Gujarati

Concept of limits, Evaluation of algebric limits Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · Limits · Concept of limits, Evaluation of algebric limits

508+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 508 questions in Gujarati

101
EasyMCQ
જો $f(x) = \begin{cases} \frac{\sin([x])}{[x]}, & \text{જ્યારે } [x] \neq 0 \\ 0, & \text{જ્યારે } [x] = 0 \end{cases}$ જ્યાં $[x]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય છે,તો $\lim_{x \to 0} f(x) = $
A
$-1$
B
$1$
C
$0$
D
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી

Solution

(D) $\lim_{x \to 0} f(x)$ શોધવા માટે,આપણે $x = 0$ આગળ ડાબી બાજુનું લક્ષ $(LHL)$ અને જમણી બાજુનું લક્ષ $(RHL)$ મેળવીએ છીએ.
$LHL$ માટે: $\lim_{x \to 0^-} f(x)$. જેમ $x \to 0^-$,$x$ એ $0$ થી થોડું નાનું છે,તેથી $[x] = -1$.
આમ,$f(x) = \frac{\sin(-1)}{-1} = \frac{-\sin(1)}{-1} = \sin(1)$.
તેથી,$\lim_{x \to 0^-} f(x) = \sin(1)$.
$RHL$ માટે: $\lim_{x \to 0^+} f(x)$. જેમ $x \to 0^+$,$x$ એ અંતરાલ $[0, 1)$ માં છે,તેથી $[x] = 0$.
$f(x)$ ની વ્યાખ્યા મુજબ,જ્યારે $[x] = 0$,ત્યારે $f(x) = 0$.
તેથી,$\lim_{x \to 0^+} f(x) = 0$.
કારણ કે $\lim_{x \to 0^-} f(x) = \sin(1)$ અને $\lim_{x \to 0^+} f(x) = 0$,ડાબી બાજુનું લક્ષ એ જમણી બાજુના લક્ષ જેટલું નથી.
તેથી,$\lim_{x \to 0} f(x)$ અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી.
102
MediumMCQ
જો $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{1 - 10^n}{1 + 10^{n+1}} = \frac{-\alpha}{10}$ હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$-1$
C
$1$
D
$2$

Solution

(C) આપેલ લક્ષ: $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{1 - 10^n}{1 + 10^{n+1}}$
અંશ અને છેદને $10^n$ વડે ભાગતા:
$= \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{\frac{1}{10^n} - 1}{\frac{1}{10^n} + 10}$
જ્યારે $n \to \infty$,ત્યારે $\frac{1}{10^n} \to 0$:
$= \frac{0 - 1}{0 + 10} = -\frac{1}{10}$
આને આપેલ પદ $\frac{-\alpha}{10}$ સાથે સરખાવતા:
$-\frac{1}{10} = -\frac{\alpha}{10}$
તેથી,$\alpha = 1$.
103
MediumMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{{\log (1 + {x^3})}}{{{{\sin }^3}x}} = $ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$3$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપણે લક્ષની કિંમત શોધવાની છે: $\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{{\log (1 + {x^3})}}{{{{\sin }^3}x}}$.
જેમ $x \to 0$ થાય તેમ આ સ્વરૂપ $\frac{0}{0}$ હોવાથી,આપણે પ્રમાણિત લક્ષ $\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{{\log (1 + u)}}{u} = 1$ નો ઉપયોગ કરી શકીએ,જ્યાં $u = x^3$.
$\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{{\log (1 + {x^3})}}{{{{\sin }^3}x}} = \mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \left( \frac{{\log (1 + {x^3})}}{{{x^3}}} \times \frac{{{x^3}}}{{{{\sin }^3}x}} \right)$
$= \mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \left( \frac{{\log (1 + {x^3})}}{{{x^3}}} \right) \times \mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \left( \frac{x}{{\sin x}} \right)^3$
$= 1 \times (1)^3 = 1$.
104
EasyMCQ
જ્યાં $x < -1$ હોય ત્યારે $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{{{x^n}}}{{{x^n} + 1}}$ ની કિંમત શું થાય?
A
$1/2$
B
$-1/2$
C
$1$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ લક્ષ $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{{{x^n}}}{{{x^n} + 1}}$.
જ્યારે $x < -1$,ત્યારે $|x| > 1$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } x^n$ અનંત તરફ જાય છે,તેથી અંશ અને છેદને $x^n$ વડે ભાગતા:
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{{{x^n}}}{{{x^n}(1 + \frac{1}{x^n})}} = \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{1}{1 + \frac{1}{x^n}}$.
જેમ $n \to \infty$ અને $|x| > 1$,તેમ $\frac{1}{x^n} \to 0$.
તેથી,લક્ષની કિંમત $\frac{1}{1 + 0} = 1$ થાય.
105
MediumMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \left[ {\frac{1}{{1 - {n^2}}} + \frac{2}{{1 - {n^2}}} + \frac{3}{{1 - {n^2}}} + \dots + \frac{n}{{1 - {n^2}}}} \right] =$
A
$0$
B
$-\frac{1}{2}$
C
$1/2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ પદ $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \left[ {\frac{1 + 2 + 3 + \dots + n}{1 - {n^2}}} \right]$ છે.
પ્રથમ $n$ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના સરવાળાના સૂત્ર $\sum_{k=1}^{n} k = \frac{n(n+1)}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,પદ નીચે મુજબ થશે:
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{n(n+1)}{2(1 - {n^2})}$
$= \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{n^2 + n}{2 - 2n^2}$
અંશ અને છેદને $n^2$ વડે ભાગતા:
$= \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{1 + \frac{1}{n}}{\frac{2}{n^2} - 2} = \frac{1 + 0}{0 - 2} = -\frac{1}{2}$.
106
MediumMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \left[ {\frac{1}{{{n^3} + 1}} + \frac{4}{{{n^3} + 1}} + \frac{9}{{{n^3} + 1}} + \dots + \frac{{{n^2}}}{{{n^3} + 1}}} \right] = $
A
$1$
B
$2/3$
C
$1/3$
D
$0$

Solution

(C) આપેલ લક્ષ $L = \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{{{1^2} + {2^2} + {3^2} + \dots + {n^2}}}{{{n^3} + 1}} = \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{{\sum_{k=1}^{n} k^2}}{{{n^3} + 1}}$
$\sum_{k=1}^{n} k^2 = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$L = \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{n(n+1)(2n+1)}{6(n^3+1)}$
$L = \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{1}{6} \cdot \frac{n^3(1 + \frac{1}{n})(2 + \frac{1}{n})}{n^3(1 + \frac{1}{n^3})}$
$L = \frac{1}{6} \cdot \frac{(1+0)(2+0)}{(1+0)} = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}$
107
DifficultMCQ
જો ${S_n} = \sum\limits_{k = 1}^n {{a_k}} $ અને $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } {a_n} = a,$ હોય,તો $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{{{S_{n + 1}} - {S_n}}}{{\sqrt {\sum\limits_{k = 1}^n k } }}$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$a$
C
$\sqrt{2} a$
D
$2a$

Solution

(A) આપણને આપેલ છે કે ${S_n} = \sum\limits_{k = 1}^n {{a_k}}$.
તેથી,${S_{n + 1}} - {S_n} = {a_{n + 1}}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sum\limits_{k = 1}^n k = \frac{n(n + 1)}{2}$.
આમ,લક્ષ $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{{{a_{n + 1}}}}{{\sqrt{\frac{n(n + 1)}{2}}}} = \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{{{a_{n + 1}} \cdot \sqrt{2}}}{{\sqrt{n(n + 1)}}}$ થાય.
કારણ કે $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } {a_n} = a$,તેથી $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } {a_{n + 1}} = a$.
જેમ $n \to \infty$,અંશ $a \cdot \sqrt{2}$ (એક નિશ્ચિત કિંમત) તરફ જાય છે અને છેદ $\sqrt{n(n + 1)} \to \infty$ તરફ જાય છે.
તેથી,લક્ષની કિંમત $\frac{a \cdot \sqrt{2}}{\infty} = 0$ થાય.
108
DifficultMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \cos \left( {\frac{x}{2}} \right)\cos \left( {\frac{x}{4}} \right)\cos \left( {\frac{x}{8}} \right) \dots \cos \left( {\frac{x}{{{2^n}}}} \right)$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$1$
B
$\frac{{\sin x}}{x}$
C
$\frac{x}{{\sin x}}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે: $\cos A \cos 2A \cos 4A \dots \cos (2^{n-1}A) = \frac{\sin (2^n A)}{2^n \sin A}$.
ધારો કે $A = \frac{x}{2^n}$. તો ગુણાકાર નીચે મુજબ થશે:
$\cos \left( \frac{x}{2^n} \right) \cos \left( \frac{x}{2^{n-1}} \right) \dots \cos \left( \frac{x}{2} \right) = \frac{\sin (2^n \cdot \frac{x}{2^n})}{2^n \sin (\frac{x}{2^n})} = \frac{\sin x}{2^n \sin (\frac{x}{2^n})}$.
જ્યારે $n \to \infty$ હોય ત્યારે લક્ષ લેતા:
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{\sin x}{2^n \sin (\frac{x}{2^n})} = \sin x \cdot \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{1}{2^n \sin (\frac{x}{2^n})}$.
કારણ કે $\mathop {\lim }\limits_{\theta \to 0} \frac{\sin \theta}{\theta} = 1$,ધારો કે $\theta = \frac{x}{2^n}$. જેમ $n \to \infty$,તેમ $\theta \to 0$:
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{x/2^n}{\sin (x/2^n)} = 1$.
આમ,પદાવલિ $\frac{\sin x}{x} \cdot 1 = \frac{\sin x}{x}$ થાય છે.
109
EasyMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \left( \frac{1}{2} + \frac{1}{{{2^2}}} + \frac{1}{{{2^3}}} + ... + \frac{1}{{{2^n}}} \right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$-1$
C
$1$
D
$3$

