Gujarati

Textbook - Introduction to Trigonometry Questions in Gujarati

Class 10 Mathematics · Introduction to Trigonometry · Textbook - Introduction to Trigonometry

70+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 70 questions in Gujarati

1
Easy
જો $\tan A = \frac{4}{3}$ હોય,તો $\angle A$ ના અન્ય ત્રિકોણમિતીય ગુણોત્તરો શોધો.

Solution

(N/A) ધારો કે આપણે એક કાટકોણ $\Delta ABC$ દોરીએ છીએ જ્યાં $\angle B = 90^{\circ}$ છે.
હવે,આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan A = \frac{\text{સામેની બાજુ}}{\text{પાસેની બાજુ}} = \frac{BC}{AB} = \frac{4}{3}$.
તેથી,જો $BC = 4k$ હોય,તો $AB = 3k$ થાય,જ્યાં $k$ એ ધન સંખ્યા છે.
હવે,પાયથાગોરસના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$AC^2 = AB^2 + BC^2 = (3k)^2 + (4k)^2 = 9k^2 + 16k^2 = 25k^2$.
$AC = 5k$.
હવે,આપણે તેમની વ્યાખ્યાઓનો ઉપયોગ કરીને તમામ ત્રિકોણમિતીય ગુણોત્તરો લખી શકીએ છીએ:
$\sin A = \frac{BC}{AC} = \frac{4k}{5k} = \frac{4}{5}$.
$\cos A = \frac{AB}{AC} = \frac{3k}{5k} = \frac{3}{5}$.
$\cot A = \frac{1}{\tan A} = \frac{3}{4}$.
$\operatorname{cosec} A = \frac{1}{\sin A} = \frac{5}{4}$.
$\sec A = \frac{1}{\cos A} = \frac{5}{3}$.
Solution diagram
2
Easy
જો $\angle B$ અને $\angle Q$ લઘુકોણ હોય કે જેથી $\sin B = \sin Q$ થાય,તો સાબિત કરો કે $\angle B = \angle Q$.

Solution

(N/A) ધારો કે બે કાટકોણ ત્રિકોણ $ABC$ અને $PQR$ છે જેમાં $\angle C = 90^{\circ}$ અને $\angle R = 90^{\circ}$ છે,જ્યાં $\sin B = \sin Q$ છે.
આપણી પાસે $\sin B = \frac{AC}{AB}$ અને $\sin Q = \frac{PR}{PQ}$ છે.
આપેલ છે કે $\sin B = \sin Q$,તેથી $\frac{AC}{AB} = \frac{PR}{PQ}$.
આને $\frac{AC}{PR} = \frac{AB}{PQ} = k$ (જ્યાં $k$ એક અચળાંક છે) તરીકે ફરીથી લખી શકાય .......... $(1)$.
હવે,બંને ત્રિકોણમાં પાયથાગોરસના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$BC = \sqrt{AB^2 - AC^2}$ અને $QR = \sqrt{PQ^2 - PR^2}$.
ત્રીજી બાજુઓનો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{BC}{QR} = \frac{\sqrt{AB^2 - AC^2}}{\sqrt{PQ^2 - PR^2}}$.
$(1)$ પરથી $AB = kPQ$ અને $AC = kPR$ મૂકતા:
$\frac{BC}{QR} = \frac{\sqrt{(kPQ)^2 - (kPR)^2}}{\sqrt{PQ^2 - PR^2}} = \frac{\sqrt{k^2(PQ^2 - PR^2)}}{\sqrt{PQ^2 - PR^2}} = \frac{k \sqrt{PQ^2 - PR^2}}{\sqrt{PQ^2 - PR^2}} = k$ .......... $(2)$.
$(1)$ અને $(2)$ પરથી,આપણી પાસે $\frac{AC}{PR} = \frac{AB}{PQ} = \frac{BC}{QR} = k$ છે.
$SSS$ સમરૂપતાની શરત મુજબ,$\Delta ACB \sim \Delta PRQ$.
ત્રિકોણ સમરૂપ હોવાથી,તેમના અનુરૂપ ખૂણાઓ સમાન હોય છે. તેથી,$\angle B = \angle Q$.
Solution diagram
3
Medium
$\triangle ACB$ ધ્યાનમાં લો,જે $C$ આગળ કાટખૂણો છે,જેમાં $AB = 29$ એકમ,$BC = 21$ એકમ અને $\angle ABC = \theta$ છે. નીચેનાની કિંમતો શોધો:
$(i)$ $\cos^2 \theta + \sin^2 \theta$
$(ii)$ $\cos^2 \theta - \sin^2 \theta$
Question diagram

Solution

(N/A) $\triangle ACB$ માં,આપણી પાસે છે:
$AC = \sqrt{AB^2 - BC^2} = \sqrt{(29)^2 - (21)^2}$
$= \sqrt{(29 - 21)(29 + 21)} = \sqrt{(8)(50)} = \sqrt{400} = 20$ એકમ.
તેથી,$\sin \theta = \frac{AC}{AB} = \frac{20}{29}$ અને $\cos \theta = \frac{BC}{AB} = \frac{21}{29}$.
હવે,
$(i)$ $\cos^2 \theta + \sin^2 \theta = \left(\frac{21}{29}\right)^2 + \left(\frac{20}{29}\right)^2 = \frac{441 + 400}{841} = \frac{841}{841} = 1$.
$(ii)$ $\cos^2 \theta - \sin^2 \theta = \left(\frac{21}{29}\right)^2 - \left(\frac{20}{29}\right)^2 = \frac{441 - 400}{841} = \frac{41}{841}$.
4
Easy
એક કાટકોણ ત્રિકોણ $ABC$ માં,ખૂણો $B$ કાટખૂણો છે. જો $\tan A = 1$ હોય,તો ચકાસો કે $2 \sin A \cos A = 1$.

Solution

(N/A) $\triangle ABC$ માં,$\tan A = \frac{BC}{AB} = 1$ (આકૃતિ જુઓ).
એટલે કે,$BC = AB$.
ધારો કે $AB = BC = k$,જ્યાં $k$ એક ધન સંખ્યા છે.
હવે,$AC = \sqrt{AB^2 + BC^2}$
$= \sqrt{k^2 + k^2} = \sqrt{2k^2} = k\sqrt{2}$.
તેથી,$\sin A = \frac{BC}{AC} = \frac{k}{k\sqrt{2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ અને $\cos A = \frac{AB}{AC} = \frac{k}{k\sqrt{2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
માટે,$2 \sin A \cos A = 2 \left( \frac{1}{\sqrt{2}} \right) \left( \frac{1}{\sqrt{2}} \right) = 2 \left( \frac{1}{2} \right) = 1$,જે જરૂરી મૂલ્ય છે.
Solution diagram
5
Medium
$\triangle OPQ$ માં,$P$ આગળ કાટખૂણો છે,$OP = 7\, cm$ અને $OQ - PQ = 1\, cm$ છે. $\sin Q$ અને $\cos Q$ ના મૂલ્યો શોધો.
Question diagram

Solution

(N/A) $\triangle OPQ$ માં,પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,આપણી પાસે છે:
$OQ^2 = OP^2 + PQ^2$
આપેલ છે કે $OQ - PQ = 1\, cm$,તેથી $OQ = 1 + PQ$.
આ કિંમતને પાયથાગોરસના સમીકરણમાં મૂકતા:
$(1 + PQ)^2 = OP^2 + PQ^2$
$1 + PQ^2 + 2PQ = OP^2 + PQ^2$
$1 + 2PQ = OP^2$
અહીં $OP = 7\, cm$ હોવાથી:
$1 + 2PQ = 7^2$
$1 + 2PQ = 49$
$2PQ = 48$
$PQ = 24\, cm$
હવે,$OQ = 1 + PQ = 1 + 24 = 25\, cm$.
તેથી,$\sin Q = \frac{\text{સામેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{OP}{OQ} = \frac{7}{25}$.
અને $\cos Q = \frac{\text{પાસેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{PQ}{OQ} = \frac{24}{25}$.
6
Medium
$\triangle ABC$ માં,$B$ આગળ કાટખૂણો છે,$AB = 24 \, cm$,$BC = 7 \, cm$ છે. નીચેનાનું મૂલ્ય શોધો:
$(i)$ $\sin A, \cos A$
$(ii)$ $\sin C, \cos C$

