \sqrt{\frac{2 H}{g}}$
B
$\sqrt{\frac{g}{2 H}}$
C
$2 \sqrt{\frac{2 H}{g}}$
D
$\sqrt{\frac{2 H}{g}}$

Solution

(C) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ $H$ નું સૂત્ર: $H = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે,જ્યાં $u$ એ પ્રારંભિક વેગ છે અને $\theta$ એ પ્રક્ષેપણ ખૂણો છે.
આના પરથી,આપણે પ્રારંભિક વેગનો શિરોલંબ ઘટક $u_y = u \sin \theta = \sqrt{2gH}$ મેળવી શકીએ છીએ.
પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ માટે ઉડ્ડયન સમય $T$ નું સૂત્ર: $T = \frac{2u \sin \theta}{g}$ છે.
ઉડ્ડયન સમયના સૂત્રમાં $u \sin \theta$ ની કિંમત મૂકતા:
$T = \frac{2 \sqrt{2gH}}{g} = 2 \sqrt{\frac{2gH}{g^2}} = 2 \sqrt{\frac{2H}{g}}$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
338
EasyMCQ
એક ક્રિકેટ ખેલાડી દડાને પ્રક્ષિપ્ત ગતિ (projectile) ની જેમ ફટકારે છે,અને ફિલ્ડર $2 \ s$ પછી દડો પકડે છે. દડા દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલી મહત્તમ ઊંચાઈ કેટલી હશે ($m$ માં)? $(g = 10 \ m/s^2)$
A
$2$
B
$5$
C
$4$
D
$3$

Solution

(B) પ્રક્ષિપ્ત ગતિ માટે ઉડ્ડયન સમય $T$ નું સૂત્ર $T = \frac{2u \sin \theta}{g}$ છે.
અહીં $T = 2 \ s$ અને $g = 10 \ m/s^2$ આપેલ છે,તેથી $2 = \frac{2u \sin \theta}{10}$.
આમ,$u \sin \theta = 10 \ m/s$ મળે.
પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ $H$ નું સૂત્ર $H = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$H = \frac{(10)^2}{2 \times 10} = \frac{100}{20} = 5 \ m$.
339
MediumMCQ
પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ માટે,મહત્તમ ઊંચાઈ અને અવધિ (ક્ષૈતિજ વિસ્તાર) સમાન છે. પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થનો પ્રક્ષિપ્ત કોણ $\theta$ કેટલો હશે?
A
$\tan^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$
B
$\tan^{-1}(2)$
C
$\tan^{-1}\left(\frac{1}{4}\right)$
D
$\tan^{-1}(4)$

Solution

(D) આપેલ છે કે અવધિ $(R)$ એ મહત્તમ ઊંચાઈ $(H)$ જેટલી છે.
$R = \frac{u^2 \sin(2\theta)}{g} = \frac{2u^2 \sin\theta \cos\theta}{g}$
$H = \frac{u^2 \sin^2\theta}{2g}$
$R$ અને $H$ ને સરખાવતા:
$\frac{2u^2 \sin\theta \cos\theta}{g} = \frac{u^2 \sin^2\theta}{2g}$
બંને બાજુ $\frac{u^2 \sin\theta}{g}$ વડે ભાગતા (ધારો કે $\sin\theta \neq 0$):
$2 \cos\theta = \frac{\sin\theta}{2}$
$\frac{\sin\theta}{\cos\theta} = 4$
$\tan\theta = 4$
$\theta = \tan^{-1}(4)$
340
MediumMCQ
એક દડો $A$ ને અમુક પ્રારંભિક ઝડપ $u$ સાથે શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. સમાન દળ ધરાવતા બીજા દડા $B$ ને શિરોલંબ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે સમાન પ્રારંભિક ઝડપ $u$ સાથે ફેંકવામાં આવે છે. મહત્તમ ઊંચાઈએ,દડા $A$ ની સ્થિતિઊર્જા અને દડા $B$ ની સ્થિતિઊર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે? $(\sin 90^{\circ}=1, \sin 60^{\circ}=\cos 30^{\circ}=\frac{\sqrt{3}}{2}, \sin 30^{\circ}=\cos 60^{\circ}=\frac{1}{2})$
A
$4: 3$
B
$3: 4$
C
$4: 1$
D
$3: 2$