Solution

(C) આપેલ શ્રેણી એ સમગુણોત્તર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = \frac{1}{2}$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{1}{2}$ છે.
સમગુણોત્તર શ્રેણીના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{a(1 - r^n)}{1 - r}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$S_n = \frac{\frac{1}{2}(1 - (\frac{1}{2})^n)}{1 - \frac{1}{2}} = \frac{\frac{1}{2}(1 - \frac{1}{2^n})}{\frac{1}{2}} = 1 - \frac{1}{2^n}$.
હવે,$n \to \infty$ લેતા:
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } (1 - \frac{1}{2^n}) = 1 - 0 = 1$.
110
EasyMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \left\{ {\frac{1}{{{n^2}}} + \frac{2}{{{n^2}}} + \frac{3}{{{n^2}}} + \dots + \frac{n}{{{n^2}}}} \right\}$ ની કિંમત શું છે?
A
$1/2$
B
$0$
C
$1$
D
$\infty $

Solution

(A) આપેલ લક્ષ $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \left( {\frac{1}{{{n^2}}} + \frac{2}{{{n^2}}} + \frac{3}{{{n^2}}} + \dots + \frac{n}{{{n^2}}}} \right)$ છે.
સરવાળામાંથી $\frac{1}{{{n^2}}}$ સામાન્ય લેતા:
$= \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{1}{{{n^2}}} (1 + 2 + 3 + \dots + n)$.
પ્રથમ $n$ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના સરવાળાનું સૂત્ર $\sum_{k=1}^{n} k = \frac{n(n+1)}{2}$ વાપરતા:
$= \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{n(n+1)}{2{n^2}}$.
પદનું સાદું રૂપ આપતા:
$= \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{n^2 + n}{2n^2} = \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \left( \frac{1}{2} + \frac{1}{2n} \right)$.
જ્યારે $n \to \infty$,ત્યારે $\frac{1}{n} \to 0$:
$= \frac{1}{2} + 0 = \frac{1}{2}$.
111
MediumMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{1 - n^2}{\sum n}$ ની કિંમત શું થશે?
A
$-2$
B
$-1$
C
$2$
D
$1$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે પ્રથમ $n$ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓનો સરવાળો $\sum n = \frac{n(n + 1)}{2}$ છે.
આ કિંમતને લક્ષમાં મૂકતા:
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{1 - n^2}{\frac{n(n + 1)}{2}}$
$= \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{2(1 - n)(1 + n)}{n(n + 1)}$
$= \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{2(1 - n)}{n}$
$= \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } 2 \left( \frac{1}{n} - 1 \right)$
જ્યારે $n \to \infty$,ત્યારે $\frac{1}{n} \to 0$.
તેથી,લક્ષની કિંમત $2(0 - 1) = -2$ થાય.
112
DifficultMCQ
જો ${x_n} = \frac{{1 - 2 + 3 - 4 + 5 - 6 + \dots - 2n}}{{\sqrt {{n^2} + 1} + \sqrt {4{n^2} - 1} }},$ હોય,તો $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } {x_n}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{3}$
B
$-\frac{1}{3}$
C
$\frac{2}{3}$
D
$1$

Solution

(B) અંશ એ શ્રેણી $1 - 2 + 3 - 4 + \dots - 2n$ નો સરવાળો છે.
આને $(1 - 2) + (3 - 4) + \dots + ((2n-1) - 2n)$ તરીકે જૂથબદ્ધ કરી શકાય છે.
આવી $n$ જોડીઓ છે,જેનો દરેકનો સરવાળો $-1$ થાય છે.
તેથી,અંશ $n \times (-1) = -n$ છે.
હવે,$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } {x_n} = \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{-n}{\sqrt {n^2 + 1} + \sqrt {4n^2 - 1}}$.
અંશ અને છેદને $n$ વડે ભાગતા:
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{-1}{\sqrt {1 + \frac{1}{n^2}} + \sqrt {4 - \frac{1}{n^2}}} = \frac{-1}{\sqrt{1+0} + \sqrt{4-0}} = \frac{-1}{1+2} = -\frac{1}{3}$.
113
MediumMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{{{{(x + 1)}^{10}} + {{(x + 2)}^{10}} + \dots + {{(x + 100)}^{10}}}}{{{x^{10}} + {{10}^{10}}}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$10$
D
$100$

Solution

(D) આપેલ લક્ષ: $\mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{{{{(x + 1)}^{10}} + {{(x + 2)}^{10}} + \dots + {{(x + 100)}^{10}}}}{{{x^{10}} + {{10}^{10}}}}$
અંશ અને છેદને $x^{10}$ વડે ભાગતા:
$= \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{{{{\left( {1 + \frac{1}{x}} \right)}^{10}} + {{\left( {1 + \frac{2}{x}} \right)}^{10}} + \dots + {{\left( {1 + \frac{{100}}{x}} \right)}^{10}}}}{{1 + \frac{{{{10}^{10}}}}{{{x^{10}}}}}}$
જ્યારે $x \to \infty$,ત્યારે $\frac{k}{x} \to 0$ અને $\frac{10^{10}}{x^{10}} \to 0$.
તેથી,પદાવલિ નીચે મુજબ થશે:
$= \frac{{{{(1 + 0)}^{10}} + {{(1 + 0)}^{10}} + \dots + {{(1 + 0)}^{10}}}}{{1 + 0}}$
અંશમાં કુલ $100$ પદો છે,જે દરેકની કિંમત $1$ છે:
$= \frac{1 + 1 + \dots + 1 \text{ (100 વખત)}}{1} = 100$.
114
MediumMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{{1 + 2 + 3 + .... + n}}{{{n^2} + 100}}$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$\infty $
B
$\frac{1}{2}$
C
$2$
D
$0$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે પ્રથમ $n$ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓનો સરવાળો $\frac{n(n+1)}{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ કિંમત લક્ષમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{n(n + 1)}{2({n^2} + 100)}$
$= \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{{n^2} + n}{2{n^2} + 200}$
અંશ અને છેદને ${n^2}$ વડે ભાગતા:
$= \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{1 + \frac{1}{n}}{2 + \frac{200}{n^2}}$
જેમ $n \to \infty$,તેમ $\frac{1}{n} \to 0$ અને $\frac{200}{n^2} \to 0$ થાય છે.
તેથી,લક્ષની કિંમત $\frac{1 + 0}{2 + 0} = \frac{1}{2}$ છે.
115
MediumMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{{\sqrt {1 + x} - \sqrt {1 - x} }}{{\sqrt {2 + 3x} - \sqrt {2 - 3x} }}$ માટે સાચું વિધાન કયું છે?
A
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી
B
$0$ અને $\frac{1}{2}$ ની વચ્ચે છે
C
$\frac{1}{2}$ અને $1$ ની વચ્ચે છે
D
$1$ કરતા મોટું છે

Solution

(B) ધારો કે $L = \mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{{\sqrt {1 + x} - \sqrt {1 - x} }}{{\sqrt {2 + 3x} - \sqrt {2 - 3x} }}$.
અંશ અને છેદનું સંમેયીકરણ કરતા:
$L = \mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{(\sqrt{1+x} - \sqrt{1-x})(\sqrt{1+x} + \sqrt{1-x})}{(\sqrt{2+3x} - \sqrt{2-3x})(\sqrt{2+3x} + \sqrt{2-3x})} \times \frac{\sqrt{2+3x} + \sqrt{2-3x}}{\sqrt{1+x} + \sqrt{1-x}}$
$L = \mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{(1+x) - (1-x)}{(2+3x) - (2-3x)} \times \frac{\sqrt{2+3x} + \sqrt{2-3x}}{\sqrt{1+x} + \sqrt{1-x}}$
$L = \mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{2x}{6x} \times \frac{\sqrt{2+3x} + \sqrt{2-3x}}{\sqrt{1+x} + \sqrt{1-x}}$
$L = \frac{1}{3} \times \frac{\sqrt{2} + \sqrt{2}}{1 + 1} = \frac{1}{3} \times \frac{2\sqrt{2}}{2} = \frac{\sqrt{2}}{3}$.
$\sqrt{2} \approx 1.414$ હોવાથી,$\frac{\sqrt{2}}{3} \approx 0.471$.
આમ,$0 < \frac{\sqrt{2}}{3} < \frac{1}{2}$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
116
MediumMCQ
જો $[x]$ એ $x$ થી નાનો અથવા તેના બરાબરનો મહત્તમ પૂર્ણાંક દર્શાવે,તો $\mathop {\lim }\limits_{x \to 1} (1 - x + [x - 1] + [1 - x])$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$-1$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = 1 - x + [x - 1] + [1 - x]$.
ડાબી બાજુનું લક્ષ $x \to 1^-$ માટે:
$\mathop {\lim }\limits_{x \to 1^-} f(x) = \mathop {\lim }\limits_{h \to 0^+} (1 - (1 - h) + [1 - h - 1] + [1 - (1 - h)])$
$= \mathop {\lim }\limits_{h \to 0^+} (h + [-h] + [h]) = \mathop {\lim }\limits_{h \to 0^+} (h - 1 + 0) = -1$.
જમણી બાજુનું લક્ષ $x \to 1^+$ માટે:
$\mathop {\lim }\limits_{x \to 1^+} f(x) = \mathop {\lim }\limits_{h \to 0^+} (1 - (1 + h) + [1 + h - 1] + [1 - (1 + h)])$
$= \mathop {\lim }\limits_{h \to 0^+} (-h + [h] + [-h]) = \mathop {\lim }\limits_{h \to 0^+} (-h + 0 - 1) = -1$.
ડાબી બાજુનું લક્ષ અને જમણી બાજુનું લક્ષ સમાન હોવાથી,લક્ષનું મૂલ્ય $-1$ છે.
117
DifficultMCQ
જો $x_1 = 3$ અને $x_{n+1} = \sqrt{2 + x_n}$ હોય,તો $\lim_{n \to \infty} x_n$ ની કિંમત શોધો.
A
$-1$
B
$2$
C
$\sqrt{5}$
D
$3$

