Gujarati

De Moivre's theorem and Roots of unity Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 4-1.Complex numbers · De Moivre's theorem and Roots of unity

390+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 47 of 390 questions in Gujarati

201
MediumMCQ
જો $x^6 = (\sqrt{3} - i)^5$ હોય,તો તેના તમામ બીજનો ગુણાકાર શું થાય?
A
$2^5(\sqrt{3} + i)$
B
$\frac{2^6}{\sqrt{3} + i}$
C
$2^6(\sqrt{3} - i)$
D
$\frac{2^6}{\sqrt{3} - i}$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $x^6 = (\sqrt{3} - i)^5$ છે.
ધારો કે $z = \sqrt{3} - i$.
ધ્રુવીય સ્વરૂપમાં $z = 2e^{-i\pi/6}$.
તેથી $z^5 = 2^5 e^{-i5\pi/6}$.
સમીકરણ $x^6 = 2^5 e^{-i5\pi/6}$ છે.
$x^n = A$ પ્રકારના સમીકરણ માટે,બીજનો ગુણાકાર $(-1)^{n-1} A$ થાય છે.
અહીં $n = 6$ અને $A = 2^5 e^{-i5\pi/6}$.
બીજનો ગુણાકાર $= -2^5 e^{-i5\pi/6} = 2^5 e^{i\pi/6} = 16(\sqrt{3} + i) = \frac{2^6}{\sqrt{3} - i}$.
202
MediumMCQ
$(1+\sqrt{3}i)^6-(\sqrt{3}+i)^6=$
A
$0$
B
$32$
C
$64$
D
$128$

Solution

(D) ધારો કે $z_1 = 1+\sqrt{3}i$. આપણે તેને ધ્રુવીય સ્વરૂપમાં $z_1 = 2(\cos(\frac{\pi}{3}) + i\sin(\frac{\pi}{3}))$ તરીકે લખી શકીએ.
ડી મોઇવરના પ્રમેય મુજબ,$z_1^6 = 2^6(\cos(6 \times \frac{\pi}{3}) + i\sin(6 \times \frac{\pi}{3})) = 64(\cos(2\pi) + i\sin(2\pi)) = 64(1+0) = 64$.
ધારો કે $z_2 = \sqrt{3}+i$. આપણે તેને ધ્રુવીય સ્વરૂપમાં $z_2 = 2(\cos(\frac{\pi}{6}) + i\sin(\frac{\pi}{6}))$ તરીકે લખી શકીએ.
ડી મોઇવરના પ્રમેય મુજબ,$z_2^6 = 2^6(\cos(6 \times \frac{\pi}{6}) + i\sin(6 \times \frac{\pi}{6})) = 64(\cos(\pi) + i\sin(\pi)) = 64(-1+0) = -64$.
તેથી,$(1+\sqrt{3}i)^6-(\sqrt{3}+i)^6 = 64 - (-64) = 64 + 64 = 128$.
203
MediumMCQ
જો સમીકરણ $\left(\frac{\sqrt{3}+i}{\sqrt{3}-i}\right)^{n}=-1$ નું સમાધાન કરતો ન્યૂનતમ ધન પૂર્ણાંક $n$ એ $p$ હોય અને સમીકરણ $\left(\frac{1-\sqrt{3} i}{1+\sqrt{3} i}\right)^m=\operatorname{cis} \frac{2 \pi}{3}$ નું સમાધાન કરતો ન્યૂનતમ ધન પૂર્ણાંક $m$ એ $q$ હોય,તો $\sqrt{p^2+q^2}=$
A
$5$
B
$10$
C
$\sqrt{13}$
D
$\sqrt{17}$

Solution

(C) પ્રથમ,પદ $\frac{\sqrt{3}+i}{\sqrt{3}-i}$ નું સાદું રૂપ આપો. અંશ અને છેદને $\sqrt{3}+i$ વડે ગુણતા,આપણને $\frac{(\sqrt{3}+i)^2}{3+1} = \frac{3-1+2\sqrt{3}i}{4} = \frac{1}{2} + i\frac{\sqrt{3}}{2} = e^{i\pi/3}$ મળે છે.
આપેલ છે કે $(e^{i\pi/3})^n = -1 = e^{i\pi}$,તેથી $n\pi/3 = \pi + 2k\pi$. ન્યૂનતમ ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે,$n/3 = 1 \implies n = 3$. આમ,$p = 3$.
હવે,$\frac{1-\sqrt{3}i}{1+\sqrt{3}i}$ નું સાદું રૂપ આપો. $1-\sqrt{3}i$ વડે ગુણતા,આપણને $\frac{(1-\sqrt{3}i)^2}{1+3} = \frac{-2-2\sqrt{3}i}{4} = -\frac{1}{2} - i\frac{\sqrt{3}}{2} = e^{i4\pi/3}$ મળે છે.
આપેલ છે કે $(e^{i4\pi/3})^m = \operatorname{cis}(2\pi/3) = e^{i2\pi/3}$,તેથી $4m\pi/3 = 2\pi/3 + 2k\pi$. $2\pi/3$ વડે ભાગતા,$2m = 1 + 3k$ મળે. $k=1$ માટે,$2m = 4 \implies m = 2$. આમ,$q = 2$.
અંતે,$\sqrt{p^2+q^2} = \sqrt{3^2+2^2} = \sqrt{9+4} = \sqrt{13}$.
204
MediumMCQ
જો $(\sqrt{3}-i)^{n}=2^{n}, n \in N$ હોય,તો $n$ ની ન્યૂનતમ શક્ય કિંમત શોધો.
A
$3$
B
$4$
C
$6$
D
$12$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $(\sqrt{3}-i)^{n}=2^{n}$ છે.
સૌ પ્રથમ,સંકર સંખ્યા $z = \sqrt{3}-i$ ને ધ્રુવીય સ્વરૂપમાં દર્શાવો.
માનાંક $|z| = \sqrt{(\sqrt{3})^2 + (-1)^2} = \sqrt{3+1} = 2$ છે.
કોણ $\theta$ માટે $\tan \theta = \frac{-1}{\sqrt{3}}$ છે,જેનો અર્થ છે કે $\theta = -\frac{\pi}{6}$ (કારણ કે તે ચોથા ચરણમાં છે).
આમ,$z = 2(\cos(-\frac{\pi}{6}) + i \sin(-\frac{\pi}{6})) = 2e^{-i\pi/6}$.
આને સમીકરણમાં મૂકતા: $(2e^{-i\pi/6})^n = 2^n$.
$2^n e^{-in\pi/6} = 2^n$.
$2^n$ વડે ભાગતા,આપણને $e^{-in\pi/6} = 1$ મળે છે.
આનો અર્થ એ છે કે $-\frac{n\pi}{6} = 2k\pi$,જ્યાં $k$ કોઈ પૂર્ણાંક છે.
$n = -12k$.
કારણ કે $n \in N$ (પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ),$n$ ની સૌથી નાની ધન કિંમત $k = -1$ લેતા મળે છે,જે $n = 12$ છે.
205
MediumMCQ
$(1+\sqrt{5}+i \sqrt{10-2 \sqrt{5}})^5=$
A
$1024$
B
$-1024$
C
$512$
D
$-512$

Solution

(B) ધારો કે $z = 1+\sqrt{5}+i \sqrt{10-2 \sqrt{5}}$.
આપણે $z$ ને ધ્રુવીય સ્વરૂપ $z = r(\cos \theta + i \sin \theta)$ માં લખી શકીએ.
અહીં,$r = |z| = \sqrt{(1+\sqrt{5})^2 + (10-2\sqrt{5})} = \sqrt{1+5+2\sqrt{5} + 10-2\sqrt{5}} = \sqrt{16} = 4$.
તેથી $z = 4(\frac{1+\sqrt{5}}{4} + i \frac{\sqrt{10-2\sqrt{5}}}{4})$.
નોંધો કે $\cos(36^\circ) = \frac{1+\sqrt{5}}{4}$ અને $\sin(36^\circ) = \frac{\sqrt{10-2\sqrt{5}}}{4}$.
તેથી,$z = 4(\cos 36^\circ + i \sin 36^\circ) = 4e^{i \pi/5}$.
તેથી $z^5 = (4e^{i \pi/5})^5 = 4^5 e^{i \pi} = 1024(\cos \pi + i \sin \pi) = 1024(-1 + 0) = -1024$.
206
MediumMCQ
$(-8-8 \sqrt{3} i)^{1/4}$ ના બે મૂલ્યો કયા છે?
A
$\sqrt{3}-i, -1-\sqrt{3} i$
B
$\sqrt{3}+i, 1+\sqrt{3} i$
C
$-\sqrt{3}+i, \sqrt{3}+i$
D
$1-\sqrt{3} i, \sqrt{3}+i$

