Gujarati

Projectile Motion from Hight Questions in Gujarati

Class 11 Physics · 3-2.Motion in Plane · Projectile Motion from Hight

69+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 69 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
એક વિમાન $u$ વેગ સાથે ગતિ કરી રહ્યું છે. તે $h$ ઊંચાઈ પરથી એક પેકેટ નીચે ફેંકે છે. પેકેટને જમીન પર પહોંચતા લાગતો સમય $t$ કેટલો હશે?
A
$\sqrt{\frac{2g}{h}}$
B
$\sqrt{\frac{2u}{g}}$
C
$\sqrt{\frac{h}{2g}}$
D
$\sqrt{\frac{2h}{g}}$

Solution

(D) વિમાનનો પ્રારંભિક વેગ સમક્ષિતિજ છે,તેથી પેકેટના વેગનો ઉર્ધ્વ ઘટક $u_y = 0 \ m/s$ થશે.
ઉર્ધ્વ દિશામાં ગતિના બીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $s_y = u_y t + \frac{1}{2} a_y t^2$.
અહીં,$s_y = h$,$u_y = 0$,અને $a_y = g$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $h = 0 \cdot t + \frac{1}{2} g t^2$.
$h = \frac{1}{2} g t^2$.
$t$ માટે ઉકેલતા: $t^2 = \frac{2h}{g}$.
તેથી,$t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$.
2
MediumMCQ
એક વિમાન $h$ ઊંચાઈ પર $u$ જેટલા સમક્ષિતિજ વેગથી ગતિ કરી રહ્યું છે. તેમાંથી નીચે ફેંકવામાં આવેલા પેકેટનો પૃથ્વીની સપાટી પરનો વેગ કેટલો હશે? ($g$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ છે)
A
$\sqrt{u^2 + 2gh}$
B
$\sqrt{2gh}$
C
$2gh$
D
$\sqrt{u^2 - 2gh}$

Solution

(A) જ્યારે $u$ જેટલા સમક્ષિતિજ વેગથી ગતિ કરતા વિમાનમાંથી પેકેટ ફેંકવામાં આવે છે,ત્યારે તેનો પ્રારંભિક સમક્ષિતિજ વેગ $u$ અને પ્રારંભિક શિરોલંબ વેગ $0$ હોય છે.
જેમ પેકેટ $h$ ઊંચાઈ નીચે પડે છે,તેનો સમક્ષિતિજ વેગ $u$ અચળ રહે છે (હવાનો અવરોધ અવગણતા).
જમીન પર પહોંચતી વખતે પેકેટનો શિરોલંબ વેગ $v_y$ ગતિના સમીકરણ $v_y^2 = u_y^2 + 2gh$ દ્વારા શોધી શકાય છે,જ્યાં $u_y = 0$ છે.
તેથી,$v_y = \sqrt{2gh}$.
પૃથ્વીની સપાટી પર પરિણામી વેગ $v$ એ સમક્ષિતિજ અને શિરોલંબ ઘટકોનો સદિશ સરવાળો છે: $v = \sqrt{v_x^2 + v_y^2}$.
કિંમતો મૂકતા,$v = \sqrt{u^2 + (\sqrt{2gh})^2} = \sqrt{u^2 + 2gh}$.
3
DifficultMCQ
એક દડો $4\, m/s$ ની ઝડપે આડી ટેબલની ધાર પરથી ગબડાવવામાં આવે છે. તે $0.4\, s$ પછી જમીન પર અથડાય છે. નીચે આપેલું કયું વિધાન સાચું છે?
A
તે ટેબલની ધારથી $1.6\, m$ ના આડા અંતરે જમીન પર અથડાય છે.
B
તે જે ઝડપે જમીન પર અથડાય છે તે $4.0\, m/s$ છે.
C
ટેબલની ઊંચાઈ $0.8\, m$ છે.
D
બંને $(a)$ અને $(c)$.

Solution

(D) આપેલ છે: પ્રારંભિક આડો વેગ $u = 4\, m/s$,ઉડ્ડયન સમય $t = 0.4\, s$,ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10\, m/s^2$.
$1$. આડું અંતર (અવધિ) $R = u \times t = 4 \times 0.4 = 1.6\, m$. આમ,વિધાન $(a)$ સાચું છે.
$2$. ટેબલની ઊભી ઊંચાઈ $h = \frac{1}{2}gt^2 = \frac{1}{2} \times 10 \times (0.4)^2 = 5 \times 0.16 = 0.8\, m$. આમ,વિધાન $(c)$ સાચું છે.
$3$. અથડામણ સમયે વેગનો ઊભો ઘટક $v_V = gt = 10 \times 0.4 = 4\, m/s$. આડો ઘટક $v_H = u = 4\, m/s$. પરિણામી ઝડપ $v = \sqrt{v_H^2 + v_V^2} = \sqrt{4^2 + 4^2} = 4\sqrt{2} \approx 5.66\, m/s$. આમ,વિધાન $(b)$ ખોટું છે.
તેથી,બંને $(a)$ અને $(c)$ સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.
Solution diagram
4
MediumMCQ
એક વિમાન જમીનથી $490 \, m$ ઊંચાઈએ $100 \, m/s$ ની ઝડપે ઉડી રહ્યું છે અને તે એક બ્લોક છોડે છે. તે જમીન પર કેટલા અંતરે ($km$ માં) અથડાશે?
A
$0.1$
B
$1$
C
$2$
D
કોઈ નહીં

Solution

(B) બ્લોક દ્વારા કાપવામાં આવેલ આડું અંતર $S$ સૂત્ર $S = u \times t$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $u$ એ આડી ગતિ છે અને $t$ એ જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય છે.
આપેલ છે: $u = 100 \, m/s$,$h = 490 \, m$,અને $g = 9.8 \, m/s^2$.
પડવા માટે લાગતો સમય $t = \sqrt{\frac{2h}{g}} = \sqrt{\frac{2 \times 490}{9.8}} = \sqrt{\frac{980}{9.8}} = \sqrt{100} = 10 \, s$ છે.
તેથી,આડું અંતર $S = 100 \, m/s \times 10 \, s = 1000 \, m$ થાય.
$1000 \, m = 1 \, km$ હોવાથી,બ્લોક $1 \, km$ ના અંતરે જમીન પર અથડાશે.
5
MediumMCQ
$720 \, km/h$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ ગતિ કરતું એક વિમાન $396.9 \, m$ ની ઊંચાઈએ ઉડતી વખતે ખોરાકનું પેકેટ નીચે ફેંકે છે. ખોરાકના પેકેટને જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય અને તેની સમક્ષિતિજ અવધિ (Range) શોધો ($g = 9.8 \, m/s^2$ લો):
A
$3 \, s$ અને $2000 \, m$
B
$5 \, s$ અને $500 \, m$
C
$8 \, s$ અને $1500 \, m$
D
$9 \, s$ અને $1800 \, m$

Solution

(D) આપેલ છે: સમક્ષિતિજ વેગ $u = 720 \, km/h = 720 \times \frac{5}{18} \, m/s = 200 \, m/s$.
ઊંચાઈ $h = 396.9 \, m$.
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 9.8 \, m/s^2$.
જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય $(t)$:
$t = \sqrt{\frac{2h}{g}} = \sqrt{\frac{2 \times 396.9}{9.8}} = \sqrt{\frac{793.8}{9.8}} = \sqrt{81} = 9 \, s$.
સમક્ષિતિજ અવધિ $(R)$:
$R = u \times t = 200 \, m/s \times 9 \, s = 1800 \, m$.
તેથી,લાગતો સમય $9 \, s$ છે અને સમક્ષિતિજ અવધિ $1800 \, m$ છે.
6
MediumMCQ
એક વિમાન $80 \, m$ ની ઊંચાઈ પર $150 \, m/s$ ના વેગથી ઉડી રહ્યું છે. લક્ષ્યને ભેદવા માટે તેમાંથી એક બોમ્બ ફેંકવામાં આવે છે. લક્ષ્યથી કેટલા અંતરે બોમ્બ ફેંકવો જોઈએ ($, m$ માં)?
A
$605.3$
B
$600$
C
$80$
D
$230$

Solution

(A) બોમ્બને જમીન સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t = \sqrt{\frac{2h}{g}} = \sqrt{\frac{2 \times 80}{10}} = \sqrt{16} = 4 \, s$ છે.
બોમ્બ દ્વારા કાપવામાં આવેલ આડું અંતર $BC = v_H \times t = 150 \times 4 = 600 \, m$ છે.
ઊભી ઊંચાઈ $AB = 80 \, m$ છે.
બોમ્બ ફેંકવાના બિંદુ $A$ થી લક્ષ્ય $C$ સુધીનું સીધું અંતર કર્ણ $AC = \sqrt{AB^2 + BC^2} = \sqrt{80^2 + 600^2} = \sqrt{6400 + 360000} = \sqrt{366400} \approx 605.3 \, m$ છે.
Solution diagram
7
DifficultMCQ
એક બોમ્બર વિમાન $500\, m/s$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ દિશામાં ગતિ કરે છે અને તેમાંથી છોડવામાં આવેલ બોમ્બ $10\, s$ માં જમીન સાથે અથડાય છે. તે જે ખૂણે જમીન સાથે અથડાશે તે ખૂણો શોધો $(g = 10\, m/s^2)$.
A
$\tan^{-1}(1/5)$
B
$\tan(1/5)$
C
$\tan^{-1}(1)$
D
$\tan^{-1}(5)$

Solution

(A) ગતિ દરમિયાન વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક અચળ રહે છે: $v_x = 500\, m/s$.
જમીન સાથે અથડાતી વખતે વેગનો શિરોલંબ ઘટક ગતિના સમીકરણ $v_y = u_y + gt$ નો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે,જ્યાં $u_y = 0$ (પ્રારંભિક શિરોલંબ વેગ) અને $t = 10\, s$ છે:
$v_y = 0 + (10\, m/s^2) \times (10\, s) = 100\, m/s$.
બોમ્બ સમક્ષિતિજ સાથે જે ખૂણે $\theta$ જમીન પર અથડાય છે તે નીચે મુજબ છે:
$\tan \theta = \frac{v_y}{v_x} = \frac{100}{500} = \frac{1}{5}$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1}(1/5)$.
Solution diagram
8
DifficultMCQ
એક દડાને ટાવરની ટોચ પરથી $50 \, m/s$ ના વેગથી સમક્ષિતિજ સાથે $30^\circ$ નો ખૂણો બનાવીને ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. ટાવરની ઊંચાઈ $70 \, m$ છે. ફેંકવાની ક્ષણથી કેટલા સેકન્ડ પછી દડો જમીન પર પહોંચશે? ........ $s$
A
$2$
B
$5$
C
$7$
D
$9$