Solution

(B) આપેલ શ્રેણી $x_1 = 3$ અને $x_{n+1} = \sqrt{2 + x_n}$ છે.
પ્રથમ થોડા પદોની ગણતરી કરતા:
$x_2 = \sqrt{2 + x_1} = \sqrt{2 + 3} = \sqrt{5} \approx 2.236$
$x_3 = \sqrt{2 + x_2} = \sqrt{2 + \sqrt{5}} \approx \sqrt{4.236} \approx 2.058$
અહીં $x_1 > x_2 > x_3 > \dots$ છે. આ શ્રેણી ઘટતી જાય છે અને $2$ થી નીચે સીમિત છે.
શ્રેણી અભિસારી હોવાથી,ધારો કે $\lim_{n \to \infty} x_n = L$.
સંબંધ $x_{n+1} = \sqrt{2 + x_n}$ માં લક્ષ લેતા:
$L = \sqrt{2 + L}$
$L^2 = 2 + L$
$L^2 - L - 2 = 0$
$(L - 2)(L + 1) = 0$
$x_n > 0$ હોવાથી,$L = 2$ મળે.
118
DifficultMCQ
પૂર્ણાંક $n$ જેના માટે $\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \,\frac{(\cos x - 1)(\cos x - e^x)}{x^n}$ એ શૂન્યતર વાસ્તવિક સંખ્યા મળે,તે $n$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) ધારો કે $L = \mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{(\cos x - 1)(\cos x - e^x)}{x^n}$.
$x = 0$ ની નજીક ટેલર શ્રેણીનો ઉપયોગ કરતા:
$\cos x = 1 - \frac{x^2}{2!} + \frac{x^4}{4!} - \dots$
$e^x = 1 + x + \frac{x^2}{2!} + \dots$
આ કિંમતો પદમાં મૂકતા:
$\cos x - 1 = -\frac{x^2}{2} + O(x^4)$
$\cos x - e^x = (1 - \frac{x^2}{2} + \dots) - (1 + x + \frac{x^2}{2} + \dots) = -x - x^2 + O(x^3)$
આમ,અંશ $(- \frac{x^2}{2} + O(x^4))(-x - x^2 + O(x^3)) = \frac{x^3}{2} + O(x^4)$ થાય.
લક્ષ શૂન્યતર અને વાસ્તવિક મળે તે માટે છેદમાં $x$ ની ઘાત અંશમાં રહેલી $x$ ની ન્યૂનતમ ઘાત જેટલી હોવી જોઈએ.
તેથી,$n = 3$.
119
DifficultMCQ
જો $f(x) = \begin{cases} x^2 - 3, & 2 < x < 3 \\ 2x + 5, & 3 < x < 4 \end{cases}$ હોય,તો જેનાં બીજ $\lim_{x \to 3^-} f(x)$ અને $\lim_{x \to 3^+} f(x)$ હોય તેવું સમીકરણ કયું છે?
A
$x^2 - 7x + 3 = 0$
B
$x^2 - 20x + 66 = 0$
C
$x^2 - 17x + 66 = 0$
D
$x^2 - 18x + 60 = 0$

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x) = \begin{cases} x^2 - 3, & 2 < x < 3 \\ 2x + 5, & 3 < x < 4 \end{cases}$.
પ્રથમ,આપણે $x \to 3^-$ માટે ડાબી બાજુનું લક્ષ શોધીએ:
$\lim_{x \to 3^-} f(x) = \lim_{x \to 3^-} (x^2 - 3) = 3^2 - 3 = 9 - 3 = 6$.
ત્યારબાદ,આપણે $x \to 3^+$ માટે જમણી બાજુનું લક્ષ શોધીએ:
$\lim_{x \to 3^+} f(x) = \lim_{x \to 3^+} (2x + 5) = 2(3) + 5 = 6 + 5 = 11$.
જરૂરી દ્વિઘાત સમીકરણના બીજ $6$ અને $11$ છે.
સમીકરણ $x^2 - (\text{બીજનો સરવાળો})x + (\text{બીજનો ગુણાકાર}) = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બીજનો સરવાળો $= 6 + 11 = 17$.
બીજનો ગુણાકાર $= 6 \times 11 = 66$.
તેથી,સમીકરણ $x^2 - 17x + 66 = 0$ છે.
120
MediumMCQ
$\mathop {{\rm{lim}}}\limits_{x \to 0} \frac{{\left( {1 - \cos 2x} \right)\left( {3 + \cos x} \right)}}{{x\tan 4x}} = $
A
$ - \frac{1}{4}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$1$
D
$2$

Solution

(D) આપણે લક્ષની કિંમત શોધવાની છે: $\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{{\left( {1 - \cos 2x} \right)\left( {3 + \cos x} \right)}}{{x\tan 4x}}$
નિત્યસમ $1 - \cos 2x = 2\sin^2 x$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{{2\sin^2 x(3 + \cos x)}}{{x \tan 4x}}$
પ્રમાણિત લક્ષ $\mathop {\lim }\limits_{\theta \to 0} \frac{\sin \theta}{\theta} = 1$ અને $\mathop {\lim }\limits_{\theta \to 0} \frac{\tan \theta}{\theta} = 1$ નો ઉપયોગ કરવા માટે $x$ અને $4x$ વડે ગુણતા અને ભાગતા:
$= \mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \left( 2 \cdot \left( \frac{\sin x}{x} \right)^2 \cdot \frac{x^2}{x \cdot \frac{\tan 4x}{4x} \cdot 4x} \cdot (3 + \cos x) \right)$
$= \mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \left( 2 \cdot \left( \frac{\sin x}{x} \right)^2 \cdot \frac{1}{4 \cdot \frac{\tan 4x}{4x}} \cdot (3 + \cos x) \right)$
$x = 0$ મૂકતા:
$= 2 \cdot (1)^2 \cdot \frac{1}{4 \cdot 1} \cdot (3 + \cos 0)$
$= 2 \cdot \frac{1}{4} \cdot (3 + 1) = 2 \cdot \frac{1}{4} \cdot 4 = 2$
121
DifficultMCQ
ધારો કે $p = \mathop {\lim }\limits_{x \to 0^+} (1 + \tan^2 \sqrt{x})^{\frac{1}{2x}}$,તો $\log p = $ . . .
A
$\frac{1}{2}$
B
$\frac{1}{4}$
C
$2$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ છે $p = \mathop {\lim }\limits_{x \to 0^+} (1 + \tan^2 \sqrt{x})^{\frac{1}{2x}}$.
આ $1^\infty$ સ્વરૂપ છે,તેથી આપણે $\mathop {\lim }\limits_{x \to a} f(x)^{g(x)} = e^{\mathop {\lim }\limits_{x \to a} (f(x)-1)g(x)}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીશું.
$p = e^{\mathop {\lim }\limits_{x \to 0^+} (\tan^2 \sqrt{x}) \cdot \frac{1}{2x}}$.
કારણ કે $\mathop {\lim }\limits_{\theta \to 0} \frac{\tan \theta}{\theta} = 1$,તેથી $\mathop {\lim }\limits_{x \to 0^+} \frac{\tan^2 \sqrt{x}}{x} = \mathop {\lim }\limits_{x \to 0^+} \left( \frac{\tan \sqrt{x}}{\sqrt{x}} \right)^2 = 1^2 = 1$.
આમ,$p = e^{\frac{1}{2} \cdot 1} = e^{1/2}$.
પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,$\log p = \log(e^{1/2}) = \frac{1}{2}$.
122
DifficultMCQ
દરેક $t \in R$ માટે,ધારો કે $[t]$ એ $t$ થી નાનો અથવા તેના બરાબર સૌથી મોટો પૂર્ણાંક છે. તો $\lim_{x \to 0^+} x \left( [\frac{1}{x}] + [\frac{2}{x}] + \dots + [\frac{15}{x}] \right) = $
A
$15$
B
$120$
C
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી (in $R$)
D
$0$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $[t] = t - \{t\}$,જ્યાં $\{t\}$ એ $t$ નો અપૂર્ણાંક ભાગ છે.
તેથી,પદાવલિ $\lim_{x \to 0^+} x \sum_{r=1}^{15} [\frac{r}{x}] = \lim_{x \to 0^+} x \sum_{r=1}^{15} (\frac{r}{x} - \{\frac{r}{x}\})$.
$= \lim_{x \to 0^+} (\sum_{r=1}^{15} r - x \sum_{r=1}^{15} \{\frac{r}{x}\})$.
કારણ કે $0 \le \{\frac{r}{x}\} < 1$,તેથી $0 \le x \{\frac{r}{x}\} < x$.
જેમ $x \to 0^+$,તેમ સ્ક્વિઝ પ્રમેય (Squeeze Theorem) મુજબ,$x \{\frac{r}{x}\} \to 0$.
તેથી,લક્ષ $\sum_{r=1}^{15} r = \frac{15 \times 16}{2} = 120$ થાય.
123
MediumMCQ
જો $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } n \cos \left( \frac{\pi }{4n} \right) \sin \left( \frac{\pi }{4n} \right) = k$ હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi }{4}$
B
$\frac{\pi }{3}$
C
$\pi $
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ લક્ષ $L = \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } n \cos \left( \frac{\pi }{4n} \right) \sin \left( \frac{\pi }{4n} \right)$ છે.
નિત્યસમ $\sin(2\theta) = 2 \sin \theta \cos \theta$ નો ઉપયોગ કરવા માટે $2$ વડે ગુણતા અને ભાગતા:
$L = \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } \frac{n}{2} \left( 2 \sin \left( \frac{\pi }{4n} \right) \cos \left( \frac{\pi }{4n} \right) \right)$
$L = \frac{1}{2} \mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } n \sin \left( \frac{\pi }{2n} \right)$
ધારો કે $x = \frac{\pi }{2n}$. જ્યારે $n \to \infty$,ત્યારે $x \to 0$. અને $n = \frac{\pi }{2x}$.
$L = \frac{1}{2} \mathop {\lim }\limits_{x \to 0 } \left( \frac{\pi }{2x} \right) \sin(x)$
$L = \frac{\pi }{4} \mathop {\lim }\limits_{x \to 0 } \frac{\sin x}{x}$
કારણ કે $\mathop {\lim }\limits_{x \to 0 } \frac{\sin x}{x} = 1$,તેથી $L = \frac{\pi }{4} \times 1 = \frac{\pi }{4}$.
આમ,$k = \frac{\pi }{4}$.
124
MediumMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{x \to 1} \frac{{\sqrt {1 - \cos 2(x - 1)} }}{{x - 1}}$
A
અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને તે $\sqrt{2}$ છે
B
અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને તે $-\sqrt{2}$ છે
C
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી કારણ કે $x - 1 \to 0$
D
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી કારણ કે ડાબી બાજુની લક્ષ અને જમણી બાજુની લક્ષ સમાન નથી