Solution

(A) $z = -8-8 \sqrt{3} i$ લો. ધ્રુવીય સ્વરૂપમાં $z = 16(\cos(\frac{4 \pi}{3}) + i \sin(\frac{4 \pi}{3}))$ છે.
$z^{1/4} = 2(\cos(\frac{\pi}{3} + \frac{k \pi}{2}) + i \sin(\frac{\pi}{3} + \frac{k \pi}{2}))$ માટે $k = 0, 1, 2, 3$.
$k=0$ માટે: $1 + i \sqrt{3}$.
$k=1$ માટે: $-\sqrt{3} + i$.
$k=2$ માટે: $-1 - i \sqrt{3}$.
$k=3$ માટે: $\sqrt{3} - i$.
આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
207
DifficultMCQ
સંકર સંખ્યા $(1+i)^{3/4}$ ના ચાર મૂલ્યોનો ગુણાકાર શું થાય?
A
$2(1+i)$
B
$2(1-i)$
C
$2^3(1+i)$
D
$2^3(1-i)$

Solution

(B) ધારો કે $z = (1+i)^{3/4}$. પ્રથમ,$1+i$ ને ધ્રુવીય સ્વરૂપમાં દર્શાવો: $1+i = \sqrt{2} e^{i(\pi/4 + 2k\pi)}$.
તેથી,$z = (\sqrt{2})^{3/4} e^{i \frac{3}{4}(\pi/4 + 2k\pi)} = 2^{3/8} e^{i(\frac{3\pi}{16} + \frac{3k\pi}{2})}$ જ્યાં $k = 0, 1, 2, 3$.
આ ચાર મૂલ્યોનો ગુણાકાર $P = \prod_{k=0}^{3} 2^{3/8} e^{i(\frac{3\pi}{16} + \frac{3k\pi}{2})} = (2^{3/8})^4 e^{i \sum_{k=0}^{3} (\frac{3\pi}{16} + \frac{3k\pi}{2})}$ છે.
$P = 2^{3/2} e^{i (4 \cdot \frac{3\pi}{16} + \frac{3\pi}{2} \cdot \frac{3(4)}{2})} = 2^{3/2} e^{i (\frac{3\pi}{4} + 9\pi)} = 2^{3/2} e^{i (\frac{3\pi}{4} + \pi)} = 2^{3/2} e^{i (7\pi/4)}$.
કારણ કે $e^{i(7\pi/4)} = \cos(7\pi/4) + i \sin(7\pi/4) = \frac{1}{\sqrt{2}} - i \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{1-i}{\sqrt{2}}$.
$P = 2^{3/2} \cdot \frac{1-i}{\sqrt{2}} = 2^1 (1-i) = 2(1-i)$.
208
MediumMCQ
$\frac{(\cos a+i \sin a)^6}{(\sin b+i \cos b)^8}$ નો વાસ્તવિક ભાગ શોધો.
A
$\sin (6 a-8 b)$
B
$\cos (6 a-8 b)$
C
$\sin (6 a+8 b)$
D
$\cos (6 a+8 b)$

Solution

(D) આપેલ પદ: $Z = \frac{(\cos a+i \sin a)^6}{(\sin b+i \cos b)^8}$
ડી મોઇવરના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,અંશ $(\cos a+i \sin a)^6 = \cos(6a) + i \sin(6a) = e^{i6a}$ થાય.
છેદ માટે,$\sin b + i \cos b = i(\cos b - i \sin b) = i e^{-ib}$ થાય.
તેથી,$(\sin b + i \cos b)^8 = i^8 (e^{-ib})^8 = 1 \cdot e^{-i8b} = e^{-i8b}$ થાય.
આ કિંમતો મૂકતા: $Z = \frac{e^{i6a}}{e^{-i8b}} = e^{i(6a+8b)}$.
ઓઇલરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $Z = \cos(6a+8b) + i \sin(6a+8b)$.
તેથી વાસ્તવિક ભાગ $\cos(6a+8b)$ છે.
209
EasyMCQ
કિંમત શોધો: $[\sqrt{2}(\cos 56^{\circ} 15^{\prime} + i \sin 56^{\circ} 15^{\prime})]^8$
A
$1$
B
$i$
C
$16$
D
$16i$

Solution

(D) ડી મોઇવરના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,$[r(\cos \theta + i \sin \theta)]^n = r^n(\cos n\theta + i \sin n\theta)$.
આપેલ પદાવલિ: $[\sqrt{2}(\cos 56^{\circ} 15^{\prime} + i \sin 56^{\circ} 15^{\prime})]^8$.
અહીં,$r = \sqrt{2}$,$\theta = 56^{\circ} 15^{\prime} = 56.25^{\circ}$,અને $n = 8$.
પ્રમેય લાગુ પાડતા:
$= (\sqrt{2})^8 [\cos(8 \times 56.25^{\circ}) + i \sin(8 \times 56.25^{\circ})]$.
$= 2^4 [\cos(450^{\circ}) + i \sin(450^{\circ})]$.
કારણ કે $450^{\circ} = 360^{\circ} + 90^{\circ}$,તેથી $\cos(450^{\circ}) = \cos(90^{\circ}) = 0$ અને $\sin(450^{\circ}) = \sin(90^{\circ}) = 1$.
$= 16(0 + i(1)) = 16i$.
210
EasyMCQ
જો $z = \cos \theta + i \sin \theta$ હોય,તો $z^r + (\bar{z})^r = $
A
$ \cos r \theta $
B
$ 2 \cos r \theta $
C
$ \sin r \theta $
D
$ 2 \sin r \theta $

Solution

(B) આપેલ છે કે $z = \cos \theta + i \sin \theta$.
ડી મોઇવરના પ્રમેય મુજબ,$z^r = (\cos \theta + i \sin \theta)^r = \cos(r \theta) + i \sin(r \theta)$.
અનુબદ્ધ સંકર સંખ્યા $\bar{z} = \cos \theta - i \sin \theta$ છે.
તેથી,$(\bar{z})^r = (\cos \theta - i \sin \theta)^r = \cos(r \theta) - i \sin(r \theta)$.
આ બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$z^r + (\bar{z})^r = (\cos(r \theta) + i \sin(r \theta)) + (\cos(r \theta) - i \sin(r \theta)) = 2 \cos(r \theta)$.
211
DifficultMCQ
કોઈપણ વાસ્તવિક સંખ્યા $n \in \mathbb{R}$ માટે,$(\cosh x + \sinh x)^n =$
A
$\cosh nx - \sinh nx$
B
$\cosh nx + \sinh nx$
C
$\cosh^2 nx + 2 \sinh nx$
D
$\cosh nx - \sinh nx$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $\cosh x = \frac{e^x + e^{-x}}{2}$ અને $\sinh x = \frac{e^x - e^{-x}}{2}$.
આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$(\cosh x + \sinh x)^n = \left( \frac{e^x + e^{-x}}{2} + \frac{e^x - e^{-x}}{2} \right)^n$
$= \left( \frac{2e^x}{2} \right)^n = (e^x)^n = e^{nx}$.
હાયપરબોલિક વિધેયોની વ્યાખ્યાનો ઉપયોગ કરતા:
$e^{nx} = \cosh nx + \sinh nx$.
212
MediumMCQ
$(\sin \theta - i \cos \theta)^3$ ની કિંમત શું થાય?
A
$i^3(\cos 3 \theta + i \sin 3 \theta)$
B
$\cos 3 \theta + i \sin 3 \theta$
C
$\sin 3 \theta - i \cos 3 \theta$
D
$(-i)^3(\cos 3 \theta + i \sin 3 \theta)$

Solution

(D) આપેલ પદ $(\sin \theta - i \cos \theta)^3$ છે.
પદમાંથી $-i$ સામાન્ય લેતા:
$(\sin \theta - i \cos \theta) = -i (\cos \theta + i \sin \theta)$.
હવે,આનો ઘન કરતા:
$[-i (\cos \theta + i \sin \theta)]^3 = (-i)^3 (\cos \theta + i \sin \theta)^3$.
ડી મોઇવરના પ્રમેય મુજબ,$(\cos \theta + i \sin \theta)^n = \cos n \theta + i \sin n \theta$:
$= (-i)^3 (\cos 3 \theta + i \sin 3 \theta)$.
કારણ કે $(-i)^3 = -i^3 = -(-i) = i$,તેથી પદ $i(\cos 3 \theta + i \sin 3 \theta) = i \cos 3 \theta - \sin 3 \theta$ થાય.
213
MediumMCQ
$(\cos 4 + i \sin 4 + 1)^{2020}$ નો વાસ્તવિક ભાગ $.........$ છે.
A
$2^{2020} \cos^{2020} 2 \cos 2020$
B
$2^{2020} \cos^{2020} 2 \cos 4040$
C
$2^{1020} \cos^{2020} 2 \cos 4040$
D
$2^{2020} \cos^{2020} 1 \cos 2020$

