MHT CET 2024 Mathematics Question Paper with Answer and Solution in Hindi

769 QuestionsHindiWith Solutions

MathematicsQ551563 of 769 questions

Page 12 of 12 · Hindi

551
MathematicsDifficultMCQMHT CET · 2024
यदि $\overline{u}, \overline{v}$ और $\overline{w}$ तीन असमतलीय सदिश हैं,तो $(\bar{u}+\bar{v}-\bar{w}) \cdot [(\bar{u}-\bar{v}) \times (\bar{v}-\bar{w})]$ का मान ज्ञात कीजिए।
A
$\overline{u} \cdot (\overline{v} \times \overline{w})$
B
$\overline{u} \cdot (\overline{w} \times \overline{v})$
C
$3 \overline{u} \cdot (\overline{v} \times \overline{w})$
D
$0$

Solution

(A) माना कि अदिश त्रिक गुणनफल $[\bar{a} \bar{b} \bar{c}] = \bar{a} \cdot (\bar{b} \times \bar{c})$ है।
हमें $(\bar{u}+\bar{v}-\bar{w}) \cdot [(\bar{u}-\bar{v}) \times (\bar{v}-\bar{w})]$ का मूल्यांकन करना है।
सबसे पहले,क्रॉस गुणनफल का विस्तार करें: $(\bar{u}-\bar{v}) \times (\bar{v}-\bar{w}) = \bar{u} \times \bar{v} - \bar{u} \times \bar{w} - \bar{v} \times \bar{v} + \bar{v} \times \bar{w}$.
चूंकि $\bar{v} \times \bar{v} = 0$,यह $\bar{u} \times \bar{v} - \bar{u} \times \bar{w} + \bar{v} \times \bar{w}$ में सरल हो जाता है।
अब,$(\bar{u}+\bar{v}-\bar{w})$ के साथ डॉट गुणनफल लें:
$(\bar{u}+\bar{v}-\bar{w}) \cdot (\bar{u} \times \bar{v} - \bar{u} \times \bar{w} + \bar{v} \times \bar{w})$
$= \bar{u} \cdot (\bar{u} \times \bar{v}) - \bar{u} \cdot (\bar{u} \times \bar{w}) + \bar{u} \cdot (\bar{v} \times \bar{w}) + \bar{v} \cdot (\bar{u} \times \bar{v}) - \bar{v} \cdot (\bar{u} \times \bar{w}) + \bar{v} \cdot (\bar{v} \times \bar{w}) - \bar{w} \cdot (\bar{u} \times \bar{v}) + \bar{w} \cdot (\bar{u} \times \bar{w}) - \bar{w} \cdot (\bar{v} \times \bar{w})$.
अदिश त्रिक गुणनफल के गुण का उपयोग करते हुए कि यदि कोई दो सदिश समान हैं तो मान शून्य होता है:
$= 0 - 0 + [\bar{u} \bar{v} \bar{w}] + 0 - [\bar{v} \bar{u} \bar{w}] + 0 - [\bar{w} \bar{u} \bar{v}] + 0 - 0$.
$= [\bar{u} \bar{v} \bar{w}] + [\bar{u} \bar{v} \bar{w}] - [\bar{u} \bar{v} \bar{w}] = [\bar{u} \bar{v} \bar{w}] = \bar{u} \cdot (\bar{v} \times \bar{w})$.
552
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2024
यदि $[\bar{a} \times \bar{b} \quad \bar{b} \times \bar{c} \quad \bar{c} \times \bar{a}] = \lambda [\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}]^2$ है,तो $\lambda$ का मान ज्ञात कीजिए।
A
$3$
B
$0$
C
$1$
D
$2$