Solution

(C) પ્રારંભિક વેગનો શિરોલંબ ઘટક $u_y = u \sin \theta = 50 \sin 30^\circ = 50 \times 0.5 = 25 \, m/s$ (ઉપરની તરફ) છે.
નીચેની દિશાને ધન લેતા,સ્થાનાંતર $s = 70 \, m$,પ્રારંભિક વેગ $u_y = -25 \, m/s$,અને પ્રવેગ $a = g = 10 \, m/s^2$ છે.
ગતિના સમીકરણ $s = u_y t + \frac{1}{2} a t^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$70 = -25t + \frac{1}{2} (10) t^2$
$70 = -25t + 5t^2$
$5$ વડે ભાગતા:
$t^2 - 5t - 14 = 0$
$(t - 7)(t + 2) = 0$
સમય ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી $t = 7 \, s$.
9
EasyMCQ
ટાવરની ટોચ પરથી આડી દિશામાં ફેંકવામાં આવેલા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ માટે નીચેનામાંથી કયો ઊંચાઈ-સમયનો આલેખ છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) $H$ ઊંચાઈ ધરાવતા ટાવરની ટોચ પરથી આડી દિશામાં ફેંકવામાં આવેલા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ માટે,તેની ઉર્ધ્વ ગતિ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g$ હેઠળના ગતિના સમીકરણ દ્વારા નક્કી થાય છે.
નીચેની દિશાને ધન લેતા,$t$ સમયે ઉર્ધ્વ સ્થાનાંતર $y = \frac{1}{2}gt^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$t$ સમયે ઊંચાઈ $h$ એ જમીનથી તેની ઊંચાઈ છે,જે $h = H - y = H - \frac{1}{2}gt^2$ છે.
આ સમીકરણ $h = H - kt^2$ (જ્યાં $k = \frac{g}{2}$) સ્વરૂપનું છે,જે $t = 0$ સમયે $h = H$ થી શરૂ થતા અને જમીન પર અથડાતી વખતે $h = 0$ સુધી પહોંચતા અધોમુખી પરવલયને દર્શાવે છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખામણી કરતા,વિકલ્પ $D$ માં આપેલો આલેખ આ સંબંધને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે.
10
MediumMCQ
$100 \,m$ દૂર રહેલા લક્ષ્યને વીંધવા માટે ગોળીને કેટલી ઊંચાઈ ($cm$ માં) પરથી છોડવી જોઈએ? ગોળીનો સમક્ષિતિજ વેગ $500 \,ms^{-1}$ છે. ($g = 10 \,ms^{-2}$ લો)
A
$20$
B
$10$
C
$50$
D
$100$

Solution

(A) સમક્ષિતિજ અંતર $d = 100 \,m$ અને સમક્ષિતિજ વેગ $v_x = 500 \,ms^{-1}$ છે.
લક્ષ્ય સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t = \frac{d}{v_x} = \frac{100}{500} = 0.2 \,s$ થાય.
આ સમય દરમિયાન,ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ગોળી શિરોલંબ દિશામાં નીચે પડે છે. શિરોલંબ અંતર $h = \frac{1}{2}gt^2$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $h = \frac{1}{2} \times 10 \times (0.2)^2$.
$h = 5 \times 0.04 = 0.2 \,m$.
સેન્ટિમીટરમાં ફેરવતા: $h = 0.2 \times 100 = 20 \,cm$.
11
MediumMCQ
$h$ ઊંચાઈના ટાવર પરથી એક દડાને $u$ વેગથી નીચે તરફ અને બીજા દડાને $u$ વેગથી સમક્ષિતિજ દિશામાં ફેંકતા,જમીન પર પહોંચે ત્યારે તેમના વેગનો ગુણોત્તર કેટલો મળે?
A
$\sqrt{2gh + u^2} : u$
B
$1 : 2$
C
$1 : 1$
D
$\sqrt{2gh + u^2} : \sqrt{2gh}$

Solution

(C) પ્રથમ દડા માટે જે નીચેની તરફ ફેંકવામાં આવે છે:
ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2as$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $a = g$ અને $s = h$ છે,આપણને મળે છે:
$v_1^2 = u^2 + 2gh$
$v_1 = \sqrt{u^2 + 2gh}$
બીજા દડા માટે જે સમક્ષિતિજ દિશામાં ફેંકવામાં આવે છે:
વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક અચળ રહે છે: $v_x = u$.
જ્યારે તે જમીન પર પહોંચે ત્યારે વેગનો શિરોલંબ ઘટક $v_y^2 = 0^2 + 2gh$ દ્વારા મળે છે,તેથી $v_y = \sqrt{2gh}$.
પરિણામી વેગ $v_2$ નીચે મુજબ મળે છે:
$v_2 = \sqrt{v_x^2 + v_y^2} = \sqrt{u^2 + (\sqrt{2gh})^2} = \sqrt{u^2 + 2gh}$
બંને વેગની સરખામણી કરતા:
$v_1 = v_2 = \sqrt{u^2 + 2gh}$
તેથી,તેમના વેગનો ગુણોત્તર $v_1 : v_2 = 1 : 1$ મળે છે.
Solution diagram
12
MediumMCQ
$10 \, cm$ ઊંચાઈ અને $20 \, cm$ પહોળાઈ ધરાવતા ત્રણ પગથિયાં છે. દડાને ઉપરના પગથિયેથી કેટલો લઘુત્તમ સમક્ષિતિજ વેગ ($m/s$ માં) આપવો જોઈએ જેથી તે ત્રણેય પગથિયાં ઓળંગી જાય?
Question diagram
A
$0.5$
B
$1$
C
$2$
D
$4$

Solution

(C) ધારો કે $n$ એ પગથિયાંની સંખ્યા છે,$h$ એ દરેક પગથિયાંની ઊંચાઈ છે અને $b$ એ દરેક પગથિયાંની પહોળાઈ છે.
કુલ શિરોલંબ સ્થાનાંતર $Y = n \cdot h$ અને કુલ સમક્ષિતિજ સ્થાનાંતર $X = n \cdot b$ છે.
સમક્ષિતિજ રીતે ફેંકવામાં આવેલા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ માટે ગતિપથનું સમીકરણ: $Y = \frac{1}{2} g t^2$ અને $X = u t$.
$t = \frac{X}{u}$ ને શિરોલંબ સ્થાનાંતરના સમીકરણમાં મૂકતા:
$n \cdot h = \frac{1}{2} g \left( \frac{n \cdot b}{u} \right)^2$
$u^2 = \frac{g n b^2}{2 h}$
અહીં $n = 3$,$h = 0.1 \, m$,અને $b = 0.2 \, m$ છે. $g = 10 \, m/s^2$ લેતા:
$u^2 = \frac{10 \times 3 \times (0.2)^2}{2 \times 0.1} = 6$
$u = \sqrt{6} \approx 2.45 \, m/s$.
આપેલ વિકલ્પોમાંથી $2 \, m/s$ એ સૌથી નજીકનો જવાબ છે.
13
EasyMCQ
એક વિમાન $1960 \, m$ ની ઊંચાઈ પર $360 \, km/hr$ ના સમક્ષિતિજ વેગથી ઉડી રહ્યું છે. જ્યારે વિમાન $A$ બિંદુની બરાબર ઉપર હોય,ત્યારે તેમાંથી એક પદાર્થને નીચે પડતો મૂકવામાં આવે છે. પદાર્થને જમીન પર પહોંચતા કેટલો સમય ($sec$ માં) લાગશે?
A
$20\sqrt{2}$
B
$20$
C
$10\sqrt{2}$
D
$10$

Solution

(B) વિમાનમાંથી નીચે પડતા પદાર્થની ગતિ એ સમક્ષિતિજ પ્રક્ષિપ્ત ગતિનું ઉદાહરણ છે.
આપેલ ઊંચાઈ $h = 1960 \, m$.
ગુરુત્વ પ્રવેગ $g = 9.8 \, m/s^2$.
પદાર્થને જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $h = \frac{1}{2}gt^2$ છે.
તેથી,$t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$.
કિંમતો મૂકતા: $t = \sqrt{\frac{2 \times 1960}{9.8}}$.
$t = \sqrt{\frac{3920}{9.8}} = \sqrt{400}$.
$t = 20 \, sec$.
14
MediumMCQ
એક વિમાન $490 \, m$ ની ઊંચાઈ પર $60 \, km/h$ ના સમક્ષિતિજ વેગથી ઉડી રહ્યું છે. જ્યારે વિમાન $A$ બિંદુની બરાબર ઉપર હોય,ત્યારે તેમાંથી એક પદાર્થને પડતો મૂકવામાં આવે છે. તો તે પદાર્થ $A$ બિંદુથી કેટલા અંતરે જમીન પર પડશે ($/3 \, m$ માં)? $(g = 9.8 \, m/s^2)$
A
$100$
B
$500$
C
$200$
D
$400$

Solution

(B) પદાર્થ દ્વારા કાપવામાં આવેલ સમક્ષિતિજ અંતર $S = u \times t$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $u$ એ સમક્ષિતિજ વેગ છે અને $t$ એ જમીન સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય છે.
પ્રથમ,વેગ $u$ ને $km/h$ માંથી $m/s$ માં ફેરવો: $u = 60 \times (5/18) = 50/3 \, m/s$.
$h$ ઊંચાઈ પરથી પડતા પદાર્થને લાગતો સમય $t = \sqrt{2h/g}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $t = \sqrt{(2 \times 490) / 9.8} = \sqrt{980 / 9.8} = \sqrt{100} = 10 \, s$.
હવે,સમક્ષિતિજ અંતરની ગણતરી કરતા: $S = (50/3) \times 10 = 500/3 \, m$.
15
MediumMCQ
$h$ ઊંચાઈ ધરાવતા ટાવર પરથી એક પદાર્થને $\sqrt{2gh}$ સમક્ષિતિજ વેગથી ફેંકવામાં આવે છે. તે ટાવરથી $x$ અંતરે જમીન પર પડે છે. તો $x =$
A
$h$
B
$\frac{h}{2}$
C
$2h$
D
$\frac{2h}{3}$

Solution

(C) $h$ ઊંચાઈ પરથી $u$ જેટલા પ્રારંભિક વેગથી સમક્ષિતિજ ફેંકવામાં આવતા પદાર્થ માટે સમક્ષિતિજ અવધિ $x$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$x = u \times t$
જ્યાં $t$ એ હવામાં રહેવાનો સમય છે,જે $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો $u = \sqrt{2gh}$ અને $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ મૂકતા:
$x = \sqrt{2gh} \times \sqrt{\frac{2h}{g}}$
$x = \sqrt{2gh \times \frac{2h}{g}}$
$x = \sqrt{4h^2}$
$x = 2h$
Solution diagram
16
MediumMCQ
એક વિમાન $200 \; m/s$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ દિશામાં $8 \; km$ ની ઊંચાઈએ ઉડી રહ્યું છે. લક્ષ્ય પર બોમ્બ ફેંકવા માટે,લક્ષ્યથી કેટલી સમક્ષિતિજ અંતરે બોમ્બ છોડવો જોઈએ? ($g = 9.8 \; m/s^2$ લો)
A
$7.234$
B
$8.081$
C
$8.714$
D
$9.124$