Solution

(B) આપેલ પદ: $(\cos 4 + i \sin 4 + 1)^{2020}$.
નિત્યસમ $1 + \cos 2A = 2 \cos^2 A$ અને $\sin 2A = 2 \sin A \cos A$ નો ઉપયોગ કરતા:
$(\cos 4 + 1) + i \sin 4 = 2 \cos^2 2 + 2i \sin 2 \cos 2$.
$2 \cos 2$ સામાન્ય લેતા:
$2 \cos 2 (\cos 2 + i \sin 2)$.
તેનો $2020$ ઘાત લેતા:
$[2 \cos 2 (\cos 2 + i \sin 2)]^{2020} = 2^{2020} \cos^{2020} 2 (\cos 2 + i \sin 2)^{2020}$.
ડી મોઇવરના પ્રમેય મુજબ,$(\cos \theta + i \sin \theta)^n = \cos(n\theta) + i \sin(n\theta)$:
$2^{2020} \cos^{2020} 2 (\cos(2020 \times 2) + i \sin(2020 \times 2)) = 2^{2020} \cos^{2020} 2 (\cos 4040 + i \sin 4040)$.
તેથી વાસ્તવિક ભાગ $2^{2020} \cos^{2020} 2 \cos 4040$ છે.
214
EasyMCQ
$(1-i \sqrt{3})^9$ ની કિંમત શું છે?
A
$2^9$
B
$-2^9$
C
$2^9 i$
D
$-2^9 i$

Solution

(B) આપેલ પદ: $(1-i \sqrt{3})^9$
આને આ રીતે લખી શકાય: $2^9 \left(\frac{1-i \sqrt{3}}{2}\right)^9$
$= 2^9 \left(\frac{1}{2} - i \frac{\sqrt{3}}{2}\right)^9$
ધ્રુવીય સ્વરૂપનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{1}{2} - i \frac{\sqrt{3}}{2} = \cos\left(-\frac{\pi}{3}\right) + i \sin\left(-\frac{\pi}{3}\right)$
તેથી,$2^9 \left[\cos\left(-\frac{\pi}{3}\right) + i \sin\left(-\frac{\pi}{3}\right)\right]^9$
ડી મોઇવરના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,$(\cos \theta + i \sin \theta)^n = \cos(n\theta) + i \sin(n\theta)$:
$= 2^9 [\cos(-3\pi) + i \sin(-3\pi)]$
$= 2^9 [\cos(3\pi) - i \sin(3\pi)]$
કારણ કે $\cos(3\pi) = -1$ અને $\sin(3\pi) = 0$:
$= 2^9 [-1 - 0] = -2^9$
215
MediumMCQ
$\left(\frac{\sqrt{6}-\sqrt{2}}{4}+\frac{\sqrt{6}+\sqrt{2}}{4} i\right)^{2020} =$
A
$\frac{1}{2}+\frac{\sqrt{3}}{2} i$
B
$\frac{-1}{2}+\frac{\sqrt{3}}{2} i$
C
$\frac{-1}{2}-\frac{\sqrt{3}}{2} i$
D
$\frac{1}{2}-\frac{\sqrt{3}}{2} i$

Solution

(D) આપેલ પદ: $z = \left(\frac{\sqrt{6}-\sqrt{2}}{4}+i \frac{\sqrt{6}+\sqrt{2}}{4}\right)^{2020}$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos \frac{5 \pi}{12} = \frac{\sqrt{6}-\sqrt{2}}{4}$ અને $\sin \frac{5 \pi}{12} = \frac{\sqrt{6}+\sqrt{2}}{4}$.
તેથી,$z = \left(\cos \frac{5 \pi}{12} + i \sin \frac{5 \pi}{12}\right)^{2020}$.
ડી મોઇવરના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,$(\cos \theta + i \sin \theta)^n = \cos(n \theta) + i \sin(n \theta)$:
$z = \cos \left(2020 \times \frac{5 \pi}{12}\right) + i \sin \left(2020 \times \frac{5 \pi}{12}\right)$
$z = \cos \left(\frac{2525 \pi}{3}\right) + i \sin \left(\frac{2525 \pi}{3}\right)$
કારણ કે $\frac{2525 \pi}{3} = 842 \pi - \frac{\pi}{3}$,
$z = \cos \left(-\frac{\pi}{3}\right) + i \sin \left(-\frac{\pi}{3}\right)$
$z = \cos \frac{\pi}{3} - i \sin \frac{\pi}{3} = \frac{1}{2} - \frac{\sqrt{3}}{2} i$.
216
MediumMCQ
$\frac{(\sin \frac{\pi}{8} + i \cos \frac{\pi}{8})^8}{(\sin \frac{\pi}{8} - i \cos \frac{\pi}{8})^8}$ ની કિંમત શોધો.
A
$i$
B
$-i$
C
$1$
D
$2$

Solution

(C) આપેલ પદાવલિ $E = \frac{(\sin \frac{\pi}{8} + i \cos \frac{\pi}{8})^8}{(\sin \frac{\pi}{8} - i \cos \frac{\pi}{8})^8}$ છે.
અંશમાંથી $i$ અને છેદમાંથી $-i$ સામાન્ય લેતા:
$E = \frac{[i(\cos \frac{\pi}{8} - i \sin \frac{\pi}{8})]^8}{[(-i)(\cos \frac{\pi}{8} + i \sin \frac{\pi}{8})]^8}$.
$i^8 = 1$ અને $(-i)^8 = 1$ હોવાથી,પદાવલિ નીચે મુજબ સરળ બને છે:
$E = \frac{(\cos \frac{\pi}{8} - i \sin \frac{\pi}{8})^8}{(\cos \frac{\pi}{8} + i \sin \frac{\pi}{8})^8}$.
ઓઈલરના સૂત્ર $e^{i\theta} = \cos \theta + i \sin \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$E = \frac{(e^{-i\pi/8})^8}{(e^{i\pi/8})^8} = \frac{e^{-i\pi}}{e^{i\pi}}$.
$e^{i\pi} = -1$ અને $e^{-i\pi} = -1$ હોવાથી,
$E = \frac{-1}{-1} = 1$.
217
DifficultMCQ
ધારો કે $z = \cos \theta + i \sin \theta$. તો,$\theta = 2^{\circ}$ પર $\sum_{m=1}^{15} \text{Im}(z^{2m-1})$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\frac{1}{\sin 2^{\circ}}$
B
$\frac{1}{3 \sin 2^{\circ}}$
C
$\frac{1}{2 \sin 2^{\circ}}$
D
$\frac{1}{4 \sin 2^{\circ}}$

Solution

(D) આપેલ છે $z = \cos \theta + i \sin \theta = e^{i \theta}$.
ડી મોઇવરના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,$z^{2m-1} = \cos((2m-1)\theta) + i \sin((2m-1)\theta)$.
તેથી,$\text{Im}(z^{2m-1}) = \sin((2m-1)\theta)$.
આપણે $S = \sum_{m=1}^{15} \sin((2m-1)\theta) = \sin \theta + \sin 3\theta + \sin 5\theta + \dots + \sin 29\theta$ ની ગણતરી કરવાની છે.
આ સમાંતર શ્રેણીમાં સાઈનનો સરવાળો છે જ્યાં પ્રથમ પદ $a = \theta$,સામાન્ય તફાવત $d = 2\theta$,અને પદોની સંખ્યા $n = 15$ છે.
સરવાળા માટેનું સૂત્ર $S = \frac{\sin(n d / 2)}{\sin(d / 2)} \sin(a + (n-1)d / 2)$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $S = \frac{\sin(15 \cdot 2\theta / 2)}{\sin(2\theta / 2)} \sin(\theta + (15-1)2\theta / 2) = \frac{\sin(15\theta)}{\sin \theta} \sin(\theta + 14\theta) = \frac{\sin^2(15\theta)}{\sin \theta}$.
$\theta = 2^{\circ}$ માટે,$15\theta = 30^{\circ}$.
$S = \frac{\sin^2(30^{\circ})}{\sin 2^{\circ}} = \frac{(1/2)^2}{\sin 2^{\circ}} = \frac{1/4}{\sin 2^{\circ}} = \frac{1}{4 \sin 2^{\circ}}$.
218
DifficultMCQ
જો $\alpha, \beta$ એ સમીકરણ $x^2-2x+4=0$ ના બીજ હોય,તો કોઈપણ $n \in N$ માટે $\alpha^n+\beta^n = \ldots \cos \left(\frac{n\pi}{3}\right)$.
A
$2^n$
B
$2^{n+1}$
C
$2^{n-1}$
D
$2^{n-2}$

