Gujarati

Parabola Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola · Parabola

1007+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 1007 questions in Gujarati

501
DifficultMCQ
$x^2 = 4y$ પરવલયની જીવાની લંબાઈ શોધો જેનું સમીકરણ $x - \sqrt{2}y + 4\sqrt{2} = 0$ છે.
A
$3\sqrt{2}$
B
$2\sqrt{11}$
C
$8\sqrt{2}$
D
$6\sqrt{3}$

Solution

(D) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $x^2 = 4y$ અને જીવાનું સમીકરણ $x - \sqrt{2}y + 4\sqrt{2} = 0$ છે.
જીવાના સમીકરણ પરથી,$y = \frac{x}{\sqrt{2}} + 4$ મળે.
આ કિંમત પરવલયના સમીકરણમાં મૂકતા: $x^2 = 4(\frac{x}{\sqrt{2}} + 4) = 2\sqrt{2}x + 16$.
તેથી,$x^2 - 2\sqrt{2}x - 16 = 0$.
ધારો કે બીજ $x_1$ અને $x_2$ છે. તો $x_1 + x_2 = 2\sqrt{2}$ અને $x_1x_2 = -16$.
બીજનો તફાવત $|x_1 - x_2| = \sqrt{(2\sqrt{2})^2 - 4(-16)} = \sqrt{8 + 64} = \sqrt{72} = 6\sqrt{2}$.
$y$-યામનો તફાવત $|y_1 - y_2| = |\frac{x_1 - x_2}{\sqrt{2}}| = \frac{6\sqrt{2}}{\sqrt{2}} = 6$.
જીવાની લંબાઈ = $\sqrt{(x_1 - x_2)^2 + (y_1 - y_2)^2} = \sqrt{(6\sqrt{2})^2 + 6^2} = \sqrt{72 + 36} = \sqrt{108} = 6\sqrt{3}$.
502
DifficultMCQ
જો ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ,જેનો એક શિરોબિંદુ પરવલય ${y^2} + 4(x - {a^2}) = 0$ નું શિરોબિંદુ છે અને અન્ય બે શિરોબિંદુઓ પરવલય અને $y$-અક્ષના છેદબિંદુઓ છે,તે $250 \text{ sq. units}$ હોય,તો $a$ ની કિંમત શોધો.
A
$5\sqrt{5}$
B
$5(2^{1/3})$
C
$(10)^{2/3}$
D
$5$

Solution

(D) પરવલયનું સમીકરણ ${y^2} = -4(x - {a^2})$ છે.
પરવલયનું શિરોબિંદુ $V = ({a^2}, 0)$ છે.
$y$-અક્ષ સાથેના છેદબિંદુઓ મેળવવા માટે,સમીકરણમાં $x = 0$ મૂકતા:
${y^2} = -4(0 - {a^2}) = 4{a^2}$.
તેથી,$y = \pm 2a$. છેદબિંદુઓ $P = (0, 2a)$ અને $Q = (0, -2a)$ છે.
ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $V({a^2}, 0)$,$P(0, 2a)$ અને $Q(0, -2a)$ છે.
$y$-અક્ષ પર ત્રિકોણનો પાયો $P$ અને $Q$ વચ્ચેનું અંતર છે,જે $|2a - (-2a)| = 4|a|$ છે.
શિરોબિંદુ $V$ થી $y$-અક્ષ સુધીની ઊંચાઈ ${a^2}$ છે.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times 4|a| \times {a^2} = 2|a|^3 = 250$.
તેથી,$|a|^3 = 125$,એટલે કે $|a| = 5$.
503
DifficultMCQ
ધારો કે $P(4, -4)$ અને $Q(9, 6)$ એ પરવલય $y^2 = 4x$ પરના બે બિંદુઓ છે. ધારો કે $X$ એ આ પરવલયના ચાપ $POQ$ પરનું કોઈપણ બિંદુ છે,જ્યાં $O$ એ આ પરવલયનું શિરોબિંદુ છે,જેથી $\Delta PXQ$ નું ક્ષેત્રફળ મહત્તમ થાય. તો આ મહત્તમ ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું છે?
A
$\frac{75}{2}$
B
$\frac{125}{4}$
C
$\frac{625}{4}$
D
$\frac{125}{2}$

Solution

(B) જ્યારે $X$ આગળનો સ્પર્શક જીવા $PQ$ ને સમાંતર હોય ત્યારે $\Delta PXQ$ નું ક્ષેત્રફળ મહત્તમ થાય છે.
જીવા $PQ$ નો ઢાળ $m = \frac{6 - (-4)}{9 - 4} = \frac{10}{5} = 2$ છે.
પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4x$ છે,તેથી $2y \frac{dy}{dx} = 4$,જે $\frac{dy}{dx} = \frac{2}{y}$ આપે છે.
સ્પર્શકનો ઢાળ જીવાના ઢાળ જેટલો લેતા: $\frac{2}{y} = 2 \Rightarrow y = 1$.
$X$ એ $y^2 = 4x$ પર હોવાથી,$y = 1$ માટે,$1^2 = 4x \Rightarrow x = \frac{1}{4}$. આમ,$X = (\frac{1}{4}, 1)$.
શિરોબિંદુઓ $P(4, -4)$,$Q(9, 6)$,અને $X(\frac{1}{4}, 1)$ ધરાવતા $\Delta PXQ$ નું ક્ષેત્રફળ નિશ્ચાયક સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |x_P(y_X - y_Q) + x_X(y_Q - y_P) + x_Q(y_P - y_X)|$
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |4(1 - 6) + \frac{1}{4}(6 - (-4)) + 9(-4 - 1)|$
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |-20 + 2.5 - 45| = \frac{1}{2} |-62.5| = 31.25 = \frac{125}{4}$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
504
DifficultMCQ
પરવલય $x^2 = 8y$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ,જે $x-$અક્ષની ધન દિશા સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે,તે શોધો.
A
$y = x \tan \theta + 2 \cot \theta$
B
$y = x \tan \theta - 2 \cot \theta$
C
$x = y \cot \theta + 2 \tan \theta$
D
$x = y \cot \theta - 2 \tan \theta$

Solution

(C) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $x^2 = 8y$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$2x = 8 \frac{dy}{dx}$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{x}{4}$.
સ્પર્શક $x-$અક્ષની ધન દિશા સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે,તેથી સ્પર્શકનો ઢાળ $\tan \theta$ છે.
આમ,$\frac{x}{4} = \tan \theta$,જે આપણને $x = 4 \tan \theta$ આપે છે.
$x = 4 \tan \theta$ ને પરવલયના સમીકરણ $x^2 = 8y$ માં મૂકતા,$(4 \tan \theta)^2 = 8y$ મળે,તેથી $16 \tan^2 \theta = 8y$,જેનો અર્થ છે કે $y = 2 \tan^2 \theta$.
સ્પર્શબિંદુ $(4 \tan \theta, 2 \tan^2 \theta)$ છે.
$(x_1, y_1)$ બિંદુએ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - y_1 = m(x - x_1)$ છે,જ્યાં $m = \tan \theta$.
$y - 2 \tan^2 \theta = \tan \theta (x - 4 \tan \theta)$
$y - 2 \tan^2 \theta = x \tan \theta - 4 \tan^2 \theta$
$y = x \tan \theta - 2 \tan^2 \theta$.
વૈકલ્પિક રીતે,$\tan \theta$ વડે ભાગતા (ધારો કે $\tan \theta \neq 0$):
$x = y \cot \theta + 2 \tan \theta$.
505
DifficultMCQ
રેખા $y = x$ અને વક્ર $y^2 = x - 2$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\frac{11}{4\sqrt{2}}$
B
$2$
C
$\frac{7}{4\sqrt{2}}$
D
$\frac{7}{8}$

Solution

(C) રેખા અને વક્ર વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર વક્ર પરના તે બિંદુએ મળે છે જ્યાં સ્પર્શક આપેલી રેખાને સમાંતર હોય.
આપેલી રેખા $y = x$ છે,જેનો ઢાળ $m = 1$ છે.
વક્ર $y^2 = x - 2$ છે. $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = 1$,તેથી $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2y}$.
સ્પર્શકનો ઢાળ રેખાના ઢાળ જેટલો લેતા: $\frac{1}{2y} = 1 \Rightarrow y = \frac{1}{2}$.
$y = \frac{1}{2}$ ને વક્રના સમીકરણમાં મુકતા: $(\frac{1}{2})^2 = x - 2 \Rightarrow \frac{1}{4} = x - 2 \Rightarrow x = 2 + \frac{1}{4} = \frac{9}{4}$.
તેથી,વક્ર પરનું બિંદુ $P(\frac{9}{4}, \frac{1}{2})$ છે.
લઘુત્તમ અંતર એ બિંદુ $P(\frac{9}{4}, \frac{1}{2})$ થી રેખા $x - y = 0$ પરનું લંબ અંતર છે.
અંતર $d = \frac{|x_1 - y_1|}{\sqrt{1^2 + (-1)^2}} = \frac{|\frac{9}{4} - \frac{1}{2}|}{\sqrt{2}} = \frac{|\frac{9-2}{4}|}{\sqrt{2}} = \frac{7}{4\sqrt{2}}$.
Solution diagram
506
DifficultMCQ
પરવલય $y^2 = 4x$ ને જે બિંદુએ તે પ્રથમ ચરણમાં વર્તુળ $x^2 + y^2 = 5$ ને છેદે છે,ત્યાં દોરેલો સ્પર્શક કયા બિંદુમાંથી પસાર થાય છે?
A
$\left( -\frac{1}{3}, \frac{4}{3} \right)$
B
$\left( \frac{3}{4}, \frac{7}{4} \right)$
C
$\left( -\frac{1}{4}, \frac{1}{2} \right)$
D
$\left( \frac{1}{4}, \frac{3}{4} \right)$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણો $y^2 = 4x$ અને $x^2 + y^2 = 5$ છે.
વર્તુળના સમીકરણમાં $y^2 = 4x$ મૂકતા: $x^2 + 4x = 5$.
$x^2 + 4x - 5 = 0 \Rightarrow (x + 5)(x - 1) = 0$.
છેદબિંદુ પ્રથમ ચરણમાં હોવાથી,$x = 1$.
$x = 1$ માટે,$y^2 = 4(1) = 4$,તેથી $y = 2$ (કારણ કે પ્રથમ ચરણમાં $y > 0$ છે).
છેદબિંદુ $P(1, 2)$ છે.
$(x_1, y_1)$ બિંદુએ $y^2 = 4x$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $yy_1 = 2(x + x_1)$ છે.
$(1, 2)$ મૂકતા: $2y = 2(x + 1) \Rightarrow y = x + 1$.
વિકલ્પો તપાસતા,$x = \frac{3}{4}$ માટે,$y = \frac{3}{4} + 1 = \frac{7}{4}$.
આમ,સ્પર્શક $\left( \frac{3}{4}, \frac{7}{4} \right)$ માંથી પસાર થાય છે.
Solution diagram
507
DifficultMCQ
જો પરવલય $y^2 = 16x$ ની નાભિ જીવાનું એક અંત્યબિંદુ $(1, 4)$ હોય,તો આ નાભિ જીવાની લંબાઈ શોધો.
A
$25$
B
$24$
C
$22$
D
$20$