Solution

(B) બોમ્બ ગતિશીલ વિમાનમાંથી છોડવામાં આવે છે,તેથી તેની પાસે પ્રારંભિક સમક્ષિતિજ વેગ $u = 200 \; m/s$ છે અને પ્રારંભિક શિરોલંબ વેગ શૂન્ય છે.
$h = 8 \; km = 8000 \; m$ ની ઊંચાઈ પરથી જમીન સુધી પહોંચવા માટે બોમ્બ દ્વારા લેવાયેલ સમય $t$ ગતિના સમીકરણ દ્વારા મળે છે: $h = \frac{1}{2}gt^2$.
$t = \sqrt{\frac{2h}{g}} = \sqrt{\frac{2 \times 8000}{9.8}} = \sqrt{\frac{16000}{9.8}} \approx 40.406 \; s$.
આ સમય દરમિયાન બોમ્બ દ્વારા કાપવામાં આવેલ સમક્ષિતિજ અંતર $S = u \times t$ છે.
$S = 200 \times 40.406 = 8081.2 \; m = 8.081 \; km$.
તેથી,બોમ્બને લક્ષ્યથી $8.081 \; km$ ના સમક્ષિતિજ અંતરે છોડવો જોઈએ.
17
MediumMCQ
એક પદાર્થને $20 \, m/s$ ની ઝડપે ઊંચાઈ પરથી સમક્ષિતિજ દિશામાં ફેંકવામાં આવે છે. $5 \, s$ પછી તેની ઝડપ કેટલી હશે ($, m/s$ માં)? ($g = 10 \, m/s^2$ લો)
A
$54$
B
$20$
C
$50$
D
$70$

Solution

(A) સમક્ષિતિજ વેગ ગતિ દરમિયાન અચળ રહે છે: $v_x = 20 \, m/s$.
$t = 5 \, s$ સમય પછી શિરોલંબ વેગ ગતિના પ્રથમ સમીકરણ દ્વારા મળે છે: $v_y = u_y + gt = 0 + (10 \, m/s^2)(5 \, s) = 50 \, m/s$.
કુલ વેગ $v$ એ સમક્ષિતિજ અને શિરોલંબ ઘટકોનો સદિશ સરવાળો છે: $v = \sqrt{v_x^2 + v_y^2}$.
કિંમતો મૂકતા: $v = \sqrt{(20)^2 + (50)^2} = \sqrt{400 + 2500} = \sqrt{2900} \approx 53.85 \, m/s$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,ઝડપ $54 \, m/s$ થાય છે.
18
DifficultMCQ
એક દડાને ટાવરની ટોચ પરથી $5 \, m/s$ ના વેગથી સમક્ષિતિજ સાથે $53^o$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. જ્યારે તે પ્રક્ષેપણ બિંદુથી $0.45 \, m$ ની ઊંચાઈ પર હોય ત્યારે તેની ઝડપ ........ $m/s$ હશે.
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
માહિતી અપૂરતી છે.

Solution

(C) યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના સિદ્ધાંત મુજબ:
$U_i + T_i = U_f + T_f$
પ્રારંભિક ઊંચાઈને સંદર્ભ સ્તર $(h=0)$ તરીકે લેતા:
$0 + \frac{1}{2} m u^2 = mgh + \frac{1}{2} m v^2$
$m$ વડે ભાગતા અને $2$ વડે ગુણતા:
$u^2 = 2gh + v^2$
$v = \sqrt{u^2 - 2gh}$
અહીં $u = 5 \, m/s$,$g = 10 \, m/s^2$,અને $h = 0.45 \, m$ આપેલ છે:
$v = \sqrt{5^2 - 2 \times 10 \times 0.45}$
$v = \sqrt{25 - 9} = \sqrt{16}$
$v = 4 \, m/s$.
19
DifficultMCQ
એક કણ ને સમક્ષિતિજ જમીનથી $20\,m$ ની ઊંચાઈ પરથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. પવનને કારણે કણનો સમક્ષિતિજ પ્રવેગ $6\,m/s^2$ થાય છે. જ્યારે કણ જમીન પર પહોંચે ત્યારે તેનું સમક્ષિતિજ સ્થાનાંતર શોધો.
A
$6$
B
$10$
C
$12$
D
$24$

Solution

(C) જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય શિરોલંબ ગતિ પરથી નક્કી થાય છે: $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$.
અહીં $h = 20\,m$ અને $g = 10\,m/s^2$ આપેલ છે,તેથી $t = \sqrt{\frac{2 \times 20}{10}} = \sqrt{4} = 2\,s$.
સમક્ષિતિજ ગતિ માટે,પ્રારંભિક સમક્ષિતિજ વેગ $u_x = 0$ અને સમક્ષિતિજ પ્રવેગ $a_x = 6\,m/s^2$ છે.
સમક્ષિતિજ સ્થાનાંતર $R$ ગતિના સમીકરણ દ્વારા મળે છે: $R = u_x t + \frac{1}{2} a_x t^2$.
કિંમતો મૂકતા: $R = 0 \times 2 + \frac{1}{2} \times 6 \times (2)^2$.
$R = 0 + 3 \times 4 = 12\,m$.
20
AdvancedMCQ
એક બ્લોક જમીનથી $h_1$ ઊંચાઈએ ઘર્ષણરહિત સ્લાઈડની ટોચ પરથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે. બ્લોક જમીનથી $h_2$ ઊંચાઈએ સ્લાઈડ છોડીને સંપૂર્ણપણે આડી દિશામાં ગતિ કરે છે. બ્લોક અંતે જમીન સાથે સમક્ષિતિજ સાથે $\theta = 30^\circ$ ના ખૂણે અથડાય છે. તો:
Question diagram
A
$2h_1 = h_2$
B
$h_1 = 2h_2$
C
$4h_1 = h_2$
D
$h_1 = 4h_2$

Solution

(D) ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$h_2$ ઊંચાઈ પર સમક્ષિતિજ વેગ $v_x$ એ $\frac{1}{2}mv_x^2 = mg(h_1 - h_2)$ દ્વારા મળે છે,તેથી $v_x = \sqrt{2g(h_1 - h_2)}$.
જ્યારે બ્લોક સ્લાઈડ છોડે છે,ત્યારે તે $h_2$ ઊંચાઈથી પ્રારંભિક સમક્ષિતિજ વેગ $v_x$ અને પ્રારંભિક શિરોલંબ વેગ $v_{y0} = 0$ સાથે પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ તરીકે ગતિ કરે છે.
જમીન સાથે અથડાતા પહેલા શિરોલંબ વેગ $v_y$ એ $v_y^2 = v_{y0}^2 + 2gh_2 = 2gh_2$ દ્વારા મળે છે,તેથી $v_y = \sqrt{2gh_2}$.
સમક્ષિતિજ સાથેનો ખૂણો $\theta$ એ $\tan \theta = \frac{v_y}{v_x}$ દ્વારા મળે છે.
આપેલ છે કે $\theta = 30^\circ$,તેથી $\tan 30^\circ = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આમ,$\frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{\sqrt{2gh_2}}{\sqrt{2g(h_1 - h_2)}} = \sqrt{\frac{h_2}{h_1 - h_2}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$\frac{1}{3} = \frac{h_2}{h_1 - h_2}$.
$h_1 - h_2 = 3h_2$,જેનું સાદું રૂપ આપતા $h_1 = 4h_2$ મળે છે.
21
AdvancedMCQ
એક ફાઈટર પ્લેન જમીનથી $250\ m$ ની ઊંચાઈએ $500\ m/s$ ના અચળ વેગથી સમક્ષિતિજ દિશામાં ઉડી રહ્યું છે. તે એક તોપની બરાબર ઉપરથી પસાર થાય છે જે $100\ m/s$ ની ઝડપે કોઈપણ દિશામાં ગોળો છોડી શકે છે. તોપના ગોળા દ્વારા પ્લેનને અથડાવાનું જોખમ હોય તે સમયગાળો શોધો.
A
$2\sqrt{3}\ s$
B
$\frac{5}{\sqrt{2}}\ s$
C
$3\sqrt{2}\ s$
D
$2\sqrt{2}\ s$

Solution

(D) તોપનો ગોળો કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ સુધી પહોંચી શકે છે જે સુરક્ષા પરબલય (bounding parabola) ના સમીકરણનું પાલન કરે છે. સમક્ષિતિજ અંતર $x$ પર પહોંચી શકાય તેવી મહત્તમ ઊંચાઈ $y$ માટેનું સમીકરણ $y = \frac{u^2}{2g} - \frac{gx^2}{2u^2}$ છે.
અહીં $y = 250\ m$,$u = 100\ m/s$,અને $g = 10\ m/s^2$ આપેલ છે,આ કિંમતો મૂકતા:
$250 = \frac{100^2}{2(10)} - \frac{10x^2}{2(100^2)}$
$250 = 500 - \frac{x^2}{2000}$
$\frac{x^2}{2000} = 250$
$x^2 = 500,000$
$x = 500\sqrt{2}\ m$.
પ્લેન $x = -500\sqrt{2}\ m$ થી $x = +500\sqrt{2}\ m$ સુધી મુસાફરી કરે ત્યાં સુધી જોખમમાં છે,જે કુલ $1000\sqrt{2}\ m$ અંતર કાપે છે.
સમયગાળો $t = \frac{\text{અંતર}}{\text{વેગ}} = \frac{1000\sqrt{2}}{500} = 2\sqrt{2}\ s$ થાય.
22
DifficultMCQ
એક જ શિરોલંબ સમતલમાં રહેલા બે કણોને એક જ સમયે અથડાય તે રીતે ફેંકવામાં આવે છે. એક કણને જમીન પરથી અને બીજાને તેની ઉપર $h$ ઊંચાઈએથી ફેંકવામાં આવે છે. જમીન પરના કણને $u$ ઝડપ અને $\theta$ ખૂણે ત્રાંસો ફેંકવામાં આવે છે અને તે $H$ જેટલી મહત્તમ ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરે છે. બીજા કણને તે જ ઝડપ $u$ થી સમક્ષિતિજ દિશામાં ફેંકવામાં આવે છે. તો $h$ ની મહત્તમ ઊંચાઈ કેટલી હોવી જોઈએ જેથી બંને કણો હવામાં એકબીજા સાથે અથડાય?
A
$H$
B
$2H$
C
$3H$
D
$4H$