Solution

(B) આપેલ દ્વિઘાત સમીકરણ $x^2-2x+4=0$ છે.
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,બીજ $\alpha, \beta = \frac{2 \pm \sqrt{4-16}}{2} = \frac{2 \pm 2\sqrt{3}i}{2} = 1 \pm i\sqrt{3}$ મળે છે.
બીજને ધ્રુવીય સ્વરૂપમાં દર્શાવતા:
$\alpha = 2\left(\cos \frac{\pi}{3} + i \sin \frac{\pi}{3}\right)$ અને $\beta = 2\left(\cos \left(-\frac{\pi}{3}\right) + i \sin \left(-\frac{\pi}{3}\right)\right)$.
ડી મોઇવરના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,$\alpha^n + \beta^n = 2^n \left(\cos \frac{n\pi}{3} + i \sin \frac{n\pi}{3}\right) + 2^n \left(\cos \left(-\frac{n\pi}{3}\right) + i \sin \left(-\frac{n\pi}{3}\right)\right)$.
$\cos(-\theta) = \cos \theta$ અને $\sin(-\theta) = -\sin \theta$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$\alpha^n + \beta^n = 2^n \left(2 \cos \frac{n\pi}{3}\right) = 2^{n+1} \cos \left(\frac{n\pi}{3}\right)$.
219
MediumMCQ
સંકર સંખ્યા $\left(\frac{2+i \sqrt{5}}{2-i \sqrt{5}}\right)^{10}+\left(\frac{2-i \sqrt{5}}{2+i \sqrt{5}}\right)^{10}$ નો માનાંક શોધો.
A
$2 \cos \left(20 \cos ^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)\right)$
B
$2 \sin \left(10 \cos ^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)\right)$
C
$2 \cos \left(10 \cos ^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)\right)$
D
$2 \sin \left(20 \cos ^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)\right)$

Solution

(A) ધારો કે $z = \left(\frac{2+i \sqrt{5}}{2-i \sqrt{5}}\right)^{10} + \left(\frac{2-i \sqrt{5}}{2+i \sqrt{5}}\right)^{10}$.
ધારો કે $2 = r \cos \theta$ અને $\sqrt{5} = r \sin \theta$. તેથી $r = \sqrt{2^2 + (\sqrt{5})^2} = 3$.
તેથી,$\cos \theta = \frac{2}{3}$ અને $\sin \theta = \frac{\sqrt{5}}{3}$.
પદાવલિ $z = \left(\frac{\cos \theta + i \sin \theta}{\cos \theta - i \sin \theta}\right)^{10} + \left(\frac{\cos \theta - i \sin \theta}{\cos \theta + i \sin \theta}\right)^{10}$ બને છે.
ડી મોઇવરના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,$z = (e^{i2\theta})^{10} + (e^{-i2\theta})^{10} = 2 \cos(20\theta)$.
$\cos \theta = \frac{2}{3}$ હોવાથી,$\theta = \cos^{-1}(\frac{2}{3})$.
તેથી,$|z| = 2 \cos(20 \cos^{-1}(\frac{2}{3}))$,કારણ કે $20\theta$ પ્રથમ ચરણમાં છે જ્યાં કોસાઇન ધન છે.
220
MediumMCQ
$\left(\frac{1+\cos (3 \theta)+i \sin (3 \theta)}{1+\cos (3 \theta)-i \sin (3 \theta)}\right)^{20} = ?$
A
$\cos (60 \theta)+i \sin (60 \theta)$
B
$\cos (60 \theta)-i \sin (60 \theta)$
C
$\cos (20 \theta)+i \sin (20 \theta)$
D
$\cos (20 \theta)-i \sin (20 \theta)$

Solution

(A) ધારો કે $z = \frac{1+\cos (3 \theta)+i \sin (3 \theta)}{1+\cos (3 \theta)-i \sin (3 \theta)}$.
નિત્યસમ $1+\cos (2A) = 2\cos^2 A$ અને $\sin (2A) = 2\sin A \cos A$ નો ઉપયોગ કરતા:
$z = \frac{2\cos^2(\frac{3\theta}{2}) + i 2\sin(\frac{3\theta}{2})\cos(\frac{3\theta}{2})}{2\cos^2(\frac{3\theta}{2}) - i 2\sin(\frac{3\theta}{2})\cos(\frac{3\theta}{2})}$
$z = \frac{2\cos(\frac{3\theta}{2}) [\cos(\frac{3\theta}{2}) + i\sin(\frac{3\theta}{2})]}{2\cos(\frac{3\theta}{2}) [\cos(\frac{3\theta}{2}) - i\sin(\frac{3\theta}{2})]}$
$z = \frac{\cos(\frac{3\theta}{2}) + i\sin(\frac{3\theta}{2})}{\cos(\frac{3\theta}{2}) - i\sin(\frac{3\theta}{2})} = \frac{e^{i(3\theta/2)}}{e^{-i(3\theta/2)}} = e^{i(3\theta/2 + 3\theta/2)} = e^{i(3\theta)}$.
તેથી,$z^{20} = (e^{i(3\theta)})^{20} = e^{i(60\theta)} = \cos(60\theta) + i\sin(60\theta)$.
221
MediumMCQ
સમીકરણ $x^{11}-x^6-x^5+1=0$ ના સંકર બીજો પૈકીનું એક બીજ કયું છે?
A
$\operatorname{cis} \frac{3 \pi}{5}$
B
$\operatorname{cis} \frac{\pi}{3}$
C
$\operatorname{cis} \frac{5 \pi}{6}$
D
$\operatorname{cis} \frac{7 \pi}{5}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $x^{11}-x^6-x^5+1=0$ છે.
અવયવ પાડતા:
$x^6(x^5-1) - 1(x^5-1) = 0$
$(x^6-1)(x^5-1) = 0$
આથી $x^6=1$ અથવા $x^5=1$.
બીજો $x = \operatorname{cis}(\frac{2k\pi}{6})$ જ્યાં $k \in \{0, 1, 2, 3, 4, 5\}$ અથવા $x = \operatorname{cis}(\frac{2r\pi}{5})$ જ્યાં $r \in \{0, 1, 2, 3, 4\}$ દ્વારા મળે છે.
$k=1$ માટે,$x = \operatorname{cis}(\frac{2\pi}{6}) = \operatorname{cis}(\frac{\pi}{3})$.
આમ,$\operatorname{cis}(\frac{\pi}{3})$ એ એક સંકર બીજ છે.
222
MediumMCQ
$\sum_{k=1}^6 \left[ \sin \frac{2 k \pi}{7} - i \cos \frac{2 k \pi}{7} \right]$ ની કિંમત શોધો.
A
$-1$
B
$0$
C
$-i$
D
$i$

Solution

(D) આપેલ છે,$S = \sum_{k=1}^6 \left[ \sin \frac{2 k \pi}{7} - i \cos \frac{2 k \pi}{7} \right]$
$-i$ સામાન્ય લેતા:
$S = \sum_{k=1}^6 (-i) \left( \cos \frac{2 k \pi}{7} + i \sin \frac{2 k \pi}{7} \right)$
ધારો કે $\omega = e^{i \frac{2 \pi}{7}} = \cos \frac{2 \pi}{7} + i \sin \frac{2 \pi}{7}$.
$S = -i \sum_{k=1}^6 \omega^k$
આ એક સમગુણોત્તર શ્રેણી છે:
$S = -i \left( \omega + \omega^2 + \dots + \omega^6 \right)$
કારણ કે $\omega$ એ એકમનું $7$ મું મૂળ છે,$1 + \omega + \omega^2 + \dots + \omega^6 = 0$.
તેથી,$\omega + \omega^2 + \dots + \omega^6 = -1$.
આ કિંમત $S$ માં મૂકતા:
$S = -i (-1) = i$.
223
DifficultMCQ
જો $x_n = \cos \frac{\pi}{2^n} + i \sin \frac{\pi}{2^n}$ હોય,તો $\prod_{n=1}^{\infty} x_n$ ની કિંમત શોધો.
A
$-1$
B
$1$
C
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
D
$\frac{i}{\sqrt{2}}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $x_n = \cos \frac{\pi}{2^n} + i \sin \frac{\pi}{2^n} = e^{i \frac{\pi}{2^n}}$.
આપણે ગુણાકાર $P = \prod_{n=1}^{\infty} x_n = \prod_{n=1}^{\infty} e^{i \frac{\pi}{2^n}}$ શોધવાનો છે.
ઘાતાંકના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$P = e^{i \sum_{n=1}^{\infty} \frac{\pi}{2^n}}$.
ઘાતાંકમાં રહેલ સરવાળો એ સમગુણોત્તર શ્રેણી છે: $\sum_{n=1}^{\infty} \frac{\pi}{2^n} = \pi \left( \frac{1/2}{1 - 1/2} \right) = \pi \left( \frac{1/2}{1/2} \right) = \pi$.
તેથી,$P = e^{i \pi}$.
ઓઈલરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$e^{i \pi} = \cos \pi + i \sin \pi = -1 + 0i = -1$.
224
MediumMCQ
જો $z$ એ $x^7=1$ નું અવાસ્તવિક બીજ હોય,તો $1+3z+5z^2+7z^3+9z^4+11z^5+13z^6=$
A
$\frac{14}{1-z}$
B
$\frac{-14}{1-z}$
C
$\frac{15}{1-z}$
D
$\frac{-15}{1-z}$