Solution

(N/A) $\triangle ABC$ માટે પાયથાગોરસના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$AC^2 = AB^2 + BC^2$
$AC^2 = (24 \, cm)^2 + (7 \, cm)^2$
$AC^2 = (576 + 49) \, cm^2 = 625 \, cm^2$
$\therefore AC = \sqrt{625} \, cm = 25 \, cm$
$(i)$ $\sin A = \frac{\angle A \text{ ની સામેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{BC}{AC} = \frac{7}{25}$
$\cos A = \frac{\angle A \text{ ની પાસેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{AB}{AC} = \frac{24}{25}$
$(ii)$ $\sin C = \frac{\angle C \text{ ની સામેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{AB}{AC} = \frac{24}{25}$
$\cos C = \frac{\angle C \text{ ની પાસેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{BC}{AC} = \frac{7}{25}$
Solution diagram
7
MediumMCQ
આપેલ આકૃતિમાં,$\tan P - \cot R$ શોધો.
Question diagram
A
$1$
B
$5$
C
$0$
D
$12$

Solution

(C) $\triangle PQR$ માં,$\angle Q = 90^{\circ}$,$PQ = 12 \, \text{cm}$,અને $PR = 13 \, \text{cm}$ છે.
પાયથાગોરસનો પ્રમેય વાપરતા:
$PR^2 = PQ^2 + QR^2$
$(13)^2 = (12)^2 + QR^2$
$169 = 144 + QR^2$
$QR^2 = 169 - 144 = 25$
$QR = 5 \, \text{cm}$.
હવે,$\tan P = \frac{\angle P \text{ ની સામેની બાજુ}}{\angle P \text{ ની પાસેની બાજુ}} = \frac{QR}{PQ} = \frac{5}{12}$.
અને,$\cot R = \frac{\angle R \text{ ની પાસેની બાજુ}}{\angle R \text{ ની સામેની બાજુ}} = \frac{QR}{PQ} = \frac{5}{12}$.
તેથી,$\tan P - \cot R = \frac{5}{12} - \frac{5}{12} = 0$.
8
Medium
જો $\sin A = \frac{3}{4}$ હોય,તો $\cos A$ અને $\tan A$ ની કિંમત શોધો.

Solution

(N/A) ધારો કે $\triangle ABC$ એ કાટકોણ ત્રિકોણ છે,જેમાં ખૂણો $B$ કાટખૂણો છે.
આપેલ છે કે,$\sin A = \frac{3}{4}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin A = \frac{\text{સામેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{BC}{AC}$,તેથી $\frac{BC}{AC} = \frac{3}{4}$.
ધારો કે $BC = 3k$ અને $AC = 4k$,જ્યાં $k$ એ ધન અચળાંક છે.
$\triangle ABC$ માં પાયથાગોરસનો પ્રમેય લાગુ પાડતા:
$AC^2 = AB^2 + BC^2$
$(4k)^2 = AB^2 + (3k)^2$
$16k^2 = AB^2 + 9k^2$
$AB^2 = 7k^2$
$AB = \sqrt{7}k$
હવે,$\cos A = \frac{\text{પાસેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{AB}{AC} = \frac{\sqrt{7}k}{4k} = \frac{\sqrt{7}}{4}$.
અને,$\tan A = \frac{\text{સામેની બાજુ}}{\text{પાસેની બાજુ}} = \frac{BC}{AB} = \frac{3k}{\sqrt{7}k} = \frac{3}{\sqrt{7}}$.
9
Difficult
જો $15 \cot A = 8$ હોય,તો $\sin A$ અને $\sec A$ શોધો.

Solution

(N/A) કાટકોણ ત્રિકોણ $ABC$ ધ્યાનમાં લો,જેમાં $\angle B$ કાટખૂણો છે.
$\cot A = \frac{\angle A \text{ ની પાસેની બાજુ}}{\angle A \text{ ની સામેની બાજુ}} = \frac{AB}{BC}$
આપેલ છે કે $15 \cot A = 8$,તેથી $\cot A = \frac{8}{15}$.
તેથી,$\frac{AB}{BC} = \frac{8}{15}$.
ધારો કે $AB = 8k$ અને $BC = 15k$,જ્યાં $k$ એ ધન અચળાંક છે.
$\triangle ABC$ માં પાયથાગોરસનો પ્રમેય વાપરતા:
$AC^2 = AB^2 + BC^2$
$AC^2 = (8k)^2 + (15k)^2$
$AC^2 = 64k^2 + 225k^2 = 289k^2$
$AC = 17k$
હવે,$\sin A = \frac{\angle A \text{ ની સામેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{BC}{AC} = \frac{15k}{17k} = \frac{15}{17}$.
અને,$\sec A = \frac{\text{કર્ણ}}{\angle A \text{ ની પાસેની બાજુ}} = \frac{AC}{AB} = \frac{17k}{8k} = \frac{17}{8}$.
Solution diagram
10
Easy
જો $\sec \theta = \frac{13}{12}$ હોય,તો બાકીના તમામ ત્રિકોણમિતીય ગુણોત્તરોની ગણતરી કરો.

Solution

(N/A) કાટકોણ ત્રિકોણ $\triangle ABC$ ધ્યાનમાં લો, જે બિંદુ $B$ પર કાટખૂણો ધરાવે છે।
$\sec \theta = \frac{\text{કર્ણ}}{\text{}}{\angle \theta \text{ની પાસેની બાજુ}} = \frac{AC}{AB} = \frac{13}{12}$
ધારો કે $AC = 13k$ અને $AB = 12k$, જ્યાં $k$ ધન અચળાંક છે।
$\triangle ABC$ માં પાયથાગોરસનો પ્રમેય લાગુ પાડતા:
$(AC)^2 = (AB)^2 + (BC)^2$
$(13k)^2 = (12k)^2 + (BC)^2$
$169k^2 = 144k^2 + (BC)^2$
$(BC)^2 = 25k^2$
$BC = 5k$
હવે અન્ય ત્રિકોણમિતીય ગુણોત્તરો:
$\sin \theta = \frac{\text{}}{\angle \theta \text{ની સામેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{BC}{AC} = \frac{5k}{13k} = \frac{5}{13}$
$\cos \theta = \frac{\text{}}{\angle \theta \text{ની પાસેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{AB}{AC} = \frac{12k}{13k} = \frac{12}{13}$
$\tan \theta = \frac{\text{}}{\angle \theta \text{ની સામેની બાજુ}}{\text{}}{\angle \theta \text{ની પાસેની બાજુ}} = \frac{BC}{AB} = \frac{5k}{12k} = \frac{5}{12}$
$\cot \theta = \frac{\text{}}{\angle \theta \text{ની પાસેની બાજુ}}{\text{}}{\angle \theta \text{ની સામેની બાજુ}} = \frac{AB}{BC} = \frac{12k}{5k} = \frac{12}{5}$
$\operatorname{cosec} \theta = \frac{\text{કર્ણ}}{\text{}}{\angle \theta \text{ની સામેની બાજુ}} = \frac{AC}{BC} = \frac{13k}{5k} = \frac{13}{5}$
Solution diagram
11
Medium
જો $\angle A$ અને $\angle B$ લઘુકોણ હોય કે જેથી $\cos A = \cos B$ થાય,તો સાબિત કરો કે $\angle A = \angle B$.