Solution

(D) ધારો કે જમીન પરનો કણ $P_1$ છે અને $h$ ઊંચાઈ પરનો કણ $P_2$ છે.
$P_1$ માટે,ઉડ્ડયન સમય $T = \frac{2u \sin \theta}{g}$ છે. પ્રાપ્ત કરેલી મહત્તમ ઊંચાઈ $H = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$ છે,જેનો અર્થ છે કે $u^2 \sin^2 \theta = 2gH$.
કણો હવામાં અથડાય તે માટે,$P_2$ ને $h$ ઊંચાઈથી નીચે પડવા માટે લાગતો સમય $P_1$ ના ઉડ્ડયન સમય કરતા ઓછો અથવા તેના જેટલો હોવો જોઈએ.
$P_2$ માટે,$h$ જેટલું શિરોલંબ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ છે.
અથડામણ માટે,$t \leq T$ હોવું જોઈએ.
કિંમતો મૂકતા: $\sqrt{\frac{2h}{g}} \leq \frac{2u \sin \theta}{g}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{2h}{g} \leq \frac{4u^2 \sin^2 \theta}{g^2}$.
$h \leq \frac{2u^2 \sin^2 \theta}{g}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $H = \frac{u^2 \sin^2 \theta}{2g}$,તેથી $u^2 \sin^2 \theta = 2gH$.
આ કિંમત અસમતામાં મૂકતા: $h \leq \frac{2(2gH)}{g} = 4H$.
આમ,$h$ ની મહત્તમ ઊંચાઈ $4H$ છે.
Solution diagram
23
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક ટાવરની ટોચ પરથી અને તેના તળિયેથી એકસાથે $30^o$ અને $60^o$ ના ખૂણે ગોળીઓ છોડવામાં આવે છે. જો અથડામણના બિંદુનું ટાવરથી સમક્ષિતિજ અંતર $a$ હોય,તો ટાવરની ઊંચાઈ $h$ કેટલી હશે?
Question diagram
A
$\frac{2a}{\sqrt{3}}$
B
$\frac{a}{\sqrt{3}}$
C
$2a$
D
$\frac{4a}{\sqrt{3}}$

Solution

(A) ધારો કે અથડામણનું બિંદુ ટાવરથી $a$ જેટલા સમક્ષિતિજ અંતરે અને જમીનથી $y$ જેટલી ઊંચાઈએ છે.
તળિયેથી $u_2$ વેગ અને $60^o$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવેલા પ્રક્ષિપ્ત માટે:
$a = u_2 \cos 60^o \cdot t$
$y = u_2 \sin 60^o \cdot t - \frac{1}{2}gt^2 = a \tan 60^o - \frac{1}{2}gt^2$
ટોચ પરથી $u_1$ વેગ અને $30^o$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવેલા પ્રક્ષિપ્ત માટે:
$a = u_1 \cos 30^o \cdot t$
જમીનથી તેની ઊંચાઈ $y = h + u_1 \sin 30^o \cdot t - \frac{1}{2}gt^2 = h + a \tan 30^o - \frac{1}{2}gt^2$
$y$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$a \tan 60^o - \frac{1}{2}gt^2 = h + a \tan 30^o - \frac{1}{2}gt^2$
$h = a(\tan 60^o - \tan 30^o)$
$h = a(\sqrt{3} - \frac{1}{\sqrt{3}}) = a(\frac{3-1}{\sqrt{3}}) = \frac{2a}{\sqrt{3}}$
24
DifficultMCQ
$40 \ m$ ઊંચાઈ ધરાવતા ટાવર પરથી એક કણને સમક્ષિતિજ દિશામાં ફેંકવામાં આવે છે. પવનને કારણે,કણને તેના પ્રારંભિક વેગની વિરુદ્ધ દિશામાં અચળ પ્રવેગ મળે છે. જો કણ જમીન પર (ટાવરના તળિયે) સમક્ષિતિજ સાથે $37^\circ$ ના ખૂણે અથડાય,તો પવન દ્વારા કણને આપવામાં આવેલ પ્રવેગ શોધો.
Question diagram
A
$\frac{40}{3} \ m/s^2$
B
$\frac{80}{3} \ m/s^2$
C
$\frac{10}{3} \ m/s^2$
D
$20 \ m/s^2$

Solution

(B) ધારો કે પ્રારંભિક સમક્ષિતિજ વેગ $u$ છે. શિરોલંબ ગતિ પવનથી પ્રભાવિત થતી નથી.
હવામાં રહેવાનો સમય $T$ એ $H = \frac{1}{2} g T^2$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $H = 40 \ m$ અને $g = 10 \ m/s^2$ છે.
$40 = \frac{1}{2} \times 10 \times T^2 \implies T^2 = 8 \implies T = 2\sqrt{2} \ s$.
અંતિમ શિરોલંબ વેગ $v_y = gT = 10 \times 2\sqrt{2} = 20\sqrt{2} \ m/s$ છે.
અંતિમ સમક્ષિતિજ વેગ $v_x = u - aT$ છે,જ્યાં $a$ એ પવનને કારણે પ્રવેગ છે. કણ ટાવરના તળિયે અથડાય છે,તેથી સમક્ષિતિજ સ્થાનાંતર $S_x = uT - \frac{1}{2} a T^2 = 0$ થાય.
આમ,$u = \frac{1}{2} a T$.
$v_x$ ના સમીકરણમાં $u$ ની કિંમત મૂકતા: $v_x = \frac{1}{2} a T - a T = -\frac{1}{2} a T$.
સમક્ષિતિજ સાથેનો ખૂણો $37^\circ$ છે,તેથી $\tan 37^\circ = \frac{|v_y|}{|v_x|}$.
$\frac{3}{4} = \frac{20\sqrt{2}}{\frac{1}{2} a (2\sqrt{2})} = \frac{20\sqrt{2}}{a\sqrt{2}} = \frac{20}{a}$.
$a = \frac{20 \times 4}{3} = \frac{80}{3} \ m/s^2$.
25
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,બિંદુ $P$ પર કણનો વેગ શોધો $(g = 10\,m/s^2)$.
Question diagram
A
$40\,m/s$
B
$30\,m/s$
C
$50\,m/s$
D
$50\,cm/s$

Solution

(C) સમક્ષિતિજ વેગ ગતિ દરમિયાન અચળ રહે છે: $v_x = 40\,m/s$.
બિંદુ $P$ પર શિરોલંબ વેગ $v_y$ શોધવા માટે,આપણે $v_y^2 = u_y^2 + 2gh$ સમીકરણનો ઉપયોગ કરીએ છીએ,જ્યાં $u_y = 0$ (પ્રારંભિક શિરોલંબ વેગ) અને $h = 45\,m$ છે.
$v_y = \sqrt{2gh} = \sqrt{2 \times 10 \times 45} = \sqrt{900} = 30\,m/s$.
$P$ પર પરિણામી વેગ $v = \sqrt{v_x^2 + v_y^2} = \sqrt{40^2 + 30^2} = \sqrt{1600 + 900} = \sqrt{2500} = 50\,m/s$ છે.
Solution diagram
26
MediumMCQ
એક વિમાન $98 \, m/s$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ દિશામાં ઉડી રહ્યું છે અને એક પદાર્થને મુક્ત કરે છે જે $10 \, s$ માં જમીન પર પહોંચે છે. જ્યારે પદાર્થ જમીન સાથે અથડાય છે ત્યારે તે સમક્ષિતિજ સાથે કેટલા અંશનો ખૂણો બનાવશે? ......... $^o$.
A
$55$
B
$45$
C
$60$
D
$75$

Solution

(B) પદાર્થનો સમક્ષિતિજ વેગનો ઘટક ગતિ દરમિયાન અચળ રહે છે: $v_H = 98 \, m/s$.
$t = 10 \, s$ સમયે વેગનો શિરોલંબ ઘટક $v_V = u_V + gt$ દ્વારા મળે છે. પદાર્થને સમક્ષિતિજ રીતે મુક્ત કરવામાં આવ્યો હોવાથી,$u_V = 0$ છે.
$v_V = 0 + (9.8 \, m/s^2)(10 \, s) = 98 \, m/s$.
જ્યારે પદાર્થ જમીન સાથે અથડાય છે ત્યારે સમક્ષિતિજ સાથે બનતો ખૂણો $\theta$ એ $\tan \theta = \frac{v_V}{v_H}$ દ્વારા મળે છે.
$\tan \theta = \frac{98}{98} = 1$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1}(1) = 45^{\circ}$.
27
MediumMCQ
એક બોમ્બર વિમાન $500\,m/s$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ દિશામાં ગતિ કરે છે અને તેમાંથી છોડવામાં આવેલ બોમ્બ $10\,s$ માં જમીન સાથે અથડાય છે. તે જમીન સાથે જે ખૂણે અથડાશે તે ખૂણો શોધો $(g = 10\,m/s^2)$।
A
$\tan^{-1}\left(\frac{1}{5}\right)$
B
$\tan\left(\frac{1}{5}\right)$
C
$\tan^{-1}(1)$
D
$\tan^{-1}(5)$

Solution

(A) ગતિ દરમિયાન વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક અચળ રહે છે: $v_x = 500\,m/s$।
જ્યારે બોમ્બ જમીન સાથે અથડાય ત્યારે વેગનો શિરોલંબ ઘટક $v_y = u_y + gt$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. પ્રારંભિક શિરોલંબ વેગ $u_y = 0$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$v_y = 0 + 10\,m/s^2 \times 10\,s = 100\,m/s$।
જ્યારે તે જમીન સાથે અથડાય ત્યારે વેગ સદિશ સમક્ષિતિજ સાથે જે ખૂણો $\theta$ બનાવે છે તે નીચે મુજબ છે:
$\tan\theta = \frac{v_y}{v_x} = \frac{100}{500} = \frac{1}{5}$।
તેથી,$\theta = \tan^{-1}\left(\frac{1}{5}\right)$।
Solution diagram
28
DifficultMCQ
$40 \ m$ ઊંચાઈ ધરાવતા ટાવરની ટોચ પરથી,એક દડાને સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે $20 \ m/s$ ની ઝડપે ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. દડો જમીન પર કેટલા સમયમાં અથડાશે? ($g = 10 \ m/s^2$ લો)
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(D) આપણે દડાની ઉર્ધ્વ ગતિને ધ્યાનમાં લઈએ છીએ.
ધારો કે ઉપરની દિશા ધન છે.
પ્રારંભિક વેગનો ઉર્ધ્વ ઘટક $u_y = v \sin \theta = 20 \sin 30^{\circ} = 20 \times 0.5 = 10 \ m/s$ છે.
જ્યારે દડો જમીન પર અથડાય ત્યારે તેનું સ્થાનાંતર $s = -40 \ m$ થાય છે (કારણ કે તે શરૂઆતના બિંદુથી નીચે છે).
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $a = -g = -10 \ m/s^2$ છે.
ગતિના સમીકરણ $s = u_y t + \frac{1}{2} a t^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$-40 = 10t + \frac{1}{2} (-10) t^2$
$-40 = 10t - 5t^2$
$-5$ વડે ભાગતા:
$t^2 - 2t - 8 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$(t - 4)(t + 2) = 0$
આથી $t = 4 \ s$ અથવા $t = -2 \ s$ મળે છે.
સમય ઋણ હોઈ શકે નહીં,તેથી દડો $t = 4 \ s$ સમયે જમીન પર અથડાશે.
29
MediumMCQ
એક દડાને $50 \, ms^{-1}$ ના વેગથી ટાવરની ટોચ પરથી સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવીને ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. ટાવરની ઊંચાઈ $70 \, m$ છે. ફેંકવાની ક્ષણથી કેટલા સેકન્ડ પછી દડો જમીન પર પહોંચશે?
A
$2$
B
$5$
C
$7$
D
$9$