Solution

(A) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 16x$ છે. તેને $y^2 = 4ax$ સાથે સરખાવતા,$4a = 16$,તેથી $a = 4$ મળે.
પરવલયની નાભિ $S(a, 0) = (4, 0)$ છે.
ધારો કે નાભિ જીવાનું એક અંત્યબિંદુ $A(at_1^2, 2at_1) = (1, 4)$ છે.
$a = 4$ હોવાથી,$4t_1^2 = 1$ $\Rightarrow t_1^2 = \frac{1}{4}$ $\Rightarrow t_1 = \frac{1}{2}$ (કારણ કે $y > 0$).
નાભિ જીવા માટે,અંત્યબિંદુઓના પ્રાચલોનો ગુણાકાર $t_1 t_2 = -1$ થાય. તેથી,$t_2 = -\frac{1}{t_1} = -2$.
$t$ પ્રાચલ ધરાવતી નાભિ જીવાની લંબાઈ $L = a(t + \frac{1}{t})^2$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$t = t_1 = \frac{1}{2}$ મૂકતા,આપણને મળે:
$L = 4(\frac{1}{2} + \frac{1}{1/2})^2 = 4(\frac{1}{2} + 2)^2 = 4(\frac{5}{2})^2 = 4 \times \frac{25}{4} = 25$.
Solution diagram
508
DifficultMCQ
વક્ર $y = (x - 2)^2 - 1$ ના રેખા $x - y = 3$ સાથેના છેદબિંદુઓ પર દોરેલા સ્પર્શકો કયા બિંદુએ છેદે છે?
A
$\left( \frac{5}{3}, 1 \right)$
B
$\left( -\frac{5}{2}, -1 \right)$
C
$\left( -\frac{5}{2}, 1 \right)$
D
$\left( \frac{5}{2}, -1 \right)$

Solution

(D) આપેલ વક્ર $y = (x - 2)^2 - 1$ છે,જેને $(x - 2)^2 = y + 1$ તરીકે લખી શકાય.
ધારો કે સ્પર્શકોનું છેદબિંદુ $P(x_1, y_1)$ છે.
બિંદુ $P(x_1, y_1)$ માંથી પરવલય $(x - 2)^2 = y + 1$ માટે સ્પર્શજીવાનું સમીકરણ $T = 0$ દ્વારા મળે છે:
$(x - 2)(x_1 - 2) = \frac{1}{2}(y + y_1 + 2)$
$2(x - 2)(x_1 - 2) = y + y_1 + 2$
$2(x_1 - 2)x - y - (4x_1 + y_1 - 6) = 0 \quad ......(i)$
આપણને આપેલ છે કે સ્પર્શજીવા રેખા $x - y - 3 = 0$ છે $\quad ......(ii)$
સમીકરણ $(i)$ અને $(ii)$ ના સહગુણકોની સરખામણી કરતા:
$\frac{2(x_1 - 2)}{1} = \frac{-1}{-1} = \frac{-(4x_1 + y_1 - 6)}{-3}$
$\frac{2(x_1 - 2)}{1} = 1$ પરથી,$2x_1 - 4 = 1 \Rightarrow x_1 = \frac{5}{2}$.
$\frac{-(4x_1 + y_1 - 6)}{-3} = 1$ પરથી,$4x_1 + y_1 = 9$.
$x_1 = \frac{5}{2}$ મુકતા: $4(\frac{5}{2}) + y_1 = 9$ $\Rightarrow 10 + y_1 = 9$ $\Rightarrow y_1 = -1$.
આમ,છેદબિંદુ $\left( \frac{5}{2}, -1 \right)$ છે.
509
DifficultMCQ
જો $y=mx+4$ એ $y^{2}=4x$ અને $x^{2}=2by$ બંને પરવલયોનો સ્પર્શક હોય,તો $b$ ની કિંમત શોધો:
A
$128$
B
$-64$
C
$-128$
D
$-32$

Solution

(C) રેખા $y=mx+4$ એ પરવલય $y^{2}=4x$ નો સ્પર્શક છે. $y=mx+c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $c=4$,સ્પર્શકની શરત $c=\frac{a}{m}$ મુજબ $4=\frac{1}{m}$,તેથી $m=\frac{1}{4}$ મળે છે.
રેખા $y=\frac{1}{4}x+4$ એ પરવલય $x^{2}=2by$ નો પણ સ્પર્શક છે. રેખાના સમીકરણમાંથી $y$ ની કિંમત પરવલયના સમીકરણમાં મૂકતા,$x^{2}=2b(\frac{1}{4}x+4)$ મળે છે.
આનું સાદું રૂપ $x^{2}-\frac{b}{2}x-8b=0$ થાય છે.
રેખા સ્પર્શક હોવાથી,આ દ્વિઘાત સમીકરણનો વિવેચક $D$ શૂન્ય થવો જોઈએ.
$D = (-\frac{b}{2})^{2} - 4(1)(-8b) = 0$.
$\frac{b^{2}}{4} + 32b = 0$.
$b^{2} + 128b = 0$.
$b(b+128) = 0$.
$b \neq 0$ હોવાથી,$b=-128$ મળે છે.
510
DifficultMCQ
ધારો કે એક રેખા $y=mx$ $(m>0)$ એ પરવલય $y^{2}=x$ ને ઉગમબિંદુ સિવાયના બિંદુ $P$ માં છેદે છે. ધારો કે $P$ આગળનો સ્પર્શક $x$-અક્ષને બિંદુ $Q$ માં મળે છે. જો $\text{area}(\Delta OPQ)=4$ ચોરસ એકમ હોય,તો $m$ ની કિંમત શોધો.
A
$1.5$
B
$0.5$
C
$1.33$
D
$1.67$

Solution

(B) પરવલય $y^2=x$ છે. ધારો કે $P$ એ $(t^2, t)$ છે જ્યાં $t>0$.
રેખા $y=mx$ એ $P(t^2, t)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $t=m(t^2)$,જે $m=1/t$ આપે છે.
$P(t^2, t)$ આગળ $y^2=x$ નો સ્પર્શક $ty = \frac{1}{2}(x+t^2)$ છે.
$x$-અંતઃખંડ $Q$ શોધવા માટે $y=0$ મૂકતા,$0 = \frac{1}{2}(x+t^2)$,તેથી $x = -t^2$. આમ,$Q$ એ $(-t^2, 0)$ છે.
$\Delta OPQ$ ના શિરોબિંદુઓ $O(0, 0)$,$P(t^2, t)$,અને $Q(-t^2, 0)$ છે.
ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} |x_O(y_P-y_Q) + x_P(y_Q-y_O) + x_Q(y_O-y_P)| = 4$.
$\frac{1}{2} |0(t-0) + t^2(0-0) + (-t^2)(0-t)| = 4$.
$\frac{1}{2} |t^3| = 4 \implies t^3 = 8 \implies t = 2$.
$m = 1/t$ હોવાથી,$m = 1/2 = 0.5$ મળે છે.
Solution diagram
511
DifficultMCQ
બિંદુ $(0,-1)$ અને પરવલય $x^{2}=4y$ પરના એક બિંદુને જોડતા રેખાખંડનું $1:2$ ના ગુણોત્તરમાં અંતઃવિભાજન કરતા બિંદુનો બિંદુપથ શોધો.
A
$9x^{2}-3y=2$
B
$9x^{2}-12y=8$
C
$x^{2}-3y=2$
D
$4x^{2}-3y=2$

Solution

(B) ધારો કે પરવલય $x^{2}=4y$ પરનું બિંદુ $Q(2t, t^{2})$ છે.
ધારો કે બિંદુ $P(h, k)$ એ $A(0, -1)$ અને $Q(2t, t^{2})$ ને જોડતા રેખાખંડનું $1:2$ ના ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે.
વિભાજન સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$P$ ના યામ:
$h = \frac{1(2t) + 2(0)}{1+2} = \frac{2t}{3} \Rightarrow t = \frac{3h}{2}$
$k = \frac{1(t^{2}) + 2(-1)}{1+2} = \frac{t^{2}-2}{3} \Rightarrow 3k = t^{2}-2$
$t = \frac{3h}{2}$ ને $3k = t^{2}-2$ માં મૂકતા:
$3k = \left(\frac{3h}{2}\right)^{2} - 2$
$3k = \frac{9h^{2}}{4} - 2$
$12k = 9h^{2} - 8$
$9h^{2} - 12k = 8$
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $9x^{2}-12y=8$ મળે છે.
Solution diagram
512
DifficultMCQ
જો પરવલય $y^{2}=8x$ ની નાભિ જીવા $AB$ નો એક અંત્યબિંદુ $A\left(\frac{1}{2},-2\right)$ હોય,તો $B$ આગળ તેના સ્પર્શકનું સમીકરણ શું થાય?
A
$2x+y-24=0$
B
$x-2y+8=0$
C
$2x-y-24=0$
D
$x+2y+8=0$