Solution

(N/A) ધારો કે એક ત્રિકોણ $ABC$ છે જેમાં $CD \perp AB$ છે.
આપેલ છે કે,
$\cos A = \cos B$
$\Rightarrow \frac{AD}{AC} = \frac{BD}{BC}$
$\Rightarrow \frac{AD}{BD} = \frac{AC}{BC}$
ધારો કે $\frac{AD}{BD} = \frac{AC}{BC} = k$
$\Rightarrow AD = k BD \dots(1)$
અને,$AC = k BC \dots(2)$
ત્રિકોણ $CAD$ અને $CBD$ માટે પાયથાગોરસના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે
$CD^2 = AC^2 - AD^2 \dots(3)$
અને,$CD^2 = BC^2 - BD^2 \dots(4)$
સમીકરણ $(3)$ અને $(4)$ પરથી,આપણને મળે છે
$AC^2 - AD^2 = BC^2 - BD^2$
$\Rightarrow (k BC)^2 - (k BD)^2 = BC^2 - BD^2$
$\Rightarrow k^2(BC^2 - BD^2) = BC^2 - BD^2$
$\Rightarrow k^2 = 1$
$\Rightarrow k = 1$
આ કિંમતને સમીકરણ $(2)$ માં મૂકતા,આપણને મળે છે
$AC = BC$
$\Rightarrow \angle A = \angle B$ (ત્રિકોણની સમાન બાજુઓની સામેના ખૂણાઓ સમાન હોય છે).
Solution diagram
12
Difficult
જો $\cot \theta = \frac{7}{8}$ હોય,તો નીચેનાની કિંમત શોધો:
$(i) \frac{(1+\sin \theta)(1-\sin \theta)}{(1+\cos \theta)(1-\cos \theta)}$
$(ii) \cot^2 \theta$

Solution

(N/A) ધારો કે એક કાટકોણ ત્રિકોણ $ABC$ છે,જેમાં ખૂણો $B$ કાટખૂણો છે.
$\cot \theta = \frac{\text{ખૂણા } \theta \text{ ની પાસેની બાજુ}}{\text{ખૂણા } \theta \text{ ની સામેની બાજુ}} = \frac{BC}{AB} = \frac{7}{8}.$
જો $BC = 7k$ હોય,તો $AB = 8k$ થાય,જ્યાં $k$ એક ધન પૂર્ણાંક છે.
$\triangle ABC$ માં પાયથાગોરસનો પ્રમેય વાપરતા,
$AC^2 = AB^2 + BC^2 = (8k)^2 + (7k)^2 = 64k^2 + 49k^2 = 113k^2.$
$AC = \sqrt{113}k.$
હવે,$\sin \theta = \frac{AB}{AC} = \frac{8k}{\sqrt{113}k} = \frac{8}{\sqrt{113}}$ અને $\cos \theta = \frac{BC}{AC} = \frac{7k}{\sqrt{113}k} = \frac{7}{\sqrt{113}}.$
$(i) \frac{(1+\sin \theta)(1-\sin \theta)}{(1+\cos \theta)(1-\cos \theta)} = \frac{1-\sin^2 \theta}{1-\cos^2 \theta} = \frac{1-(\frac{8}{\sqrt{113}})^2}{1-(\frac{7}{\sqrt{113}})^2} = \frac{1-\frac{64}{113}}{1-\frac{49}{113}} = \frac{\frac{49}{113}}{\frac{64}{113}} = \frac{49}{64}.$
$(ii) \cot^2 \theta = (\cot \theta)^2 = (\frac{7}{8})^2 = \frac{49}{64}.$
Solution diagram
13
Medium
જો $3 \cot A = 4$ હોય,તો તપાસો કે $\frac{1 - \tan^2 A}{1 + \tan^2 A} = \cos^2 A - \sin^2 A$ છે કે નહીં.

Solution

(A) આપેલ છે કે $3 \cot A = 4$.
તેથી,$\cot A = \frac{4}{3}$.
એક કાટકોણ ત્રિકોણ $ABC$ લો,જેમાં ખૂણો $B$ કાટખૂણો છે.
$\cot A = \frac{\text{ખૂણા } A \text{ ની પાસેની બાજુ}}{\text{ખૂણા } A \text{ ની સામેની બાજુ}} = \frac{AB}{BC} = \frac{4}{3}$.
ધારો કે $AB = 4k$ અને $BC = 3k$,જ્યાં $k$ એ ધન અચળાંક છે.
$\triangle ABC$ માં,પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ:
$(AC)^2 = (AB)^2 + (BC)^2 = (4k)^2 + (3k)^2 = 16k^2 + 9k^2 = 25k^2$.
તેથી,$AC = 5k$.
હવે,$\cos A = \frac{AB}{AC} = \frac{4k}{5k} = \frac{4}{5}$.
$\sin A = \frac{BC}{AC} = \frac{3k}{5k} = \frac{3}{5}$.
$\tan A = \frac{BC}{AB} = \frac{3k}{4k} = \frac{3}{4}$.
ડાબી બાજુ $(LHS)$: $\frac{1 - \tan^2 A}{1 + \tan^2 A} = \frac{1 - (3/4)^2}{1 + (3/4)^2} = \frac{1 - 9/16}{1 + 9/16} = \frac{7/16}{25/16} = \frac{7}{25}$.
જમણી બાજુ $(RHS)$: $\cos^2 A - \sin^2 A = (4/5)^2 - (3/5)^2 = \frac{16}{25} - \frac{9}{25} = \frac{7}{25}$.
અહીં ડાબી બાજુ = જમણી બાજુ હોવાથી,આપેલ સમીકરણ સાચું છે.
Solution diagram
14
Difficult
ત્રિકોણ $ABC$ માં,જે $B$ આગળ કાટખૂણો છે,જો $\tan A = \frac{1}{\sqrt{3}}$ હોય,તો નીચેનાની કિંમત શોધો:
$(i)$ $\sin A \cos C + \cos A \sin C$
$(ii)$ $\cos A \cos C - \sin A \sin C$

Solution

(N/A) આપેલ છે કે $\tan A = \frac{1}{\sqrt{3}}.$
$\tan A = \frac{\text{$\text{$\angle A$ ની સામેની બાજુ}$}}{\text{$\text{$\angle A$ ની પાસેની બાજુ}$}} = \frac{BC}{AB}$ હોવાથી,
$\frac{BC}{AB} = \frac{1}{\sqrt{3}}$ મળે.
ધારો કે $BC = k$ અને $AB = \sqrt{3}k,$ જ્યાં $k$ એ ધન વાસ્તવિક સંખ્યા છે.
$\triangle ABC$ માં,પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ:
$AC^2 = AB^2 + BC^2$
$AC^2 = (\sqrt{3}k)^2 + (k)^2 = 3k^2 + k^2 = 4k^2$
$AC = 2k$
હવે,આપણે ત્રિકોણમિતીય ગુણોત્તરો શોધીએ:
$\sin A = \frac{BC}{AC} = \frac{k}{2k} = \frac{1}{2}$
$\cos A = \frac{AB}{AC} = \frac{\sqrt{3}k}{2k} = \frac{\sqrt{3}}{2}$
$\sin C = \frac{AB}{AC} = \frac{\sqrt{3}k}{2k} = \frac{\sqrt{3}}{2}$
$\cos C = \frac{BC}{AC} = \frac{k}{2k} = \frac{1}{2}$
$(i)$ $\sin A \cos C + \cos A \sin C = \left(\frac{1}{2}\right)\left(\frac{1}{2}\right) + \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right) = \frac{1}{4} + \frac{3}{4} = \frac{4}{4} = 1$
$(ii)$ $\cos A \cos C - \sin A \sin C = \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)\left(\frac{1}{2}\right) - \left(\frac{1}{2}\right)\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right) = \frac{\sqrt{3}}{4} - \frac{\sqrt{3}}{4} = 0$
Solution diagram
15
Medium
$\triangle PQR$ માં, $Q$ આગળ કાટખૂણો છે, $PR + QR = 25 \, cm$ અને $PQ = 5 \, cm$ છે. $\sin P, \cos P$ અને $\tan P$ ના મૂલ્યો શોધો.
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલ છે કે, $PR + QR = 25 \, cm$ અને $PQ = 5 \, cm$.
ધારો કે $PR = x \, cm$.
તેથી, $QR = (25 - x) \, cm$.
$\triangle PQR$ માં પાયથાગોરસનો પ્રમેય લાગુ પાડતા, આપણને મળે છે:
$PR^2 = PQ^2 + QR^2$
$x^2 = 5^2 + (25 - x)^2$
$x^2 = 25 + 625 - 50x + x^2$
$50x = 650$
$x = 13$
તેથી, $PR = 13 \, cm$ અને $QR = 25 - 13 = 12 \, cm$.
હવે, $\angle P$ માટે ત્રિકોણમિતીય ગુણોત્તર શોધીએ:
$\sin P = \frac{\text{Side opposite to } \angle P}{\text{Hypotenuse}} = \frac{QR}{PR} = \frac{12}{13}$
$\cos P = \frac{\text{Side adjacent to } \angle P}{\text{Hypotenuse}} = \frac{PQ}{PR} = \frac{5}{13}$
$\tan P = \frac{\text{Side opposite to } \angle P}{\text{Side adjacent to } \angle P} = \frac{QR}{PQ} = \frac{12}{5}$
Solution diagram
16
Medium
નીચેના વિધાનો સાચા છે કે ખોટા તે જણાવો. તમારા જવાબનું સમર્થન કરો.
$(i)$ $\tan A$ નું મૂલ્ય હંમેશા $1$ કરતા ઓછું હોય છે.
$(ii)$ ખૂણા $A$ ના કોઈક માપ માટે $\sec A = \frac{12}{5}$ શક્ય છે.