Solution

(C) વેગનો પ્રારંભિક ઉર્ધ્વ ઘટક $u_y = u \sin \theta = 50 \sin 30^{\circ} = 50 \times 0.5 = 25 \, ms^{-1}$ છે.
નીચેની દિશાને ધન લેતા,સ્થાનાંતર $s = 70 \, m$,પ્રવેગ $a = g = 10 \, ms^{-2}$,અને પ્રારંભિક વેગ $u_y = -25 \, ms^{-1}$ (કારણ કે તે ઉપરની તરફ છે).
ગતિના સમીકરણ $s = u_y t + \frac{1}{2} a t^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$70 = -25t + \frac{1}{2} (10) t^2$
$70 = -25t + 5t^2$
$5t^2 - 25t - 70 = 0$
$5$ વડે ભાગતા,આપણને $t^2 - 5t - 14 = 0$ મળે છે.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $(t - 7)(t + 2) = 0$.
સમય ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી $t = 7 \, s$.
30
MediumMCQ
એક કણ $20\,m$ ની ઊંચાઈ પરથી સમક્ષિતિજ જમીન પર ફેંકવામાં આવે છે. પવન ફૂંકાવાને કારણે કણનો સમક્ષિતિજ પ્રવેગ $6\,ms^{-2}$ થાય છે. કણ જમીન પર પહોંચે ત્યાં સુધીમાં તેનું સમક્ષિતિજ સ્થાનાંતર શોધો (મીટરમાં).
A
$6$
B
$10$
C
$12$
D
$24$

Solution

(C) કણની ઉર્ધ્વ ગતિ ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા નક્કી થાય છે,જેમાં પ્રારંભિક ઉર્ધ્વ વેગ $u_y = 0$ અને ઉર્ધ્વ પ્રવેગ $a_y = g = 10\,ms^{-2}$ છે.
$h = 20\,m$ ની ઊંચાઈ પરથી જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t$ એ સમીકરણ $h = u_y t + \frac{1}{2} a_y t^2$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $20 = 0 + \frac{1}{2} \times 10 \times t^2$.
$20 = 5t^2 \implies t^2 = 4 \implies t = 2\,s$.
હવે,સમક્ષિતિજ ગતિ માટે,પ્રારંભિક સમક્ષિતિજ વેગ $u_x = 0$ અને સમક્ષિતિજ પ્રવેગ $a_x = 6\,ms^{-2}$ છે.
સમક્ષિતિજ સ્થાનાંતર $x$ એ $x = u_x t + \frac{1}{2} a_x t^2$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $x = 0 \times 2 + \frac{1}{2} \times 6 \times (2)^2$.
$x = 0 + 3 \times 4 = 12\,m$.
Solution diagram
31
EasyMCQ
એક પદાર્થને ઊંચા ટાવરની ટોચ પરથી $4\,m/s$ ના વેગ સાથે સમક્ષિતિજ દિશામાં ફેંકવામાં આવે છે. $0.7\,s$ પછી પદાર્થનો વેગ આશરે $.....\,m/s$ હશે ($g=10\,m/s^2$ લો).
A
$10$
B
$8$
C
$19.2$
D
$11$

Solution

(B) ગતિ દરમિયાન પદાર્થનો સમક્ષિતિજ વેગ અચળ રહે છે,તેથી $v_x = 4\,m/s$.
$t = 0.7\,s$ સમય પછી શિરોલંબ વેગ $v_y = g \times t = 10\,m/s^2 \times 0.7\,s = 7\,m/s$ દ્વારા મળે છે.
પરિણામી વેગ $v = \sqrt{v_x^2 + v_y^2}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$v = \sqrt{4^2 + 7^2} = \sqrt{16 + 49} = \sqrt{65} \approx 8.06\,m/s$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,વેગ $8\,m/s$ મળે છે.
32
MediumMCQ
બે દડાઓને એક ટાવરની ટોચ પરથી $v_1$ અને $v_2$ વેગ સાથે એક જ સમયે વિરુદ્ધ દિશામાં આડા ફેંકવામાં આવે છે. કેટલા સમય પછી દડાઓના વેગ વચ્ચેનો ખૂણો $90^o$ થશે?
A
$\frac{2\sqrt{v_1 v_2}}{g}$
B
$\frac{\sqrt{v_1 v_2}}{g}$
C
$\frac{\sqrt{v_1 v_2}}{2g}$
D
$\frac{g}{\sqrt{v_1 v_2}}$

Solution

(B) ધારો કે $t$ સમયે બે દડાઓના વેગ $\vec{v}_A$ અને $\vec{v}_B$ છે.
ધન $x$-દિશામાં $v_1$ વેગ સાથે ફેંકવામાં આવેલા પ્રથમ દડા માટે: $\vec{v}_A = v_1 \hat{i} - gt \hat{j}$.
ઋણ $x$-દિશામાં $v_2$ વેગ સાથે ફેંકવામાં આવેલા બીજા દડા માટે: $\vec{v}_B = -v_2 \hat{i} - gt \hat{j}$.
જ્યારે તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય ત્યારે વેગ વચ્ચેનો ખૂણો $90^o$ હોય છે: $\vec{v}_A \cdot \vec{v}_B = 0$.
$(v_1 \hat{i} - gt \hat{j}) \cdot (-v_2 \hat{i} - gt \hat{j}) = 0$.
$-v_1 v_2 + g^2 t^2 = 0$.
$g^2 t^2 = v_1 v_2$.
$t^2 = \frac{v_1 v_2}{g^2}$.
$t = \frac{\sqrt{v_1 v_2}}{g}$.
33
DifficultMCQ
$40\,m$ ઊંચાઈ ધરાવતા ટાવરની ટોચ પરથી,એક દડાને $20\,m/s$ ની ઝડપે $30^{\circ}$ ના ઉત્સેધકોણે ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. દડાને જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો કુલ સમય અને તેના ઉડ્ડયન સમય (તે જ ઊંચાઈ પર પાછા આવવા માટે લાગતો સમય) નો ગુણોત્તર કેટલો હશે? ($g=10\,m/s^2$ લો).
A
$2:1$
B
$3:1$
C
$3:2$
D
$1.5:1$

Solution

(A) પ્રારંભિક વેગનો શિરોલંબ ઘટક $u_y = u \sin \theta = 20 \sin 30^{\circ} = 20 \times 0.5 = 10\,m/s$ છે.
કુલ સ્થાનાંતર $s_y = -40\,m$ માટે ગતિનું સમીકરણ $s_y = u_y t + \frac{1}{2} a_y t^2$ વાપરતા:
$-40 = 10t - \frac{1}{2} \times 10 \times t^2$
$-40 = 10t - 5t^2$
$-5$ વડે ભાગતા,આપણને $t^2 - 2t - 8 = 0$ મળે છે.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $(t - 4)(t + 2) = 0$.
સમય ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો કુલ સમય $t = 4\,s$ છે.
ઉડ્ડયન સમય $T$ (તે જ ઊંચાઈ પર પાછા આવવા માટેનો સમય) $T = \frac{2 u \sin \theta}{g} = \frac{2 \times 20 \times \sin 30^{\circ}}{10} = \frac{20}{10} = 2\,s$ દ્વારા મળે છે.
કુલ સમય અને ઉડ્ડયન સમયનો ગુણોત્તર $\frac{t}{T} = \frac{4}{2} = 2$ છે,એટલે કે $2:1$.
34
MediumMCQ
જમીનથી $2\,m$ ની ઊંચાઈએ ગોઠવેલી આડી પાઈપમાંથી પાણી વહી રહ્યું છે. જો તે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $3\,m$ ના આડા અંતરે પડે છે,તો જ્યારે પાણી પાઈપમાંથી બહાર નીકળે છે ત્યારે તેની ઝડપ $............\,ms^{-1}$ છે ($g=9.8\,ms^{-2}$ લો).
Question diagram
A
$2.4$
B
$4.7$
C
$7.4$
D
$6.2$

Solution

(B) પાણી આડી પાઈપમાંથી બહાર નીકળ્યા પછી પ્રક્ષિપ્ત ગતિ (projectile motion) કરે છે.
આપેલ છે:
પાઈપની ઊંચાઈ,$h = 2\,m$
આડી અવધિ (range),$R = 3\,m$
ગુરુત્વ પ્રવેગ,$g = 9.8\,ms^{-2}$
પગલું $1$: પાણીને જમીન સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય $(t)$ શોધો.
શિરોલંબ સ્થાનાંતર માટે ગતિના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $h = \frac{1}{2}gt^2$
$t = \sqrt{\frac{2h}{g}} = \sqrt{\frac{2 \times 2}{9.8}} = \sqrt{\frac{4}{9.8}} \approx 0.6389\,s \approx 0.64\,s$
પગલું $2$: પાણીની આડી ઝડપ $(v)$ શોધો.
આડી ગતિ સમાન હોવાથી,$R = v \times t$
$v = \frac{R}{t} = \frac{3}{0.6389} \approx 4.695\,ms^{-1} \approx 4.7\,ms^{-1}$
તેથી,જ્યારે પાણી પાઈપમાંથી બહાર નીકળે છે ત્યારે તેની ઝડપ $4.7\,ms^{-1}$ છે.
35
MediumMCQ
$20\,m$ ની ઊંચાઈ પરથી $1000\,m/s$ ની ઝડપે એક મિસાઇલને સમક્ષિતિજ દિશામાં છોડવામાં આવે છે. તો આ મિસાઇલ જમીન પર કેટલા અંતરે પડશે?
A
$2\,m$
B
$2\,km$
C
$200\,m$
D
$2000\,km$

Solution

(B) મિસાઇલને જમીન સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં $h = 20\,m$ અને $g = 10\,m/s^2$ આપેલ છે,તેથી $t = \sqrt{\frac{2 \times 20}{10}} = \sqrt{4} = 2\,s$.
મિસાઇલ દ્વારા કાપવામાં આવેલ સમક્ષિતિજ અંતર $s = u \times t$ છે,જ્યાં $u = 1000\,m/s$ છે.
$s = 1000\,m/s \times 2\,s = 2000\,m$.
કિલોમીટરમાં ફેરવતા,$s = 2\,km$ થાય.
36
MediumMCQ
$180\, km/hr$ ની ઝડપે આડું ઉડતું એક વિમાન $490\, m$ ની ઊંચાઈએથી ખોરાકનું પેકેટ નીચે ફેંકે છે. તેની અવધિ (horizontal range) ........$m$ છે.
A
$180$
B
$980$
C
$500$
D
$670$