Solution

(C) हम जानते हैं कि अदिश त्रिगुणनफल $[\bar{x} \quad \bar{y} \quad \bar{z}] = (\bar{x} \times \bar{y}) \cdot \bar{z}$ के रूप में परिभाषित होता है।
दी गई अभिव्यक्ति: $[\bar{a} \times \bar{b} \quad \bar{b} \times \bar{c} \quad \bar{c} \times \bar{a}] = ((\bar{a} \times \bar{b}) \times (\bar{b} \times \bar{c})) \cdot (\bar{c} \times \bar{a})$.
सदिश सर्वसमिका $(\bar{u} \times \bar{v}) \times \bar{w} = (\bar{u} \cdot \bar{w})\bar{v} - (\bar{v} \cdot \bar{w})\bar{u}$ का उपयोग करने पर:
$(\bar{a} \times \bar{b}) \times (\bar{b} \times \bar{c}) = [\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}]\bar{b}$.
इस मान को अभिव्यक्ति में प्रतिस्थापित करने पर:
$[\bar{a} \times \bar{b} \quad \bar{b} \times \bar{c} \quad \bar{c} \times \bar{a}] = ([\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}]\bar{b}) \cdot (\bar{c} \times \bar{a})$
$= [\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}] (\bar{b} \cdot (\bar{c} \times \bar{a}))$
$= [\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}] [\bar{b} \quad \bar{c} \quad \bar{a}]$
चूंकि अदिश त्रिगुणनफल चक्रीय होता है,$[\bar{b} \quad \bar{c} \quad \bar{a}] = [\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}]$.
अतः,$[\bar{a} \times \bar{b} \quad \bar{b} \times \bar{c} \quad \bar{c} \times \bar{a}] = [\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}]^2$.
इसे $\lambda [\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}]^2$ के साथ तुलना करने पर,हमें $\lambda = 1$ प्राप्त होता है।
553
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2024
यदि $\overline{a}, \overline{b}$ और $\overline{c}$ इकाई समतलीय सदिश हैं,तो अदिश त्रिगुणित गुणनफल $[2 \overline{a}-\overline{b}, 2 \overline{b}-\overline{c}, 2 \overline{c}-\overline{a}]$ का मान क्या होगा?
A
$0$
B
$-\sqrt{3}$
C
$1$
D
$\sqrt{3}$

Solution

(A) चूंकि $\overline{a}, \overline{b}, \overline{c}$ समतलीय सदिश हैं,इसलिए उनका अदिश त्रिगुणित गुणनफल शून्य होता है,अर्थात $[\overline{a}, \overline{b}, \overline{c}] = 0$।
माना $\overline{\alpha} = 2 \overline{a} - \overline{b}$,$\overline{\beta} = 2 \overline{b} - \overline{c}$,और $\overline{\gamma} = 2 \overline{c} - \overline{a}$।
अदिश त्रिगुणित गुणनफल $[\overline{\alpha}, \overline{\beta}, \overline{\gamma}]$ को गुणांकों के सारणिक और $[\overline{a}, \overline{b}, \overline{c}]$ के गुणनफल के रूप में व्यक्त किया जा सकता है:
$[\overline{\alpha}, \overline{\beta}, \overline{\gamma}] = \begin{vmatrix} 2 & -1 & 0 \\ 0 & 2 & -1 \\ -1 & 0 & 2 \end{vmatrix} [\overline{a}, \overline{b}, \overline{c}]$।
सारणिक की गणना करने पर: $2(4 - 0) - (-1)(0 - 1) + 0 = 2(4) + 1(-1) = 8 - 1 = 7$।
अतः,$[\overline{\alpha}, \overline{\beta}, \overline{\gamma}] = 7 \times [\overline{a}, \overline{b}, \overline{c}] = 7 \times 0 = 0$।
554
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2024
यदि $\bar{a}=a_1 \hat{i}+a_2 \hat{j}+a_3 \hat{k}, \bar{b}=b_1 \hat{i}+b_2 \hat{j}+b_3 \hat{k}$,और $\bar{c}=c_1 \hat{i}+c_2 \hat{j}+c_3 \hat{k}$,तथा $[3 \bar{a}+\bar{b} \quad 3 \bar{b}+\bar{c} \quad 3 \bar{c}+\bar{a}] = \lambda \begin{vmatrix} \bar{a} \cdot \hat{i} & \bar{a} \cdot \hat{j} & \bar{a} \cdot \hat{k} \\ \bar{b} \cdot \hat{i} & \bar{b} \cdot \hat{j} & \bar{b} \cdot \hat{k} \\ \bar{c} \cdot \hat{i} & \bar{c} \cdot \hat{j} & \bar{c} \cdot \hat{k} \end{vmatrix}$ है,तो $\lambda$ का मान ज्ञात कीजिए।
A
$27$
B
$28$
C
$4$
D
$3$