Solution

(B) ધારો કે $S = 1+3z+5z^2+7z^3+9z^4+11z^5+13z^6$.
$z$ વડે ગુણતા,આપણને $zS = z+3z^2+5z^3+7z^4+9z^5+11z^6+13z^7$ મળે.
$z$ એ $x^7=1$ નું બીજ હોવાથી,$z^7=1$ થાય.
બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $(1-z)S = 1+2z+2z^2+2z^3+2z^4+2z^5+2z^6-13z^7$.
$z^7=1$ હોવાથી,આ $(1-z)S = 1+2(z+z^2+z^3+z^4+z^5+z^6)-13$ માં પરિણમે છે.
$1+z+z^2+z^3+z^4+z^5+z^6=0$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$z+z^2+z^3+z^4+z^5+z^6 = -1$ મળે.
આમ,$(1-z)S = 1+2(-1)-13 = 1-2-13 = -14$.
તેથી,$S = \frac{-14}{1-z}$.
225
MediumMCQ
જો $1, \omega, \omega^2$ એ એકમના ઘનમૂળ હોય,તો
$1(2+\frac{1}{\omega})(2+\frac{1}{\omega^2})+2(3+\frac{1}{\omega})(3+\frac{1}{\omega^2})+3(4+\frac{1}{\omega})(4+\frac{1}{\omega^2})+\ldots 10 \text{ પદો} =$
A
$3080$
B
$3465$
C
$3175$
D
$3715$

Solution

(B) શ્રેણીનું સામાન્ય પદ $T_n = n(n+1 + \frac{1}{\omega})(n+1 + \frac{1}{\omega^2})$ છે.
$\omega^3 = 1$ હોવાથી,$\frac{1}{\omega} = \omega^2$ અને $\frac{1}{\omega^2} = \omega$ થાય.
તેથી,$T_n = n(n+1 + \omega^2)(n+1 + \omega) = n((n+1)^2 + (n+1)(\omega + \omega^2) + \omega^3)$.
$1 + \omega + \omega^2 = 0$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$\omega + \omega^2 = -1$ મળે.
આમ,$T_n = n((n+1)^2 - (n+1) + 1) = n(n^2 + 2n + 1 - n - 1 + 1) = n(n^2 + n + 1) = n^3 + n^2 + n$.
$10$ પદોનો સરવાળો $\sum_{n=1}^{10} (n^3 + n^2 + n) = \sum n^3 + \sum n^2 + \sum n$ છે.
પ્રમાણિત સરવાળાના સૂત્રોનો ઉપયોગ કરતા:
$\sum_{n=1}^{10} n^3 = (\frac{10 \times 11}{2})^2 = 3025$.
$\sum_{n=1}^{10} n^2 = \frac{10 \times 11 \times 21}{6} = 385$.
$\sum_{n=1}^{10} n = \frac{10 \times 11}{2} = 55$.
કુલ સરવાળો $= 3025 + 385 + 55 = 3465$.
226
EasyMCQ
જો $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ હોય,તો $\frac{a+b \omega+c \omega^2}{c+a \omega+b \omega^2}+\frac{a+b \omega+c \omega^2}{b+c \omega+a \omega^2}$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$-2$
C
$1$
D
$-1$

Solution

(D) ધારો કે આપેલ પદાવલિ $E = \frac{a+b \omega+c \omega^2}{c+a \omega+b \omega^2}+\frac{a+b \omega+c \omega^2}{b+c \omega+a \omega^2}$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\omega^3 = 1$ અને $1+\omega+\omega^2 = 0$.
બીજા પદના અંશ અને છેદને $\omega$ વડે ગુણતા:
$E = \frac{a+b \omega+c \omega^2}{c+a \omega+b \omega^2} + \frac{a\omega+b \omega^2+c}{b\omega+c \omega^2+a} = (1+\omega) \left( \frac{a+b \omega+c \omega^2}{c+a \omega+b \omega^2} \right) = -\omega^2 \left( \frac{a+b \omega+c \omega^2}{c+a \omega+b \omega^2} \right) = -1$.
227
MediumMCQ
જો $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ હોય,તો $\cos \left(\sum_{k=1}^7(k-\omega)(k-\omega^2) \frac{\pi}{175}\right) =$
A
$-1$
B
$0$
C
$1$
D
$5$

Solution

(A) આપણે $\cos \left(\sum_{k=1}^7(k-\omega)(k-\omega^2) \frac{\pi}{175}\right)$ ની ગણતરી કરવાની છે.
$\omega^2+\omega+1=0$ અને $\omega^3=1$ હોવાથી,$(k-\omega)(k-\omega^2) = k^2 - k(\omega+\omega^2) + \omega^3 = k^2 - k(-1) + 1 = k^2+k+1$ થાય.
આમ,પદાવલિ $\cos \left(\frac{\pi}{175} \sum_{k=1}^7 (k^2+k+1)\right)$ બને છે.
સરવાળાની ગણતરી: $\sum_{k=1}^7 k^2 = \frac{7(8)(15)}{6} = 140$,$\sum_{k=1}^7 k = \frac{7(8)}{2} = 28$,અને $\sum_{k=1}^7 1 = 7$.
સરવાળો $= 140 + 28 + 7 = 175$.
તેથી,$\cos \left(\frac{\pi}{175} \times 175\right) = \cos(\pi) = -1$.
228
MediumMCQ
જો $1, \omega, \omega^2$ એ એકમના ઘનમૂળ હોય,$k$ એ ધન પૂર્ણાંક હોય અને $(1-\omega+\omega^2)^{3k} + (1-\omega^2+\omega)^{3k} = (1-\omega+\omega^2)^{3k+1} + (1+\omega-\omega^2)^{3k+1}$ હોય,તો $k=$
A
$r, r \in N$
B
$2r+1, r \in N$
C
$4r+1, r \in N$
D
$3r, r \in N$