Solution

(B) પરવલયનું સમીકરણ $y^{2}=8x$ છે,જે $y^{2}=4ax$ સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $4a=8$,તેથી $a=2$ મળે.
પરવલય પરના કોઈપણ બિંદુના યામ $(at^{2}, 2at) = (2t^{2}, 4t)$ છે.
બિંદુ $A\left(\frac{1}{2}, -2\right)$ માટે,$4t_{1}=-2$,જે આપણને $t_{1}=-\frac{1}{2}$ આપે છે.
નાભિ જીવા માટે,અંત્યબિંદુઓના પ્રાચલનો ગુણાકાર $t_{1}t_{2}=-1$ થાય છે.
$t_{1}=-\frac{1}{2}$ મૂકતા,આપણને $t_{2} = -\frac{1}{t_{1}} = -\frac{1}{-1/2} = 2$ મળે છે.
બિંદુ $B$ ના યામ $(2t_{2}^{2}, 4t_{2}) = (2(2)^{2}, 4(2)) = (8, 8)$ છે.
પરવલય $y^{2}=4ax$ ના બિંદુ $(x_{1}, y_{1})$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $yy_{1}=2a(x+x_{1})$ છે.
બિંદુ $B(8, 8)$ અને $a=2$ માટે,સ્પર્શકનું સમીકરણ $y(8) = 2(2)(x+8)$ થાય.
$8y = 4(x+8)$ $\Rightarrow 2y = x+8$ $\Rightarrow x-2y+8=0$.
Solution diagram
513
DifficultMCQ
પરવલય $y^{2}=4ax$ માટે બિંદુ $(at^{2}, 2at)$ આગળ સ્પર્શક અને અભિલંબના સમીકરણો શોધો.
A
સ્પર્શક: $ty = x + at^{2}$,અભિલંબ: $y = -tx + 2at + at^{3}$
B
સ્પર્શક: $ty = x - at^{2}$,અભિલંબ: $y = tx + 2at + at^{3}$
C
સ્પર્શક: $ty = x + at^{2}$,અભિલંબ: $y = -tx - 2at - at^{3}$
D
સ્પર્શક: $ty = x - at^{2}$,અભિલંબ: $y = -tx + 2at + at^{3}$

Solution

(A) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ $y^{2}=4ax$ છે.
$y^{2}=4ax$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = 4a$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{2a}{y}$.
બિંદુ $(at^{2}, 2at)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\left. \frac{dy}{dx} \right|_{(at^{2}, 2at)} = \frac{2a}{2at} = \frac{1}{t}$ છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - 2at = \frac{1}{t}(x - at^{2})$ છે,જેનું સાદું રૂપ $ty - 2at^{2} = x - at^{2}$ એટલે કે $ty = x + at^{2}$ થાય છે.
અભિલંબનો ઢાળ એ સ્પર્શકના ઢાળનો વ્યસ્ત અને વિરોધી છે,જે $-t$ છે.
અભિલંબનું સમીકરણ $y - 2at = -t(x - at^{2})$ છે,જેનું સાદું રૂપ $y - 2at = -tx + at^{3}$ એટલે કે $y = -tx + 2at + at^{3}$ થાય છે.
514
MediumMCQ
રેખા $y=x+1$ એ વક્ર $y^{2}=4x$ ને કયા બિંદુએ સ્પર્શક છે?
A
$(1,2)$
B
$(2,1)$
C
$(1,-2)$
D
$(-1,2)$

Solution

(A) આપેલ વક્રનું સમીકરણ $y^{2}=4x$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને મળે:
$2y \frac{dy}{dx} = 4 \Rightarrow \frac{dy}{dx} = \frac{2}{y}$.
તેથી,કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ પર વક્રના સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = \frac{2}{y}$ દ્વારા મળે છે.
આપેલ રેખા $y=x+1$ છે,જે $y=mx+c$ સ્વરૂપમાં છે.
રેખાનો ઢાળ $1$ છે.
રેખા $y=x+1$ એ આપેલ વક્રનો સ્પર્શક ત્યારે જ હોય જો રેખાનો ઢાળ સ્પર્શકના ઢાળ જેટલો હોય.
આમ,આપણે $\frac{2}{y} = 1 \Rightarrow y=2$ મેળવીએ છીએ.
રેખાના સમીકરણ $y=x+1$ માં $y=2$ મૂકતા,આપણને $2 = x+1 \Rightarrow x=1$ મળે છે.
આમ,રેખા $y=x+1$ એ આપેલ વક્રને બિંદુ $(1, 2)$ પર સ્પર્શે છે.
સાચો જવાબ $A$ છે.
515
DifficultMCQ
પરવલય $y=x^{2}$ થી બિંદુ $(0, c)$ નું લઘુત્તમ અંતર શોધો,જ્યાં $0 \leq c \leq 5$.
A
$\frac{\sqrt{4c-1}}{2}$
B
$\frac{\sqrt{4c+1}}{2}$
C
$\frac{\sqrt{2c-1}}{2}$
D
$\frac{\sqrt{4c-2}}{2}$

Solution

(A) ધારો કે $(h, k)$ એ પરવલય $y=x^{2}$ પરનું કોઈ બિંદુ છે. ધારો કે $D$ એ $(h, k)$ અને $(0, c)$ વચ્ચેનું અંતર છે.
$D = \sqrt{(h-0)^{2} + (k-c)^{2}} = \sqrt{h^{2} + (k-c)^{2}}$.
કારણ કે $(h, k)$ એ $y=x^{2}$ પર આવેલું છે,તેથી $k=h^{2}$ થાય,એટલે કે $h^{2}=k$.
આ કિંમત અંતરના સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને $D(k) = \sqrt{k + (k-c)^{2}}$ મળે છે.
લઘુત્તમ અંતર શોધવા માટે,આપણે $f(k) = k + (k-c)^{2} = k + k^{2} - 2kc + c^{2} = k^{2} + k(1-2c) + c^{2}$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય શોધીશું.
$k$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$f'(k) = 2k + 1 - 2c$.
$f'(k) = 0$ લેતા,આપણને $2k = 2c - 1$,અથવા $k = \frac{2c-1}{2}$ મળે છે.
જો $c \leq \frac{1}{2}$ હોય,તો લઘુત્તમ અંતર શિરોબિંદુ $(0, 0)$ પર મળે છે,જે $c$ છે. જો $c > \frac{1}{2}$ હોય,તો લઘુત્તમ અંતર $k = \frac{2c-1}{2}$ પર મળે છે.
$k = \frac{2c-1}{2}$ ને $D(k)$ માં મૂકતા:
$D = \sqrt{\frac{2c-1}{2} + (\frac{2c-1}{2} - c)^{2}} = \sqrt{\frac{2c-1}{2} + (-\frac{1}{2})^{2}} = \sqrt{\frac{2c-1}{2} + \frac{1}{4}} = \sqrt{\frac{4c-2+1}{4}} = \frac{\sqrt{4c-1}}{2}$.
516
DifficultMCQ
વક્ર $x^{2}=2 y$ પરનું બિંદુ જે બિંદુ $(0,5)$ ની સૌથી નજીક છે તે કયું છે?
A
$(0,0)$
B
$(2 \sqrt{2}, 0)$
C
$(2 \sqrt{2}, 4)$
D
$(2,2)$

Solution

(C) આપેલ વક્ર $x^{2}=2 y$ છે.
વક્ર પરના કોઈપણ બિંદુ માટે,તેના યામ $(x, y) = (x, x^{2}/2)$ લો.
બિંદુ $(x, x^{2}/2)$ અને $(0, 5)$ વચ્ચેનું અંતર $D = \sqrt{(x-0)^{2} + (x^{2}/2 - 5)^{2}}$ દ્વારા મળે છે.
અંતરને ન્યૂનતમ કરવા માટે,આપણે $f(x) = D^{2} = x^{2} + (x^{2}/2 - 5)^{2} = x^{2} + x^{4}/4 - 5x^{2} + 25 = x^{4}/4 - 4x^{2} + 25$ ને ન્યૂનતમ કરીશું.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $f'(x) = x^{3} - 8x$ મળે છે.
$f'(x) = 0$ લેતા,$x(x^{2} - 8) = 0$ મળે,જે $x = 0$ અથવા $x = \pm 2\sqrt{2}$ આપે છે.
દ્વિતીય વિકલિત કસોટીનો ઉપયોગ કરતા,$f''(x) = 3x^{2} - 8$.
$x = 0$ માટે,$f''(0) = -8 < 0$ (સ્થાનિક મહત્તમ).
$x = \pm 2\sqrt{2}$ માટે,$f''(2\sqrt{2}) = 3(8) - 8 = 16 > 0$ (સ્થાનિક ન્યૂનતમ).
આમ,અંતર $x = \pm 2\sqrt{2}$ પર ન્યૂનતમ છે.
$x = \pm 2\sqrt{2}$ માટે,$y = (\pm 2\sqrt{2})^{2} / 2 = 8/2 = 4$.
તેથી,$(0, 5)$ ની સૌથી નજીકના બિંદુઓ $(\pm 2\sqrt{2}, 4)$ છે.
આપેલ વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,સાચો જવાબ $(2\sqrt{2}, 4)$ છે.
517
EasyMCQ
પરવલય $y^{2}=8x$ માટે નાભિના યામ,અક્ષ,નિયામિકાનું સમીકરણ અને નાભિલંબની લંબાઈ શોધો.
A
નાભિ: $(2, 0)$,અક્ષ: $y=0$,નિયામિકા: $x=-2$,નાભિલંબ: $8$
B
નાભિ: $(0, 2)$,અક્ષ: $x=0$,નિયામિકા: $y=-2$,નાભિલંબ: $8$
C
નાભિ: $(2, 0)$,અક્ષ: $x=0$,નિયામિકા: $x=2$,નાભિલંબ: $4$
D
નાભિ: $(-2, 0)$,અક્ષ: $y=0$,નિયામિકા: $x=2$,નાભિલંબ: $8$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $y^{2}=8x$ છે.
આને પરવલયના પ્રમાણિત સમીકરણ $y^{2}=4ax$ સાથે સરખાવતા,આપણને $4a=8$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a=2$.
સમીકરણ $y^{2}=4ax$ સ્વરૂપમાં હોવાથી,સંમિતિની અક્ષ $x$-અક્ષ (એટલે કે $y=0$) છે.
પરવલયની નાભિ $(a, 0) = (2, 0)$ છે.
નિયામિકાનું સમીકરણ $x=-a$ છે,જે $x=-2$ થાય છે.
નાભિલંબની લંબાઈ $4a = 4 \times 2 = 8$ છે.
Solution diagram
518
EasyMCQ
$(2, 0)$ નાભિ અને $x = -2$ નિયામિકા ધરાવતા પરવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$y^{2} = 8x$
B
$y^{2} = 4x$
C
$x^{2} = 8y$
D
$y^{2} = -8x$