Solution

(B) सबसे पहले,ध्यान दें कि दाईं ओर का सारणिक अदिश त्रिक गुणनफल $[\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}]$ के बराबर है।
$\begin{vmatrix} a_1 & a_2 & a_3 \\ b_1 & b_2 & b_3 \\ c_1 & c_2 & c_3 \end{vmatrix} = [\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}]$.
अब,बाईं ओर के अदिश त्रिक गुणनफल की गणना करें:
$[3 \bar{a}+\bar{b} \quad 3 \bar{b}+\bar{c} \quad 3 \bar{c}+\bar{a}] = (3 \bar{a}+\bar{b}) \cdot ((3 \bar{b}+\bar{c}) \times (3 \bar{c}+\bar{a}))$.
सदिश गुणनफल (cross product) का विस्तार करने पर:
$(3 \bar{b}+\bar{c}) \times (3 \bar{c}+\bar{a}) = 9(\bar{b} \times \bar{c}) + 3(\bar{b} \times \bar{a}) + 3(\bar{c} \times \bar{c}) + (\bar{c} \times \bar{a}) = 9(\bar{b} \times \bar{c}) + 3(\bar{b} \times \bar{a}) + (\bar{c} \times \bar{a})$.
अब $(3 \bar{a}+\bar{b})$ के साथ अदिश गुणनफल (dot product) लेने पर:
$= (3 \bar{a}+\bar{b}) \cdot (9(\bar{b} \times \bar{c}) + 3(\bar{b} \times \bar{a}) + (\bar{c} \times \bar{a}))$
$= 27[\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}] + 9[\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{a}] + 3[\bar{a} \quad \bar{c} \quad \bar{a}] + 9[\bar{b} \quad \bar{b} \quad \bar{c}] + 3[\bar{b} \quad \bar{b} \quad \bar{a}] + [\bar{b} \quad \bar{c} \quad \bar{a}]$.
चूंकि दो समान सदिशों वाला कोई भी अदिश त्रिक गुणनफल $0$ होता है,इसलिए यह सरल होकर प्राप्त होता है:
$= 27[\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}] + [\bar{b} \quad \bar{c} \quad \bar{a}] = 27[\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}] + [\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}] = 28[\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}]$.
इसकी तुलना $\lambda [\bar{a} \quad \bar{b} \quad \bar{c}]$ से करने पर,हमें $\lambda = 28$ प्राप्त होता है।
555
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2024
यदि $\bar{a}$,$\bar{b}$ और $\bar{c}$ के लंबवत है,$|\vec{a}|=2$,$|\bar{b}|=3$,$|\bar{c}|=4$ और $\bar{b}$ तथा $\bar{c}$ के बीच का कोण $\frac{\pi}{3}$ है,तो $\left[\begin{array}{lll}\bar{a} & \bar{b} & \bar{c}\end{array}\right]=$ ($\sqrt{3}$ में)
A
$4$
B
$6$
C
$24$
D
$12$