Solution

(A) આપેલ છે કે $1+\omega+\omega^2 = 0$,તેથી $1+\omega^2 = -\omega$ અને $1+\omega = -\omega^2$.
આ કિંમતો પદાવલિમાં મૂકતા:
$(1-\omega+\omega^2)^{3k} + (1-\omega^2+\omega)^{3k} = (1-\omega+\omega^2)^{3k+1} + (1+\omega-\omega^2)^{3k+1}$
$(-2\omega)^{3k} + (-2\omega^2)^{3k} = (-2\omega)^{3k+1} + (-2\omega^2)^{3k+1}$
$(-2)^{3k} \omega^{3k} + (-2)^{3k} \omega^{6k} = (-2)^{3k+1} \omega^{3k+1} + (-2)^{3k+1} \omega^{2(3k+1)}$
કારણ કે $\omega^3 = 1$,તેથી $\omega^{3k} = 1$ અને $\omega^{6k} = 1$:
$(-2)^{3k}(1+1) = (-2)^{3k} \cdot (-2) \cdot (\omega + \omega^2)$
$2 = -2(\omega + \omega^2)$
કારણ કે $\omega + \omega^2 = -1$,આપણને $2 = -2(-1) = 2$ મળે છે.
આ વિધાન તમામ $k \in N$ માટે સત્ય છે. તેથી,$k = r$ જ્યાં $r \in N$.
229
EasyMCQ
જો $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ હોય,તો $\sin \left[\left(\omega^{10}+\omega^{23}\right) \pi-\frac{\pi}{4}\right]=$
A
$1 / \sqrt{2}$
B
$1 / 2$
C
$1$
D
$\sqrt{3} / 2$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ છે,તેથી $\omega^3 = 1$ અને $1 + \omega + \omega^2 = 0$.
પ્રથમ,$\omega$ ના ઘાતનું સાદુંરૂપ આપતા:
$\omega^{10} = (\omega^3)^3 \cdot \omega = \omega$
$\omega^{23} = (\omega^3)^7 \cdot \omega^2 = \omega^2$
હવે આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\sin \left[ (\omega + \omega^2) \pi - \frac{\pi}{4} \right]$
$\omega + \omega^2 = -1$ હોવાથી:
$\sin \left[ (-1) \pi - \frac{\pi}{4} \right] = \sin \left( -\frac{5\pi}{4} \right) = \frac{1}{\sqrt{2}}$
230
DifficultMCQ
જો $1, \omega, \omega^2$ એ એકમના ઘનમૂળ હોય,તો સમીકરણ $8z^3 - 12z^2 + 6z - 28 = 0$ ના બીજ કયા છે?
A
$2, 2\omega, 3\omega^2 + 1$
B
$2, \frac{3\omega + 1}{2}, \frac{3\omega^2 + 1}{2}$
C
$2, \frac{1 + 3\omega}{3}, \frac{1 + 3\omega^2}{3}$
D
$2, \frac{1 - \omega}{2}, \frac{1 - \omega^2}{2}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $8z^3 - 12z^2 + 6z - 28 = 0$ ...$(i)$
નિરીક્ષણ દ્વારા,$z = 2$ એ એક બીજ છે કારણ કે $8(8) - 12(4) + 6(2) - 28 = 0$.
સમીકરણને $(z - 2)$ વડે ભાગતા:
$(z - 2)(8z^2 + 4z + 14) = 0$
$(z - 2)(4z^2 + 2z + 7) = 0$
$4z^2 + 2z + 7 = 0$ માટે,બીજ $z = \frac{-1 \pm 3\sqrt{3}i}{4}$ મળે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\omega = \frac{-1 + i\sqrt{3}}{2}$ અને $\omega^2 = \frac{-1 - i\sqrt{3}}{2}$.
તેથી,$\frac{3\omega + 1}{2} = \frac{-1 + 3i\sqrt{3}}{4}$ અને $\frac{3\omega^2 + 1}{2} = \frac{-1 - 3i\sqrt{3}}{4}$.
આમ,બીજ $2, \frac{3\omega + 1}{2}, \frac{3\omega^2 + 1}{2}$ છે.
231
EasyMCQ
$(-1+i \sqrt{3})^{60} = ?$
A
$2^{60}$
B
$2^{59}$
C
$2^{61}$
D
$2^{30}$

Solution

(A) આપેલ પદાવલિ: $(-1+i \sqrt{3})^{60}$
આપણે તેને આ રીતે લખી શકીએ: $2^{60} \left( -\frac{1}{2} + i \frac{\sqrt{3}}{2} \right)^{60}$
ધારો કે $\omega = -\frac{1}{2} + i \frac{\sqrt{3}}{2}$ એ એકમનું ઘનમૂળ છે.
તેથી પદાવલિ થશે: $2^{60} \times \omega^{60}$
કારણ કે $\omega^3 = 1$,તેથી $\omega^{60} = (\omega^3)^{20} = 1^{20} = 1$.
આમ,$(-1+i \sqrt{3})^{60} = 2^{60} \times 1 = 2^{60}$.
232
EasyMCQ
જો $1, \omega, \omega^2$ એ એકમના ઘનમૂળ હોય,તો $(2-\omega)^2(2-\omega^2)^2(2-\omega^{10})^2(2-\omega^{11})^2=$
A
$-7^4$
B
$7^4$
C
$7^8$
D
$-7^8$

Solution

(B) આપેલ છે કે $1, \omega, \omega^2$ એ એકમના ઘનમૂળ છે,તેથી $1+\omega+\omega^2=0$ અને $\omega^3=1$ થાય.
$\omega$ ની ઘાતનું સાદું રૂપ આપતા: $\omega^{10} = \omega$ અને $\omega^{11} = \omega^2$.
આ કિંમતો પદાવલિમાં મૂકતા:
$(2-\omega)^2(2-\omega^2)^2(2-\omega)^2(2-\omega^2)^2 = [(2-\omega)(2-\omega^2)]^4$
$= [4 - 2(\omega+\omega^2) + \omega^3]^4$
અહીં $\omega+\omega^2 = -1$ અને $\omega^3 = 1$ હોવાથી:
$= [4 - 2(-1) + 1]^4 = 7^4$.
233
EasyMCQ
જો $1, \omega, \omega^2$ એ એકમના ઘનમૂળ દર્શાવતા હોય,તો $(1-\omega+\omega^2)^5+(1+\omega-\omega^2)^5$ ની કિંમત શું થાય?
A
$32 \omega^2$
B
$32 \omega$
C
$-32$
D
$32$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $1+\omega+\omega^2=0$,જેનો અર્થ છે કે $1+\omega^2=-\omega$ અને $1+\omega=-\omega^2$.
આ કિંમતો પદાવલિમાં મૂકતા:
$(1-\omega+\omega^2)^5+(1+\omega-\omega^2)^5 = (-\omega-\omega)^5+(-\omega^2-\omega^2)^5$
$= (-2\omega)^5+(-2\omega^2)^5$
$= -32\omega^5 - 32\omega^{10}$
$= -32(\omega^5+\omega^{10})$
કારણ કે $\omega^3=1$,તેથી $\omega^5 = \omega^2$ અને $\omega^{10} = \omega$.
$= -32(\omega^2+\omega)$
કારણ કે $1+\omega+\omega^2=0$,તેથી $\omega^2+\omega = -1$.
$= -32(-1) = 32$.
234
DifficultMCQ
જો $1, \omega, \omega^2$ એ એકમના ઘનમૂળ હોય,તો $(x+y)^2+(x \omega+y \omega^2)^2+(x \omega^2+y \omega)^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$2x^2+3y^2$
B
$4xy$
C
$6xy$
D
$2x^2+2y^2$

Solution

(C) આપેલ છે કે $1, \omega, \omega^2$ એ એકમના ઘનમૂળ છે.
$\therefore 1+\omega+\omega^2=0$ અને $\omega^3=1$.
આપેલ પદાવલિનું વિસ્તરણ કરતા:
$(x+y)^2+(x\omega+y\omega^2)^2+(x\omega^2+y\omega)^2$
$= (x^2+y^2+2xy) + (x^2\omega^2+y^2\omega^4+2xy\omega^3) + (x^2\omega^4+y^2\omega^2+2xy\omega^3)$
$= x^2+y^2+2xy + x^2\omega^2+y^2\omega+2xy + x^2\omega+y^2\omega^2+2xy$
$= x^2(1+\omega+\omega^2) + y^2(1+\omega+\omega^2) + 6xy$
કારણ કે $1+\omega+\omega^2=0$,તેથી:
$= x^2(0) + y^2(0) + 6xy = 6xy$.
235
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કઈ સંકર સંખ્યા $z$ એ $z^3+27 i=0$ નું સમાધાન કરે છે?
A
$(3 \sqrt{3}-3 i) / 2$
B
$-3 i$
C
$(3 \sqrt{3}+3 i) / 2$
D
$(-3 \sqrt{3}+3 i) / 2$