Solution

(A-D) $(i)$ ખોટું.
એવો કાટકોણ ત્રિકોણ ધ્યાનમાં લો જેમાં $\angle A$ ની સામેની બાજુ $12$ એકમ અને $\angle A$ ની પાસેની બાજુ $5$ એકમ હોય. તો $\tan A = \frac{12}{5} = 2.4$ થાય. કારણ કે $2.4 > 1$,તેથી $\tan A$ હંમેશા $1$ કરતા ઓછું હોય તે વિધાન ખોટું છે.
$(ii)$ સાચું.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sec A = \frac{\text{કર્ણ}}{\angle A \text{ ની પાસેની બાજુ}}$.
અહીં $\sec A = \frac{12}{5}$ આપેલ છે,તેથી ધારો કે કર્ણ $AC = 12k$ અને પાસેની બાજુ $AB = 5k$ છે,જ્યાં $k$ એ કોઈ ધન અચળાંક છે.
પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,$BC^2 = AC^2 - AB^2 = (12k)^2 - (5k)^2 = 144k^2 - 25k^2 = 119k^2$.
આમ,$BC = \sqrt{119}k \approx 10.9k$.
ત્રિકોણની બાજુઓ $5k, 10.9k$ અને $12k$ ત્રિકોણની અસમતાનું પાલન કરે છે $(5k + 10.9k > 12k)$,તેથી આવો ત્રિકોણ શક્ય છે. તેથી,આપેલ વિધાન સાચું છે.
Solution diagram
17
Medium
નીચેના વિધાનો સત્ય છે કે અસત્ય તે જણાવો. તમારા ઉત્તરની યથાર્થતા ચકાસો.
$(i)$ $\cos A$ એ ખૂણા $A$ ના કોસેકન્ટ $(cosecant)$ માટે વપરાતું સંક્ષિપ્ત રૂપ છે.
$(ii)$ $\cot A$ એ $\cot$ અને $A$ નો ગુણાકાર છે.
$(iii)$ કોઈ ખૂણા $\theta$ માટે $\sin \theta = \frac{4}{3}$ શક્ય છે.

Solution

(NONE) $(i)$ ખૂણા $A$ ના કોસેકન્ટ માટે વપરાતું સંક્ષિપ્ત રૂપ $\text{cosec } A$ છે। $\cos A$ એ ખૂણા $A$ ના કોસાઇન $(cosine)$ માટે વપરાતું સંક્ષિપ્ત રૂપ છે। તેથી, આ વિધાન અસત્ય છે।
$(ii)$ $\cot A$ એ $\cot$ અને $A$ નો ગુણાકાર નથી। તે ખૂણા $A$ નો કોટેન્જન્ટ $(cotangent)$ દર્શાવે છે। તેથી, આ વિધાન અસત્ય છે।
$(iii)$ આપણે જાણીએ છીએ કે કાટકોણ ત્રિકોણમાં, $\sin \theta = \frac{\text{$\theta$ ની સામેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}}$। કાટકોણ ત્રિકોણમાં કર્ણ એ સૌથી મોટી બાજુ હોવાથી, $\sin \theta$ નું મૂલ્ય હંમેશા $1$ કે તેથી ઓછું હોય છે। અહીં $\frac{4}{3} > 1$ હોવાથી, આ મૂલ્ય શક્ય નથી। તેથી, આ વિધાન અસત્ય છે।
18
Difficult
$\triangle ABC$ માં,$B$ આગળ કાટખૂણો છે,$AB = 5 \, cm$ અને $\angle ACB = 30^{\circ}$ છે. બાજુઓ $BC$ અને $AC$ ની લંબાઈ શોધો.
Question diagram

Solution

(N/A) બાજુ $BC$ ની લંબાઈ શોધવા માટે,આપણે $BC$ અને આપેલી બાજુ $AB$ ને સમાવતા ત્રિકોણમિતીય ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરીશું. કારણ કે $BC$ એ ખૂણા $C$ ની પાસેની બાજુ છે અને $AB$ એ ખૂણા $C$ ની સામેની બાજુ છે,તેથી:
$\frac{AB}{BC} = \tan C$
$\frac{5}{BC} = \tan 30^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{3}}$
જેનાથી $BC = 5\sqrt{3} \, cm$ મળે છે.
બાજુ $AC$ ની લંબાઈ શોધવા માટે,આપણે વિચારીએ:
$\sin 30^{\circ} = \frac{AB}{AC}$
$\frac{1}{2} = \frac{5}{AC}$
$AC = 10 \, cm$.
વૈકલ્પિક રીતે,આપણે ત્રીજી બાજુ નક્કી કરવા માટે પાયથાગોરસના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરી શક્યા હોત:
$AC = \sqrt{AB^2 + BC^2} = \sqrt{5^2 + (5\sqrt{3})^2} \, cm = \sqrt{25 + 75} \, cm = \sqrt{100} \, cm = 10 \, cm$.
19
DifficultMCQ
$\triangle PQR$ માં,$Q$ આગળ કાટખૂણો છે,$PQ = 3 \, cm$ અને $PR = 6 \, cm$ છે. $\angle QPR$ અને $\angle PRQ$ શોધો.
A
$\angle QPR = 60^{\circ}, \angle PRQ = 30^{\circ}$
B
$\angle QPR = 30^{\circ}, \angle PRQ = 60^{\circ}$
C
$\angle QPR = 45^{\circ}, \angle PRQ = 45^{\circ}$
D
$\angle QPR = 90^{\circ}, \angle PRQ = 0^{\circ}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\triangle PQR$ માં,$\angle Q = 90^{\circ}$,$PQ = 3 \, cm$ અને $PR = 6 \, cm$ છે.
$\angle PRQ$ (અથવા $\angle R$) માટે,સામેની બાજુ $PQ$ છે અને કર્ણ $PR$ છે.
ત્રિકોણમિતીય ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા: $\sin R = \frac{\text{સામેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{PQ}{PR}$.
$\sin R = \frac{3}{6} = \frac{1}{2}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin 30^{\circ} = \frac{1}{2}$,તેથી $\angle PRQ = 30^{\circ}$.
$\triangle PQR$ માં,ત્રિકોણના ત્રણેય ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ થાય છે.
$\angle QPR + \angle PQR + \angle PRQ = 180^{\circ}$.
$\angle QPR + 90^{\circ} + 30^{\circ} = 180^{\circ}$.
$\angle QPR = 180^{\circ} - 120^{\circ} = 60^{\circ}$.
20
MediumMCQ
જો $\sin ( A - B ) = \frac{1}{2}$,$\cos ( A + B ) = \frac{1}{2}$,$0^{\circ} < A + B \leq 90^{\circ}$ અને $A > B$ હોય,તો $A$ અને $B$ શોધો.
A
$A = 45^{\circ}, B = 15^{\circ}$
B
$A = 60^{\circ}, B = 30^{\circ}$
C
$A = 30^{\circ}, B = 15^{\circ}$
D
$A = 75^{\circ}, B = 15^{\circ}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\sin ( A - B ) = \frac{1}{2}$.
કારણ કે $\sin 30^{\circ} = \frac{1}{2}$,તેથી $A - B = 30^{\circ}$ ......$(1)$
વળી,આપેલ છે કે $\cos ( A + B ) = \frac{1}{2}$.
કારણ કે $\cos 60^{\circ} = \frac{1}{2}$,તેથી $A + B = 60^{\circ}$ ......$(2)$
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ નો સરવાળો કરતા:
$(A - B) + (A + B) = 30^{\circ} + 60^{\circ}$
$2A = 90^{\circ}$
$A = 45^{\circ}$
સમીકરણ $(2)$ માં $A = 45^{\circ}$ મુકતા:
$45^{\circ} + B = 60^{\circ}$
$B = 60^{\circ} - 45^{\circ}$
$B = 15^{\circ}$
આમ,$A = 45^{\circ}$ અને $B = 15^{\circ}$ મળે છે.
21
EasyMCQ
નીચેનાનું મૂલ્ય શોધો:
$\sin 60^{\circ} \cos 30^{\circ} + \sin 30^{\circ} \cos 60^{\circ}$
A
$1$
B
$2$
C
$0$
D
$4$