Solution

(D) ધારો કે $f(x) = \frac{\sqrt{1 - \cos 2(x - 1)}}{x - 1}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1 - \cos 2\theta = 2\sin^2 \theta$,તેથી $1 - \cos 2(x - 1) = 2\sin^2(x - 1)$.
આમ,$f(x) = \frac{\sqrt{2\sin^2(x - 1)}}{x - 1} = \frac{\sqrt{2}|\sin(x - 1)|}{x - 1}$.
જમણી બાજુની લક્ષ $(RHL)$: $\mathop {\lim }\limits_{x \to 1^+} f(x) = \mathop {\lim }\limits_{h \to 0^+} \frac{\sqrt{2}|\sin h|}{h} = \mathop {\lim }\limits_{h \to 0^+} \sqrt{2} \frac{\sin h}{h} = \sqrt{2}$.
ડાબી બાજુની લક્ષ $(LHL)$: $\mathop {\lim }\limits_{x \to 1^-} f(x) = \mathop {\lim }\limits_{h \to 0^+} \frac{\sqrt{2}|\sin(-h)|}{-h} = \mathop {\lim }\limits_{h \to 0^+} \frac{\sqrt{2}\sin h}{-h} = -\sqrt{2}$.
$\text{RHL} \neq \text{LHL}$ હોવાથી,લક્ષનું અસ્તિત્વ નથી.
125
DifficultMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } {\left( {\frac{{{x^2} + 5x + 3}}{{{x^2} + x + 3}}} \right)^x} = $
A
$e^4$
B
$e^2$
C
$e^3$
D
$e$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે જો સ્વરૂપ $1^\infty$ હોય,તો $\mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } {(1 + f(x))^{g(x)}} = e^{\mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } f(x)g(x)}$ થાય.
અહીં,$\mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{x^2 + 5x + 3}{x^2 + x + 3} = 1$ છે.
તેથી,આ પદાવલિ $1^\infty$ સ્વરૂપમાં છે.
ધારો કે $f(x) = \frac{x^2 + 5x + 3}{x^2 + x + 3} - 1 = \frac{4x}{x^2 + x + 3}$.
ત્યારબાદ,$\mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } f(x)g(x) = \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \left( \frac{4x}{x^2 + x + 3} \cdot x \right) = \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{4x^2}{x^2 + x + 3}$.
અંશ અને છેદને $x^2$ વડે ભાગતા,આપણને $\mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{4}{1 + \frac{1}{x} + \frac{3}{x^2}} = \frac{4}{1 + 0 + 0} = 4$ મળે છે.
તેથી,લક્ષનું મૂલ્ય $e^4$ છે.
126
DifficultMCQ
$\mathop {\lim }\limits_{x \to \frac{\pi }{2}} \frac{{\left[ {1 - \tan \left( {\frac{x}{2}} \right)} \right]\,[1 - \sin x]}}{{\left[ {1 + \tan \left( {\frac{x}{2}} \right)} \right]\,{{[\pi - 2x]}^3}}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{8}$
B
$0$
C
$\frac{1}{32}$
D
$\infty$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\frac{1 - \tan(x/2)}{1 + \tan(x/2)} = \tan(\frac{\pi}{4} - \frac{x}{2})$.
તેથી,લક્ષ $\mathop {\lim }\limits_{x \to \frac{\pi }{2}} \frac{{\tan \left( {\frac{\pi }{4} - \frac{x}{2}} \right)\,(1 - \sin x)}}{{{{(\pi - 2x)}^3}}}$ બને છે.
ધારો કે $x = \frac{\pi }{2} + y$,જ્યાં $y \to 0$. તો $\pi - 2x = -2y$ અને $1 - \sin x = 1 - \cos y = 2\sin^2(\frac{y}{2})$.
કિંમતો મૂકતા,$\mathop {\lim }\limits_{y \to 0} \frac{{-\tan(\frac{y}{2}) \cdot 2\sin^2(\frac{y}{2})}}{-8y^3} = \frac{1}{32}$.
127
AdvancedMCQ
$\mathop {Lim}\limits_{x \to 0} \frac{{\log _{{{\sin }^2}x}}\cos x}{{\log _{{{\sin }^2}\frac{x}{2}}}\cos \frac{x}{2}}$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $L = \mathop {Lim}\limits_{x \to 0} \frac{{\log _{{{\sin }^2}x}}\cos x}{{\log _{{{\sin }^2}\frac{x}{2}}}\cos \frac{x}{2}}$.
બેઝ ચેન્જ ફોર્મ્યુલા $\log_a b = \frac{\ln b}{\ln a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$L = \mathop {Lim}\limits_{x \to 0} \frac{\ln(\cos x) / \ln(\sin^2 x)}{\ln(\cos(x/2)) / \ln(\sin^2(x/2))}$.
જ્યારે $x \to 0$,$\cos x \approx 1 - x^2/2$ અને $\sin x \approx x$,તેથી $\ln(\cos x) \approx -x^2/2$ અને $\ln(\sin^2 x) \approx 2\ln x$.
તે જ રીતે,$\ln(\cos(x/2)) \approx -x^2/8$ અને $\ln(\sin^2(x/2)) \approx 2\ln x$.
આ કિંમતો મૂકતા:
$L = \mathop {Lim}\limits_{x \to 0} \frac{-x^2/2}{2\ln x} \cdot \frac{2\ln x}{-x^2/8} = \frac{8}{2} = 4$.
128
AdvancedMCQ
$\mathop {Limit}\limits_{x \to \infty } \,\frac{{{{\left( {{2^{{x^n}}}} \right)}^{\frac{1}{{{e^x}}}}}\,\, - \,\,{{\left( {{3^{{x^n}}}} \right)}^{\frac{1}{{{e^x}}}}}}}{{{x^n}}}\,$ (જ્યાં $n \in N$) ની કિંમત શોધો.
A
$\ln \left( \frac{2}{3} \right)$
B
$0$
C
$n \ln \left( \frac{2}{3} \right)$
D
વ્યાખ્યાયિત નથી