Solution

(D) अदिश त्रिक गुणन को $\left[\bar{a} \bar{b} \bar{c}\right] = \bar{a} \cdot (\bar{b} \times \bar{c})$ के रूप में परिभाषित किया जाता है।
चूंकि $\bar{a}$,$\bar{b}$ और $\bar{c}$ दोनों के लंबवत है,इसलिए $\bar{a}$ को सदिश $\bar{b} \times \bar{c}$ के समानांतर होना चाहिए।
मान लीजिए $\hat{n}$,$\bar{b}$ और $\bar{c}$ के लंबवत इकाई सदिश है। तब $\bar{b} \times \bar{c} = |\bar{b}||\bar{c}| \sin\left(\frac{\pi}{3}\right) \hat{n} = 3 \times 4 \times \frac{\sqrt{3}}{2} \hat{n} = 6\sqrt{3} \hat{n}$।
चूंकि $\bar{a}$,$\bar{b}$ और $\bar{c}$ के लंबवत है,इसलिए $\bar{a} = |\bar{a}| \hat{n} = 2 \hat{n}$।
अतः,$\left[\bar{a} \bar{b} \bar{c}\right] = \bar{a} \cdot (\bar{b} \times \bar{c}) = (2 \hat{n}) \cdot (6\sqrt{3} \hat{n}) = 12\sqrt{3} (\hat{n} \cdot \hat{n}) = 12\sqrt{3} \times 1 = 12\sqrt{3}$।
556
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2024
$\hat{a}, \hat{b}$,और $\hat{c}$ तीन इकाई सदिश इस प्रकार हैं कि $\hat{a} \times(\hat{b} \times \hat{c})=\frac{\sqrt{3}}{2}(\hat{b}+\hat{c})$ है। यदि $\hat{b}$ सदिश $\hat{c}$ के समांतर नहीं है,तो $\hat{a}$ और $\hat{b}$ के बीच का कोण ज्ञात कीजिए।
A
$\frac{5 \pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{6}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{2 \pi}{3}$

Solution

(A) सदिश त्रिक गुणनफल सर्वसमिका के अनुसार: $\hat{a} \times (\hat{b} \times \hat{c}) = (\hat{a} \cdot \hat{c}) \hat{b} - (\hat{a} \cdot \hat{b}) \hat{c}$.
इसे दिए गए समीकरण के साथ तुलना करने पर: $(\hat{a} \cdot \hat{c}) \hat{b} - (\hat{a} \cdot \hat{b}) \hat{c} = \frac{\sqrt{3}}{2} \hat{b} + \frac{\sqrt{3}}{2} \hat{c}$.
चूंकि $\hat{b}$ और $\hat{c}$ समांतर नहीं हैं,हम $\hat{b}$ और $\hat{c}$ के गुणांकों की तुलना कर सकते हैं:
$\hat{a} \cdot \hat{c} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ और $-(\hat{a} \cdot \hat{b}) = \frac{\sqrt{3}}{2} \Rightarrow \hat{a} \cdot \hat{b} = -\frac{\sqrt{3}}{2}$.
माना $\hat{a}$ और $\hat{b}$ के बीच का कोण $\theta$ है। चूंकि $\hat{a}$ और $\hat{b}$ इकाई सदिश हैं,$\hat{a} \cdot \hat{b} = |\hat{a}| |\hat{b}| \cos \theta = \cos \theta$.
इसलिए,$\cos \theta = -\frac{\sqrt{3}}{2}$.
चूंकि $\cos \theta = -\frac{\sqrt{3}}{2}$,इसलिए $\theta = \pi - \frac{\pi}{6} = \frac{5 \pi}{6}$ प्राप्त होता है।
557
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2024
यदि $\vec{a} = \hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$ और $\vec{b} = \hat{i} \times (\vec{a} \times \hat{i}) + \hat{j} \times (\vec{a} \times \hat{j}) + \hat{k} \times (\vec{a} \times \hat{k})$ है,तो $|\vec{b}|$ का मान क्या है?
A
$\sqrt{12}$
B
$2\sqrt{12}$
C
$3\sqrt{14}$
D
$2\sqrt{14}$