Solution

(A) આપેલ પદાવલિ $\sin 60^{\circ} \cos 30^{\circ} + \sin 30^{\circ} \cos 60^{\circ}$ છે.
પ્રમાણિત ત્રિકોણમિતીય મૂલ્યોનો ઉપયોગ કરતા:
$\sin 60^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$,$\cos 30^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$,$\sin 30^{\circ} = \frac{1}{2}$,અને $\cos 60^{\circ} = \frac{1}{2}$.
આ મૂલ્યોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$= \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right) \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right) + \left(\frac{1}{2}\right) \left(\frac{1}{2}\right)$
$= \frac{3}{4} + \frac{1}{4}$
$= \frac{3 + 1}{4} = \frac{4}{4} = 1$.
22
EasyMCQ
નીચેનાનું મૂલ્ય શોધો:
$2 \tan ^{2} 45^{\circ}+\cos ^{2} 30^{\circ}-\sin ^{2} 60^{\circ}$
A
$4$
B
$2$
C
$3$
D
$1$

Solution

(B) આપેલ પદાવલિ: $2 \tan ^{2} 45^{\circ}+\cos ^{2} 30^{\circ}-\sin ^{2} 60^{\circ}$
આપણે ત્રિકોણમિતીય મૂલ્યો જાણીએ છીએ:
$\tan 45^{\circ} = 1$
$\cos 30^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$
$\sin 60^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$
આ મૂલ્યોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$= 2(1)^{2} + \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)^{2} - \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)^{2}$
$= 2(1) + \frac{3}{4} - \frac{3}{4}$
$= 2 + 0 = 2$
23
DifficultMCQ
નીચેનાનું મૂલ્ય શોધો:
$\frac{\cos 45^{\circ}}{\sec 30^{\circ}+\operatorname{cosec} 30^{\circ}}$
A
$\frac{3\sqrt{2}-\sqrt{6}}{8}$
B
$\frac{\sqrt{6}-\sqrt{2}}{8}$
C
$\frac{3\sqrt{2}+\sqrt{6}}{8}$
D
$\frac{\sqrt{6}+\sqrt{2}}{8}$

Solution

(A) આપેલ પદાવલિ: $\frac{\cos 45^{\circ}}{\sec 30^{\circ}+\operatorname{cosec} 30^{\circ}}$
ત્રિકોણમિતીય મૂલ્યો મૂકતા: $\cos 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}}$,$\sec 30^{\circ} = \frac{2}{\sqrt{3}}$,અને $\operatorname{cosec} 30^{\circ} = 2$.
$\frac{\frac{1}{\sqrt{2}}}{\frac{2}{\sqrt{3}}+2} = \frac{\frac{1}{\sqrt{2}}}{\frac{2+2\sqrt{3}}{\sqrt{3}}}$
$= \frac{\sqrt{3}}{\sqrt{2}(2+2\sqrt{3})} = \frac{\sqrt{3}}{2\sqrt{2}+2\sqrt{6}}$
છેદનું સંમેયીકરણ કરવા માટે અંશ અને છેદને $(2\sqrt{6}-2\sqrt{2})$ વડે ગુણતા:
$= \frac{\sqrt{3}(2\sqrt{6}-2\sqrt{2})}{(2\sqrt{6}+2\sqrt{2})(2\sqrt{6}-2\sqrt{2})}$
$= \frac{2\sqrt{18}-2\sqrt{6}}{(2\sqrt{6})^2-(2\sqrt{2})^2} = \frac{2(3\sqrt{2})-2\sqrt{6}}{24-8} = \frac{6\sqrt{2}-2\sqrt{6}}{16}$
$= \frac{2(3\sqrt{2}-\sqrt{6})}{16} = \frac{3\sqrt{2}-\sqrt{6}}{8}$
24
Medium
નીચેનાનું મૂલ્ય શોધો:
$\frac{\sin 30^{\circ}+\tan 45^{\circ}-\operatorname{cosec} 60^{\circ}}{\sec 30^{\circ}+\cos 60^{\circ}+\cot 45^{\circ}}$

Solution

ત્રિકોણમિતીય કિંમતો મૂકતા:
$\sin 30^{\circ} = \frac{1}{2}$,$\tan 45^{\circ} = 1$,$\operatorname{cosec} 60^{\circ} = \frac{2}{\sqrt{3}}$,$\sec 30^{\circ} = \frac{2}{\sqrt{3}}$,$\cos 60^{\circ} = \frac{1}{2}$,$\cot 45^{\circ} = 1$.
$\frac{\frac{1}{2}+1-\frac{2}{\sqrt{3}}}{\frac{2}{\sqrt{3}}+\frac{1}{2}+1} = \frac{\frac{3}{2}-\frac{2}{\sqrt{3}}}{\frac{3}{2}+\frac{2}{\sqrt{3}}}$
$= \frac{\frac{3\sqrt{3}-4}{2\sqrt{3}}}{\frac{3\sqrt{3}+4}{2\sqrt{3}}} = \frac{3\sqrt{3}-4}{3\sqrt{3}+4}$
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા:
$= \frac{(3\sqrt{3}-4)(3\sqrt{3}-4)}{(3\sqrt{3}+4)(3\sqrt{3}-4)} = \frac{(3\sqrt{3})^2 + 4^2 - 2(3\sqrt{3})(4)}{(3\sqrt{3})^2 - 4^2}$
$= \frac{27 + 16 - 24\sqrt{3}}{27 - 16} = \frac{43 - 24\sqrt{3}}{11}$
25
MediumMCQ
નીચેનાનું મૂલ્ય શોધો:
$\frac{5 \cos ^{2} 60^{\circ}+4 \sec ^{2} 30^{\circ}-\tan ^{2} 45^{\circ}}{\sin ^{2} 30^{\circ}+\cos ^{2} 30^{\circ}}$ ($/12$ માં)
A
$67$
B
$57$
C
$77$
D
$47$

Solution

(A) આપેલ પદાવલિ: $\frac{5 \cos ^{2} 60^{\circ}+4 \sec ^{2} 30^{\circ}-\tan ^{2} 45^{\circ}}{\sin ^{2} 30^{\circ}+\cos ^{2} 30^{\circ}}$
ત્રિકોણમિતીય મૂલ્યોનો ઉપયોગ કરતા: $\cos 60^{\circ} = 1/2$,$\sec 30^{\circ} = 2/\sqrt{3}$,$\tan 45^{\circ} = 1$,$\sin 30^{\circ} = 1/2$,$\cos 30^{\circ} = \sqrt{3}/2$.
આ મૂલ્યો મુકતા:
$= \frac{5(1/2)^{2} + 4(2/\sqrt{3})^{2} - (1)^{2}}{(1/2)^{2} + (\sqrt{3}/2)^{2}}$
$= \frac{5(1/4) + 4(4/3) - 1}{1/4 + 3/4}$
$= \frac{5/4 + 16/3 - 1}{4/4}$
$= \frac{(15 + 64 - 12)/12}{1}$
$= 67/12$
26
MediumMCQ
$\frac{2 \tan 30^{\circ}}{1+\tan ^{2} 30^{\circ}} = ?$
A
$\cos 60^{\circ}$
B
$\sin 60^{\circ}$
C
$\tan 60^{\circ}$
D
$\sin 30^{\circ}$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan 30^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આ કિંમત પદાવલિમાં મૂકતા:
$\frac{2 \tan 30^{\circ}}{1+\tan ^{2} 30^{\circ}} = \frac{2(\frac{1}{\sqrt{3}})}{1+(\frac{1}{\sqrt{3}})^2}$
$= \frac{\frac{2}{\sqrt{3}}}{1+\frac{1}{3}} = \frac{\frac{2}{\sqrt{3}}}{\frac{4}{3}}$
$= \frac{2}{\sqrt{3}} \times \frac{3}{4} = \frac{6}{4\sqrt{3}} = \frac{3}{2\sqrt{3}} = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
કારણ કે $\sin 60^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$,તેથી સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
27
EasyMCQ
$\frac{1-\tan ^{2} 45^{\circ}}{1+\tan ^{2} 45^{\circ}}=$
A
$\tan 90^{\circ}$
B
$1$
C
$0$
D
$\sin 45^{\circ}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan 45^{\circ} = 1$ થાય છે.
આ કિંમતને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\frac{1-\tan ^{2} 45^{\circ}}{1+\tan ^{2} 45^{\circ}} = \frac{1-(1)^{2}}{1+(1)^{2}}$
$= \frac{1-1}{1+1}$
$= \frac{0}{2}$
$= 0$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
28
EasyMCQ
$\sin 2A = 2 \sin A$ ત્યારે સત્ય છે જ્યારે $A =$ ($^{\circ}$ માં)
A
$60$
B
$30$
C
$45$
D
$0$