Solution

(A) પરવલયની નાભિ $(2, 0)$ છે,જે $x$-અક્ષ પર આવેલી છે. તેથી,$x$-અક્ષ એ પરવલયની અક્ષ છે.
નિયામિકા $x = -2$ (જે $x = -a$ સ્વરૂપમાં છે) હોવાથી,પરવલય જમણી તરફ ખુલે છે અને તેનું સમીકરણ $y^{2} = 4ax$ સ્વરૂપનું છે.
અહીં,શિરોબિંદુ $(0, 0)$ થી નાભિ $(2, 0)$ સુધીનું અંતર $a = 2$ છે.
પ્રમાણિત સમીકરણ $y^{2} = 4ax$ માં $a = 2$ મૂકતા,આપણને $y^{2} = 4(2)x = 8x$ મળે છે.
519
EasyMCQ
જેનું શિરોબિંદુ $(0, 0)$ અને નાભિ $(0, 2)$ હોય તેવા પરવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^{2} = 8y$
B
$x^{2} = 4y$
C
$y^{2} = 8x$
D
$y^{2} = 4x$

Solution

(A) પરવલયનું શિરોબિંદુ $(0, 0)$ પર છે અને નાભિ $(0, 2)$ પર છે.
નાભિ $y$-અક્ષ પર હોવાથી,પરવલયની અક્ષ $y$-અક્ષ છે.
આવા પરવલયના સમીકરણનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ $x^{2} = 4ay$ છે.
અહીં,શિરોબિંદુથી નાભિનું અંતર $a = 2$ છે.
સમીકરણમાં $a = 2$ મૂકતા,આપણને $x^{2} = 4(2)y$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $x^{2} = 8y$ થાય છે.
520
EasyMCQ
$y$-અક્ષની સાપેક્ષ સંમિત હોય અને બિંદુ $(2, -3)$ માંથી પસાર થતા પરવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$3x^2 = -4y$
B
$4x^2 = -3y$
C
$3x^2 = 4y$
D
$4x^2 = 3y$

Solution

(A) પરવલય $y$-અક્ષની સાપેક્ષ સંમિત છે અને તેનું શિરોબિંદુ ઉગમબિંદુ પર છે,તેથી સમીકરણ $x^2 = 4ay$ અથવા $x^2 = -4ay$ સ્વરૂપનું છે.
પરવલય બિંદુ $(2, -3)$ માંથી પસાર થાય છે,જે ચોથા ચરણમાં આવેલું છે,તેથી તે નીચેની તરફ ખુલે છે.
આમ,સમીકરણ $x^2 = -4ay$ સ્વરૂપનું છે.
બિંદુ $(2, -3)$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$2^2 = -4a(-3)$
$4 = 12a$
$a = \frac{4}{12} = \frac{1}{3}$.
$a = \frac{1}{3}$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$x^2 = -4(\frac{1}{3})y$
$x^2 = -\frac{4}{3}y$
$3x^2 = -4y$.
521
Easy
$y^{2}=12x$ માટે પરવલયનું નાભિ (focus),અક્ષ (axis),નિયામિકાનું સમીકરણ (equation of directrix) અને નાભિલંબની લંબાઈ (length of latus rectum) શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ સમીકરણ $y^{2}=12x$ છે.
અહીં,$x$ નો સહગુણક ધન છે. તેથી,પરવલય જમણી તરફ ખુલે છે.
આ સમીકરણની સરખામણી $y^{2}=4ax$ સાથે કરતા,આપણને મળે છે:
$4a=12 \Rightarrow a=3$.
$\therefore$ નાભિના યામ $= (a, 0) = (3, 0)$.
આપેલ સમીકરણમાં $y^{2}$ હોવાથી,પરવલયની અક્ષ $x$-અક્ષ છે.
નિયામિકાનું સમીકરણ $x = -a$ છે,એટલે કે $x = -3$ અથવા $x + 3 = 0$.
નાભિલંબની લંબાઈ $= 4a = 4 \times 3 = 12$.
522
Easy
$x^{2}=6y$ માટે પરવલયનું નાભિ,અક્ષ,નિયામિકાનું સમીકરણ અને નાભિલંબની લંબાઈ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ સમીકરણ $x^{2}=6y$ છે.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $x^{2}=4ay$ સાથે સરખાવતા,આપણને $4a=6$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a=\frac{3}{2}$.
$y$ નો સહગુણક ધન હોવાથી,પરવલય ઉપરની તરફ ખુલે છે.
$1$. નાભિના યામ: $(0, a) = (0, \frac{3}{2})$.
$2$. પરવલયની અક્ષ: સમીકરણમાં $x^{2}$ હોવાથી,અક્ષ $y$-અક્ષ $(x=0)$ છે.
$3$. નિયામિકાનું સમીકરણ: $y = -a$,તેથી $y = -\frac{3}{2}$.
$4$. નાભિલંબની લંબાઈ: $4a = 6$.
523
Easy
$y^{2} = -8x$ માટે પરવલયનું નાભિ,અક્ષ,નિયામિકાનું સમીકરણ અને નાભિલંબની લંબાઈ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ સમીકરણ $y^{2} = -8x$ છે.
અહીં,$x$ નો સહગુણક ઋણ છે,તેથી પરવલય ડાબી બાજુ ખુલે છે.
આ સમીકરણની સરખામણી પ્રમાણિત સ્વરૂપ $y^{2} = -4ax$ સાથે કરતા,આપણને મળે છે:
$-4a = -8 \Rightarrow a = 2$.
$\therefore$ નાભિના યામ $(-a, 0) = (-2, 0)$ છે.
સમીકરણમાં $y^{2}$ હોવાથી,પરવલયની અક્ષ $x$-અક્ષ છે.
નિયામિકાનું સમીકરણ $x = a$ છે,એટલે કે $x = 2$.
નાભિલંબની લંબાઈ $4a = 4(2) = 8$ છે.
524
Easy
$x^{2} = -16y$ માટે પરવલયના નાભિના યામ,અક્ષ,નિયામિકાનું સમીકરણ અને નાભિલંબની લંબાઈ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ સમીકરણ $x^{2} = -16y$ છે.
અહીં,$y$ નો સહગુણક ઋણ છે,તેથી પરવલય નીચેની તરફ ખુલે છે.
આ સમીકરણની સરખામણી પ્રમાણિત સ્વરૂપ $x^{2} = -4ay$ સાથે કરતા,આપણને મળે છે:
$-4a = -16 \Rightarrow a = 4$.
$\therefore$ નાભિના યામ $(0, -a) = (0, -4)$ છે.
સમીકરણમાં $x^{2}$ હોવાથી,પરવલયની અક્ષ $y$-અક્ષ (એટલે કે $x = 0$) છે.
નિયામિકાનું સમીકરણ $y = a$ છે,જે $y = 4$ થાય.
નાભિલંબની લંબાઈ $4a = 4(4) = 16$ છે.
525
Easy
$y^{2}=10x$ માટે પરવલયના નાભિના યામ,અક્ષ,નિયામિકાનું સમીકરણ અને નાભિલંબની લંબાઈ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ સમીકરણ $y^{2}=10x$ છે.
અહીં,$x$ નો સહગુણક ધન છે.
તેથી,પરવલય જમણી તરફ ખુલે છે.
આ સમીકરણની $y^{2}=4ax$ સાથે સરખામણી કરતા,આપણને મળે છે:
$4a=10 \Rightarrow a=\frac{5}{2}$.
$\therefore$ નાભિના યામ $= (a, 0) = \left(\frac{5}{2}, 0\right)$.
આપેલ સમીકરણમાં $y^{2}$ હોવાથી,પરવલયની અક્ષ $x$-અક્ષ છે.
નિયામિકાનું સમીકરણ $x = -a$ છે,એટલે કે $x = -\frac{5}{2}$.
નાભિલંબની લંબાઈ $= 4a = 10$.
526
Easy
$x^{2}=-9y$ માટે પરવલયના નાભિના યામ,અક્ષ,નિયામિકાનું સમીકરણ અને નાભિલંબની લંબાઈ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ સમીકરણ $x^{2}=-9y$ છે.
અહીં,$y$ નો સહગુણક ઋણ છે.
તેથી,પરવલય નીચેની તરફ ખુલે છે.
આ સમીકરણની સરખામણી $x^{2}=-4ay$ સાથે કરતા,આપણને મળે છે:
$-4a = -9 \Rightarrow a = \frac{9}{4}$.
$\therefore$ નાભિના યામ $(0, -a) = (0, -\frac{9}{4})$ છે.
સમીકરણમાં $x^{2}$ હોવાથી,પરવલયની અક્ષ $y$-અક્ષ છે.
નિયામિકાનું સમીકરણ $y = a$ એટલે કે $y = \frac{9}{4}$ છે.
નાભિલંબની લંબાઈ $4a = 9$ છે.
527
EasyMCQ
નીચેની શરતો સંતોષતા પરવલયનું સમીકરણ શોધો: નાભિ $(6, 0)$,નિયામિકા $x = -6$.
A
$y^{2} = 24x$
B
$y^{2} = 12x$
C
$y^{2} = 48x$
D
$x^{2} = 24y$