Solution

(C) આપેલ છે:
પ્રારંભિક સમક્ષિતિજ વેગ $u_x = 180\, km/hr = 180 \times \frac{5}{18} = 50\, m/s$.
ઊંચાઈ $h = 490\, m$.
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 9.8\, m/s^2$.
પગલું $1$: શિરોલંબ ગતિના સમીકરણનો ઉપયોગ કરીને જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય શોધો:
$h = u_y t + \frac{1}{2} g t^2$
અહીં પ્રારંભિક શિરોલંબ વેગ $u_y = 0$ હોવાથી:
$490 = 0 + \frac{1}{2} \times 9.8 \times t^2$
$490 = 4.9 \times t^2$
$t^2 = \frac{490}{4.9} = 100$
$t = 10\, s$.
પગલું $2$: સમક્ષિતિજ અવધિ $R$ શોધો:
$R = u_x \times t$
$R = 50\, m/s \times 10\, s = 500\, m$.
આમ,સમક્ષિતિજ અવધિ $500\, m$ છે.
37
DifficultMCQ
જમીનથી $0.4\, m$ ની ઊંચાઈ પર,પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થનો વેગ સદિશ સ્વરૂપમાં $\vec v = (6\hat i + 2\hat j)\,m/s$ છે. પ્રક્ષિપ્ત કોણ ...... $^o$ છે $(g = 10\, m/s^2)$.
A
$45$
B
$60$
C
$30$
D
$\tan^{-1}(3/4)$

Solution

(C) ઉર્જા સંરક્ષણ અથવા ગતિના સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતા,ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે વેગનો શિરોલંબ ઘટક બદલાય છે,જ્યારે સમક્ષિતિજ ઘટક અચળ રહે છે.
$v^2 = u^2 - 2gh$
કારણ કે $v_x = u_x = 6\,m/s$,આપણે શિરોલંબ ઘટક પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીએ છીએ:
$u_y^2 = v_y^2 + 2gh$
અહીં $v_y = 2\,m/s$,$g = 10\,m/s^2$,અને $h = 0.4\,m$ આપેલ છે:
$u_y^2 = (2)^2 + 2 \times 10 \times 0.4 = 4 + 8 = 12$
$u_y = \sqrt{12} = 2\sqrt{3}\,m/s$
પ્રક્ષિપ્ત કોણ $\theta$ નીચે મુજબ મળે છે:
$\tan \theta = \frac{u_y}{u_x} = \frac{2\sqrt{3}}{6} = \frac{\sqrt{3}}{3} = \frac{1}{\sqrt{3}}$
તેથી,$\theta = 30^{\circ}$.
38
MediumMCQ
$10 \, m$ ઊંચી ઇમારતના ધાબા પર રમતો એક છોકરો $10 \, m/s$ ની ઝડપે અને સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે એક દડો ફેંકે છે. ફેંકવાના બિંદુથી કેટલા દૂર દડો જમીનથી $10 \, m$ ની ઊંચાઈએ હશે ($, m$ માં)? $(g = 10 \, m/s^2, \sin 30^{\circ} = 1/2, \cos 30^{\circ} = \sqrt{3}/2)$
A
$5.20$
B
$4.33$
C
$2.60$
D
$8.66$

Solution

(D) દડો $10 \, m$ ની ઊંચાઈએથી ફેંકવામાં આવે છે અને આપણે તે શોધવાનું છે કે જ્યારે તે ફરીથી $10 \, m$ ની ઊંચાઈએ પહોંચે ત્યારે તેનું સમક્ષિતિજ અંતર કેટલું હશે.
આ પ્રક્ષિપ્ત ગતિના સમક્ષિતિજ અવધિ (Range) શોધવા સમાન છે.
સમક્ષિતિજ અવધિ $R$ નું સૂત્ર $R = \frac{u^2 \sin(2\theta)}{g}$ છે.
આપેલ છે: $u = 10 \, m/s$,$\theta = 30^{\circ}$,$g = 10 \, m/s^2$.
કિંમતો મૂકતા: $R = \frac{10^2 \times \sin(2 \times 30^{\circ})}{10} = \frac{100 \times \sin(60^{\circ})}{10} = 10 \times \frac{\sqrt{3}}{2}$.
$R = 5 \times 1.732 = 8.66 \, m$.
આમ,દડો ફેંકવાના બિંદુથી $8.66 \, m$ ના અંતરે જમીનથી $10 \, m$ ની ઊંચાઈએ હશે.
39
AdvancedMCQ
એક પથ્થરને જમીન પરના એક બિંદુથી એવી રીતે ફેંકવામાં આવે છે કે તે $h$ ઊંચાઈના ઊભા થાંભલાની ટોચ પર રહેલા પક્ષીને અથડાય અને ત્યારબાદ જમીનથી $2h$ ની મહત્તમ ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરે. જો પ્રક્ષેપણના સમયે પક્ષી સમક્ષિતિજ દિશામાં સમાન ઝડપથી ઉડી જાય અને પથ્થર નીચે આવતી વખતે પક્ષીને અથડાય,તો પક્ષીની ઝડપ અને પથ્થરની સમક્ષિતિજ ઝડપનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$\frac{\sqrt{2}}{\sqrt{2}+1}$
B
$\frac{\sqrt{2}}{\sqrt{2}-1}$
C
$\frac{1}{\sqrt{2}}+\frac{1}{2}$
D
$\frac{2}{\sqrt{2}+1}$

Solution

(D) ધારો કે પથ્થરનો પ્રારંભિક ઉર્ધ્વ વેગ $u_y$ છે. પ્રાપ્ત કરેલી મહત્તમ ઊંચાઈ $H = \frac{u_y^2}{2g} = 2h$ છે. તેથી,$u_y = 2\sqrt{gh}$.
સમય $t$ પર પથ્થરનું ઉર્ધ્વ સ્થાન $y(t) = u_y t - \frac{1}{2}gt^2$ છે. $y(t) = h$ લેતા,આપણને $h = 2\sqrt{gh} t - \frac{1}{2}gt^2$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $gt^2 - 4\sqrt{gh}t + 2h = 0$ થાય છે.
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને $t$ માટે ઉકેલતા: $t = \frac{4\sqrt{gh} \pm \sqrt{16gh - 8gh}}{2g} = \frac{4\sqrt{gh} \pm 2\sqrt{gh}}{2g}$.
બે સમય $t_1 = (2-\sqrt{2})\sqrt{\frac{h}{g}}$ (ઉપર જતી વખતે) અને $t_2 = (2+\sqrt{2})\sqrt{\frac{h}{g}}$ (નીચે આવતી વખતે) મળે છે.
પથ્થર નીચે આવતી વખતે પક્ષીને અથડાય છે,તેથી ઉડાનનો સમય $t_2$ છે. પથ્થર દ્વારા કાપેલું સમક્ષિતિજ અંતર $x = u_x t_2$ છે. પક્ષી પ્રક્ષેપણ બિંદુથી $x$ અંતરે છે અને $v_b$ ઝડપથી ગતિ કરે છે. પક્ષી દ્વારા $t_2$ સમયમાં કાપેલું અંતર $d = v_b t_2$ છે. પથ્થર થાંભલા પર પક્ષીને અથડાય છે,તેથી પક્ષી $t_2$ સમયમાં થાંભલાથી $x_b = v_b t_2$ અંતરે હશે. અથડામણ માટે,$u_x t_2 = x_{pole} + v_b t_2$. થાંભલાનું અંતર $x_{pole} = u_x t_1$ છે. તેથી $u_x t_2 = u_x t_1 + v_b t_2$,જે આપણને $\frac{v_b}{u_x} = \frac{t_2 - t_1}{t_2} = \frac{2\sqrt{2}\sqrt{h/g}}{(2+\sqrt{2})\sqrt{h/g}} = \frac{2\sqrt{2}}{2+\sqrt{2}} = \frac{2}{\sqrt{2}+1}$ આપે છે.
40
DifficultMCQ
એક ખેલાડી દડો ફેંકે છે જે $4\,s$ માં બીજા ખેલાડી પાસે પહોંચે છે. જો દરેક ખેલાડીની ઊંચાઈ $1.5\,m$ હોય,તો જમીનથી દડા દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલી મહત્તમ ઊંચાઈ .......... $m$ છે.
A
$19.6$
B
$21.1$
C
$23.6$
D
$25.1$

Solution

(B) કુલ ઉડ્ડયન સમય $T = 4\,s$ છે. મહત્તમ ઊંચાઈ સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t = T/2 = 2\,s$ છે.
મહત્તમ ઊંચાઈ પર,શિરોલંબ વેગનો ઘટક શૂન્ય હોય છે. $v_y = u_y - gt$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $0 = u_y - g(2)$ મળે છે,તેથી $u_y = 2g$.
મુક્તિ બિંદુથી ઉપર પ્રાપ્ત કરેલી મહત્તમ ઊંચાઈ $H_{max} = \frac{u_y^2}{2g} = \frac{(2g)^2}{2g} = 2g$ છે.
$g = 9.8\,m/s^2$ મૂકતા,આપણને $H_{max} = 2 \times 9.8 = 19.6\,m$ મળે છે.
દડો ખેલાડીની ઊંચાઈ $(1.5\,m)$ પરથી ફેંકવામાં આવ્યો હોવાથી,જમીનથી કુલ ઊંચાઈ $H_{total} = H_{max} + 1.5\,m = 19.6 + 1.5 = 21.1\,m$ થાય છે.
41
DifficultMCQ
એક પથ્થરને જમીનથી $60^o$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે અને તે $h = 30 \, m$ ઊંચાઈ ધરાવતી ઇમારતના છાપરા પર $30^o$ ના ખૂણે અથડાય છે. પથ્થરની પ્રક્ષેપણ ઝડપ ($m/s$ માં) શોધો.
Question diagram
A
$30$
B
$40$
C
$50$
D
$60$