Solution

(D) આપણને સમીકરણ $\sin 2A = 2 \sin A$ આપેલ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin 2A = 2 \sin A \cos A$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે સમીકરણને આ રીતે લખી શકીએ:
$2 \sin A \cos A = 2 \sin A$
$2 \sin A \cos A - 2 \sin A = 0$
$2 \sin A (\cos A - 1) = 0$
આનો અર્થ એ છે કે કાં તો $\sin A = 0$ અથવા $\cos A = 1$ છે.
$\sin A = 0$ માટે,$A = 0^{\circ}, 180^{\circ}, \dots$
$\cos A = 1$ માટે,$A = 0^{\circ}, 360^{\circ}, \dots$
આપેલા વિકલ્પો તપાસતા,$A = 0^{\circ}$ માટે:
ડાબી બાજુ $(LHS)$: $\sin 2(0^{\circ}) = \sin 0^{\circ} = 0$
જમણી બાજુ $(RHS)$: $2 \sin 0^{\circ} = 2(0) = 0$
ડાબી બાજુ = જમણી બાજુ હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
29
MediumMCQ
$\frac{2 \tan 30^{\circ}}{1-\tan ^{2} 30^{\circ}} = ?$
A
$\tan 60^{\circ}$
B
$\cos 60^{\circ}$
C
$\sin 60^{\circ}$
D
$\sin 30^{\circ}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan 30^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આ કિંમતને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\frac{2 \tan 30^{\circ}}{1-\tan ^{2} 30^{\circ}} = \frac{2 \left( \frac{1}{\sqrt{3}} \right)}{1 - \left( \frac{1}{\sqrt{3}} \right)^{2}}$
$= \frac{\frac{2}{\sqrt{3}}}{1 - \frac{1}{3}}$
$= \frac{\frac{2}{\sqrt{3}}}{\frac{2}{3}}$
$= \frac{2}{\sqrt{3}} \times \frac{3}{2} = \frac{3}{\sqrt{3}} = \sqrt{3}$.
કારણ કે $\tan 60^{\circ} = \sqrt{3}$,તેથી સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
30
MediumMCQ
જો $\tan (A + B) = \sqrt{3}$ અને $\tan (A - B) = \frac{1}{\sqrt{3}}$,જ્યાં $0^{\circ} < A + B \leq 90^{\circ}$ અને $A > B$ હોય,તો $A$ અને $B$ ની કિંમત શોધો.
A
$A = 45^{\circ}, B = 15^{\circ}$
B
$A = 60^{\circ}, B = 30^{\circ}$
C
$A = 30^{\circ}, B = 45^{\circ}$
D
$A = 75^{\circ}, B = 15^{\circ}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\tan (A + B) = \sqrt{3}$.
કારણ કે $\tan 60^{\circ} = \sqrt{3}$,તેથી $A + B = 60^{\circ} \dots (1)$.
તે જ રીતે,$\tan (A - B) = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
કારણ કે $\tan 30^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{3}}$,તેથી $A - B = 30^{\circ} \dots (2)$.
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ નો સરવાળો કરતા:
$(A + B) + (A - B) = 60^{\circ} + 30^{\circ}$
$2A = 90^{\circ}$
$A = 45^{\circ}$.
સમીકરણ $(1)$ માં $A = 45^{\circ}$ મૂકતા:
$45^{\circ} + B = 60^{\circ}$
$B = 60^{\circ} - 45^{\circ} = 15^{\circ}$.
આમ,$A = 45^{\circ}$ અને $B = 15^{\circ}$ મળે છે.
31
MediumMCQ
નીચે આપેલ વિધાન સત્ય છે કે અસત્ય તે જણાવો. તમારા જવાબનું સમર્થન કરો.
$\sin (A+B) = \sin A + \sin B$
A
સત્ય
B
અસત્ય

Solution

(B) વિધાન $\sin (A+B) = \sin A + \sin B$ અસત્ય છે.
આને સાબિત કરવા માટે,ધારો કે $A = 30^{\circ}$ અને $B = 60^{\circ}$ છે.
ડાબી બાજુ $(LHS)$: $\sin (A+B) = \sin (30^{\circ} + 60^{\circ}) = \sin 90^{\circ} = 1$.
જમણી બાજુ $(RHS)$: $\sin A + \sin B = \sin 30^{\circ} + \sin 60^{\circ} = \frac{1}{2} + \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{1+\sqrt{3}}{2}$.
અહીં $1 \neq \frac{1+\sqrt{3}}{2}$ હોવાથી,આપેલ વિધાન અસત્ય છે.
32
EasyMCQ
નીચેનું વિધાન સત્ય છે કે અસત્ય તે જણાવો. તમારા જવાબનું સમર્થન કરો.
જેમ $\theta$ વધે છે તેમ $\sin \theta$ નું મૂલ્ય વધે છે.
A
સત્ય
B
અસત્ય

Solution

(A) આ વિધાન સત્ય છે.
$0^{\circ} \le \theta \le 90^{\circ}$ ના અંતરાલમાં જેમ $\theta$ વધે છે તેમ $\sin \theta$ નું મૂલ્ય વધે છે.
આપણે પ્રમાણિત ત્રિકોણમિતીય મૂલ્યો પરથી આ જોઈ શકીએ છીએ:
$\sin 0^{\circ} = 0$
$\sin 30^{\circ} = 0.5$
$\sin 45^{\circ} \approx 0.707$
$\sin 60^{\circ} \approx 0.866$
$\sin 90^{\circ} = 1$
જેમ $\theta$ નું મૂલ્ય $0^{\circ}$ થી વધીને $90^{\circ}$ થાય છે,તેમ $\sin \theta$ નું મૂલ્ય $0$ થી વધીને $1$ થાય છે.
33
EasyMCQ
નીચેનું વિધાન સત્ય છે કે અસત્ય તે જણાવો. તમારા જવાબનું સમર્થન કરો.
જેમ $\theta$ વધે છે તેમ $\cos \theta$ નું મૂલ્ય વધે છે.
A
સત્ય
B
અસત્ય

Solution

(B) આ વિધાન સત્ય છે કે અસત્ય તે નક્કી કરવા માટે,ચાલો $0^{\circ} \leq \theta \leq 90^{\circ}$ ના અંતરાલમાં $\theta$ ના વિવિધ ખૂણાઓ માટે $\cos \theta$ ના મૂલ્યો તપાસીએ:
$\cos 0^{\circ} = 1$
$\cos 30^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2} \approx 0.866$
$\cos 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}} \approx 0.707$
$\cos 60^{\circ} = \frac{1}{2} = 0.5$
$\cos 90^{\circ} = 0$
જેમ $\theta$ નું મૂલ્ય $0^{\circ}$ થી $90^{\circ}$ સુધી વધે છે,તેમ $\cos \theta$ નું મૂલ્ય $1$ થી ઘટીને $0$ થાય છે.
તેથી,આપેલ વિધાન અસત્ય છે.
34
Easy
નીચેનું વિધાન સત્ય છે કે અસત્ય તે જણાવો. તમારા જવાબનું સમર્થન કરો.
$\theta$ ના તમામ મૂલ્યો માટે $\sin \theta = \cos \theta$.