Solution

(A) પરવલયની નાભિ $(a, 0) = (6, 0)$ છે,તેથી $a = 6$.
નિયામિકા $x = -a$ છે,જે $x = -6$ છે.
નાભિ $x$-અક્ષ પર હોવાથી અને નિયામિકા $x$-અક્ષને લંબ હોવાથી,પરવલયનું સમીકરણ $y^{2} = 4ax$ સ્વરૂપનું છે.
સમીકરણમાં $a = 6$ મૂકતા,આપણને $y^{2} = 4(6)x$ મળે છે.
તેથી,પરવલયનું સમીકરણ $y^{2} = 24x$ છે.
528
EasyMCQ
નીચેની શરતો સંતોષતા પરવલયનું સમીકરણ શોધો: નાભિ $(0, -3)$,નિયામિકા $y = 3$.
A
$x^{2} = -12y$
B
$x^{2} = 12y$
C
$y^{2} = -12x$
D
$y^{2} = 12x$

Solution

(A) નાભિ $(0, -3)$ છે અને નિયામિકા $y = 3$ છે.
નાભિ $y$-અક્ષ પર હોવાથી,$y$-અક્ષ એ પરવલયની ધરી છે.
નાભિ $(0, -a)$ અને નિયામિકા $y = a$ હોવાથી,પરવલય નીચેની તરફ ખુલે છે.
આવા પરવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $x^{2} = -4ay$ છે.
અહીં,$a = 3$.
$a$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $x^{2} = -4(3)y$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $x^{2} = -12y$ થાય છે.
529
EasyMCQ
નીચેની શરતો સંતોષતા પરવલયનું સમીકરણ શોધો: શિરોબિંદુ $(0, 0)$; નાભિ $(3, 0)$.
A
$y^{2} = 12x$
B
$y^{2} = 8x$
C
$x^{2} = 12y$
D
$y^{2} = -12x$

Solution

(A) પરવલયનું શિરોબિંદુ $(0, 0)$ છે અને નાભિ $(3, 0)$ છે.
નાભિ ધન $x$-અક્ષ પર હોવાથી,પરવલયની અક્ષ $x$-અક્ષ છે.
આવા પરવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $y^{2} = 4ax$ છે.
અહીં નાભિ $(a, 0) = (3, 0)$ હોવાથી,$a = 3$ મળે છે.
સમીકરણમાં $a = 3$ મૂકતા,$y^{2} = 4 \times 3 \times x$,એટલે કે $y^{2} = 12x$ મળે છે.
530
EasyMCQ
નીચેની શરતો સંતોષતા પરવલયનું સમીકરણ શોધો: શિરોબિંદુ $(0, 0)$,નાભિ $(-2, 0)$.
A
$y^{2} = -8x$
B
$y^{2} = 8x$
C
$x^{2} = -8y$
D
$x^{2} = 8y$

Solution

(A) પરવલયનું શિરોબિંદુ $(0, 0)$ છે અને નાભિ $(-2, 0)$ છે.
નાભિ ઋણ $x$-અક્ષ પર હોવાથી,પરવલયની અક્ષ $x$-અક્ષ છે.
આવા પરવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $y^{2} = -4ax$ છે.
અહીં નાભિ $(-a, 0) = (-2, 0)$ હોવાથી,$a = 2$ મળે છે.
સમીકરણમાં $a = 2$ મૂકતા,$y^{2} = -4(2)x$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $y^{2} = -8x$ છે.
531
EasyMCQ
પરવલયનું સમીકરણ શોધો જે નીચેની શરતો સંતોષે છે: શિરોબિંદુ $(0, 0)$,બિંદુ $(2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે અને અક્ષ $x$-અક્ષ પર છે.
A
$2y^2 = 9x$
B
$3y^2 = 4x$
C
$9y^2 = 2x$
D
$4y^2 = 9x$

Solution

(A) શિરોબિંદુ $(0, 0)$ છે અને પરવલયની અક્ષ $x$-અક્ષ છે,તેથી પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4ax$ સ્વરૂપનું છે.
પરવલય બિંદુ $(2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે,જે પ્રથમ ચરણમાં છે.
બિંદુ $(2, 3)$ ને સમીકરણ $y^2 = 4ax$ માં મૂકતા:
$3^2 = 4a(2)$
$9 = 8a$
$a = \frac{9}{8}$
આમ,પરવલયનું સમીકરણ:
$y^2 = 4 \left( \frac{9}{8} \right) x$
$y^2 = \frac{9}{2} x$
$2y^2 = 9x$
532
EasyMCQ
પરવલયનું સમીકરણ શોધો જે નીચેની શરતોનું પાલન કરે છે: શિરોબિંદુ $(0, 0)$,બિંદુ $(5, 2)$ માંથી પસાર થાય છે અને $y$-અક્ષની સાપેક્ષ સંમિત છે.
A
$x^{2} = \frac{25}{2} y$
B
$2x^{2} = 25y$
C
$x^{2} = 25y$
D
$y^{2} = \frac{4}{25} x$

Solution

(B) શિરોબિંદુ $(0, 0)$ છે અને પરવલય $y$-અક્ષની સાપેક્ષ સંમિત હોવાથી,પરવલયનું સમીકરણ $x^{2} = 4ay$ સ્વરૂપનું છે.
પરવલય બિંદુ $(5, 2)$ માંથી પસાર થાય છે.
બિંદુ $(5, 2)$ ને સમીકરણ $x^{2} = 4ay$ માં મૂકતા:
$(5)^{2} = 4 \times a \times 2$
$25 = 8a$
$a = \frac{25}{8}$
$a$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$x^{2} = 4 \left( \frac{25}{8} \right) y$
$x^{2} = \frac{25}{2} y$
$2x^{2} = 25y$
533
DifficultMCQ
વક્ર $x^{2}=4y$ ના અભિલંબનું સમીકરણ શોધો જે બિંદુ $(1,2)$ માંથી પસાર થાય છે.
A
$x+y=3$
B
$x-y=3$
C
$x+y=1$
D
$x-y=1$

Solution

(A) $x^{2}=4y$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $\frac{dy}{dx}=\frac{x}{2}$ મળે છે.
ધારો કે $(h, k)$ એ વક્ર $x^{2}=4y$ ના અભિલંબનું સ્પર્શ બિંદુ છે. $(h, k)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{h}{2}$ છે.
તેથી,$(h, k)$ આગળ અભિલંબનો ઢાળ $m = -\frac{2}{h}$ થાય.
$(h, k)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y-k = -\frac{2}{h}(x-h)$ છે.
અભિલંબ બિંદુ $(1, 2)$ માંથી પસાર થતો હોવાથી,$2-k = -\frac{2}{h}(1-h)$,જેનું સાદું રૂપ આપતા $k = 2 + \frac{2}{h}(1-h) = 2 + \frac{2}{h} - 2 = \frac{2}{h}$ મળે.
$(h, k)$ એ વક્ર $x^{2}=4y$ પર હોવાથી,$h^{2}=4k$ થાય. $k = \frac{2}{h}$ મૂકતા,$h^{2} = 4(\frac{2}{h}) = \frac{8}{h}$ મળે,તેથી $h^{3}=8$,જેનો અર્થ છે કે $h=2$.
ત્યારબાદ $k = \frac{2}{2} = 1$.
બિંદુ $(2, 1)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y-1 = -\frac{2}{2}(x-2)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $y-1 = -(x-2)$ એટલે કે $x+y=3$ થાય છે.
534
MediumMCQ
વક્ર $x^{2}=4y$ ના અભિલંબનું સમીકરણ શોધો જે બિંદુ $(1, 2)$ માંથી પસાર થાય છે.
A
$x+y-3=0$
B
$x-y+1=0$
C
$x+y+3=0$
D
$x-y-3=0$

Solution

(A) આપેલ વક્ર $x^{2}=4y$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$2x = 4 \frac{dy}{dx}$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{x}{2}$.
ધારો કે સ્પર્શક બિંદુ $(h, k)$ છે. આ બિંદુ વક્ર પર હોવાથી,$h^{2} = 4k$,તેથી $k = \frac{h^{2}}{4}$.
$(h, k)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m_{T} = \frac{h}{2}$ છે.
$(h, k)$ આગળ અભિલંબનો ઢાળ $m_{N} = -\frac{2}{h}$ છે.
$(h, k)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y - k = -\frac{2}{h}(x - h)$ છે.
અભિલંબ બિંદુ $(1, 2)$ માંથી પસાર થતો હોવાથી,$x=1$ અને $y=2$ મૂકતા:
$2 - \frac{h^{2}}{4} = -\frac{2}{h}(1 - h)$
$2 - \frac{h^{2}}{4} = -\frac{2}{h} + 2$
$-\frac{h^{2}}{4} = -\frac{2}{h}$
$h^{3} = 8 \Rightarrow h = 2$.
જો $h = 2$ હોય,તો $k = \frac{2^{2}}{4} = 1$.
અભિલંબનો ઢાળ $m_{N} = -\frac{2}{2} = -1$ છે.
અભિલંબનું સમીકરણ $y - 1 = -1(x - 2)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $y - 1 = -x + 2$,એટલે કે $x + y - 3 = 0$ થાય છે.
535
MediumMCQ
રેખા $y=mx+1$ એ વક્ર $y^{2}=4x$ નો સ્પર્શક હોય તો $m$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(A) આપેલ વક્ર માટે સ્પર્શકનું સમીકરણ $y=mx+1$ છે.
પરવલય $y^{2}=4x$ ના સમીકરણમાં $y=mx+1$ મૂકતા:
$(mx+1)^{2}=4x$
સમીકરણનું વિસ્તરણ કરતા:
$m^{2}x^{2}+2mx+1=4x$
$m^{2}x^{2}+x(2m-4)+1=0......(i)$
રેખા વક્રનો સ્પર્શક હોવાથી,તે વક્રને માત્ર એક જ બિંદુમાં સ્પર્શે છે. તેથી,દ્વિઘાત સમીકરણ $(i)$ ના બીજ સમાન હોવા જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે તેનો વિવેચક $D$ શૂન્ય હોવો જોઈએ.
$D = b^{2}-4ac = 0$
$(2m-4)^{2}-4(m^{2})(1)=0$
વિવેચકનું વિસ્તરણ કરતા:
$4m^{2}-16m+16-4m^{2}=0$
$-16m+16=0$
$16m=16$
$m=1$
આમ,$m$ ની જરૂરી કિંમત $1$ છે.
સાચો જવાબ $A$ છે.
536
DifficultMCQ
વક્ર $x^{2}=4y$ માટે $(1,2)$ માંથી પસાર થતો અભિલંબ કયો છે?
A
$x-y=1$
B
$x+y=1$
C
$x+y=3$
D
$x-y=3$