Solution

(D) सदिश त्रिक गुणन सर्वसमिका $\vec{u} \times (\vec{v} \times \vec{w}) = (\vec{u} \cdot \vec{w})\vec{v} - (\vec{u} \cdot \vec{v})\vec{w}$ का उपयोग करते हुए,प्रत्येक पद का मूल्यांकन करते हैं:
$\hat{i} \times (\vec{a} \times \hat{i}) = (\hat{i} \cdot \hat{i})\vec{a} - (\hat{i} \cdot \vec{a})\hat{i} = 1(\vec{a}) - (1)\hat{i} = (\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}) - \hat{i} = 2\hat{j} + 3\hat{k}$
$\hat{j} \times (\vec{a} \times \hat{j}) = (\hat{j} \cdot \hat{j})\vec{a} - (\hat{j} \cdot \vec{a})\hat{j} = 1(\vec{a}) - (2)\hat{j} = (\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}) - 2\hat{j} = \hat{i} + 3\hat{k}$
$\hat{k} \times (\vec{a} \times \hat{k}) = (\hat{k} \cdot \hat{k})\vec{a} - (\hat{k} \cdot \vec{a})\hat{k} = 1(\vec{a}) - (3)\hat{k} = (\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}) - 3\hat{k} = \hat{i} + 2\hat{j}$
इन परिणामों को जोड़ने पर:
$\vec{b} = (2\hat{j} + 3\hat{k}) + (\hat{i} + 3\hat{k}) + (\hat{i} + 2\hat{j}) = 2\hat{i} + 4\hat{j} + 6\hat{k}$
अंत में,परिमाण (magnitude) इस प्रकार है:
$|\vec{b}| = \sqrt{2^2 + 4^2 + 6^2} = \sqrt{4 + 16 + 36} = \sqrt{56} = \sqrt{4 \times 14} = 2\sqrt{14}$
558
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2024
यदि $\overline{a}=\frac{1}{\sqrt{10}}(4 \hat{i}-3 \hat{j}+\hat{k})$ और $\overline{b}=\frac{1}{3}(\hat{i}+2 \hat{j}+2 \hat{k})$ है,तो $(2 \bar{a}-\bar{b}) \cdot \{(\bar{a} \times \bar{b}) \times (\bar{a}+2 \bar{b})\}$ का मान ज्ञात कीजिए।
A
$5$
B
$-3$
C
$-5$
D
$3$

Solution

(C) सबसे पहले,हम $\overline{a}$ और $\overline{b}$ के परिमाण और अदिश गुणनफल की जाँच करते हैं।
$|\overline{a}|^2 = \frac{1}{10}(16+9+1) = 2.6$.
$\overline{a} \cdot \overline{b} = \frac{1}{3\sqrt{10}}(4-6+2) = 0$.
अतः,सदिश लंबवत हैं।
माना $E = (2 \bar{a}-\bar{b}) \cdot \{(\bar{a} \times \bar{b}) \times (\bar{a}+2 \bar{b})\}$ है।
सदिश त्रिक गुणनफल के नियम $(\vec{u} \times \vec{v}) \times \vec{w} = (\vec{u} \cdot \vec{w})\vec{v} - (\vec{v} \cdot \vec{w})\vec{u}$ का उपयोग करने पर:
$(\bar{a} \times \bar{b}) \times (\bar{a}+2 \bar{b}) = |\bar{a}|^2 \bar{b} - 2|\bar{b}|^2 \bar{a}$.
अब,$E = (2 \bar{a}-\bar{b}) \cdot (|\bar{a}|^2 \bar{b} - 2|\bar{b}|^2 \bar{a}) = -5|\bar{a}|^2 |\bar{b}|^2$.
यहाँ $|\bar{a}|^2 = 2.6$ और $|\bar{b}|^2 = 1$ है,इसलिए $E = -5(2.6)(1) = -13$।
559
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2024
यदि $\bar{a}, \bar{b}, \bar{c}$ असमतलीय इकाई सदिश इस प्रकार हैं कि $\bar{a} \times(\bar{b} \times \bar{c})=\frac{(\bar{b}+\bar{c})}{\sqrt{2}}$,तो $\bar{a}$ और $\bar{b}$ के बीच का कोण ज्ञात कीजिए।
A
$\frac{3 \pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\pi$