Solution

(C) આપેલ છે,$z^3+27 i=0$.
$27 i = (-3 i)^3$ હોવાથી,$z^3 - (-3 i)^3 = 0$ મળે.
નિત્યસમ $a^3 - b^3 = (a-b)(a^2+ab+b^2)$ નો ઉપયોગ કરતા,$(z - (-3 i))(z^2 + z(-3 i) + (-3 i)^2) = 0$ મળે.
$(z + 3 i)(z^2 - 3 i z - 9) = 0$.
કિસ્સો $1$: $z + 3 i = 0 \Rightarrow z = -3 i$.
કિસ્સો $2$: $z^2 - 3 i z - 9 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્ર $z = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$z = \frac{3 i \pm \sqrt{(-3 i)^2 - 4(1)(-9)}}{2} = \frac{3 i \pm \sqrt{-9 + 36}}{2} = \frac{3 i \pm \sqrt{27}}{2} = \frac{3 i \pm 3 \sqrt{3}}{2}$.
આમ,ઉકેલો $-3 i$,$\frac{3 \sqrt{3} + 3 i}{2}$,અને $\frac{-3 \sqrt{3} + 3 i}{2}$ છે.
વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,સાચો જવાબ $\frac{3 \sqrt{3} + 3 i}{2}$ છે.
236
DifficultMCQ
જો $1, \alpha_1, \alpha_2, \alpha_3, \alpha_4$ એ $z^5-1=0$ ના બીજ હોય અને $\omega$ એ એકમનું ઘનમૂળ હોય,તો $(\omega-1)(\omega-\alpha_1)(\omega-\alpha_2)(\omega-\alpha_3)(\omega-\alpha_4)+\omega$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$-1$
C
$-2$
D
$1$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $z^5-1=0$ છે,જેના બીજ $1, \alpha_1, \alpha_2, \alpha_3, \alpha_4$ છે.
તેથી,આપણે લખી શકીએ $z^5-1=(z-1)(z-\alpha_1)(z-\alpha_2)(z-\alpha_3)(z-\alpha_4)$.
$z=\omega$ મૂકતા,આપણને $\omega^5-1=(\omega-1)(\omega-\alpha_1)(\omega-\alpha_2)(\omega-\alpha_3)(\omega-\alpha_4)$ મળે છે.
હવે,પદાવલિ $(\omega-1)(\omega-\alpha_1)(\omega-\alpha_2)(\omega-\alpha_3)(\omega-\alpha_4)+\omega = \omega^5-1+\omega$ થાય છે.
$\omega^3=1$ હોવાથી,$\omega^5 = \omega^3 \times \omega^2 = \omega^2$.
તેથી,પદાવલિ $\omega^2+\omega-1$ થાય છે.
એકમના ઘનમૂળના ગુણધર્મ $1+\omega+\omega^2=0$ નો ઉપયોગ કરતા,$\omega^2+\omega=-1$ મળે છે.
તેથી,કિંમત $-1-1=-2$ થાય છે.
237
EasyMCQ
ધારો કે $1, \omega$ અને $\omega^2$ એ એકમના ઘનમૂળ છે. $(1-\omega+\omega^{-1})^5-2(1+\omega-\omega^{-1})^4$ ની કિંમત શું છે?
A
$-64 \omega$
B
$64 \omega$
C
$-64 \omega^{-1}$
D
$64 \omega^{-1}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $1, \omega, \omega^2$ એ એકમના ઘનમૂળ છે,તેથી $1+\omega+\omega^2=0$ અને $\omega^3=1$,જેનો અર્થ છે કે $\omega^{-1}=\omega^2$.
પદાવલિમાં $\omega^{-1}=\omega^2$ મૂકતા:
$(1-\omega+\omega^2)^5-2(1+\omega-\omega^2)^4$
$1+\omega^2=-\omega$ અને $1+\omega=-\omega^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$(-\omega-\omega)^5-2(-\omega^2-\omega^2)^4$
$=(-2\omega)^5-2(-2\omega^2)^4$
$=-32\omega^5-2(16\omega^8)$
$=-32\omega^2-32\omega^2$
$=-64\omega^2$
કારણ કે $\omega^2=\omega^{-1}$,તેથી જવાબ $-64\omega^{-1}$ છે.
238
MediumMCQ
જો $1, \omega, \omega^2, \ldots, \omega^{10}$ એ એકમના $11$ માં મૂળ (roots of unity) હોય,તો આ મૂળનો ગુણાકાર કેટલો થાય?
A
$\omega$
B
$-1$
C
$1$
D
$\omega^2$

Solution

(C) એકમના $11$ માં મૂળ એ સમીકરણ $x^{11} - 1 = 0$ ના બીજ છે.
Vieta ના સૂત્ર મુજબ,$a_n x^n + a_{n-1} x^{n-1} + \ldots + a_0 = 0$ સમીકરણ માટે,બીજનો ગુણાકાર $(-1)^n \cdot \frac{a_0}{a_n}$ થાય છે.
અહીં,$n = 11$,$a_{11} = 1$,અને $a_0 = -1$ છે.
તેથી,બીજનો ગુણાકાર $(-1)^{11} \cdot \frac{-1}{1} = (-1) \cdot (-1) = 1$ થાય.
239
EasyMCQ
જો $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ હોય,તો $\sin \left\{\left(\omega^{10}+\omega^{23}\right) \pi-\frac{\pi}{4}\right\}=$
A
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$1$
D
$\frac{\sqrt{3}}{2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ છે,તેથી $\omega^3 = 1$ અને $1 + \omega + \omega^2 = 0$.
$\omega$ ની ઘાતનું સાદું રૂપ આપતા:
$\omega^{10} = (\omega^3)^3 \cdot \omega = \omega$
$\omega^{23} = (\omega^3)^7 \cdot \omega^2 = \omega^2$
હવે પદાવલિમાં કિંમત મૂકતા:
$\sin \left\{(\omega + \omega^2) \pi - \frac{\pi}{4}\right\}$
$\omega + \omega^2 = -1$ હોવાથી:
$\sin \left\{-\pi - \frac{\pi}{4}\right\} = \sin \left(-\left(\pi + \frac{\pi}{4}\right)\right) = -(-\sin \frac{\pi}{4}) = \sin \frac{\pi}{4} = \frac{1}{\sqrt{2}}$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
240
EasyMCQ
એકમના ઘનમૂળ એ ......... ના શિરોબિંદુઓ છે જે એકમ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં અંતર્ગત છે,જેનું કેન્દ્ર ઉગમબિંદુ પર છે.
A
કાટકોણ ત્રિકોણ
B
સમબાજુ ત્રિકોણ
C
વિષમબાજુ ત્રિકોણ
D
સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ

Solution

(B) એકમના ઘનમૂળ $1, \omega, \omega^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega = e^{i \frac{2\pi}{3}}$.
આ બિંદુઓ સંકર સમતલમાં એકમ વર્તુળ $|z| = 1$ પર આવેલા છે.
કોઈપણ બે મૂળ વચ્ચેનું અંતર $|1 - \omega| = \sqrt{3}$ છે.
બધા શિરોબિંદુઓની જોડી વચ્ચેનું અંતર સમાન હોવાથી,બનતો ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
241
MediumMCQ
જો $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ દર્શાવતું હોય,તો $\left(1+\frac{1}{\omega}\right)\left(1+\frac{1}{\omega^2}\right)+\left(2+\frac{1}{\omega}\right)\left(2+\frac{1}{\omega^2}\right)+\ldots+\left(n+\frac{1}{\omega}\right)\left(n+\frac{1}{\omega^2}\right)=$
A
$\frac{n(n^2+1)}{3}$
B
$\frac{n(n^2+2)}{3}$
C
$\frac{n(n^2-2)}{3}$
D
$\frac{n^2(n-1)}{6}$

Solution

(B) કારણ કે $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ છે,તેથી $1+\omega+\omega^2=0$ અને $\omega^3=1$ થાય.
સામાન્ય પદ $T_r = \left(r+\frac{1}{\omega}\right)\left(r+\frac{1}{\omega^2}\right)$ લો.
તેનું વિસ્તરણ કરતા,$T_r = r^2 + r\left(\frac{1}{\omega} + \frac{1}{\omega^2}\right) + \frac{1}{\omega^3}$ મળે.
$\frac{1}{\omega} = \omega^2$ અને $\frac{1}{\omega^2} = \omega$ હોવાથી,$\frac{1}{\omega} + \frac{1}{\omega^2} = \omega^2 + \omega = -1$ થાય.
વળી,$\frac{1}{\omega^3} = 1$ છે.
તેથી,$T_r = r^2 - r + 1$.
સરવાળો $\sum_{r=1}^n (r^2 - r + 1) = \sum_{r=1}^n r^2 - \sum_{r=1}^n r + \sum_{r=1}^n 1$ થાય.
પ્રમાણિત સૂત્રોનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{n(n+1)(2n+1)}{6} - \frac{n(n+1)}{2} + n$.
$= \frac{n(n+1)(2n+1) - 3n(n+1) + 6n}{6} = \frac{n[(n+1)(2n+1) - 3(n+1) + 6]}{6}$.
$= \frac{n[2n^2 + 3n + 1 - 3n - 3 + 6]}{6} = \frac{n[2n^2 + 4]}{6} = \frac{2n(n^2+2)}{6} = \frac{n(n^2+2)}{3}$.
242
MediumMCQ
જો $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ હોય,તો $\sum_{r=1}^9 r(r+1-\omega)(r+1-\omega^2) = $
A
$5025$
B
$4020$
C
$2016$
D
$3015$