Solution

(C) આપેલ વક્રનું સમીકરણ $x^{2}=4y$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$2x = 4 \cdot \frac{dy}{dx} \Rightarrow \frac{dy}{dx} = \frac{x}{2}$.
વક્ર પરના કોઈપણ બિંદુ $(h, k)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{h}{2}$ છે.
તેથી,$(h, k)$ આગળ અભિલંબનો ઢાળ $-\frac{2}{h}$ થશે.
$(h, k)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ:
$y - k = -\frac{2}{h}(x - h)$.
અભિલંબ $(1, 2)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી:
$2 - k = -\frac{2}{h}(1 - h) \Rightarrow 2 - k = -\frac{2}{h} + 2 \Rightarrow k = \frac{2}{h}$.
બિંદુ $(h, k)$ એ વક્ર $x^{2} = 4y$ પર હોવાથી,$h^{2} = 4k$ થાય.
$k = \frac{2}{h}$ ને $h^{2} = 4k$ માં મૂકતા:
$h^{2} = 4 \left(\frac{2}{h}\right) \Rightarrow h^{3} = 8 \Rightarrow h = 2$.
હવે,$k$ ની કિંમત શોધીએ:
$k = \frac{2}{h} = \frac{2}{2} = 1$.
સ્પર્શ બિંદુ $(2, 1)$ છે.
અભિલંબનો ઢાળ $m = -\frac{2}{h} = -\frac{2}{2} = -1$ છે.
અભિલંબનું સમીકરણ:
$y - 1 = -1(x - 2)$
$y - 1 = -x + 2$
$x + y = 3$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
537
DifficultMCQ
જો પરવલય $y^{2} = 2x$ પર દોરેલા ત્રણ અભિલંબ બિંદુ $(a, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,જ્યાં $a \neq 0$,તો $a$ ની કિંમત કોના કરતા મોટી હોવી જોઈએ?
A
$1/2$
B
$-1/2$
C
$-1$
D
$1$

Solution

(D) પરવલયનું સમીકરણ $y^{2} = 2x$ છે. તેને $y^{2} = 4Ax$ સાથે સરખાવતા,$4A = 2$ મળે,તેથી $A = 1/2$.
પરવલય $y^{2} = 4Ax$ માટે,કોઈપણ બિંદુ $(x_{1}, y_{1})$ પરનો અભિલંબ $(a, 0)$ માંથી પસાર થાય જો $a > 2A$ હોય.
$A$ ની કિંમત મૂકતા:
$a > 2 \times (1/2)$
$a > 1$.
આમ,ત્રણ ભિન્ન અભિલંબ બિંદુ $(a, 0)$ માંથી પસાર થાય તે માટે $a$ ની કિંમત $1$ કરતા મોટી હોવી જોઈએ.
538
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક પેરાબોલિક અરીસાનું કેન્દ્ર તેના શિરોબિંદુથી $5 \, cm$ ના અંતરે છે. જો અરીસો $45 \, cm$ ઊંડો હોય,તો $AB$ અંતર શોધો. ($, cm$ માં)
Question diagram
A
$60$
B
$30$
C
$120$
D
$90$

Solution

(A) કેન્દ્રથી શિરોબિંદુનું અંતર $5 \, cm$ હોવાથી,આપણી પાસે $a = 5$ છે.
જો ઉગમબિંદુને શિરોબિંદુ પર લેવામાં આવે અને અરીસાની ધરી ધન $x$-અક્ષ પર હોય,તો પેરાબોલિક વિભાગનું સમીકરણ $y^{2} = 4ax$ છે.
$a = 5$ મૂકતા,આપણને $y^{2} = 4(5)x = 20x$ મળે છે.
અરીસો $45 \, cm$ ઊંડો હોવાથી,$x = 45$ છે.
સમીકરણમાં $x = 45$ મૂકતા,આપણને $y^{2} = 20 \times 45 = 900$ મળે છે.
તેથી,$y = \pm 30$.
$AB$ અંતર એ $x = 45$ પરની જીવાની કુલ લંબાઈ છે,જે $2|y| = 2 \times 30 = 60 \, cm$ છે.
539
DifficultMCQ
એક બીમ તેના છેડાઓ પર ટેકાઓ દ્વારા આધારિત છે જે $12 \, m$ દૂર છે. લોડ તેના કેન્દ્ર પર કેન્દ્રિત હોવાથી,કેન્દ્રમાં $3 \, cm$ નું વિચલન (deflection) થાય છે અને વિચલિત બીમ પરવલયના આકારમાં છે. કેન્દ્રથી કેટલા અંતરે વિચલન $1 \, cm$ હશે?
A
$2 \sqrt{6} \, m$
B
$2 \sqrt{2} \, m$
C
$4 \sqrt{2} \, m$
D
$4 \sqrt{6} \, m$

Solution

(A) ધારો કે પરવલયનું શિરોબિંદુ સૌથી નીચા બિંદુ $O(0,0)$ પર છે અને અક્ષ $Y$-અક્ષ પર ઊભી છે. પરવલયનું સમીકરણ $x^2 = 4ay$ છે.
કુલ લંબાઈ $12 \, m$ છે,તેથી છેડાઓ $x = 6 \, m$ અને $x = -6 \, m$ પર છે. કેન્દ્રમાં મહત્તમ વિચલન $3 \, cm = 0.03 \, m$ છે. આમ,પરવલય $(6, 0.03)$ માંથી પસાર થાય છે.
આ યામોને સમીકરણમાં મૂકતા: $(6)^2 = 4a(0.03) \implies 36 = 0.12a \implies a = \frac{36}{0.12} = 300$.
સમીકરણ $x^2 = 4(300)y = 1200y$ છે.
આપણે $x$ શોધવા માંગીએ છીએ જ્યારે ઉપરથી વિચલન $1 \, cm$ હોય. કુલ વિચલન $3 \, cm$ હોવાથી,શિરોબિંદુ $O$ થી ઊંચાઈ $y = 3 \, cm - 1 \, cm = 2 \, cm = 0.02 \, m$ છે.
સમીકરણમાં $y = 0.02$ મૂકતા: $x^2 = 1200(0.02) = 24$.
તેથી,$x = \sqrt{24} = 2\sqrt{6} \, m$.
Solution diagram
540
MediumMCQ
જો એક પેરાબોલિક રિફ્લેક્ટરનો વ્યાસ $20 \, cm$ અને ઊંડાઈ $5 \, cm$ હોય,તો તેનું નાભિ (focus) શોધો.
A
$(5, 0)$
B
$(2, 0)$
C
$(0, 5)$
D
$(10, 0)$

Solution

(A) યામ સમતલનું ઉગમબિંદુ પેરાબોલિક રિફ્લેક્ટરના શિરોબિંદુ પર એવી રીતે લેવામાં આવે છે કે જેથી રિફ્લેક્ટરની ધરી ધન $x-$અક્ષ પર હોય.
પરવલયનું સમીકરણ $y^{2} = 4ax$ સ્વરૂપમાં છે (કારણ કે તે જમણી તરફ ખુલે છે).
રિફ્લેક્ટરની ઊંડાઈ $5 \, cm$ છે,તેથી ધાર પરના બિંદુનો $x-$યામ $5$ છે. વ્યાસ $20 \, cm$ છે,તેથી ધાર પરના બિંદુનો $y-$યામ $10$ (વ્યાસના અડધા) છે.
આમ,પરવલય બિંદુ $A(5, 10)$ માંથી પસાર થાય છે.
આ કિંમતને $y^{2} = 4ax$ સમીકરણમાં મૂકતા:
$10^{2} = 4a(5)$
$100 = 20a$
$a = \frac{100}{20} = 5$
તેથી,પરવલયનું નાભિ $(a, 0) = (5, 0)$ છે.
Solution diagram
541
DifficultMCQ
એક કમાન પરવલય (parabola) સ્વરૂપે છે જેની ધરી શિરોલંબ છે. આ કમાન $10 \, m$ ઊંચી અને પાયા આગળ $5 \, m$ પહોળી છે. પરવલયના શિરોબિંદુથી $2 \, m$ અંતરે તેની પહોળાઈ કેટલી હશે ($, m$ માં)?
A
$2.23$
B
$2.50$
C
$2.00$
D
$2.75$