Solution

(A) सदिश त्रिक गुणन सूत्र का उपयोग करते हुए,$\bar{a} \times(\bar{b} \times \bar{c}) = (\bar{a} \cdot \bar{c}) \bar{b} - (\bar{a} \cdot \bar{b}) \bar{c}$.
दिया गया है कि $\bar{a} \times(\bar{b} \times \bar{c}) = \frac{\bar{b}+\bar{c}}{\sqrt{2}}$,इसलिए:
$(\bar{a} \cdot \bar{c}) \bar{b} - (\bar{a} \cdot \bar{b}) \bar{c} = \frac{1}{\sqrt{2}} \bar{b} + \frac{1}{\sqrt{2}} \bar{c}$.
पदों को व्यवस्थित करने पर:
$(\bar{a} \cdot \bar{c} - \frac{1}{\sqrt{2}}) \bar{b} - (\bar{a} \cdot \bar{b} + \frac{1}{\sqrt{2}}) \bar{c} = 0$.
चूंकि $\bar{b}$ और $\bar{c}$ असमतलीय हैं (और इसलिए रैखिक रूप से स्वतंत्र हैं),गुणांक शून्य होने चाहिए:
$\bar{a} \cdot \bar{b} + \frac{1}{\sqrt{2}} = 0 \Rightarrow \bar{a} \cdot \bar{b} = -\frac{1}{\sqrt{2}}$.
$\bar{a}$ और $\bar{b}$ इकाई सदिश हैं,इसलिए $|\bar{a}| = 1$ और $|\bar{b}| = 1$.
अतः,$|\bar{a}| |\bar{b}| \cos \theta = -\frac{1}{\sqrt{2}}$,जहाँ $\theta$ सदिश $\bar{a}$ और $\bar{b}$ के बीच का कोण है।
$\cos \theta = -\frac{1}{\sqrt{2}}$.
इस प्रकार,$\theta = \frac{3 \pi}{4}$.
560
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2024
मान लीजिए $\bar{a}, \bar{b}$ और $\bar{c}$ तीन इकाई सदिश इस प्रकार हैं कि $\bar{a} \times(\bar{b} \times \bar{c})=\frac{\sqrt{3}}{2}(\bar{b}+\bar{c})$ है। यदि $\bar{b}, \bar{c}$ के समांतर नहीं है,तो $\bar{a}$ और $\bar{b}$ के बीच का कोण ज्ञात कीजिए।
A
$\frac{3 \pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{2 \pi}{3}$
D
$\frac{5 \pi}{6}$

Solution

(D) सदिश त्रिक गुणन सूत्र के अनुसार: $\bar{a} \times (\bar{b} \times \bar{c}) = (\bar{a} \cdot \bar{c}) \bar{b} - (\bar{a} \cdot \bar{b}) \bar{c}$ होता है।
दिए गए समीकरण $\bar{a} \times (\bar{b} \times \bar{c}) = \frac{\sqrt{3}}{2} \bar{b} + \frac{\sqrt{3}}{2} \bar{c}$ के साथ तुलना करने पर:
$(\bar{a} \cdot \bar{c}) \bar{b} - (\bar{a} \cdot \bar{b}) \bar{c} = \frac{\sqrt{3}}{2} \bar{b} + \frac{\sqrt{3}}{2} \bar{c}$ प्राप्त होता है।
चूंकि $\bar{b}$ और $\bar{c}$ समांतर नहीं हैं,हम $\bar{b}$ और $\bar{c}$ के गुणांकों की तुलना कर सकते हैं:
$\bar{a} \cdot \bar{c} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ और $-(\bar{a} \cdot \bar{b}) = \frac{\sqrt{3}}{2}$,जिसका अर्थ है कि $\bar{a} \cdot \bar{b} = -\frac{\sqrt{3}}{2}$ है।
मान लीजिए $\bar{a}$ और $\bar{b}$ के बीच का कोण $\theta$ है। चूंकि $\bar{a}$ और $\bar{b}$ इकाई सदिश हैं,$|\bar{a}| = 1$ और $|\bar{b}| = 1$ है।
$\bar{a} \cdot \bar{b} = |\bar{a}| |\bar{b}| \cos \theta = 1 \times 1 \times \cos \theta = \cos \theta$ है।
अतः,$\cos \theta = -\frac{\sqrt{3}}{2}$ है।
चूंकि $\cos \theta = -\frac{\sqrt{3}}{2}$ है,इसलिए कोण $\theta = \frac{5 \pi}{6}$ है।
561
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2024
माना कि $\overline{a}=2 \hat{i}+\hat{j}-2 \hat{k}$ और $\overline{b}=\hat{i}+\hat{j}$ है। यदि $\overline{c}$ एक ऐसा सदिश है कि $\overline{a} \cdot \overline{c}=|\overline{c}|$,$|\overline{c}-\overline{a}|=2 \sqrt{2}$ और $(\overline{a} \times \overline{b})$ तथा $\overline{c}$ के बीच का कोण $30^{\circ}$ है,तो $|(\overline{a} \times \overline{b}) \times \overline{c}|$ का मान ज्ञात कीजिए।
A
$\frac{3}{2}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$-\frac{3}{2}$
D
$-\frac{2}{3}$

