Gujarati

Biot-Savart's Law and its application Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Moving Charges and Magnetism · Biot-Savart's Law and its application

706+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 706 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
$n$ આંટા ધરાવતી રીંગના અક્ષ પર $x$ અંતરે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કોના સમપ્રમાણમાં હોય છે? (જ્યાં $r$ = રીંગની ત્રિજ્યા)
A
$\frac{r}{(x^2 + r^2)}$
B
$\frac{r^2}{(x^2 + r^2)^{3/2}}$
C
$\frac{nr^2}{(x^2 + r^2)^{3/2}}$
D
$\frac{n^2r^2}{(x^2 + r^2)^{3/2}}$

Solution

(C) $n$ આંટા,$r$ ત્રિજ્યા અને $i$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલના અક્ષ પર $x$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0}{4\pi} \cdot \frac{2\pi nir^2}{(x^2 + r^2)^{3/2}}$
આ સમીકરણ પરથી જોઈ શકાય છે કે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ એ આંટાની સંખ્યા $n$ અને ત્રિજ્યાના વર્ગ $r^2$ ના સમપ્રમાણમાં છે,અને $(x^2 + r^2)^{3/2}$ પદના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે.
તેથી,$B \propto \frac{nr^2}{(x^2 + r^2)^{3/2}}$.
52
MediumMCQ
$A$ અને $B$ એ કેન્દ્ર $O$ ધરાવતા બે સમકેન્દ્રી વર્તુળાકાર વાહકો છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $i_1$ અને $i_2$ પ્રવાહ વહન કરે છે. જો તેમની ત્રિજ્યાઓનો ગુણોત્તર $1:2$ હોય અને $A$ તથા $B$ ને કારણે $O$ પાસે ચુંબકીય ફ્લક્સ ઘનતાનો ગુણોત્તર $1:3$ હોય,તો $i_1/i_2$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
Question diagram
A
$1/6$
B
$1/4$
C
$1/3$
D
$1/2$

Solution

(A) વર્તુળાકાર પ્રવાહધારિત લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર: $B = \frac{\mu_0 i}{2r}$ છે.
આપેલ છે કે ત્રિજ્યાઓનો ગુણોત્તર $r_1 : r_2 = 1 : 2$ અને ચુંબકીય ફ્લક્સ ઘનતાનો ગુણોત્તર $B_1 : B_2 = 1 : 3$ છે.
બંને લૂપ માટે સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$B_1 = \frac{\mu_0 i_1}{2r_1}$ અને $B_2 = \frac{\mu_0 i_2}{2r_2}$.
ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{B_1}{B_2} = \frac{i_1}{r_1} \times \frac{r_2}{i_2} = \frac{i_1}{i_2} \times \frac{r_2}{r_1}$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\frac{1}{3} = \frac{i_1}{i_2} \times \frac{2}{1}$.
તેથી,$\frac{i_1}{i_2} = \frac{1}{3} \times \frac{1}{2} = \frac{1}{6}$.
53
EasyMCQ
એક લાંબા સીધા તારમાંથી $2\,A$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે। તારથી $5\,m$ ના લંબ અંતરે ચુંબકીય પ્રેરણ કેટલું હશે?
A
$4 \times 10^{-8}\,T$
B
$8 \times 10^{-8}\,T$
C
$12 \times 10^{-8}\,T$
D
$16 \times 10^{-8}\,T$

Solution

(B) $i$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા લાંબા સીધા તારથી $r$ લંબ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ શોધવાનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 i}{2 \pi r}$
આપેલ છે:
$i = 2\,A$
$r = 5\,m$
$\frac{\mu_0}{4 \pi} = 10^{-7}\,T\cdot m/A$
કિંમતો મૂકતા:
$B = \frac{2 \times 10^{-7} \times i}{r} = \frac{2 \times 10^{-7} \times 2}{5}$
$B = \frac{4 \times 10^{-7}}{5} = 0.8 \times 10^{-7}\,T = 8 \times 10^{-8}\,T$
54
MediumMCQ
$10\, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા એક સીધા તારને $5\, cm$ ત્રિજ્યાના અર્ધવર્તુળાકાર ચાપમાં વાળવામાં આવે છે. કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$1.5 \times 10^{-5}\, T$
B
$3.14 \times 10^{-5}\, T$
C
$6.28 \times 10^{-5}\, T$
D
$19.6 \times 10^{-5}\, T$