Solution

(A) ધારો કે પરવલયનું શિરોબિંદુ ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ પર છે અને તેની ધરી ધન $y-$અક્ષ પર છે. પરવલયનું સમીકરણ $x^2 = 4ay$ સ્વરૂપનું છે.
કમાન $10 \, m$ ઊંચી અને પાયા આગળ $5 \, m$ પહોળી છે. આનો અર્થ એ છે કે પરવલય $(\frac{5}{2}, 10)$ બિંદુમાંથી પસાર થાય છે.
આ બિંદુને સમીકરણમાં મૂકતા:
$(\frac{5}{2})^2 = 4a(10)$
$\frac{25}{4} = 40a$
$a = \frac{25}{160} = \frac{5}{32}$
તેથી,પરવલયનું સમીકરણ $x^2 = 4(\frac{5}{32})y$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x^2 = \frac{5}{8}y$ થાય છે.
આપણે શિરોબિંદુથી $y = 2 \, m$ અંતરે કમાનની પહોળાઈ શોધવાની છે.
$x^2 = \frac{5}{8} \times 2 = \frac{5}{4}$
$x = \sqrt{\frac{5}{4}} = \frac{\sqrt{5}}{2} \approx \frac{2.236}{2} = 1.118 \, m$.
કમાનની કુલ પહોળાઈ $2x = 2 \times 1.118 = 2.236 \, m \approx 2.23 \, m$ છે.
Solution diagram
542
DifficultMCQ
એક સમાન રીતે લોડ થયેલ સસ્પેન્શન બ્રિજનો કેબલ પરવલયના સ્વરૂપમાં લટકે છે. રસ્તો જે આડો અને $100 \, m$ લાંબો છે,તે કેબલ સાથે જોડાયેલા ઊભી વાયર દ્વારા ટેકો આપેલો છે,જેમાં સૌથી લાંબો વાયર $30 \, m$ અને સૌથી ટૂંકો વાયર $6 \, m$ છે. મધ્યથી $18 \, m$ દૂર રસ્તા સાથે જોડાયેલા સપોર્ટિંગ વાયરની લંબાઈ શોધો. ($, m$ માં)
A
$9.11$
B
$10.50$
C
$12.25$
D
$15.00$

Solution

(A) શિરોબિંદુ એ કેબલના સૌથી નીચા બિંદુ પર છે. કોઓર્ડિનેટ પ્લેનનું ઉગમબિંદુ પરવલયના શિરોબિંદુ તરીકે લેવામાં આવે છે,જ્યારે તેની ઊભી ધરીને ધન $y-$ અક્ષ સાથે લેવામાં આવે છે.
અહીં,$AB$ અને $OC$ એ કેબલ સાથે જોડાયેલા સૌથી લાંબા અને સૌથી ટૂંકા વાયર છે. $DF$ એ રસ્તા સાથે જોડાયેલ સપોર્ટિંગ વાયર છે,જે મધ્યથી $18 \, m$ દૂર છે.
અહીં,$AB = 30 \, m$,$OC = 6 \, m$,અને $BC = \frac{100}{2} = 50 \, m$.
પરવલયનું સમીકરણ $x^{2} = 4ay$ સ્વરૂપમાં છે (કારણ કે તે ઉપરની તરફ ખુલે છે).
બિંદુ $A$ ના યામ $(50, 30-6) = (50, 24)$ છે.
કારણ કે $A(50, 24)$ એ પરવલય પરનું બિંદુ છે,$(50)^{2} = 4a(24)$.
$\Rightarrow a = \frac{50 \times 50}{4 \times 24} = \frac{625}{24}$.
$\therefore$ પરવલયનું સમીકરણ $x^{2} = 4 \times \frac{625}{24} \times y$ છે,જે $6x^{2} = 625y$ તરીકે સરળ બને છે.
બિંદુ $D$ નો $x-$ યામ $18$ છે.
તેથી,$x = 18$ પર,$6(18)^{2} = 625y$.
$\Rightarrow y = \frac{6 \times 324}{625} = \frac{1944}{625} = 3.1104 \, m$.
$\therefore DE = 3.11 \, m$ (આશરે).
$DF = DE + EF = 3.11 \, m + 6 \, m = 9.11 \, m$.
આમ,મધ્યથી $18 \, m$ દૂર રસ્તા સાથે જોડાયેલા સપોર્ટિંગ વાયરની લંબાઈ આશરે $9.11 \, m$ છે.
Solution diagram
543
DifficultMCQ
પરવલય $x^{2}=12y$ ના શિરોબિંદુને તેના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ સાથે જોડતી રેખાઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શોધો। ($\text{ unit}^{2}$ માં)
A
$18$
B
$24$
C
$36$
D
$9$

Solution

(A) આપેલ પરવલય $x^{2}=12y$ છે.
તેને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $x^{2}=4ay$ સાથે સરખાવતા, આપણને $4a=12$ મળે છે, જેનો અર્થ છે કે $a=3$.
પરવલયનું નાભિ $S(0, a) = (0, 3)$ છે.
નાભિલંબ એ પરવલયની અક્ષને લંબ અને નાભિમાંથી પસાર થતો રેખાખંડ છે. $y=3$ માટે, $x^{2}=12(3)=36$, તેથી $x=\pm 6$.
નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $A(-6, 3)$ અને $B(6, 3)$ છે.
પરવલયનું શિરોબિંદુ $O(0, 0)$ છે.
શિરોબિંદુઓ $(0, 0)$, $(-6, 3)$, અને $(6, 3)$ ધરાવતા $\Delta OAB$ નું ક્ષેત્રફળ:
$\text{Area} = \frac{1}{2} |x_1(y_2-y_3) + x_2(y_3-y_1) + x_3(y_1-y_2)|$
$\text{Area} = \frac{1}{2} |0(3-3) + (-6)(3-0) + 6(0-3)|$
$\text{Area} = \frac{1}{2} |0 - 18 - 18| = \frac{1}{2} |-36| = 18 \text{ unit}^{2}$.
Solution diagram
544
DifficultMCQ
એક સમબાજુ ત્રિકોણ પરવલય $y^{2}=4ax$ માં અંતર્ગત છે,જ્યાં એક શિરોબિંદુ પરવલયના શિરોબિંદુ પર છે. ત્રિકોણની બાજુની લંબાઈ શોધો.
A
$8\sqrt{3}a$
B
$4\sqrt{3}a$
C
$2\sqrt{3}a$
D
$12\sqrt{3}a$

Solution

(A) ધારો કે $OAB$ એ પરવલય $y^{2}=4ax$ માં અંતર્ગત સમબાજુ ત્રિકોણ છે,જ્યાં $O$ એ ઉગમબિંદુ $(0,0)$ છે.
ધારો કે $AB$ એ $x$-અક્ષને લંબ જીવા છે,જે તેને બિંદુ $C(k, 0)$ પર છેદે છે.
પરવલયના સમીકરણ પરથી,$x=k$ માટે,$y^{2}=4ak$,તેથી $y=\pm 2\sqrt{ak}$.
આમ,$A$ અને $B$ ના યામ $(k, 2\sqrt{ak})$ અને $(k, -2\sqrt{ak})$ છે.
બાજુ $AB$ ની લંબાઈ $= 2\sqrt{ak} - (-2\sqrt{ak}) = 4\sqrt{ak}$.
કારણ કે $OAB$ સમબાજુ ત્રિકોણ છે,$OA=AB$,તેથી $OA^{2}=AB^{2}$.
$OA^{2} = k^{2} + (2\sqrt{ak})^{2} = k^{2} + 4ak$.
$AB^{2} = (4\sqrt{ak})^{2} = 16ak$.
સરખાવતા: $k^{2} + 4ak = 16ak \Rightarrow k^{2} = 12ak$.
$k \neq 0$ હોવાથી,$k = 12a$.
બાજુની લંબાઈ $AB = 4\sqrt{a(12a)} = 4\sqrt{12a^{2}} = 4(2\sqrt{3}a) = 8\sqrt{3}a$.
Solution diagram
545
MediumMCQ
પરવલય $y^{2}=8x$ માં અંતર્ગત સમબાજુ ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં), જેનો એક શિરોબિંદુ આ પરવલયના શિરોબિંદુ પર હોય, તે શોધો. ($\sqrt{3}$ માં)
A
$64$
B
$256$
C
$192$
D
$128$

Solution

(C) ધારો કે પરવલય $y^2 = 8x$ છે. તેનું શિરોબિંદુ $O(0,0)$ છે.
ધારો કે સમબાજુ ત્રિકોણ $OAB$ છે, જ્યાં $A$ અને $B$ પરવલય પર આવેલા છે.
ધારો કે $A$ ના યામ $(2t^2, 4t)$ છે, જ્યાં $t > 0$.
ત્રિકોણ સમબાજુ હોવાથી અને $x$-અક્ષની સાપેક્ષ સંમિત હોવાથી, $B$ ના યામ $(2t^2, -4t)$ થશે.
ત્રિકોણની બાજુની લંબાઈ $AB = 4t - (-4t) = 8t$ છે.
ખૂણો $\angle AOx = 30^{\circ}$ છે કારણ કે ત્રિકોણ સમબાજુ છે અને $x$-અક્ષ શિરોબિંદુ પરના ખૂણાને દુભાગે છે.
તેથી, $\tan 30^{\circ} = \frac{4t}{2t^2} = \frac{2}{t}$.
$\tan 30^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{3}}$ હોવાથી, $\frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{2}{t}$, જે આપણને $t = 2\sqrt{3}$ આપે છે.
બાજુની લંબાઈ $s = 8t = 8(2\sqrt{3}) = 16\sqrt{3}$ છે.
સમબાજુ ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{\sqrt{3}}{4} s^2$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{\sqrt{3}}{4} (16\sqrt{3})^2 = \frac{\sqrt{3}}{4} (256 \times 3) = \frac{\sqrt{3}}{4} (768) = 192\sqrt{3}$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
546
DifficultMCQ
ધારો કે $P$ એ પરવલય $y^{2}=12x$ પરનું એક બિંદુ છે અને $N$ એ $P$ માંથી પરવલયની ધરી પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ છે. $PN$ ના મધ્યબિંદુ $M$ માંથી પરવલયની ધરીને સમાંતર એક રેખા દોરવામાં આવે છે જે પરવલયને $Q$ માં મળે છે. જો રેખા $NQ$ નો $y$-અંતઃખંડ $\frac{4}{3}$ હોય,તો:
A
$MQ = \frac{1}{3}$
B
$PN = 3$
C
$MQ = \frac{1}{4}$
D
$PN = 4$