Solution

(B) ધારો કે $L = \mathop {Limit}\limits_{x \to \infty } \frac{{2^{\frac{x^n}{e^x}}} - {3^{\frac{x^n}{e^x}}}}{x^n}$.
કોઈપણ $n \in N$ માટે $\mathop {Limit}\limits_{x \to \infty } \frac{x^n}{e^x} = 0$ હોવાથી,આપણે $u = \frac{x^n}{e^x}$ લઈએ,જ્યાં $x \to \infty$ ત્યારે $u \to 0$.
તેથી $L = \mathop {Limit}\limits_{u \to 0} \frac{2^u - 3^u}{x^n}$.
$x^n = u \cdot e^x$ હોવાથી,$L = \mathop {Limit}\limits_{x \to \infty } \frac{2^u - 3^u}{u \cdot e^x} = \mathop {Limit}\limits_{u \to 0} \left( \frac{2^u - 3^u}{u} \right) \cdot \mathop {Limit}\limits_{x \to \infty } \frac{1}{e^x}$.
પ્રમાણિત લક્ષ $\mathop {Limit}\limits_{u \to 0} \frac{a^u - 1}{u} = \ln a$ નો ઉપયોગ કરતા,$\mathop {Limit}\limits_{u \to 0} \frac{2^u - 3^u}{u} = \ln 2 - \ln 3 = \ln \left( \frac{2}{3} \right)$ મળે.
જેમ $x \to \infty$,તેમ $e^x \to \infty$,તેથી $\frac{1}{e^x} \to 0$.
તેથી,$L = \ln \left( \frac{2}{3} \right) \cdot 0 = 0$.
129
DifficultMCQ
જો $\alpha, \beta$ એ દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ ના બીજ હોય,તો $\lim_{x \to \alpha} \frac{1 - \cos(ax^2 + bx + c)}{(x - \alpha)^2}$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$\frac{1}{2}(\alpha - \beta)^2$
C
$\frac{a^2}{2}(\alpha - \beta)^2$
D
$-\frac{a^2}{2}(\alpha - \beta)^2$

Solution

(C) કારણ કે $\alpha$ અને $\beta$ એ $ax^2 + bx + c = 0$ ના બીજ છે,આપણે $ax^2 + bx + c = a(x - \alpha)(x - \beta)$ લખી શકીએ.
આપણે $L = \lim_{x \to \alpha} \frac{1 - \cos(ax^2 + bx + c)}{(x - \alpha)^2}$ ની ગણતરી કરવાની છે.
નિત્યસમ $1 - \cos(\theta) = 2\sin^2(\frac{\theta}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$L = \lim_{x \to \alpha} \frac{2\sin^2(\frac{a(x - \alpha)(x - \beta)}{2})}{(x - \alpha)^2}$.
$(\frac{a(x - \beta)}{2})^2$ વડે ગુણતા અને ભાગતા:
$L = \lim_{x \to \alpha} 2 \cdot \left[ \frac{\sin(\frac{a(x - \alpha)(x - \beta)}{2})}{\frac{a(x - \alpha)(x - \beta)}{2}} \right]^2 \cdot \frac{a^2(x - \alpha)^2(x - \beta)^2}{4(x - \alpha)^2}$.
કારણ કે $\lim_{\theta \to 0} \frac{\sin \theta}{\theta} = 1$,લક્ષની કિંમત:
$L = 2 \cdot (1)^2 \cdot \frac{a^2(\alpha - \beta)^2}{4} = \frac{a^2}{2}(\alpha - \beta)^2$.
130
AdvancedMCQ
$\mathop {\lim}\limits_{x \to 1} \left[ {\left[ {\frac{4}{{{x^2} - {x^{ - 1}}}} - \frac{{1 - 3x + {x^2}}}{{1 - {x^3}}}} \right]^{ - 1} + \frac{{3 \cdot ({x^4} - 1)}}{{{x^3} - {x^{ - 1}}}}} \right] = $
A
$\frac{1}{3}$
B
$3$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\text{કોઈ નહીં}$

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = \frac{4}{{{x^2} - \frac{1}{x}}} - \frac{{1 - 3x + {x^2}}}{{1 - {x^3}}} = \frac{{4x}}{{{x^3} - 1}} - \frac{{1 - 3x + {x^2}}}{{1 - {x^3}}} = \frac{{4x + 1 - 3x + {x^2}}}{{{x^3} - 1}} = \frac{{{x^2} + x + 1}}{{(x - 1)({x^2} + x + 1)}} = \frac{1}{{x - 1}}$.
તેથી,પ્રથમ પદ $[f(x)]^{-1} = x - 1$ છે.
બીજું પદ $\frac{{3({x^4} - 1)}}{{{x^3} - \frac{1}{x}}} = \frac{{3x({x^4} - 1)}}{{{x^4} - 1}} = 3x$ છે.
આમ,પદાવલિ $\mathop {\lim}\limits_{x \to 1} [(x - 1) + 3x] = \mathop {\lim}\limits_{x \to 1} (4x - 1) = 4(1) - 1 = 3$ બને છે.
131
AdvancedMCQ
$ABC$ એ $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં અંતર્ગત સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ છે. જો $AB = AC$ અને $h$ એ $A$ થી $BC$ પરનો વેધ હોય,અને $P$ એ $ABC$ ની પરિમિતિ હોય,તો $\mathop {\lim }\limits_{h \to 0} \frac{\Delta }{{{P^3}}}$ ની કિંમત શોધો (જ્યાં $\Delta$ એ ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ છે).
A
$\frac{1}{{32r}}$
B
$\frac{1}{{64r}}$
C
$\frac{1}{{128r}}$
D
કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $M$ એ $BC$ નું મધ્યબિંદુ છે. કાટકોણ ત્રિકોણ $ABM$ માં,$AM = h$. ધારો કે $BM = x$. જીવાના ગુણધર્મ મુજબ,$x^2 = h(2r - h)$,તેથી $x = \sqrt{2rh - h^2}$.
$AB = AC = \sqrt{h^2 + x^2} = \sqrt{h^2 + 2rh - h^2} = \sqrt{2rh}$.
પરિમિતિ $P = AB + AC + BC = 2\sqrt{2rh} + 2\sqrt{2rh - h^2}$.
ક્ષેત્રફળ $\Delta = \frac{1}{2} \times BC \times AM = \frac{1}{2} \times (2\sqrt{2rh - h^2}) \times h = h\sqrt{2rh - h^2}$.
આપણે $\mathop {\lim }\limits_{h \to 0} \frac{\Delta }{{{P^3}}} = \mathop {\lim }\limits_{h \to 0} \frac{h\sqrt{2rh - h^2}}{[2\sqrt{2rh} + 2\sqrt{2rh - h^2}]^3}$ ની ગણતરી કરીએ.
$= \mathop {\lim }\limits_{h \to 0} \frac{h\sqrt{h}\sqrt{2r - h}}{8[\sqrt{2rh} + \sqrt{2rh - h^2}]^3} = \mathop {\lim }\limits_{h \to 0} \frac{h^{3/2}\sqrt{2r - h}}{8(h^{1/2})^3[\sqrt{2r} + \sqrt{2r - h}]^3}$.
$= \frac{\sqrt{2r}}{8[\sqrt{2r} + \sqrt{2r}]^3} = \frac{\sqrt{2r}}{8[2\sqrt{2r}]^3} = \frac{\sqrt{2r}}{8 \times 8 \times 2r \times \sqrt{2r}} = \frac{1}{128r}$.
Solution diagram
132
AdvancedMCQ
$\mathop {Limit}\limits_{x \to \frac{\pi }{2}} \,\frac{{\sin x}}{{{{\cos }^{ - 1}}\left[ {\frac{1}{4}\,(3\sin x\, - \,\sin 3x)} \right]}}\,$,જ્યાં $[ \cdot ]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય દર્શાવે છે,તે
A
$\frac{2}{\pi }$
B
$1$
C
$\frac{4}{\pi }$
D
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin(3x) = 3\sin x - 4\sin^3 x$.
તેથી,$\frac{1}{4}(3\sin x - \sin 3x) = \sin^3 x$.
પદાવલિ $\mathop {Limit}\limits_{x \to \frac{\pi }{2}} \frac{\sin x}{\cos^{-1}[\sin^3 x]}$ બને છે.
જેમ $x \to \frac{\pi}{2}$,$\sin x \to 1$,તેથી $\sin^3 x \to 1$.
કારણ કે $x < \frac{\pi}{2}$ માટે $\sin^3 x < 1$,તેથી મહત્તમ પૂર્ણાંક $[\sin^3 x] = 0$ થાય.
આમ,લક્ષ $\mathop {Limit}\limits_{x \to \frac{\pi}{2}^-} \frac{\sin x}{\cos^{-1}(0)} = \frac{1}{\frac{\pi}{2}} = \frac{2}{\pi}$ મળે છે.
$x > \frac{\pi}{2}$ માટે,$\sin x < 1$,તેથી $\sin^3 x < 1$,અને $[\sin^3 x] = 0$.
બંને બાજુથી લક્ષ $\frac{2}{\pi}$ મળે છે.
133
AdvancedMCQ
જો $\mathop {Lim}\limits_{x \to 0} \frac{\ln(3 + x) - \ln(3 - x)}{x} = k$ હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{2}{3}$
B
$-\frac{1}{3}$
C
$-\frac{2}{3}$
D
$0$