Solution

(C) $i$ વિદ્યુતપ્રવાહ અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અર્ધવર્તુળાકાર ચાપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 i}{4r}$
આપેલ કિંમતો:
$i = 10\, A$
$r = 5\, cm = 5 \times 10^{-2}\, m$
$\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7}\, T\cdot m/A$
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 10}{4 \times 5 \times 10^{-2}}$
$B = \frac{\pi \times 10^{-6}}{5 \times 10^{-2}}$
$B = \frac{3.14159}{5} \times 10^{-4} = 0.6283 \times 10^{-4} = 6.28 \times 10^{-5}\, T$
આમ, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
55
EasyMCQ
$0.0157\,m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા એક વર્તુળાકાર લૂપમાં $2.0\,A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે? $(\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7}\,T\cdot m/A)$.
A
$1.57 \times 10^{-5}\,Wb/m^2$
B
$8.0 \times 10^{-5}\,Wb/m^2$
C
$2.5 \times 10^{-5}\,Wb/m^2$
D
$3.14 \times 10^{-5}\,Wb/m^2$

Solution

(B) વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ શોધવાનું સૂત્ર: $B = \frac{\mu_0 I}{2r}$ છે.
અહીં આપેલ કિંમતો: પ્રવાહ $I = 2.0\,A$,ત્રિજ્યા $r = 0.0157\,m$,અને પરમિએબિલિટી $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7}\,T\cdot m/A$ છે.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$B = \frac{(4\pi \times 10^{-7}) \times 2.0}{2 \times 0.0157}$
અહીં $\pi \approx 3.14$ હોવાથી,$0.0157 = \frac{3.14}{200} = \frac{\pi}{200}$ થાય.
$B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 2}{2 \times (\pi / 200)}$
$B = 4 \times 10^{-7} \times 2 \times 100 = 8 \times 10^{-5}\,Wb/m^2$.
56
DifficultMCQ
$r_1$ અને $r_2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે સમકેન્દ્રીય અને એક જ સમતલમાં રહેલા વર્તુળાકાર લૂપમાં અનુક્રમે $i_1$ અને $i_2$ પ્રવાહ વિરુદ્ધ દિશામાં (એક ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં અને બીજો વિરુદ્ધ દિશામાં) વહે છે. લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય પ્રેરણ એ માત્ર $i_1$ ને કારણે મળતા ચુંબકીય પ્રેરણ કરતા અડધું છે. જો $r_2 = 2r_1$ હોય,તો $i_2/i_1$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$2$
B
$0.5$
C
$0.25$
D
$1$

Solution

(D) $r$ ત્રિજ્યા અને $i$ પ્રવાહ ધરાવતા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 i}{2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$r_1$ ત્રિજ્યા અને $i_1$ પ્રવાહ ધરાવતા નાના લૂપ માટે,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 i_1}{2r_1}$ છે.
$r_2$ ત્રિજ્યા અને $i_2$ પ્રવાહ ધરાવતા મોટા લૂપ માટે,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{\mu_0 i_2}{2r_2}$ છે.
પ્રવાહ વિરુદ્ધ દિશામાં હોવાથી,કેન્દ્ર પરનું કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = |B_1 - B_2| = \frac{\mu_0}{2} |\frac{i_1}{r_1} - \frac{i_2}{r_2}|$ થશે.
પ્રશ્ન મુજબ,$B = \frac{1}{2} B_1$ છે.
સમીકરણો મૂકતા: $\frac{\mu_0}{2} |\frac{i_1}{r_1} - \frac{i_2}{r_2}| = \frac{1}{2} (\frac{\mu_0 i_1}{2r_1})$.
$|\frac{i_1}{r_1} - \frac{i_2}{r_2}| = \frac{i_1}{2r_1}$.
આપેલ છે કે $r_2 = 2r_1$,તેથી $\frac{i_1}{r_1} - \frac{i_2}{2r_1} = \frac{i_1}{2r_1}$ (ધારી લઈએ કે $B_1 > B_2$).
$\frac{i_1}{2r_1} = \frac{i_2}{2r_1}$,જેનો અર્થ છે કે $i_1 = i_2$.
તેથી,$i_2/i_1 = 1$.
57
EasyMCQ
$PQRS$ એ સમાન વાહક તારથી બનેલો ચોરસ લૂપ છે. પ્રવાહ $P$ આગળ લૂપમાં પ્રવેશે છે અને $S$ આગળ બહાર નીકળે છે. તો ચુંબકીય ક્ષેત્ર હશે
Question diagram
A
લૂપના કેન્દ્રમાં મહત્તમ
B
લૂપના કેન્દ્રમાં શૂન્ય
C
લૂપની અંદરના તમામ બિંદુઓ પર શૂન્ય
D
લૂપની બહારના તમામ બિંદુઓ પર શૂન્ય