Solution

(B) $\theta$ ના તમામ મૂલ્યો માટે $\sin \theta = \cos \theta$ એવું વિધાન અસત્ય છે.
સમર્થન:
$1$. સમીકરણ $\sin \theta = \cos \theta$ માત્ર ત્યારે જ સાચું છે જ્યારે $\theta = 45^{\circ}$ હોય.
$2$. $\theta = 45^{\circ}$ માટે,$\sin 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ અને $\cos 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ થાય છે.
$3$. $\theta$ ના અન્ય મૂલ્યો માટે,આ વિધાન ખોટું છે. ઉદાહરણ તરીકે,$\theta = 30^{\circ}$ માટે,$\sin 30^{\circ} = \frac{1}{2}$ છે જ્યારે $\cos 30^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ છે.
$4$. કારણ કે $\frac{1}{2} \neq \frac{\sqrt{3}}{2}$,તેથી આપેલ વિધાન અસત્ય છે.
35
Easy
નીચેનું વિધાન સત્ય છે કે અસત્ય તે જણાવો. તમારા ઉત્તરની યથાર્થતા ચકાસો.
$A = 0^{\circ}$ માટે $\cot A$ અવ્યાખ્યાયિત છે.

Solution

(TRUE) આ વિધાન સત્ય છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cot A = \frac{\cos A}{\sin A}$.
$A = 0^{\circ}$ માટે,$\cot 0^{\circ} = \frac{\cos 0^{\circ}}{\sin 0^{\circ}}$ થાય.
અહીં $\cos 0^{\circ} = 1$ અને $\sin 0^{\circ} = 0$ હોવાથી,આપણને $\cot 0^{\circ} = \frac{1}{0}$ મળે છે.
ગણિતમાં શૂન્ય વડે ભાગાકાર અવ્યાખ્યાયિત છે. તેથી,$\cot 0^{\circ}$ અવ્યાખ્યાયિત છે.
36
EasyMCQ
$\frac{\tan 65^{\circ}}{\cot 25^{\circ}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$2$
C
$5$
D
$1$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ: $\cot A = \tan(90^{\circ} - A)$.
છેદ માટે આ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\cot 25^{\circ} = \tan(90^{\circ} - 25^{\circ}) = \tan 65^{\circ}$.
આ કિંમતને મૂળ પદાવલિમાં મૂકતા:
$\frac{\tan 65^{\circ}}{\cot 25^{\circ}} = \frac{\tan 65^{\circ}}{\tan 65^{\circ}} = 1$.
37
MediumMCQ
જો $\sin 3A = \cos(A - 26^{\circ})$ હોય,જ્યાં $3A$ એ લઘુકોણ છે,તો $A$ ની કિંમત શોધો.
A
$29$
B
$32$
C
$20$
D
$25$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\sin 3A = \cos(A - 26^{\circ})$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin \theta = \cos(90^{\circ} - \theta)$.
તેથી,$\sin 3A = \cos(90^{\circ} - 3A)$.
આ કિંમત આપેલ સમીકરણમાં મૂકતા:
$\cos(90^{\circ} - 3A) = \cos(A - 26^{\circ})$
અહીં ખૂણાઓ લઘુકોણ હોવાથી,આપણે તેમને સરખાવી શકીએ:
$90^{\circ} - 3A = A - 26^{\circ}$
$A$ માટે ઉકેલવા પદોને ગોઠવતા:
$90^{\circ} + 26^{\circ} = A + 3A$
$116^{\circ} = 4A$
$A = \frac{116^{\circ}}{4} = 29^{\circ}$
આમ,$A$ ની કિંમત $29^{\circ}$ છે.
38
Easy
$\cot 85^{\circ}+\cos 75^{\circ}$ ને $0^{\circ}$ અને $45^{\circ}$ ની વચ્ચેના ખૂણાઓના ત્રિકોણમિતીય ગુણોત્તરોમાં દર્શાવો.

Solution

(N/A) આપેલ પદાવલિને $0^{\circ}$ અને $45^{\circ}$ ની વચ્ચેના ખૂણાઓમાં દર્શાવવા માટે,આપણે કોટિકોણના નિત્યસમનો ઉપયોગ કરીશું: $\cot(90^{\circ}-\theta) = \tan \theta$ અને $\cos(90^{\circ}-\theta) = \sin \theta$.
આપેલ પદાવલિ: $\cot 85^{\circ} + \cos 75^{\circ}$
પગલું $1$: $85^{\circ}$ ને $(90^{\circ}-5^{\circ})$ તરીકે અને $75^{\circ}$ ને $(90^{\circ}-15^{\circ})$ તરીકે લખો.
$\cot(90^{\circ}-5^{\circ}) + \cos(90^{\circ}-15^{\circ})$
પગલું $2$: નિત્યસમનો ઉપયોગ કરો.
$= \tan 5^{\circ} + \sin 15^{\circ}$
અહીં $5^{\circ}$ અને $15^{\circ}$ બંને $0^{\circ}$ અને $45^{\circ}$ ની વચ્ચે હોવાથી,પદાવલિ માંગ્યા મુજબના સ્વરૂપમાં છે.
39
EasyMCQ
કિંમત શોધો:
$\frac{\sin 18^{\circ}}{\cos 72^{\circ}}$
A
$0$
B
$-1$
C
$1$
D
$10$

Solution

(C) આપણે કોટિકોણ માટે ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ જાણીએ છીએ: $\sin(90^{\circ} - \theta) = \cos \theta$.
આપેલ પદાવલિ: $\frac{\sin 18^{\circ}}{\cos 72^{\circ}}$.
આપણે $18^{\circ}$ ને $(90^{\circ} - 72^{\circ})$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
તેથી,$\sin 18^{\circ} = \sin(90^{\circ} - 72^{\circ}) = \cos 72^{\circ}$.
આ કિંમતને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\frac{\cos 72^{\circ}}{\cos 72^{\circ}} = 1$.
40
EasyMCQ
કિંમત શોધો:
$\frac{\tan 26^{\circ}}{\cot 64^{\circ}}$
A
$-1$
B
$0$
C
$2.5$
D
$1$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan(90^{\circ} - \theta) = \cot \theta$.
આપેલ પદાવલિ: $\frac{\tan 26^{\circ}}{\cot 64^{\circ}}$.
આપણે $\tan 26^{\circ}$ ને $\tan(90^{\circ} - 64^{\circ})$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
કારણ કે $\tan(90^{\circ} - 64^{\circ}) = \cot 64^{\circ}$,તેથી પદાવલિ નીચે મુજબ થશે:
$\frac{\cot 64^{\circ}}{\cot 64^{\circ}} = 1$.
41
EasyMCQ
કિંમત શોધો:
$\cos 48^{\circ}-\sin 42^{\circ}$
A
$0$
B
$1$
C
$-1$
D
$0.5$

Solution

(A) આપણે ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ જાણીએ છીએ: $\cos(90^{\circ}-\theta) = \sin \theta$.
આપેલ પદાવલિ: $\cos 48^{\circ}-\sin 42^{\circ}$.
આપણે $\cos 48^{\circ}$ ને $\cos(90^{\circ}-42^{\circ})$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા,$\cos(90^{\circ}-42^{\circ}) = \sin 42^{\circ}$.
આ કિંમત પદાવલિમાં મૂકતા:
$\sin 42^{\circ} - \sin 42^{\circ} = 0$.
42
EasyMCQ
કિંમત શોધો:
$\operatorname{cosec} 31^{\circ}-\sec 59^{\circ}$
A
$1$
B
$0$
C
$-1$
D
$0.5$

Solution

(B) આપણે કોટિકોણ માટેના ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ જાણીએ છીએ: $\operatorname{cosec}(90^{\circ} - \theta) = \sec \theta$.
આપેલ પદાવલિ: $\operatorname{cosec} 31^{\circ} - \sec 59^{\circ}$.
આપણે $31^{\circ}$ ને $(90^{\circ} - 59^{\circ})$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
તેથી,$\operatorname{cosec} 31^{\circ} = \operatorname{cosec}(90^{\circ} - 59^{\circ}) = \sec 59^{\circ}$.
આ કિંમત પદાવલિમાં મૂકતા:
$\sec 59^{\circ} - \sec 59^{\circ} = 0$.
43
Medium
સાબિત કરો કે:
$(i)$ $\tan 48^{\circ} \tan 23^{\circ} \tan 42^{\circ} \tan 67^{\circ} = 1$
$(ii)$ $\cos 38^{\circ} \cos 52^{\circ} - \sin 38^{\circ} \sin 52^{\circ} = 0$