Solution

(A) ધારો કે પ્રારંભિક ઝડપ $u$ છે. ગતિ દરમિયાન વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક અચળ રહે છે: $v_x = u \cos 60^o = u/2$.
છાપરા પર,વેગ સમક્ષિતિજ સાથે $30^o$ નો ખૂણો બનાવે છે. તેથી,છાપરા પર વેગનો શિરોલંબ ઘટક $v_y = v_x \tan 30^o = (u/2) \times (1/\sqrt{3}) = u / (2\sqrt{3})$ છે.
પ્રારંભિક શિરોલંબ ઘટક $u_y = u \sin 60^o = u\sqrt{3}/2$ છે.
ગતિના સમીકરણ $v_y^2 = u_y^2 - 2gh$ નો ઉપયોગ કરતા (ઉપરની દિશા ધન અને $g$ નીચેની તરફ પ્રવેગ લેતા):
$(u / (2\sqrt{3}))^2 = (u\sqrt{3}/2)^2 - 2 \times 10 \times 30$
$u^2 / 12 = 3u^2 / 4 - 600$
$600 = 3u^2 / 4 - u^2 / 12 = (9u^2 - u^2) / 12 = 8u^2 / 12 = 2u^2 / 3$
$u^2 = 600 \times 3 / 2 = 900$
$u = 30 \, m/s$.
42
MediumMCQ
એક હાઇકર $490 \; m$ ઊંચી ટેકરીની ધાર પર ઊભો છે અને $15 \; m/s$ ની પ્રારંભિક ઝડપ સાથે પથ્થરને સમક્ષિતિજ દિશામાં ફેંકે છે. હવાનો અવરોધ અવગણતા,પથ્થરને જમીન પર પહોંચતા લાગતો સમય અને તે જમીન સાથે અથડાય છે તે ઝડપ શોધો. ($g = 9.8 \; m/s^2$ લો).
A
$20 \; s$ અને $98 \; m/s$
B
$10 \; s$ અને $15 \; m/s$
C
$20 \; s$ અને $49 \; m/s$
D
$10 \; s$ અને $99 \; m/s$

Solution

(D) આપણે ટેકરીની ધાર પર $x$ અને $y$ અક્ષનું ઉગમબિંદુ પસંદ કરીએ છીએ અને પથ્થર ફેંકવામાં આવે તે ક્ષણે $t = 0 \; s$ લઈએ છીએ. $x$-અક્ષની ધન દિશા પ્રારંભિક વેગની દિશામાં અને $y$-અક્ષની ધન દિશા શિરોલંબ ઉપરની તરફ છે.
$x$ અને $y$ દિશામાં ગતિને સ્વતંત્ર રીતે ગણી શકાય છે. ગતિના સમીકરણો નીચે મુજબ છે:
$x(t) = x_0 + v_{0x} t$
$y(t) = y_0 + v_{0y} t + \frac{1}{2} a_y t^2$
આપેલ છે: $x_0 = 0, y_0 = 0, v_{0x} = 15 \; m/s, v_{0y} = 0, a_y = -g = -9.8 \; m/s^2$.
જ્યારે પથ્થર જમીન પર અથડાય ત્યારે $y(t) = -490 \; m$:
$-490 = 0 + 0(t) + \frac{1}{2}(-9.8)t^2$
$-490 = -4.9 t^2$
$t^2 = 100 \implies t = 10 \; s$.
$t = 10 \; s$ સમયે વેગના ઘટકો:
$v_x = v_{0x} = 15 \; m/s$
$v_y = v_{0y} - gt = 0 - 9.8(10) = -98 \; m/s$
પથ્થરની ઝડપ એ વેગ સદિશનું મૂલ્ય છે:
$v = \sqrt{v_x^2 + v_y^2} = \sqrt{15^2 + (-98)^2} = \sqrt{225 + 9604} = \sqrt{9829} \approx 99.14 \; m/s$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,ઝડપ $99 \; m/s$ મળે છે.
43
Medium
એક દડાને છત પરથી સમક્ષિતિજ સાથે $45^\circ$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવે છે. તે થોડી સેકન્ડો પછી જમીન પર પડે છે. તેની ગતિ દરમિયાન કયા બિંદુએ દડાની $(a)$ ઝડપ સૌથી વધુ, $(b)$ ઝડપ સૌથી ઓછી અને $(c)$ પ્રવેગ સૌથી વધુ હશે? સમજાવો.

Solution

(N/A) આપેલી આકૃતિને ધ્યાનમાં લો જેમાં એક દડાને બિંદુ $O$ થી પ્રક્ષિપ્ત કરવામાં આવે છે અને તે $C$ પર જમીન સુધી પહોંચવા માટે $O-A-B-C$ માર્ગ અનુસરે છે.
$(a)$ પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની ઝડપ $v = \sqrt{v_x^2 + v_y^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. સમક્ષિતિજ ઘટક $v_x$ અચળ રહે છે અને જેમ દડો પ્રક્ષેપણની સપાટીથી નીચે પડે છે તેમ શિરોલંબ ઘટક $v_y$ નું મૂલ્ય વધતું જાય છે, તેથી બિંદુ $C$ પર જમીન સાથે અથડાય તે પહેલાં ઝડપ સૌથી વધુ હોય છે.
$(b)$ ગતિપથના સૌથી ઉચ્ચ બિંદુ (બિંદુ $A$) પર ઝડપ સૌથી ઓછી હોય છે, જ્યાં વેગનો શિરોલંબ ઘટક $v_y$ શૂન્ય હોય છે, અને ઝડપ સમક્ષિતિજ ઘટક $v_x = v_0 \cos 45^\circ$ જેટલી હોય છે.
$(c)$ દડાનો પ્રવેગ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે છે, જે સમગ્ર ગતિ દરમિયાન શિરોલંબ નીચેની તરફ લાગે છે. તેથી, ગતિ દરમિયાન તમામ બિંદુઓ પર પ્રવેગ અચળ અને $g$ જેટલો હોય છે.
Solution diagram
44
MediumMCQ
એક માણસ એક ઊંચી ઇમારતની છત પર દોડે છે અને આશા સાથે આડી દિશામાં કૂદકો મારે છે કે તે બીજી ઇમારતની છત પર ઉતરે,જે પ્રથમ ઇમારત કરતા ઓછી ઊંચાઈ પર છે. જો તેની ઝડપ $9 \, m/s$ હોય,બે ઇમારતો વચ્ચેનું આડું અંતર $10 \, m$ હોય અને ઊંચાઈનો તફાવત $9 \, m$ હોય,તો શું તે બીજી ઇમારત પર ઉતરી શકશે? ($g = 10 \, m/s^2$ લો)
A
હા
B
ના
C
તે બરાબર કિનારી પર ઉતરશે
D
માહિતી અપૂરતી છે

Solution

(A) આપેલ છે:
માણસની આડી ઝડપ,$u_x = 9 \, m/s$
બે ઇમારતો વચ્ચેનું આડું અંતર,$x = 10 \, m$
ઊંચાઈનો તફાવત,$h = 9 \, m$
ગુરુત્વ પ્રવેગ,$g = 10 \, m/s^2$
ધારો કે $t$ એ ઊભી ઊંચાઈ $h$ કાપવા માટે લાગતો સમય છે. શિરોલંબ દિશામાં ગતિના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા:
$h = u_y t + \frac{1}{2} g t^2$
માણસ આડી દિશામાં કૂદકો મારે છે,તેથી પ્રારંભિક શિરોલંબ વેગ $u_y = 0$.
$9 = 0 \times t + \frac{1}{2} \times 10 \times t^2$
$9 = 5 t^2$
$t^2 = \frac{9}{5} = 1.8$
$t = \sqrt{1.8} \approx 1.34 \, s$
હવે,આ સમયમાં માણસ દ્વારા કાપવામાં આવેલ આડું અંતર $R$ શોધો:
$R = u_x \times t = 9 \times \sqrt{1.8} = 9 \times 1.3416 \approx 12.07 \, m$
આમ,કાપેલું આડું અંતર $(12.07 \, m)$ એ બે ઇમારતો વચ્ચેના અંતર $(10 \, m)$ કરતા વધારે હોવાથી,માણસ બીજી ઇમારત પર ઉતરી શકશે.
Solution diagram
45
Medium
એક ફાઈટર પ્લેન $1.5\, km$ ની ઊંચાઈએ $720\, km/h$ ની ઝડપે સમક્ષિતિજ દિશામાં ઉડી રહ્યું છે. લક્ષ્યને અથડાવવા માટે,જ્યારે લક્ષ્ય દેખાય ત્યારે પાઇલટે કેટલા દ્રષ્ટિકોણ (સમક્ષિતિજ સાથે) પર બોમ્બ છોડવો જોઈએ?

Solution

(N/A) ધારો કે ફાઈટર પ્લેન બિંદુ $P$ પર છે જ્યારે તે લક્ષ્ય $T$ ને મારવા માટે બોમ્બ છોડે છે. લક્ષ્ય ફ્લાઇટ પાથ પરના બિંદુ $P'$ ની નીચે ઊભી દિશામાં છે.
પ્લેનની ઝડપ $u = 720\, km/h = 720 \times \frac{5}{18}\, m/s = 200\, m/s$.
પ્લેનની ઊંચાઈ $h = P'T = 1.5\, km = 1500\, m$.
ધારો કે બોમ્બને લક્ષ્ય સુધી પહોંચવામાં $t$ સમય લાગે છે. કાપેલું ઊભું અંતર $h = \frac{1}{2}gt^2$ છે.
$1500 = \frac{1}{2} \times 9.8 \times t^2 \implies t^2 = \frac{3000}{9.8} \approx 306.12$.
$t = \sqrt{306.12} \approx 17.5\, s$.
આ સમયમાં બોમ્બ દ્વારા કાપેલું સમક્ષિતિજ અંતર $x = PP' = u \times t = 200 \times 17.5 = 3500\, m$.
સમક્ષિતિજ સાથે દ્રષ્ટિકોણ $\theta$ એ $\tan \theta = \frac{\text{ઊભું અંતર}}{\text{સમક્ષિતિજ અંતર}} = \frac{P'T}{PP'} = \frac{1500}{3500} = \frac{3}{7} \approx 0.4286$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\theta = \tan^{-1}(0.4286) \approx 23.2^{\circ}$.
Solution diagram
46
Difficult
એક ગન $v_0$ જેટલી મહત્તમ ઝડપથી ગોળા છોડી શકે છે અને પ્રાપ્ત કરી શકાય તેવી મહત્તમ સમક્ષિતિજ અવધિ $R = \frac{v_0^2}{g}$ છે. જો તે જ ગન વડે $R$ થી $\Delta x$ જેટલા વધુ અંતરે રહેલા લક્ષ્યને વીંધવાનું હોય,તો સાબિત કરો કે ગનને ઓછામાં ઓછી $h = \Delta x \left[ 1 + \frac{\Delta x}{R} \right]$ ઊંચાઈએ મૂકીને આ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
Question diagram