Solution

(A) सबसे पहले,सदिश गुणनफल $\overline{a} \times \overline{b}$ की गणना करें:
$\overline{a} \times \overline{b} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 1 & -2 \\ 1 & 1 & 0 \end{vmatrix} = 2\hat{i} - 2\hat{j} + \hat{k}$.
इसका परिमाण $|\overline{a} \times \overline{b}| = \sqrt{2^2 + (-2)^2 + 1^2} = 3$ है।
दिया गया है कि $|\overline{c}-\overline{a}|=2 \sqrt{2}$,दोनों पक्षों का वर्ग करने पर $|\overline{c}|^2 + |\overline{a}|^2 - 2(\overline{c} \cdot \overline{a}) = 8$ प्राप्त होता है।
चूंकि $|\overline{a}| = 3$ और $\overline{a} \cdot \overline{c} = |\overline{c}|$ है,इसलिए $|\overline{c}|^2 + 9 - 2|\overline{c}| = 8$ होगा।
$|\overline{c}|^2 - 2|\overline{c}| + 1 = 0 \Rightarrow (|\overline{c}| - 1)^2 = 0 \Rightarrow |\overline{c}| = 1$.
अब,सदिश गुणनफल का परिमाण $|(\overline{a} \times \overline{b}) \times \overline{c}| = |\overline{a} \times \overline{b}| |\overline{c}| \sin(30^{\circ})$ होता है।
मान रखने पर: $3 \times 1 \times \frac{1}{2} = \frac{3}{2}$.
562
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2024
मान लीजिए $\overline{a}, \overline{b}$ और $\overline{c}$ तीन शून्येतर सदिश हैं,जिनमें से कोई भी दो संरेख नहीं हैं और $(\overline{a} \times \overline{b}) \times \overline{c} = \frac{1}{3}|\overline{b}||\overline{c}| \overline{a}$ है। यदि $\theta$ सदिशों $\overline{b}$ और $\overline{c}$ के बीच का कोण है,तो $\sin \theta$ का मान ज्ञात कीजिए।
A
$\frac{2}{3}$
B
$\frac{-2 \sqrt{2}}{3}$
C
$\frac{2 \sqrt{2}}{3}$
D
$\frac{-\sqrt{2}}{3}$