Solution

(B) ચોરસ લૂપને $P$ અને $S$ વચ્ચે બે સમાંતર માર્ગોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે: એક માર્ગ સીધો $PS$ વિભાગ છે,અને બીજો માર્ગ $P-Q-R-S$ છે.
તાર સમાન હોવાથી,પ્રવાહ માર્ગોના અવરોધના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં વહેંચાય છે.
બાયો-સાવર્ટના નિયમ મુજબ,સીધા પ્રવાહધારિત તાર દ્વારા તેની અક્ષ પરના બિંદુ પર ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર શૂન્ય હોય છે.
$PQ$,$QR$,અને $RS$ વિભાગો માટે,ચોરસના કેન્દ્રમાં ચુંબકીય ક્ષેત્રની ગણતરી કરી શકાય છે.
પ્રવાહના વિતરણની સપ્રમાણતા અને વિભાગોમાં પ્રવાહની દિશાઓને કારણે,$PQ$ વિભાગ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $RS$ વિભાગ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ ક્ષેત્ર દ્વારા રદ થાય છે.
$QR$ વિભાગ પણ એક ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે જે અન્ય વિભાગોની સંયુક્ત અસર દ્વારા રદ થાય છે અથવા ચોક્કસ ભૂમિતિને કારણે કેન્દ્રમાં શૂન્ય હોય છે.
ચોક્કસપણે,પ્રવાહધારિત લૂપના કોઈપણ વિભાગને કારણે કેન્દ્રમાં ચુંબકીય ક્ષેત્ર જ્યાં પ્રવાહ સપ્રમાણ બિંદુઓ પર પ્રવેશે છે અને બહાર નીકળે છે તે શૂન્ય છે કારણ કે લૂપના વિવિધ ભાગોમાંથી યોગદાન એકબીજાને રદ કરે છે.
તેથી,લૂપના કેન્દ્રમાં ચોખ્ખું ચુંબકીય ક્ષેત્ર શૂન્ય છે.
58
MediumMCQ
એક લાંબા સીધા તારમાંથી વિદ્યુત પ્રવાહ વહે છે. તારથી $5 \ cm$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ છે. તારથી $20 \ cm$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$\frac{B}{6}$
B
$\frac{B}{4}$
C
$\frac{B}{3}$
D
$\frac{B}{2}$

Solution

(B) લાંબા સીધા વિદ્યુત પ્રવાહ ધારિત તારથી $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર: $B = \frac{\mu_0 I}{2 \pi r}$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે $B \propto \frac{1}{r}$.
અહીં $r_1 = 5 \ cm$ પર $B_1 = B$ આપેલ છે અને આપણે $r_2 = 20 \ cm$ પર $B_2$ શોધવાનું છે.
ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{B_2}{B_1} = \frac{r_1}{r_2}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{B_2}{B} = \frac{5 \ cm}{20 \ cm} = \frac{1}{4}$.
તેથી,$B_2 = \frac{B}{4}$.
59
EasyMCQ
$25$ આંટા ધરાવતી એક ગૂંચળાદાર સપાટ વર્તુળાકાર કોઈલનો વ્યાસ $10\, cm$ છે અને તેમાંથી $4\, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ફ્લક્સ ઘનતા શોધો.
A
$1.679 \times 10^{-5}\, T$
B
$2.028 \times 10^{-4}\, T$
C
$1.257 \times 10^{-3}\, T$
D
$1.512 \times 10^{-6}\, T$

Solution

(C) વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ શોધવાનું સૂત્ર: $B = \frac{\mu_0 n i}{2r}$ છે.
આપેલ છે:
આંટાની સંખ્યા $n = 25$.
વ્યાસ $D = 10\, cm$,તેથી ત્રિજ્યા $r = 5\, cm = 5 \times 10^{-2}\, m$.
વિદ્યુતપ્રવાહ $i = 4\, A$.
શૂન્યાવકાશની પરમીએબિલિટી $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7}\, T\cdot m/A$.
કિંમતો મૂકતા:
$B = \frac{(4\pi \times 10^{-7}) \times 25 \times 4}{2 \times 5 \times 10^{-2}}$
$B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 100}{10 \times 10^{-2}}$
$B = 4\pi \times 10^{-7} \times 10^3 = 4\pi \times 10^{-4}\, T$
$B \approx 4 \times 3.14159 \times 10^{-4} = 12.566 \times 10^{-4} = 1.257 \times 10^{-3}\, T$.
60
EasyMCQ
ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $B$ નું પારિમાણિક સૂત્ર શું છે?
A
$ML{T^{ - 2}}{A^{ - 1}}$
B
$M{T^{ - 2}}{A^{ - 1}}$
C
$M{L^2}T{A^{ - 2}}$
D
${M^2}L{T^{ - 2}}{A^{ - 1}}$