Solution

(A) આપેલ લક્ષ: $\mathop {Lim}\limits_{x \to 0} \frac{\ln(3 + x) - \ln(3 - x)}{x}$
$\ln(a) - \ln(b) = \ln(\frac{a}{b})$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$\mathop {Lim}\limits_{x \to 0} \frac{\ln(\frac{3+x}{3-x})}{x}$
પ્રમાણિત લક્ષ $\mathop {Lim}\limits_{u \to 0} \frac{\ln(1+u)}{u} = 1$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\mathop {Lim}\limits_{x \to 0} \frac{\ln(1 + \frac{x}{3}) - \ln(1 - \frac{x}{3})}{x}$
$= \mathop {Lim}\limits_{x \to 0} \left[ \frac{\ln(1 + \frac{x}{3})}{x} - \frac{\ln(1 - \frac{x}{3})}{x} \right]$
$= \frac{1}{3} + \frac{1}{3} = \frac{2}{3}$
આમ,$k = \frac{2}{3}$.
134
AdvancedMCQ
વિધેય $f(x) = \lim_{n \to \infty} \frac{x^{2n} - 1}{x^{2n} + 1}$ એ નીચેનામાંથી કયા વિધેયને સમાન છે?
A
$g(x) = \text{sgn}(x - 1)$
B
$h(x) = \text{sgn}(\tan^{-1}x)$
C
$u(x) = \text{sgn}(|x| - 1)$
D
$v(x) = \text{sgn}(\cot^{-1}x)$

Solution

(C) $f(x) = \lim_{n \to \infty} \frac{x^{2n} - 1}{x^{2n} + 1}$ ની ગણતરી કરતા:
કિસ્સો $1$: જો $|x| < 1$ હોય,તો $n \to \infty$ માટે $x^{2n} \to 0$. તેથી,$f(x) = \frac{0 - 1}{0 + 1} = -1$.
કિસ્સો $2$: જો $|x| > 1$ હોય,તો અંશ અને છેદને $x^{2n}$ વડે ભાગતા,$f(x) = \lim_{n \to \infty} \frac{1 - 1/x^{2n}}{1 + 1/x^{2n}} = \frac{1 - 0}{1 + 0} = 1$.
કિસ્સો $3$: જો $x = 1$ હોય,તો $f(1) = 0$. જો $x = -1$ હોય,તો $f(-1) = 0$.
આમ,$|x| < 1$ માટે $f(x) = -1$,$|x| = 1$ માટે $f(x) = 0$,અને $|x| > 1$ માટે $f(x) = 1$.
હવે,$u(x) = \text{sgn}(|x| - 1)$ તપાસતા,તે $f(x)$ ને સમાન છે.
135
AdvancedMCQ
જ્યારે $x \to \frac{\pi}{4}$ હોય ત્યારે વિધેય $f(x) = \frac{2\sqrt{2} - (\cos x + \sin x)^3}{1 - \sin 2x}$ ની લક્ષ કિંમત શોધો.
A
$\sqrt{2}$
B
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
C
$3\sqrt{2}$
D
$\frac{3}{\sqrt{2}}$

Solution

(D) ધારો કે $x = \frac{\pi}{4} + h$. જ્યારે $x \to \frac{\pi}{4}$,ત્યારે $h \to 0$.
તેથી $\cos x + \sin x = \sqrt{2} \cos h$ અને $1 - \sin 2x = 2 \sin^2 h$.
લક્ષ $\lim_{h \to 0} \frac{2\sqrt{2}(1 - \cos^3 h)}{2 \sin^2 h} = \sqrt{2} \lim_{h \to 0} \frac{(1 - \cos h)(1 + \cos h + \cos^2 h)}{\sin^2 h}$ થાય.
$\lim_{h \to 0} \frac{1 - \cos h}{\sin^2 h} = \frac{1}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,
જવાબ $\sqrt{2} \times \frac{1}{2} \times 3 = \frac{3}{\sqrt{2}}$ મળે છે.
136
AdvancedMCQ
$\mathop {\text{Lim}}\limits_{x \to 8} \,\,\frac{{\sin \{ x - 10\} }}{{\{ 10 - x\} }}$ માટે (જ્યાં $\{ \}$ એ અપૂર્ણાંક ભાગ વિધેય દર્શાવે છે),લક્ષનું અસ્તિત્વ નક્કી કરો.
A
$LHL$ નું અસ્તિત્વ છે પરંતુ $RHL$ નું નથી.
B
$RHL$ નું અસ્તિત્વ છે પરંતુ $LHL$ નું નથી.
C
$LHL$ અને $RHL$ બંનેનું અસ્તિત્વ નથી.
D
$RHL$ અને $LHL$ બંનેનું અસ્તિત્વ છે અને તે $1$ ની બરાબર છે.

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = \frac{\sin \{x - 10\}}{\{10 - x\}}$. કારણ કે $\{x - 10\} = \{x\}$ અને $\{10 - x\} = 1 - \{x\}$ જ્યારે $x \notin \mathbb{Z}$,પદ $\frac{\sin \{x\}}{1 - \{x\}}$ બને છે.
$RHL$ માટે: $\mathop {\text{Lim}}\limits_{x \to 8^+} \{x\} = 0$,તેથી $\mathop {\text{Lim}}\limits_{x \to 8^+} \frac{\sin \{x\}}{1 - \{x\}} = \frac{\sin(0)}{1 - 0} = 0$. આમ,$RHL$ નું અસ્તિત્વ છે.
$LHL$ માટે: $\mathop {\text{Lim}}\limits_{x \to 8^-} \{x\} = 1$,તેથી $\mathop {\text{Lim}}\limits_{x \to 8^-} \frac{\sin \{x\}}{1 - \{x\}} = \frac{\sin(1)}{0^+}$,જે $\infty$ તરફ જાય છે. આમ,$LHL$ નું અસ્તિત્વ નથી.
137
AdvancedMCQ
$\mathop {Lim}\limits_{n \to \infty } \frac{{{1^2}n + {2^2}(n - 1) + {3^2}(n - 2) + \dots + {n^2} \cdot 1}}{{{1^3} + {2^3} + {3^3} + \dots + {n^3}}}$ ની કિંમત શોધો :
A
$\frac{1}{3}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{6}$

Solution

(A) ધારો કે અંશ $S_n = \sum_{k=1}^{n} k^2(n - k + 1)$ છે.
$S_n = (n+1) \sum_{k=1}^{n} k^2 - \sum_{k=1}^{n} k^3$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sum_{k=1}^{n} k^2 = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$ અને $\sum_{k=1}^{n} k^3 = \frac{n^2(n+1)^2}{4}$.
છેદ $D_n = \sum_{k=1}^{n} k^3 = \frac{n^2(n+1)^2}{4}$ છે.
તેથી,લક્ષ $\lim_{n \to \infty} \frac{(n+1) \frac{n(n+1)(2n+1)}{6} - \frac{n^2(n+1)^2}{4}}{\frac{n^2(n+1)^2}{4}}$ થાય.
$\frac{n^2(n+1)^2}{4}$ વડે ભાગતા:
$= \lim_{n \to \infty} \left( \frac{(n+1) n(n+1)(2n+1)}{6} \cdot \frac{4}{n^2(n+1)^2} - 1 \right)$.
$= \lim_{n \to \infty} \left( \frac{4n(n+1)^2(2n+1)}{6n^2(n+1)^2} - 1 \right)$.
$= \lim_{n \to \infty} \left( \frac{4(2n+1)}{6n} - 1 \right) = \frac{8}{6} - 1 = \frac{4}{3} - 1 = \frac{1}{3}$.
138
AdvancedMCQ
$a > 1$ માટે $\mathop {\text{Limit}}\limits_{x \to \infty } \frac{{\cot ^{ - 1}}\left( {{x^{ - a}}\log _a x} \right)}{{\sec ^{ - 1}}\left( {{a^x}\log _x a} \right)}$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$0$
C
$\pi / 2$
D
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી

Solution

(A) ધારો કે આપેલ લક્ષ $L = \mathop {\text{Limit}}\limits_{x \to \infty } \frac{{\cot ^{ - 1}}\left( \frac{\log _a x}{x^a} \right)}{{\sec ^{ - 1}}\left( \frac{a^x}{\log _a x} \right)}$ છે.
જ્યારે $x \to \infty$,ત્યારે $\frac{\log _a x}{x^a} \to 0$ થાય છે,કારણ કે $a > 1$ માટે ઘાતાંકીય વૃદ્ધિ લઘુગણકીય વૃદ્ધિ કરતા વધુ ઝડપી છે.
તેથી,અંશ $\cot ^{ - 1}(0) = \pi / 2$ ને અભિસરણ પામે છે.
જ્યારે $x \to \infty$,ત્યારે $\frac{a^x}{\log _a x} \to \infty$ થાય છે.
તેથી,છેદ $\sec ^{ - 1}(\infty) = \pi / 2$ ને અભિસરણ પામે છે.
તેથી,$L = \frac{\pi / 2}{\pi / 2} = 1$.
139
AdvancedMCQ
વિધેય $f(x) = \lim_{n \to \infty} \frac{1}{1 + n \sin^2(\pi x)}$ માટે,નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$f$ નો વિસ્તાર એકાકી ગણ છે
B
$f$ એ $\mathbb{R}$ પર સતત છે
C
$f$ એ તમામ $x \in \mathbb{Z}$ માટે અસતત છે
D
$f$ એ અમુક $x \in \mathbb{R}$ માટે અસતત છે