Solution

(A) મહત્તમ ઊંચાઈએ સ્થિતિઊર્જા $PE = mgh$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ મહત્તમ ઊંચાઈ છે.
દડા $A$ માટે,જે શિરોલંબ (ક્ષિતિજ સાથે $90^{\circ}$) ફેંકવામાં આવે છે,તેની મહત્તમ ઊંચાઈ $h_1 = \frac{u^2}{2g}$ છે.
દડા $B$ માટે,જે શિરોલંબ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે,ક્ષિતિજ સાથેનો ખૂણો $\theta = 90^{\circ} - 30^{\circ} = 60^{\circ}$ થશે.
દડા $B$ માટે મહત્તમ ઊંચાઈ $h_2 = \frac{u^2 \sin^2(60^{\circ})}{2g} = \frac{u^2}{2g} \times (\frac{\sqrt{3}}{2})^2 = \frac{3u^2}{8g}$ છે.
સ્થિતિઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{PE_A}{PE_B} = \frac{mgh_1}{mgh_2} = \frac{h_1}{h_2}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{h_1}{h_2} = \frac{u^2}{2g} \times \frac{8g}{3u^2} = \frac{8}{6} = \frac{4}{3}$.
આમ,ગુણોત્તર $4:3$ છે.
341
EasyMCQ
એક શેલને સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે $196 \,m/s$ ના વેગથી છોડવામાં આવે છે. તેનો ઉડ્ડયન સમય (time of flight) કેટલો હશે ($\,s$ માં)? ($g = 9.8 \,m/s^2$ લો)
A
$10$
B
$16.5$
C
$20$
D
$6.5$

Solution

(C) $\text{પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ માટે ઉડ્ડયન સમયનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:}$
$T = \frac{2u \sin \theta}{g}$
$\text{આપેલ કિંમતો:}$
$\text{પ્રારંભિક વેગ } u = 196 \,m/s$
$\text{પ્રક્ષેપણ કોણ } \theta = 30^{\circ}$
$\text{ગુરુત્વ પ્રવેગ } g = 9.8 \,m/s^2$
$\text{આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:}$
$T = \frac{2 \times 196 \times \sin(30^{\circ})}{9.8}$
$\text{કારણ કે } \sin(30^{\circ}) = 0.5 \text{ છે:}$
$T = \frac{2 \times 196 \times 0.5}{9.8}$
$T = \frac{196}{9.8} = 20 \,s$
$\text{તેથી,ઉડ્ડયન સમય } 20 \,s \text{ છે।}$
342
EasyMCQ
એક પથ્થરને $u$ વેગ સાથે $\theta$ ખૂણે પ્રક્ષિપ્ત કરવામાં આવે છે. જો તે તેના મહત્તમ બિંદુ પર ટૂંકા સમય માટે લગભગ વર્તુળાકાર ગતિ કરે,તો વર્તુળાકાર માર્ગની ત્રિજ્યા કેટલી હશે? ($g=$ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ)
A
$\frac{u^2}{g}$
B
$\frac{u^2 \cos^2 \theta}{g}$
C
$\frac{u^2 \sin^2 \theta}{g}$
D
$\frac{u^2 \cos^2 \theta}{2g}$

Solution

(B) પ્રક્ષિપ્ત ગતિના મહત્તમ બિંદુ પર,વેગનો શિરોલંબ ઘટક શૂન્ય હોય છે અને સમક્ષિતિજ ઘટક $v_x = u \cos \theta$ હોય છે.
કણ વર્તુળાકાર ગતિ કરે તે માટે,કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $a_c$ એ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે લાગતા પ્રવેગ $g$ દ્વારા પૂરો પાડવામાં આવે છે,જે વેગને લંબ હોય છે.
કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું સૂત્ર $a_c = \frac{v^2}{R}$ છે.
અહીં,$v = v_x = u \cos \theta$ અને $a_c = g$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા,આપણને $g = \frac{(u \cos \theta)^2}{R}$ મળે છે.
ત્રિજ્યા $R$ ને કર્તા બનાવતા,$R = \frac{u^2 \cos^2 \theta}{g}$ મળે છે.
343
EasyMCQ
$200 \text{ km/hr}$ ના વેગથી અને $980 \text{ m}$ ની ઊંચાઈએ સમક્ષિતિજ ઉડતા વિમાનમાંથી એક બોમ્બ ફેંકવામાં આવે છે. બોમ્બ ફેંકતી વખતે,જમીન પરના લક્ષ્યને સીધું અથડાવવા માટે વિમાનનું લક્ષ્યથી સમક્ષિતિજ અંતર કેટલું હશે? $(g = 9.8 \text{ m/s}^2)$
A
$\frac{\sqrt{2} \times 10^4}{9} \text{ m}$
B
$\frac{10^4}{9} \text{ m}$
C
$\frac{10^4}{9 \sqrt{2}} \text{ m}$
D
$\frac{10^4}{18} \text{ m}$

Solution

(C) વિમાન સમક્ષિતિજ દિશામાં ઉડી રહ્યું છે,તેથી બોમ્બના વેગનો પ્રારંભિક શિરોલંબ ઘટક $u_y = 0 \text{ m/s}$ છે.
શિરોલંબ દિશા માટે ગતિના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $h = \frac{1}{2} gt^2$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $980 = \frac{1}{2} \times 9.8 \times t^2$.
$t^2 = \frac{980 \times 2}{9.8} = 100 \times 2 = 200$.
$t = \sqrt{200} = 10\sqrt{2} \text{ s}$.
બોમ્બનો સમક્ષિતિજ વેગ $v_x = 200 \text{ km/hr} = 200 \times \frac{5}{18} = \frac{1000}{18} \text{ m/s}$ છે.
બોમ્બ દ્વારા તેના પતન દરમિયાન કાપેલું સમક્ષિતિજ અંતર $d = v_x \times t$ છે.
$d = \frac{1000}{18} \times 10\sqrt{2} = \frac{10000}{9\sqrt{2}} \text{ m}$.
344
MediumMCQ
એક પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થને $(a \hat{i} + b \hat{j}) \ m/s$ ના પ્રારંભિક વેગથી ફેંકવામાં આવે છે,જ્યાં $\hat{i}$ અને $\hat{j}$ અનુક્રમે સમક્ષિતિજ અને શિરોલંબ દિશામાં એકમ સદિશો છે. જો પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની અવધિ (Range) તેની મહત્તમ ઊંચાઈ કરતાં બમણી હોય,તો
A
$b = 2a$
B
$b = 4a$
C
$b = a/2$
D
$b = a$