Solution

(A) $h$ ઊંચાઈએથી $v_0$ ઝડપ અને સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણે ફેંકવામાં આવેલા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થનો ગતિપથ નીચે મુજબ છે:
$y = x \tan \theta - \frac{gx^2}{2v_0^2 \cos^2 \theta}$
ધારો કે લક્ષ્ય સમક્ષિતિજ અંતર $x = R + \Delta x$ અને શિરોલંબ સ્થાન $y = -h$ પર છે (પ્રક્ષેપણ બિંદુને ઉગમબિંદુ લેતા).
$-h = (R + \Delta x) \tan \theta - \frac{g(R + \Delta x)^2}{2v_0^2 \cos^2 \theta}$
$R = \frac{v_0^2}{g}$ હોવાથી,$\frac{g}{v_0^2} = \frac{1}{R}$ થાય. આ કિંમત મૂકતા:
$-h = (R + \Delta x) \tan \theta - \frac{(R + \Delta x)^2}{2R \cos^2 \theta}$
$-h = (R + \Delta x) \tan \theta - \frac{(R + \Delta x)^2}{2R} (1 + \tan^2 \theta)$
$\tan \theta$ માં દ્વિઘાત સમીકરણ તરીકે ગોઠવતા:
$\frac{(R + \Delta x)^2}{2R} \tan^2 \theta - (R + \Delta x) \tan \theta + \left[ \frac{(R + \Delta x)^2}{2R} - h \right] = 0$
$\tan \theta$ ના વાસ્તવિક ઉકેલ માટે,વિવેચક $D \ge 0$ હોવો જોઈએ:
$D = (R + \Delta x)^2 - 4 \left[ \frac{(R + \Delta x)^2}{2R} \right] \left[ \frac{(R + \Delta x)^2}{2R} - h \right] \ge 0$
$(R + \Delta x)^2 - \frac{(R + \Delta x)^4}{R^2} + \frac{2h(R + \Delta x)^2}{R} \ge 0$
$(R + \Delta x)^2$ વડે ભાગતા:
$1 - \frac{(R + \Delta x)^2}{R^2} + \frac{2h}{R} \ge 0$
$\frac{2h}{R} \ge \frac{(R + \Delta x)^2 - R^2}{R^2} = \frac{2R\Delta x + \Delta x^2}{R^2}$
$h \ge \Delta x \left[ 1 + \frac{\Delta x}{2R} \right]$
Solution diagram
47
Medium
એક ક્રિકેટ બોલર બે અલગ અલગ રીતે બોલ ફેંકે છે:
$(a)$ તેને ફક્ત આડી (ક્ષૈતિજ) વેગ આપીને,અને
$(b)$ તેને આડી વેગ અને થોડો નીચેની તરફ વેગ આપીને.
ફેંકતી વખતે ઝડપ $V_s$ સમાન છે. બંને જમીનથી $H$ ઊંચાઈએથી છોડવામાં આવે છે. જ્યારે બોલ જમીન પર અથડાશે ત્યારે કોની ઝડપ વધારે હશે? હવાના અવરોધને અવગણો.

Solution

(NONE) ધારો કે બંને કિસ્સામાં ફેંકતી વખતે પ્રારંભિક ઝડપ $V_s$ છે. આપણે યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ.
ફેંકવાના બિંદુએ કુલ યાંત્રિક ઉર્જા = અથડામણના બિંદુએ કુલ યાંત્રિક ઉર્જા.
ધારો કે જમીન એ સ્થિતિ ઉર્જા માટે સંદર્ભ સ્તર છે $(PE = 0)$.
પ્રારંભિક ઉર્જા $E_i = \frac{1}{2} m V_s^2 + mgH$.
અંતિમ ઉર્જા $E_f = \frac{1}{2} m v^2 + 0$,જ્યાં $v$ એ અંતિમ ઝડપ છે.
ઉર્જાનું સંરક્ષણ થતું હોવાથી,$E_i = E_f$.
$\frac{1}{2} m V_s^2 + mgH = \frac{1}{2} m v^2$.
$v^2 = V_s^2 + 2gH$.
$v = \sqrt{V_s^2 + 2gH}$.
અંતિમ ઝડપ $v$ માત્ર પ્રારંભિક ઝડપ $V_s$,ઊંચાઈ $H$ અને ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ પર આધાર રાખે છે,અને આ તમામ મૂલ્યો કિસ્સા $(a)$ અને $(b)$ બંનેમાં સમાન હોવાથી,જ્યારે બોલ જમીન પર અથડાશે ત્યારે અંતિમ ઝડપ બંને કિસ્સામાં સમાન રહેશે.
Solution diagram
48
AdvancedMCQ
$M$ અને $2M$ દળના બે દડાઓને એક ઊંચા ટાવરની ટોચ પરથી સમાન પ્રારંભિક વેગ $v_{0}$ સાથે આડા ફેંકવામાં આવે છે અને તેઓ $-kv$ $(k > 0)$ જેટલું ડ્રેગ બળ અનુભવે છે,જ્યાં $v$ એ તાત્ક્ષણિક વેગ છે. તો,
Question diagram
A
ભારે દડો હલકા દડા કરતાં વધુ દૂર જમીન પર પડશે
B
ભારે દડો હલકા દડા કરતાં નજીક જમીન પર પડશે
C
બંને દડા એક જ બિંદુએ જમીન પર પડશે
D
બંને દડા એક જ સમયે જમીન પર પડશે

Solution

(A) ક્ષિતિજ સમાંતર દિશામાં કણની ગતિનો વિરોધ કરતું એકમાત્ર બળ ડ્રેગ બળ છે,જે $F = -kv$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,$F = ma_x$,જ્યાં $a_x$ એ $x$-દિશામાં પ્રવેગ છે.
તેથી,$ma_x = -kv$,જેનો અર્થ છે કે $a_x = -\frac{kv}{m}$.
આ દર્શાવે છે કે $x$-દિશામાં પ્રતિપ્રવેગ એ દડાના દળના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે.
કારણ કે હલકો દડો $(M)$ ભારે દડા $(2M)$ કરતા વધુ પ્રતિપ્રવેગ અનુભવે છે,તેથી તેનો ક્ષિતિજ સમાંતર વેગ વધુ ઝડપથી ઘટે છે.
પરિણામે,ભારે દડો હલકા દડાની સરખામણીમાં જમીન પર પડતા પહેલા વધુ ક્ષિતિજ સમાંતર અંતર કાપશે.
49
AdvancedMCQ
ત્રણ દડા,$A, B$ અને $C$ ને મુક્ત કરવામાં આવે છે અને તે બધા બિંદુ $X$ (આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે) પર પહોંચે છે. દડા $A$ અને $B$ ને બે સમાન માળખામાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે,એક જમીન પર અને બીજું જમીનથી $h$ ઊંચાઈ પર રાખવામાં આવ્યું છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. તેઓ $X$ પર પહોંચવા માટે અનુક્રમે $t_A$ અને $t_B$ સમય લે છે (સમય માળખાના આડા ભાગના અંતથી નીકળ્યા પછી શરૂ થાય છે). દડા $C$ ને $X$ ની ઉપર શિરોલંબ $h$ ઊંચાઈએ આવેલા બિંદુથી મુક્ત કરવામાં આવે છે અને તે $t_C$ સમયમાં $X$ પર પહોંચે છે. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
Question diagram
A
$t_C < t_A = t_B$
B
$t_C = t_A = t_B$
C
$t_C = t_A < t_B$
D
$t_B < t_A = t_C$

Solution

(B) દડા $A$ માટે,તે $X$ ના આડા સ્તરથી $h$ ઊંચાઈએથી મુક્ત થાય છે. કાપવાનું શિરોલંબ અંતર $h$ છે. પ્રારંભિક શિરોલંબ વેગ $0$ છે. તેથી,$t_A = \sqrt{\frac{2h}{g}}$.
દડા $B$ માટે,તે જમીનના સ્તરથી મુક્ત થાય છે,પરંતુ તે $X$ સુધી પહોંચવા માટે આડી ગતિ કરે છે. જોકે,પ્રશ્ન જણાવે છે કે તે $X$ પર પહોંચે છે (જે માળખાના અંત જેટલા જ આડા સ્તરે છે). જો $B$ જમીન પર હોય અને $X$ જમીન પર હોય,તો તે ફક્ત આડી ગતિ કરે છે. પરંતુ આકૃતિના આધારે,$A$ અને $B$ સમાન માળખામાંથી મુક્ત થાય છે. જો $B$ જમીન પર હોય,તો તેને $X$ સુધી પહોંચવા માટે કોઈ શિરોલંબ અંતર કાપવાનું નથી. પ્રશ્ન સૂચવે છે કે $t_A = t_B = t_C$,જે આવા પ્રક્ષિપ્ત ગતિના પ્રશ્નોના પ્રમાણભૂત અર્થઘટન પર આધારિત છે જ્યાં શિરોલંબ સ્થાનાંતર ઉડાનનો સમય નક્કી કરે છે.
દડા $C$ માટે,તેને $X$ થી $h$ ઊંચાઈએથી નીચે પાડવામાં આવે છે. લીધેલ સમય $t_C = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ છે.
કારણ કે $t_A = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ અને $t_C = \sqrt{\frac{2h}{g}}$,તેથી $t_A = t_C$ મળે છે. માળખાની સમાનતાને જોતા,$t_A = t_B = t_C$ થાય છે.
Solution diagram
50
DifficultMCQ
આકૃતિમાં $40 \, m$ ઊંચી ઇમારતની ટોચ પરથી $20 \, m/s$ ની ઝડપે અને સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે ફેંકવામાં આવેલ પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ દર્શાવેલ છે. તો પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થની સમક્ષિતિજ અવધિ ........... $m$ છે.
Question diagram
A
$20 \sqrt{3}$
B
$40 \sqrt{3}$
C
$40$
D
$20$

Solution

(B) આપેલ છે: પ્રારંભિક ઝડપ $u = 20 \, m/s$,ખૂણો $\theta = 30^{\circ}$,ઊંચાઈ $h = 40 \, m$.
પ્રારંભિક વેગનો શિરોલંબ ઘટક: $u_y = u \sin 30^{\circ} = 20 \times \frac{1}{2} = 10 \, m/s$.
પ્રારંભિક વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક: $u_x = u \cos 30^{\circ} = 20 \times \frac{\sqrt{3}}{2} = 10\sqrt{3} \, m/s$.
શિરોલંબ દિશામાં ગતિના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $S_y = u_y T + \frac{1}{2} a_y T^2$.
નીચેની દિશાને ઋણ લેતા,$S_y = -40 \, m$ અને $a_y = -g = -10 \, m/s^2$.
$-40 = 10T - \frac{1}{2} \times 10 \times T^2$.
$-40 = 10T - 5T^2$.
$-5$ વડે ભાગતા: $T^2 - 2T - 8 = 0$.
$(T - 4)(T + 2) = 0$.
સમય ઋણ હોઈ શકે નહીં,તેથી $T = 4 \, s$.
સમક્ષિતિજ અવધિ $R = u_x \times T = 10\sqrt{3} \times 4 = 40\sqrt{3} \, m$.
Solution diagram

3-2.Motion in Plane — Projectile Motion from Hight · Frequently Asked Questions

1Are these 3-2.Motion in Plane questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 3-2.Motion in Plane Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.