Solution

(C) दिया गया है,$(\overline{a} \times \overline{b}) \times \overline{c} = \frac{1}{3}|\overline{b}||\overline{c}| \overline{a}$.
हम जानते हैं कि सदिश त्रिक गुणन का सूत्र: $(\overline{a} \times \overline{b}) \times \overline{c} = (\overline{a} \cdot \overline{c}) \overline{b} - (\overline{b} \cdot \overline{c}) \overline{a}$ होता है।
दोनों व्यंजकों की तुलना करने पर:
$(\overline{a} \cdot \overline{c}) \overline{b} - (\overline{b} \cdot \overline{c}) \overline{a} = \frac{1}{3}|\overline{b}||\overline{c}| \overline{a}$.
चूंकि $\overline{a}$ और $\overline{b}$ स्वतंत्र सदिश हैं,इसलिए $\overline{b}$ का गुणांक शून्य होगा:
$\overline{a} \cdot \overline{c} = 0$.
$\overline{a}$ के गुणांकों की तुलना करने पर:
$-\overline{b} \cdot \overline{c} = \frac{1}{3}|\overline{b}||\overline{c}|$.
अदिश गुणन की परिभाषा के अनुसार $\overline{b} \cdot \overline{c} = |\overline{b}||\overline{c}| \cos \theta$:
$-|\overline{b}||\overline{c}| \cos \theta = \frac{1}{3}|\overline{b}||\overline{c}|$.
चूंकि सदिश शून्येतर हैं,$|\overline{b}||\overline{c}|$ से भाग देने पर:
$\cos \theta = -\frac{1}{3}$.
अब,सर्वसमिका $\sin^2 \theta + \cos^2 \theta = 1$ का उपयोग करने पर:
$\sin^2 \theta = 1 - (-\frac{1}{3})^2 = 1 - \frac{1}{9} = \frac{8}{9}$.
चूंकि $\theta$ दो सदिशों के बीच का कोण है,$0 \le \theta \le \pi$,इसलिए $\sin \theta \ge 0$:
$\sin \theta = \sqrt{\frac{8}{9}} = \frac{2\sqrt{2}}{3}$.
563
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2024
यदि $\sin ^{-1}\left(\frac{x}{13}\right)+\operatorname{cosec}^{-1}\left(\frac{13}{12}\right)=\frac{\pi}{2}$ है,तो $x$ का मान ज्ञात कीजिए।
A
$5$
B
$4$
C
$12$
D
$11$

Solution

(A) दिया गया है,$\sin ^{-1}\left(\frac{x}{13}\right)+\operatorname{cosec}^{-1}\left(\frac{13}{12}\right)=\frac{\pi}{2} \quad ...(i)$
हम जानते हैं कि $\operatorname{cosec}^{-1}(z) = \sin^{-1}(\frac{1}{z})$ होता है।
अतः,$\operatorname{cosec}^{-1}\left(\frac{13}{12}\right) = \sin^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)$।
इस मान को समीकरण $(i)$ में रखने पर:
$\sin ^{-1}\left(\frac{x}{13}\right)+\sin ^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)=\frac{\pi}{2}$।
हम सर्वसमिका $\sin^{-1}(\theta) + \cos^{-1}(\theta) = \frac{\pi}{2}$ जानते हैं।
साथ ही,$\sin^{-1}(\frac{12}{13}) = \cos^{-1}(\sqrt{1 - (\frac{12}{13})^2}) = \cos^{-1}(\sqrt{1 - \frac{144}{169}}) = \cos^{-1}(\sqrt{\frac{25}{169}}) = \cos^{-1}(\frac{5}{13})$।
अतः,$\sin^{-1}(\frac{x}{13}) + \cos^{-1}(\frac{5}{13}) = \frac{\pi}{2}$।
इसकी तुलना $\sin^{-1}(\theta) + \cos^{-1}(\theta) = \frac{\pi}{2}$ से करने पर,हमें $\frac{x}{13} = \frac{5}{13}$ प्राप्त होता है।
अतः,$x = 5$।

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real MHT CET style covering Mathematics with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D Mathematics papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Run live MHT CET mock exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo

Frequently Asked Questions

How many Mathematics questions are in MHT CET 2024?

There are 769 Mathematics questions from the MHT CET 2024 paper on Vedclass, each with a detailed step-by-step solution in Hindi.

Are MHT CET 2024 Mathematics solutions available in Hindi?

Yes. All solutions on this page are in Hindi. You can also switch to English or Hindi using the language buttons above the questions.

Can I practice MHT CET 2024 Mathematics as a timed test?

Yes. Use the Vedclass Test Series to attempt a full MHT CET mock test covering Mathematics with time limits and instant score analysis.

Can teachers create Mathematics papers from MHT CET previous year questions?

Yes. The Vedclass Exam Paper Generator lets teachers mix MHT CET Mathematics questions and generate Set A/B/C/D papers in minutes.

For Teachers & Institutes

Build a Custom Mathematics Paper

Pick MHT CET 2024 Mathematics questions, set difficulty, and generate Set A/B/C/D in 2 minutes.