Solution

(N/A) $(i)$ આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan(90^{\circ} - \theta) = \cot \theta$.
$\tan 48^{\circ} \tan 23^{\circ} \tan 42^{\circ} \tan 67^{\circ} = \tan(90^{\circ} - 42^{\circ}) \tan(90^{\circ} - 67^{\circ}) \tan 42^{\circ} \tan 67^{\circ}$
$= \cot 42^{\circ} \cot 67^{\circ} \tan 42^{\circ} \tan 67^{\circ}$
$= (\cot 42^{\circ} \tan 42^{\circ}) (\cot 67^{\circ} \tan 67^{\circ})$
$= (1)(1) = 1$.
$(ii)$ આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos(90^{\circ} - \theta) = \sin \theta$ અને $\sin(90^{\circ} - \theta) = \cos \theta$.
$\cos 38^{\circ} \cos 52^{\circ} - \sin 38^{\circ} \sin 52^{\circ} = \cos(90^{\circ} - 52^{\circ}) \cos(90^{\circ} - 38^{\circ}) - \sin 38^{\circ} \sin 52^{\circ}$
$= \sin 52^{\circ} \sin 38^{\circ} - \sin 38^{\circ} \sin 52^{\circ} = 0$.
44
MediumMCQ
જો $\tan 2A = \cot(A - 18^{\circ})$ હોય,જ્યાં $2A$ એ લઘુકોણ છે,તો $A$ નું મૂલ્ય શોધો ( $^{\circ}$ માં).
A
$108$
B
$90$
C
$18$
D
$36$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $\tan 2A = \cot(A - 18^{\circ})$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan \theta = \cot(90^{\circ} - \theta)$.
આ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\cot(90^{\circ} - 2A) = \cot(A - 18^{\circ})$.
બંને બાજુ કોટિ-વિધેય સમાન હોવાથી,તેમના ખૂણાઓ સમાન થશે: $90^{\circ} - 2A = A - 18^{\circ}$.
$A$ માટે પદોને ગોઠવતા: $90^{\circ} + 18^{\circ} = A + 2A$.
$108^{\circ} = 3A$.
$A = \frac{108^{\circ}}{3} = 36^{\circ}$.
આમ,$A$ નું મૂલ્ય $36^{\circ}$ છે.
45
Easy
જો $\tan A = \cot B$ હોય,તો સાબિત કરો કે $A + B = 90^{\circ}$.

Solution

(N/A) આપેલ છે કે,$\tan A = \cot B$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cot B = \tan(90^{\circ} - B)$.
આ કિંમત આપેલ સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને મળે છે $\tan A = \tan(90^{\circ} - B)$.
જેથી,ખૂણાઓ સમાન થશે: $A = 90^{\circ} - B$.
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે છે $A + B = 90^{\circ}$.
46
EasyMCQ
જો $\sec 4A = \operatorname{cosec}(A - 20^{\circ})$ હોય,જ્યાં $4A$ એ લઘુકોણ છે,તો $A$ નું મૂલ્ય શોધો ($\circ$ માં).
A
$110$
B
$22$
C
$50$
D
$90$

Solution

(B) આપેલ છે કે,$\sec 4A = \operatorname{cosec}(A - 20^{\circ})$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sec \theta = \operatorname{cosec}(90^{\circ} - \theta)$.
તેથી,$\operatorname{cosec}(90^{\circ} - 4A) = \operatorname{cosec}(A - 20^{\circ})$.
ખૂણાઓને સરખાવતા,આપણને મળે છે $90^{\circ} - 4A = A - 20^{\circ}$.
પદોને ગોઠવતા,$90^{\circ} + 20^{\circ} = A + 4A$.
$110^{\circ} = 5A$.
$A = \frac{110^{\circ}}{5} = 22^{\circ}$.
આમ,$A$ નું મૂલ્ય $22^{\circ}$ છે.
47
Medium
જો $A, B$ અને $C$ એ ત્રિકોણ $ABC$ ના અંતઃકોણો હોય,તો સાબિત કરો કે $\sin \left(\frac{B+C}{2}\right) = \cos \frac{A}{2}$.

Solution

(N/A) આપણે જાણીએ છીએ કે ત્રિકોણ $ABC$ માટે,અંતઃકોણોનો સરવાળો $180^{\circ}$ થાય છે.
$\angle A + \angle B + \angle C = 180^{\circ}$
$\angle B + \angle C = 180^{\circ} - \angle A$
બંને બાજુ $2$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$\frac{\angle B + \angle C}{2} = \frac{180^{\circ} - \angle A}{2} = 90^{\circ} - \frac{\angle A}{2}$
બંને બાજુ સાઈન $(sin)$ લેતા:
$\sin \left(\frac{B+C}{2}\right) = \sin \left(90^{\circ} - \frac{A}{2}\right)$
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin(90^{\circ} - \theta) = \cos \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\sin \left(\frac{B+C}{2}\right) = \cos \left(\frac{A}{2}\right)$
આમ,આ સાબિત થાય છે.
48
Easy
$\sin 67^{\circ} + \cos 75^{\circ}$ ને $0^{\circ}$ અને $45^{\circ}$ ની વચ્ચેના ખૂણાઓના ત્રિકોણમિતીય ગુણોત્તરોમાં દર્શાવો.

Solution

(N/A) આપેલ પદાવલિને $0^{\circ}$ અને $45^{\circ}$ ની વચ્ચેના ખૂણાઓના ત્રિકોણમિતીય ગુણોત્તરોમાં દર્શાવવા માટે,આપણે કોટિકોણના નિત્યસમનો ઉપયોગ કરીશું:
$\sin(90^{\circ} - \theta) = \cos \theta$
$\cos(90^{\circ} - \theta) = \sin \theta$
આપેલ પદાવલિ: $\sin 67^{\circ} + \cos 75^{\circ}$
પગલું $1$: $67^{\circ}$ ને $(90^{\circ} - 23^{\circ})$ તરીકે અને $75^{\circ}$ ને $(90^{\circ} - 15^{\circ})$ તરીકે લખો.
$= \sin(90^{\circ} - 23^{\circ}) + \cos(90^{\circ} - 15^{\circ})$
પગલું $2$: કોટિકોણના નિત્યસમનો ઉપયોગ કરો.
$= \cos 23^{\circ} + \sin 15^{\circ}$
અહીં $23^{\circ}$ અને $15^{\circ}$ બંને $0^{\circ}$ અને $45^{\circ}$ ની વચ્ચે હોવાથી,પદાવલિ હવે જરૂરી સ્વરૂપમાં છે.
49
Medium
ગુણોત્તર $\cos A$,$\tan A$ અને $\sec A$ ને $\sin A$ ના પદોમાં દર્શાવો.

Solution

(N/A) આપણે મૂળભૂત ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ જાણીએ છીએ: $\cos^2 A + \sin^2 A = 1$.
$1$. $\cos A$ ને $\sin A$ ના પદોમાં દર્શાવવા માટે:
$\cos^2 A = 1 - \sin^2 A$
$\cos A = \sqrt{1 - \sin^2 A}$ (લઘુકોણ $A$ માટે ધન વર્ગમૂળ લેતા)
$2$. $\tan A$ ને $\sin A$ ના પદોમાં દર્શાવવા માટે:
$\tan A = \frac{\sin A}{\cos A}$
$\cos A$ ની કિંમત મૂકતા:
$\tan A = \frac{\sin A}{\sqrt{1 - \sin^2 A}}$
$3$. $\sec A$ ને $\sin A$ ના પદોમાં દર્શાવવા માટે:
$\sec A = \frac{1}{\cos A}$
$\cos A$ ની કિંમત મૂકતા:
$\sec A = \frac{1}{\sqrt{1 - \sin^2 A}}$
50
Difficult
સાબિત કરો કે $\sec A(1-\sin A)(\sec A+\tan A)=1$.

Solution

(A) $LHS = \sec A(1-\sin A)(\sec A+\tan A)$
$= \left(\frac{1}{\cos A}\right)(1-\sin A)\left(\frac{1}{\cos A} + \frac{\sin A}{\cos A}\right)$
$= \left(\frac{1-\sin A}{\cos A}\right)\left(\frac{1+\sin A}{\cos A}\right)$
$= \frac{(1-\sin A)(1+\sin A)}{\cos^2 A}$
$= \frac{1-\sin^2 A}{\cos^2 A}$
$= \frac{\cos^2 A}{\cos^2 A} = 1 = RHS$
આમ,નિત્યસમ સાબિત થાય છે.

Introduction to Trigonometry — Textbook - Introduction to Trigonometry · Frequently Asked Questions

1Are these Introduction to Trigonometry questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Introduction to Trigonometry Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.