Solution

(D) આપેલ છે કે $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ છે,તેથી $1+\omega+\omega^2 = 0$ અને $\omega^3 = 1$.
પદ $r(r+1-\omega)(r+1-\omega^2)$ ને વિસ્તૃત કરતા,આપણને $r[(r+1)^2 - (r+1)(\omega+\omega^2) + \omega^3]$ મળે.
$\omega+\omega^2 = -1$ અને $\omega^3 = 1$ હોવાથી,આ પદ $r[(r+1)^2 + (r+1) + 1] = r(r^2+3r+3) = r^3+3r^2+3r$ બને છે.
હવે,$\sum_{r=1}^9 (r^3+3r^2+3r) = \sum_{r=1}^9 r^3 + 3\sum_{r=1}^9 r^2 + 3\sum_{r=1}^9 r$ ની ગણતરી કરતા:
$\sum_{r=1}^9 r^3 = [\frac{9(10)}{2}]^2 = 2025$.
$3\sum_{r=1}^9 r^2 = 3 \times \frac{9(10)(19)}{6} = 855$.
$3\sum_{r=1}^9 r = 3 \times \frac{9(10)}{2} = 135$.
સરવાળો: $2025 + 855 + 135 = 3015$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
243
EasyMCQ
જો $x$ એ $1$ સિવાયનું એકમનું ઘનમૂળ હોય,તો $\left(x+\frac{1}{x}\right)^2+\left(x^2+\frac{1}{x^2}\right)^2+\ldots+\left(x^{12}+\frac{1}{x^{12}}\right)^2=$
A
$12$
B
$64$
C
$24$
D
$0$

Solution

(C) આપેલ છે કે,$x$ એ $1$ સિવાયનું એકમનું ઘનમૂળ છે,તેથી $x = \omega$ અથવા $x = \omega^2$. કારણ કે $\omega^3 = 1$ અને $\omega^2 + \omega + 1 = 0$,તેથી $\omega + \omega^2 = -1$.
સામાન્ય પદ $T_n = \left(x^n + \frac{1}{x^n}\right)^2$ ધ્યાનમાં લો.
જો $n$ એ $3$ નો ગુણક હોય,તો $x^n = 1$,તેથી $T_n = (1 + 1)^2 = 4$. આવા $4$ પદો છે $(n=3, 6, 9, 12)$.
જો $n$ એ $3$ નો ગુણક ન હોય,તો $x^n$ એ $\omega$ અથવા $\omega^2$ છે,તેથી $T_n = (\omega + \omega^2)^2 = (-1)^2 = 1$. આવા $8$ પદો છે.
કુલ સરવાળો $8 \times (1) + 4 \times (4) = 8 + 16 = 24$ થાય.
244
DifficultMCQ
જો $1, \omega, \omega^2$ એ એકમના ઘનમૂળ હોય,તો $\frac{1}{1+2 \omega}+\frac{1}{2+\omega}-\frac{1}{1+\omega}=$
A
$1$
B
$\omega$
C
$\omega^2$
D
$0$

Solution

(D) આપેલ છે કે $1, \omega, \omega^2$ એ એકમના ઘનમૂળ છે,તેથી $1+\omega+\omega^2 = 0$ અને $\omega^3 = 1$.
આપણે પદાવલિ $\frac{1}{1+2 \omega}+\frac{1}{2+\omega}-\frac{1}{1+\omega}$ ની કિંમત શોધવાની છે.
પ્રથમ બે પદોનું સાદુંરૂપ આપતા:
$\frac{1}{1+2 \omega}+\frac{1}{2+\omega} = \frac{2+\omega+1+2 \omega}{(1+2 \omega)(2+\omega)} = \frac{3+3 \omega}{2+5 \omega+2 \omega^2}$.
$1+\omega = -\omega^2$ હોવાથી,અંશ $-3 \omega^2$ થશે.
વળી,$2+5 \omega+2 \omega^2 = 2(1+\omega^2)+5 \omega = 2(-\omega)+5 \omega = 3 \omega$.
તેથી,પ્રથમ બે પદોનો સરવાળો $\frac{3(1+\omega)}{3 \omega} = \frac{1+\omega}{\omega} = \frac{-\omega^2}{\omega} = -\omega$ થાય.
હવે,ત્રીજું પદ બાદ કરતા:
$-\frac{1}{1+\omega} = -\frac{1}{-\omega^2} = \frac{1}{\omega^2} = \omega$.
આમ,કુલ સરવાળો $-\omega + \omega = 0$ થાય.
245
EasyMCQ
જો $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ હોય,તો $\left[\frac{51+73 \omega+87 \omega^2}{73+87 \omega+51 \omega^2}+\frac{51+73 \omega+87 \omega^2}{87+51 \omega+73 \omega^2}\right]^{15}$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$-1$
C
$0$
D
$2$

Solution

(B) ધારો કે આપેલ પદ $E = \left[\frac{51+73 \omega+87 \omega^2}{73+87 \omega+51 \omega^2}+\frac{51+73 \omega+87 \omega^2}{87+51 \omega+73 \omega^2}\right]^{15}$ છે.
અહીં $A = 51+73 \omega+87 \omega^2$,$B = 73+87 \omega+51 \omega^2$,અને $C = 87+51 \omega+73 \omega^2$ લેતા.
નોંધો કે $B = \omega^2 A$ અને $C = \omega A$ થાય છે.
તેથી,પદાવલિ $\left[\frac{A}{\omega^2 A} + \frac{A}{\omega A}\right]^{15} = \left[\frac{1}{\omega^2} + \frac{1}{\omega}\right]^{15}$ બને છે.
$\frac{1}{\omega^2} = \omega$ અને $\frac{1}{\omega} = \omega^2$ હોવાથી,આપણને $(\omega + \omega^2)^{15}$ મળે છે.
$1 + \omega + \omega^2 = 0$ હોવાથી,$\omega + \omega^2 = -1$ થાય.
તેથી,$(-1)^{15} = -1$.
246
MediumMCQ
જો $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ હોય અને $a, b, c$ ભિન્ન વાસ્તવિક સંખ્યાઓ હોય,તો $\frac{a+b \omega+c \omega^2}{c+a \omega+b \omega^2}+\frac{a+b \omega+c \omega^2}{b+c \omega+a \omega^2} = $
A
$1$
B
$-1$
C
$a+b+c$
D
$0$

Solution

(B) ધારો કે $S = \frac{a+b \omega+c \omega^2}{c+a \omega+b \omega^2} + \frac{a+b \omega+c \omega^2}{b+c \omega+a \omega^2}$.
નોંધો કે $c+a \omega+b \omega^2 = \omega^2(c \omega + a \omega^2 + b) = \omega^2(b+c \omega+a \omega^2)$.
આમ,પદાવલિ $\frac{a+b \omega+c \omega^2}{\omega^2(b+c \omega+a \omega^2)} + \frac{a+b \omega+c \omega^2}{b+c \omega+a \omega^2}$ બને છે.
$\frac{a+b \omega+c \omega^2}{b+c \omega+a \omega^2}$ સામાન્ય લેતા,આપણને $\frac{a+b \omega+c \omega^2}{b+c \omega+a \omega^2} (\frac{1}{\omega^2} + 1) = \frac{a+b \omega+c \omega^2}{b+c \omega+a \omega^2} (\omega + 1)$ મળે છે.
કારણ કે $1+\omega+\omega^2 = 0$,તેથી $1+\omega = -\omega^2$.
$a=1, b=0, c=0$ જેવી ચોક્કસ કિંમતો માટે ગણતરી કરતા $\frac{1}{\omega^2} + \frac{1}{\omega} = \omega + \omega^2 = -1$ મળે છે.
આમ,જવાબ $-1$ છે.
247
MediumMCQ
જો $\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ હોય,તો $\sum_{k=1}^6\left(\omega^k+\frac{1}{\omega^k}\right)^2=$
A
$6$
B
$8$
C
$12$
D
$24$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\omega^3 = 1$ અને $\frac{1}{\omega} = \omega^2$,$\frac{1}{\omega^2} = \omega$.
$k=1$ માટે,$(\omega + \omega^2)^2 = (-1)^2 = 1$.
$k=2$ માટે,$(\omega^2 + \omega)^2 = (-1)^2 = 1$.
$k=3$ માટે,$(\omega^3 + \frac{1}{\omega^3})^2 = (1 + 1)^2 = 4$.
$k=4$ માટે,$(\omega^4 + \frac{1}{\omega^4})^2 = (\omega + \omega^2)^2 = (-1)^2 = 1$.
$k=5$ માટે,$(\omega^5 + \frac{1}{\omega^5})^2 = (\omega^2 + \omega)^2 = (-1)^2 = 1$.
$k=6$ માટે,$(\omega^6 + \frac{1}{\omega^6})^2 = (1 + 1)^2 = 4$.
આ કિંમતોનો સરવાળો: $1 + 1 + 4 + 1 + 1 + 4 = 12$.

4-1.Complex numbers — De Moivre's theorem and Roots of unity · Frequently Asked Questions

1Are these 4-1.Complex numbers questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 4-1.Complex numbers Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.