Solution

(C) કિસ્સો $1$: જો $x \in \mathbb{Z}$ હોય,તો $\sin(\pi x) = 0$ થાય.
તેથી,$f(x) = \lim_{n \to \infty} \frac{1}{1 + n(0)} = 1$.
કિસ્સો $2$: જો $x \notin \mathbb{Z}$ હોય,તો $\sin^2(\pi x) > 0$ થાય.
જેમ $n \to \infty$,તેમ $n \sin^2(\pi x) \to \infty$ થાય.
તેથી,$f(x) = \lim_{n \to \infty} \frac{1}{1 + n \sin^2(\pi x)} = 0$.
આમ,$f(x) = \begin{cases} 1, & x \in \mathbb{Z} \\ 0, & x \notin \mathbb{Z} \end{cases}$.
વિધેય દરેક પૂર્ણાંક કિંમત પર $0$ અને $1$ વચ્ચે કૂદકો મારે છે,તેથી $f$ એ તમામ $x \in \mathbb{Z}$ માટે અસતત છે.
140
AdvancedMCQ
જો $f(x) = \cos x$ જ્યારે $x = n\pi$ $(n = 0, 1, 2, 3, \dots)$ અને અન્યથા $f(x) = 3$,અને $\phi(x) = \begin{cases} x^2 + 1 & \text{જ્યારે } x \neq 3, x \neq 0 \\ 3 & \text{જ્યારે } x = 0 \\ 5 & \text{જ્યારે } x = 3 \end{cases}$ હોય,તો $\lim_{x \to 0} f(\phi(x))$ શોધો.
A
$1$
B
$3$
C
$5$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપણે $\lim_{x \to 0} f(\phi(x))$ શોધવાની જરૂર છે.
પ્રથમ,આપણે $\lim_{x \to 0} \phi(x)$ ની કિંમત મેળવીએ.
$x \neq 0$ અને $x \neq 3$ માટે,$\phi(x) = x^2 + 1$.
જેમ $x \to 0$,તેમ $\phi(x) \to 0^2 + 1 = 1$.
કારણ કે જેમ $x \to 0$ થાય છે તેમ $\phi(x)$ ની કિંમત $1$ ની નજીક જાય છે (અને $1 \neq 0, 1 \neq 3$),તેથી આપણે $1$ ની નજીક $f(x)$ ની વ્યાખ્યા જોઈએ.
કારણ કે $1$ એ કોઈ પણ પૂર્ણાંક $n \geq 0$ માટે $n\pi$ સ્વરૂપમાં નથી,તેથી $1$ ની નજીકની કિંમતો માટે $f(x) = 3$ થાય છે.
તેથી,$\lim_{x \to 0} f(\phi(x)) = f(1) = 3$.
141
AdvancedMCQ
$\mathop {Lim}\limits_{x \to {0^ - }} \sin^{-1}([\tan x])$ $= l$ હોય,તો $\{l\}$ ની કિંમત શોધો,જ્યાં $[\cdot]$ અને $\{\cdot\}$ અનુક્રમે મહત્તમ પૂર્ણાંક અને અપૂર્ણાંક ભાગ વિધેય દર્શાવે છે.
A
$0$
B
$1 - \frac{\pi}{2}$
C
$\frac{\pi}{2} - 1$
D
$2 - \frac{\pi}{2}$

Solution

(D) જ્યારે $x \to 0^-$,ત્યારે $\tan x$ એ $0$ ની નજીક ઋણ બાજુથી પહોંચે છે,એટલે કે $-1 < \tan x < 0$.
તેથી,$[\tan x] = -1$.
લિમિટમાં આ કિંમત મૂકતા:
$\mathop {Lim}\limits_{x \to {0^ - }} \sin^{-1}([\tan x]) = \sin^{-1}(-1) = -\frac{\pi}{2}$.
તેથી,$l = -\frac{\pi}{2}$.
આપણે $\{l\} = \{-\frac{\pi}{2}\}$ શોધવાનું છે.
ગુણધર્મ $\{x\} = x - [x]$ નો ઉપયોગ કરતા,$\{ -\frac{\pi}{2} \} = -\frac{\pi}{2} - [-\frac{\pi}{2}]$.
કારણ કે $-1.57 < -\frac{\pi}{2} < -1$,તેથી મહત્તમ પૂર્ણાંક $[-\frac{\pi}{2}] = -2$.
આમ,$\{ -\frac{\pi}{2} \} = -\frac{\pi}{2} - (-2) = 2 - \frac{\pi}{2}$.
142
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = \frac{\ln(x^2 + e^x)}{\ln(x^4 + e^{2x})}$. જો $\lim_{x \to \infty} f(x) = l$ અને $\lim_{x \to -\infty} f(x) = m$ હોય,તો:
A
$l = m$
B
$l = 2m$
C
$2l = m$
D
$l + m = 0$

Solution

(A) $x \to \infty$ માટે,$f(x) = \frac{\ln(e^x(1 + x^2/e^x))}{\ln(e^{2x}(1 + x^4/e^{2x}))} = \frac{x + \ln(1 + x^2/e^x)}{2x + \ln(1 + x^4/e^{2x})}$.
અંશ અને છેદને $x$ વડે ભાગતા,$\lim_{x \to \infty} f(x) = \frac{1 + 0}{2 + 0} = \frac{1}{2}$,તેથી $l = 1/2$.
$x \to -\infty$ માટે,$t = -x$ લો,જેથી $t \to \infty$. ત્યારે $f(-t) = \frac{\ln(t^2 + e^{-t})}{\ln(t^4 + e^{-2t})}$.
જેમ $t \to \infty$,$e^{-t} \to 0$ અને $e^{-2t} \to 0$.
આમ,$m = \lim_{t \to \infty} \frac{\ln(t^2)}{\ln(t^4)} = \lim_{t \to \infty} \frac{2 \ln(t)}{4 \ln(t)} = \frac{2}{4} = \frac{1}{2}$.
તેથી $l = 1/2$ અને $m = 1/2$,એટલે કે $l = m$.
143
AdvancedMCQ
જ્યારે $n$ પૂર્ણાંક હોય ત્યારે $\mathop {Lim}\limits_{n \to \infty } \cos \left( {\pi \sqrt {{n^2} + n} } \right)$ શોધો:
A
$1$ ની બરાબર છે
B
$-1$ ની બરાબર છે
C
$0$ ની બરાબર છે
D
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી

Solution

(C) આપણે $L = \mathop {Lim}\limits_{n \to \infty } \cos \left( {\pi \sqrt {{n^2} + n} } \right)$ ની કિંમત શોધવી છે.
$n$ પૂર્ણાંક હોવાથી,આપણે લખી શકીએ કે $\cos \left( {\pi \sqrt {{n^2} + n} } \right) = \cos \left( {n\pi - n\pi + \pi \sqrt {{n^2} + n} } \right) = \cos \left( {n\pi - \pi \left( {n - \sqrt {{n^2} + n} } \right)} \right)$.
$\cos(n\pi - \theta) = (-1)^n \cos(\theta)$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા,$L = \mathop {Lim}\limits_{n \to \infty } (-1)^n \cos \left( {\pi \left( {n - \sqrt {{n^2} + n} } \right)} \right)$.
હવે,કોસાઇન વિધેયની અંદરના પદનું સંમેયીકરણ કરતા:
$n - \sqrt {{n^2} + n} = \frac{{(n - \sqrt {{n^2} + n} )(n + \sqrt {{n^2} + n} )}}{{n + \sqrt {{n^2} + n} }} = \frac{{{n^2} - ({n^2} + n)}}{{n + \sqrt {{n^2} + n} }} = \frac{{ - n}}{{n + n\sqrt {1 + 1/n} }} = \frac{{ - 1}}{{1 + \sqrt {1 + 1/n} }}$.
જેમ $n \to \infty$,આ પદ $\frac{{ - 1}}{{1 + 1}} = -1/2$ તરફ જાય છે.
તેથી,$L = \mathop {Lim}\limits_{n \to \infty } (-1)^n \cos \left( {\pi \left( -\frac{1}{2} \right)} \right) = \mathop {Lim}\limits_{n \to \infty } (-1)^n \cos \left( -\frac{\pi}{2} \right) = \mathop {Lim}\limits_{n \to \infty } (-1)^n \cdot 0 = 0$.
144
AdvancedMCQ
$\lim \limits _{x \to 0} \frac{{{{(\sin x - \tan x)}^2} - {{(1 - \cos 2x)}^4} + {x^5}}}{{7\cdot{{({{\tan }^{ - 1}}x)}^7}\, + {{({{\sin }^{ - 1}}x)}^6}+ 3{{\sin }^5}x}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1/7$
C
$1/3$
D
$1$

Solution

(C) લક્ષ $L = \lim \limits _{x \to 0} \frac{{{{(\sin x - \tan x)}^2} - {{(1 - \cos 2x)}^4} + {x^5}}}{{7\cdot{{({{\tan }^{ - 1}}x)}^7}\, + {{({{\sin }^{ - 1}}x)}^6}+ 3{{\sin }^5}x}}$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે $x \to 0$ હોય ત્યારે મુખ્ય પદોને ધ્યાનમાં લઈએ.
અંશ:
$(\sin x - \tan x)^2 \approx \frac{x^6}{4}$.
$(1 - \cos 2x)^4 \approx 16x^8$.
તેથી,અંશ $x^5$ ને સમાન છે.
છેદ:
$7(\tan^{-1} x)^7 + (\sin^{-1} x)^6 + 3(\sin x)^5 \approx 3x^5$.
માટે,લક્ષ $L = \lim \limits _{x \to 0} \frac{x^5}{3x^5} = \frac{1}{3}$.
145
AdvancedMCQ
ધારો કે $l = \mathop {\lim}\limits_{x \to 0} \frac{[x]^2}{x^2}$ અને $m = \mathop {\lim}\limits_{x \to 0} \frac{[x^2]}{x^2}$,જ્યાં $[ \cdot ]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય દર્શાવે છે. તો:
A
$l$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે પણ $m$ ધરાવતું નથી
B
$m$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે પણ $l$ ધરાવતું નથી
C
$l$ અને $m$ બંને અસ્તિત્વ ધરાવે છે
D
$l$ કે $m$ બંનેમાંથી કોઈ અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી

Solution

(B) $l = \mathop {\lim}\limits_{x \to 0} \frac{[x]^2}{x^2}$ માટે:
જ્યારે $x \to 0^+$,ત્યારે $[x] = 0$,તેથી $\frac{[x]^2}{x^2} = 0$. આમ,$\mathop {\lim}\limits_{x \to 0^+} \frac{[x]^2}{x^2} = 0$.
જ્યારે $x \to 0^-$,ત્યારે $[x] = -1$,તેથી $\frac{[x]^2}{x^2} = \frac{1}{x^2} \to \infty$. આમ,$l$ અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી.
$m = \mathop {\lim}\limits_{x \to 0} \frac{[x^2]}{x^2}$ માટે:
જ્યારે $x \to 0$,ત્યારે $x^2$ એ $0$ ની નજીકની ધન કિંમત છે $(0 < x^2 < 1)$.
તેથી,$0$ ની આસપાસના તમામ $x \neq 0$ માટે $[x^2] = 0$.
આમ,$\mathop {\lim}\limits_{x \to 0} \frac{0}{x^2} = 0$. તેથી,$m$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને $m = 0$.
નિષ્કર્ષ: $m$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે પણ $l$ ધરાવતું નથી.
146
AdvancedMCQ
$\mathop {\text{Limit}}\limits_{x \to 0} \frac{\tan(\{x\} - 1) \sin\{x\}}{\{x\}(\{x\} - 1)}$ નું મૂલ્ય શોધો,જ્યાં $\{x\}$ એ અપૂર્ણાંક ભાગ વિધેય દર્શાવે છે:
A
$1$ છે
B
$\tan 1$ છે
C
$\sin 1$ છે
D
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી

Solution

(D) ધારો કે $f(x) = \frac{\tan(\{x\} - 1) \sin\{x\}}{\{x\}(\{x\} - 1)}$.
જમણી બાજુની લક્ષ $(x \to 0^+)$ માટે,$\{x\} = x$ જ્યાં $x$ એ નાની ધન કિંમત $h$ છે:
$\mathop {\text{Limit}}\limits_{h \to 0^+} \frac{\tan(h - 1) \sin h}{h(h - 1)} = \frac{\tan(-1)}{-1} \times \mathop {\text{Limit}}\limits_{h \to 0^+} \frac{\sin h}{h} = \tan 1 \times 1 = \tan 1$.
ડાબી બાજુની લક્ષ $(x \to 0^-)$ માટે,$\{x\} = 1 + x$ જ્યાં $x$ એ નાની ઋણ કિંમત $-h$ $(h > 0)$ છે:
$\mathop {\text{Limit}}\limits_{h \to 0^+} \frac{\tan(1 - h - 1) \sin(1 - h)}{(1 - h)(1 - h - 1)} = \mathop {\text{Limit}}\limits_{h \to 0^+} \frac{\tan(-h) \sin(1 - h)}{(1 - h)(-h)} = \frac{\sin 1}{1} = \sin 1$.
જમણી બાજુની લક્ષ $(\tan 1)$ અને ડાબી બાજુની લક્ષ $(\sin 1)$ સમાન ન હોવાથી,લક્ષનું અસ્તિત્વ નથી.
147
AdvancedMCQ
$\mathop {Lim}\limits_{x \to \infty } \frac{2 + 2x + \sin 2x}{(2x + \sin 2x)e^{\sin x}}$ ની કિંમત શોધો:
A
શૂન્ય બરાબર
B
$1$ બરાબર
C
$-1$ બરાબર
D
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી

Solution

(D) આપણે લક્ષની કિંમત મેળવીએ: $\mathop {Lim}\limits_{x \to \infty } \frac{2 + 2x + \sin 2x}{(2x + \sin 2x)e^{\sin x}}$.
અંશ અને છેદને $x$ વડે ભાગતા:
$\mathop {Lim}\limits_{x \to \infty } \frac{\frac{2}{x} + 2 + \frac{\sin 2x}{x}}{(2 + \frac{\sin 2x}{x})e^{\sin x}}$.
જ્યારે $x \to \infty$,ત્યારે $\frac{2}{x} \to 0$ અને $\frac{\sin 2x}{x} \to 0$.
પદાવલિ $\mathop {Lim}\limits_{x \to \infty } \frac{2}{2e^{\sin x}} = \frac{1}{e^{\sin x}}$ માં પરિણમે છે.
જેમ $x \to \infty$ થાય છે,તેમ $\sin x$ એ $-1$ અને $1$ ની વચ્ચે દોલન કરે છે,તેથી $e^{\sin x}$ એ $e^{-1}$ અને $e^1$ ની વચ્ચે દોલન કરે છે.
આથી,લક્ષનું અસ્તિત્વ નથી.
148
AdvancedMCQ
$\mathop {Lim}\limits_{x \to c} f(x)$ અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી જ્યારે: (જ્યાં $[x]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય અને $\{x\}$ એ અપૂર્ણાંક ભાગ વિધેય દર્શાવે છે.)
A
$f(x) = [[x]] - [2x - 1], c = 3$
B
$f(x) = [x] - x, c = 1$
C
$f(x) = \{x\}^2 - \{-x\}^2, c = 0$
D
$(B)$ અને $(C)$ બંને

Solution

(D) વિકલ્પ $A$: $f(x) = [[x]] - [2x - 1]$ જ્યાં $c = 3$.
જમણી બાજુનું લક્ષ: $\lim_{h \to 0} f(3+h) = \lim_{h \to 0} [[3+h]] - [2(3+h)-1] = 3 - 5 = -2$.
ડાબી બાજુનું લક્ષ: $\lim_{h \to 0} f(3-h) = \lim_{h \to 0} [[3-h]] - [2(3-h)-1] = 2 - 4 = -2$.
અહીં $LHL = RHL$ હોવાથી લક્ષ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
વિકલ્પ $B$: $f(x) = [x] - x$ જ્યાં $c = 1$.
જમણી બાજુનું લક્ષ: $\lim_{h \to 0} f(1+h) = \lim_{h \to 0} [1+h] - (1+h) = 1 - 1 = 0$.
ડાબી બાજુનું લક્ષ: $\lim_{h \to 0} f(1-h) = \lim_{h \to 0} [1-h] - (1-h) = 0 - 1 = -1$.
અહીં $LHL \neq RHL$ હોવાથી લક્ષ અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી.
વિકલ્પ $C$: $f(x) = \{x\}^2 - \{-x\}^2$ જ્યાં $c = 0$.
જમણી બાજુનું લક્ષ: $\lim_{h \to 0} f(0+h) = \lim_{h \to 0} (h)^2 - (1-h)^2 = 0 - 1 = -1$.
ડાબી બાજુનું લક્ષ: $\lim_{h \to 0} f(0-h) = \lim_{h \to 0} (1-h)^2 - (h)^2 = 1 - 0 = 1$.
અહીં $LHL \neq RHL$ હોવાથી લક્ષ અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી.
તેથી,$(B)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.
149
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = \frac{x \cdot 2^x - x}{1 - \cos x}$ અને $g(x) = 2^x \sin \left( \frac{\ln 2}{2^x} \right)$,તો:
A
$\lim_{x \to 0} f(x) = \ln 2$
B
$\lim_{x \to \infty} g(x) = \ln 2$
C
$\lim_{x \to 0} f(x) = \ln 4$
D
$(B)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે

Solution

(D) $f(x) = \frac{x(2^x - 1)}{1 - \cos x} = \frac{x(2^x - 1)}{2 \sin^2(x/2)}$ માટે.
જ્યારે $x \to 0$,ત્યારે $f(x) = \frac{x(2^x - 1)}{2 (x/2)^2} = \frac{x(2^x - 1)}{x^2/2} = 2 \frac{2^x - 1}{x}$.
પ્રમાણિત લક્ષ $\lim_{x \to 0} \frac{a^x - 1}{x} = \ln a$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\lim_{x \to 0} f(x) = 2 \ln 2 = \ln 4$ મળે છે.
આમ,વિકલ્પ $(C)$ સાચો છે.
$g(x) = 2^x \sin \left( \frac{\ln 2}{2^x} \right)$ માટે,જ્યારે $x \to \infty$,ત્યારે $2^x \to \infty$,તેથી $\frac{\ln 2}{2^x} \to 0$.
ધારો કે $u = \frac{\ln 2}{2^x}$,તો $g(x) = \frac{\ln 2}{u} \sin(u) = \ln 2 \cdot \frac{\sin u}{u}$.
જ્યારે $x \to \infty$,ત્યારે $u \to 0$,તેથી $\lim_{x \to \infty} g(x) = \ln 2 \cdot 1 = \ln 2$.
આમ,વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.
તેથી,$(D)$ સાચો વિકલ્પ છે.

Limits — Concept of limits, Evaluation of algebric limits · Frequently Asked Questions

1Are these Limits questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Limits Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.