Solution

(A) પ્રારંભિક વેગ $\vec{u} = a \hat{i} + b \hat{j}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સમક્ષિતિજ વેગનો ઘટક,$u_x = a$.
શિરોલંબ વેગનો ઘટક,$u_y = b$.
પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ $H = \frac{u_y^2}{2g} = \frac{b^2}{2g}$ છે.
પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની સમક્ષિતિજ અવધિ $R = \frac{2 u_x u_y}{g} = \frac{2ab}{g}$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,અવધિ એ મહત્તમ ઊંચાઈ કરતાં બમણી છે: $R = 2H$.
સૂત્રો મૂકતા: $\frac{2ab}{g} = 2 \left( \frac{b^2}{2g} \right)$.
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા: $\frac{2ab}{g} = \frac{b^2}{g}$.
બંને બાજુ $b/g$ વડે ભાગતા (ધારો કે $b \neq 0$): $2a = b$,અથવા $b = 2a$.
345
MediumMCQ
જમીન પરથી ફેંકવામાં આવેલા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની પ્રારંભિક ઝડપ $u$ છે અને તેની દિશા સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે. જો જમીનથી મહત્તમ ઊંચાઈ પર,પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની ઝડપ તેની પ્રારંભિક પ્રક્ષેપણ ઝડપ કરતા અડધી હોય,તો પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ કેટલી હશે?
$[g = \text{ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ}, \sin 30^{\circ} = \cos 60^{\circ} = 0.5, \cos 30^{\circ} = \sin 60^{\circ} = \sqrt{3}/2]$
A
$\frac{2u^2}{g}$
B
$\frac{3u^2}{8g}$
C
$\frac{u^2}{g}$
D
$\frac{u^4}{2g}$

Solution

(B) પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની મહત્તમ ઊંચાઈએ,વેગનો શિરોલંબ ઘટક શૂન્ય હોય છે. તેથી,મહત્તમ ઊંચાઈએ પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની ઝડપ તેના સમક્ષિતિજ વેગના ઘટક જેટલી હોય છે,જે $v = u \cos \theta$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,મહત્તમ ઊંચાઈએ ઝડપ પ્રારંભિક ઝડપ કરતા અડધી છે:
$u \cos \theta = \frac{u}{2} \Rightarrow \cos \theta = \frac{1}{2}$.
આનો અર્થ એ છે કે $\theta = 60^{\circ}$.
મહત્તમ ઊંચાઈ $H_{\max}$ માટેનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$H_{\max} = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$.
$\theta = 60^{\circ}$ અને $\sin 60^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ મૂકતા:
$H_{\max} = \frac{u^2 (\sqrt{3}/2)^2}{2g} = \frac{u^2 (3/4)}{2g} = \frac{3u^2}{8g}$.
346
EasyMCQ
એક પથ્થરને $E$ ગતિઊર્જા સાથે સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. જ્યારે તે તેના મહત્તમ ઊંચાઈના બિંદુએ પહોંચે છે,ત્યારે તેની ગતિઊર્જા કેટલી હશે?
A
$E^2 \sin^2 \theta$
B
$E \sin \theta$
C
$E \cos^2 \theta$
D
$E \cos \theta$

Solution

(C) ધારો કે પથ્થરનો પ્રારંભિક વેગ $u$ છે. પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $E = \frac{1}{2} m u^2$ છે.
ગતિપથના મહત્તમ ઊંચાઈના બિંદુએ,વેગનો શિરોલંબ ઘટક શૂન્ય થઈ જાય છે,જ્યારે સમક્ષિતિજ ઘટક $v_x = u \cos \theta$ અચળ રહે છે.
તેથી,મહત્તમ ઊંચાઈએ ગતિઊર્જા $E' = \frac{1}{2} m v_x^2$ થશે.
$v_x = u \cos \theta$ મૂકતા,આપણને $E' = \frac{1}{2} m (u \cos \theta)^2$ મળે છે.
$E' = \frac{1}{2} m u^2 \cos^2 \theta$.
કારણ કે $E = \frac{1}{2} m u^2$,તેથી $E' = E \cos^2 \theta$ થાય.

3-2.Motion in Plane — Horizontal Projectile Motion · Frequently Asked Questions

1Are these 3-2.Motion in Plane questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 3-2.Motion in Plane Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.