Solution

(C) પરવલયનું સમીકરણ $y^{2}=12x$ છે,તેથી $4a=12$,જેનો અર્થ છે કે $a=3$ છે.
ધારો કે $P = (3t^{2}, 6t)$. $N$ એ ધરી ($x$-અક્ષ) પરનો લંબપાદ હોવાથી,$N = (3t^{2}, 0)$ છે.
$PN$ નું મધ્યબિંદુ $M = (3t^{2}, 3t)$ છે.
$M$ માંથી પસાર થતી અને ધરીને સમાંતર રેખા $y=3t$ છે.
$Q$ એ પરવલય $y^{2}=12x$ પર હોવાથી અને તેનો $y$-યામ $3t$ હોવાથી,$(3t)^{2} = 12x_Q$,તેથી $9t^{2} = 12x_Q$,જે $x_Q = \frac{3}{4}t^{2}$ આપે છે. આમ $Q = (\frac{3}{4}t^{2}, 3t)$ છે.
રેખા $NQ$ એ $N(3t^{2}, 0)$ અને $Q(\frac{3}{4}t^{2}, 3t)$ માંથી પસાર થાય છે.
$NQ$ નો ઢાળ $m = \frac{3t-0}{\frac{3}{4}t^{2}-3t^{2}} = \frac{3t}{-\frac{9}{4}t^{2}} = -\frac{4}{3t}$ છે.
રેખા $NQ$ નું સમીકરણ $y - 0 = -\frac{4}{3t}(x - 3t^{2})$ છે.
$y$-અંતઃખંડ શોધવા માટે $x=0$ લેતા: $y = -\frac{4}{3t}(-3t^{2}) = 4t$ મળે છે.
$y$-અંતઃખંડ $\frac{4}{3}$ આપેલ હોવાથી,$4t = \frac{4}{3} \Rightarrow t = \frac{1}{3}$ છે.
હવે,$MQ$ એ $M(3t^{2}, 3t)$ અને $Q(\frac{3}{4}t^{2}, 3t)$ વચ્ચેનું આડું અંતર છે,તેથી $MQ = |3t^{2} - \frac{3}{4}t^{2}| = \frac{9}{4}t^{2}$ છે.
$t = \frac{1}{3}$ મૂકતા,$MQ = \frac{9}{4}(\frac{1}{3})^{2} = \frac{9}{4} \times \frac{1}{9} = \frac{1}{4}$ મળે છે.
આમ,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
Solution diagram
547
DifficultMCQ
ધારો કે $L_{1}$ એ પરવલય $y^{2}=4(x+1)$ નો સ્પર્શક છે અને $L_{2}$ એ પરવલય $y^{2}=8(x+2)$ નો સ્પર્શક છે,જેથી $L_{1}$ અને $L_{2}$ કાટખૂણે છેદે છે. તો $L_{1}$ અને $L_{2}$ કઈ સીધી રેખા પર મળે છે?
A
$x+3=0$
B
$x+2y=0$
C
$2x+1=0$
D
$x+2=0$

Solution

(A) પરવલય $y^{2}=4a(x-h)$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $y=m(x-h)+\frac{a}{m}$ છે.
પરવલય $y^{2}=4(x+1)$ માટે,$a=1$ અને $h=-1$ છે. સ્પર્શક $L_{1}$ એ $y=m(x+1)+\frac{1}{m}$ છે,જે $y=mx+m+\frac{1}{m}$ તરીકે લખી શકાય.
પરવલય $y^{2}=8(x+2)$ માટે,$a=2$ અને $h=-2$ છે. સ્પર્શક $L_{2}$ એ $y=m'(x+2)+\frac{2}{m'}$ છે,જે $y=m'x+2m'+\frac{2}{m'}$ તરીકે લખી શકાય.
$L_{1}$ અને $L_{2}$ કાટખૂણે છેદતા હોવાથી,$m \cdot m' = -1$,તેથી $m' = -\frac{1}{m}$.
$m'$ ની કિંમત $L_{2}$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$y = -\frac{1}{m}x + 2(-\frac{1}{m}) + \frac{2}{-1/m} = -\frac{1}{m}x - \frac{2}{m} - 2m = -\frac{1}{m}x - 2(m+\frac{1}{m})$.
$y$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$mx + m + \frac{1}{m} = -\frac{1}{m}x - 2(m+\frac{1}{m})$.
પદોને ગોઠવતા:
$(m+\frac{1}{m})x + (m+\frac{1}{m}) + 2(m+\frac{1}{m}) = 0$.
$(m+\frac{1}{m})(x+3) = 0$.
વાસ્તવિક સ્પર્શકો માટે $m+\frac{1}{m} \neq 0$ હોવાથી,$x+3=0$ મળે.
548
MediumMCQ
ધારો કે $C$ એ પરવલય $y^{2}=4x$ પરના બિંદુનું રેખા $y=x$ ની સાપેક્ષે પ્રતિબિંબનો બિંદુપથ છે. તો $P(2,1)$ આગળ $C$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ શું થાય?
A
$x-y=1$
B
$2x+y=5$
C
$x+3y=5$
D
$x+2y=4$

Solution

(A) આપેલ પરવલય $y^{2}=4x$ છે.
રેખા $y=x$ ની સાપેક્ષે બિંદુ $(x, y)$ નું પ્રતિબિંબ $(y, x)$ થાય છે.
સમીકરણ $y^{2}=4x$ માં $x$ ને $y$ અને $y$ ને $x$ વડે બદલતા,આપણને બિંદુપથ $C$ તરીકે $x^{2}=4y$ મળે છે.
$x^{2}=4y$ નું $x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$2x = 4 \frac{dy}{dx}$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{x}{2}$.
બિંદુ $P(2, 1)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \left. \frac{dy}{dx} \right|_{(2,1)} = \frac{2}{2} = 1$ થાય.
$P(2, 1)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - 1 = 1(x - 2)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $y - 1 = x - 2$ અથવા $x - y = 1$ થાય છે.
549
DifficultMCQ
પરવલય $y^{2}=4ax$ ના નાભિને પરવલયના ગતિશીલ બિંદુ સાથે જોડતા રેખાખંડના મધ્યબિંદુનો બિંદુપથ એ બીજું પરવલય છે,જેની નિયામિકા (directrix) છે:
A
$x=-\frac{a}{2}$
B
$x=\frac{a}{2}$
C
$x=0$
D
$x=a$

Solution

(C) ધારો કે પરવલય $y^{2}=4ax$ ની નાભિ $S(a, 0)$ છે અને પરવલય પરનું ગતિશીલ બિંદુ $P(at^{2}, 2at)$ છે.
રેખાખંડ $SP$ ના મધ્યબિંદુ $M(h, k)$ માટે:
$h = \frac{at^{2}+a}{2}$ અને $k = \frac{2at+0}{2} = at$.
$k = at$ પરથી,$t = \frac{k}{a}$ મળે.
આ કિંમત $h$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$h = \frac{a(\frac{k}{a})^{2}+a}{2} = \frac{\frac{k^{2}}{a}+a}{2} = \frac{k^{2}+a^{2}}{2a}$.
$2ah = k^{2}+a^{2} \Rightarrow k^{2} = 2ah - a^{2} = 2a(h - \frac{a}{2})$.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $y^{2} = 2a(x - \frac{a}{2})$ મળે.
આ $Y^{2} = 4AX$ સ્વરૂપનું પરવલય છે,જ્યાં $Y=y$,$X=x-\frac{a}{2}$,અને $4A = 2a \Rightarrow A = \frac{a}{2}$.
$Y^{2} = 4AX$ ની નિયામિકા $X = -A$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $x - \frac{a}{2} = -\frac{a}{2} \Rightarrow x = 0$.
Solution diagram
550
MediumMCQ
પરવલય $y^{2}=6x$ ને એક સ્પર્શક દોરવામાં આવે છે જે રેખા $2x+y=1$ ને લંબ છે. નીચેનામાંથી કયું બિંદુ તેના પર નથી?
A
$(-6,0)$
B
$(4,5)$
C
$(5,4)$
D
$(0,3)$

Solution

(C) આપેલ પરવલય $y^{2}=6x$ છે,તેથી $4a=6$,જેનો અર્થ છે કે $a=\frac{3}{2}$.
રેખા $2x+y=1$ નો ઢાળ $m_{L}=-2$ છે.
સ્પર્શક આ રેખાને લંબ હોવાથી,તેનો ઢાળ $m$ એ $m \times (-2) = -1$ નું પાલન કરે છે,તેથી $m=\frac{1}{2}$.
પરવલય $y^{2}=4ax$ માટે $m$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y=mx+\frac{a}{m}$ છે.
$a=\frac{3}{2}$ અને $m=\frac{1}{2}$ મૂકતા,આપણને $y=\frac{1}{2}x+\frac{3/2}{1/2} = \frac{1}{2}x+3$ મળે છે.
$2$ વડે ગુણતા,આપણને $2y=x+6$ અથવા $x-2y+6=0$ મળે છે.
હવે,આપેલા બિંદુઓ તપાસો:
$(-6,0)$ માટે: $-6-2(0)+6=0$ (તેના પર છે).
$(4,5)$ માટે: $4-2(5)+6=4-10+6=0$ (તેના પર છે).
$(5,4)$ માટે: $5-2(4)+6=5-8+6=3 \neq 0$ (તેના પર નથી).
$(0,3)$ માટે: $0-2(3)+6=0$ (તેના પર છે).
આમ,બિંદુ $(5,4)$ સ્પર્શક પર નથી.

10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola — Parabola · Frequently Asked Questions

1Are these 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.