Solution

(B) ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ માં રહેલા $l$ લંબાઈના અને $i$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા વાહક પર લાગતું ચુંબકીય બળ $F = Bil \sin \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
મૂલ્ય લેતા,$F = Bil$ મળે છે.
$B$ ને સૂત્રનો કર્તા બનાવતા,$B = \frac{F}{il}$ મળે છે.
બળ $F$ નું પારિમાણિક સૂત્ર $[F] = MLT^{-2}$ છે.
વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ નું પારિમાણિક સૂત્ર $[i] = A$ છે.
લંબાઈ $l$ નું પારિમાણિક સૂત્ર $[l] = L$ છે.
આ કિંમતો $B$ ના સૂત્રમાં મૂકતા:
$[B] = \frac{[F]}{[i][l]} = \frac{MLT^{-2}}{A \cdot L} = MT^{-2}A^{-1}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
61
EasyMCQ
$I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતી $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1$ છે. $I$ જેટલો જ સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતી $2r$ ત્રિજ્યાની બીજી કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2$ છે. ગુણોત્તર $\frac{B_1}{B_2}$ શોધો.
A
$0.5$
B
$1$
C
$2$
D
$4$

Solution

(C) $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સૂત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2r}$ છે.
આ સૂત્ર પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ચુંબકીય ક્ષેત્ર એ કોઈલની ત્રિજ્યાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $B \propto \frac{1}{r}$.
પ્રથમ કોઈલ માટે જેની ત્રિજ્યા $r_1 = r$ છે,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 I}{2r}$ છે.
બીજી કોઈલ માટે જેની ત્રિજ્યા $r_2 = 2r$ છે,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{\mu_0 I}{2(2r)} = \frac{\mu_0 I}{4r}$ છે.
હવે,ગુણોત્તર $\frac{B_1}{B_2}$ ની ગણતરી કરતા:
$\frac{B_1}{B_2} = \frac{\frac{\mu_0 I}{2r}}{\frac{\mu_0 I}{4r}} = \frac{4r}{2r} = 2$.
તેથી,ગુણોત્તર $2$ છે.
62
MediumMCQ
એક અનંત લંબાઈના સીધા તારમાંથી $1 \, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. તેનાથી $1 \, m$ દૂર આવેલા બિંદુએ ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$2 \times 10^{-3} \, T$
B
$0.2 \, T$
C
$2 \times 10^{-7} \, T$
D
$2\pi \times 10^{-6} \, T$

Solution

(C) અનંત લંબાઈના સીધા તારમાંથી વહેતા $i$ વિદ્યુતપ્રવાહને કારણે $r$ અંતરે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$B = \frac{\mu_0 i}{2\pi r}$
આપેલ છે:
$i = 1 \, A$
$r = 1 \, m$
$\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \, T \cdot m/A$
કિંમતો મૂકતા:
$B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 1}{2\pi \times 1}$
$B = 2 \times 10^{-7} \, T$
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
63
EasyMCQ
બે અનંત લંબાઈના સમાંતર તાર સમાન દિશામાં સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ વહન કરે છે. બંને તારની વચ્ચેના મધ્યબિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
દરેક તાર દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્ર કરતા બમણું
B
દરેક તાર દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્ર કરતા અડધું
C
દરેક તાર દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રનો વર્ગ
D
શૂન્ય

Solution

(D) ધારો કે બંને તારમાં વહેતો પ્રવાહ $I$ છે અને તેમની વચ્ચેનું અંતર $d$ છે. મધ્યબિંદુ દરેક તારથી $r = d/2$ અંતરે છે.
જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ મુજબ,અનંત લંબાઈના તાર દ્વારા $r$ અંતરે ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}$ છે.
પ્રવાહ સમાન દિશામાં હોવાથી,મધ્યબિંદુએ પ્રથમ તારને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને બીજા તારને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર પરસ્પર વિરુદ્ધ દિશામાં હશે.
બંને તાર માટે પ્રવાહ $I$ અને અંતર $r$ સમાન હોવાથી,ચુંબકીય ક્ષેત્રના મૂલ્યો સમાન થશે: $B_1 = B_2 = \frac{\mu_0 I}{2\pi (d/2)}$.
આ સદિશોના મૂલ્યો સમાન અને દિશાઓ વિરુદ્ધ હોવાથી,પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{Net} = B_1 - B_2 = 0$ થશે.
64
MediumMCQ
$5\,cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલમાં કેટલો પ્રવાહ $i$ ($A$ માં) વહેવો જોઈએ જેથી પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રનો સમક્ષિતિજ ઘટક ${B_H} = 5 \times {10^{ - 5}}\,T$ નાબૂદ થઈ શકે?
A
$0.4$
B
$4$
C
$40$
D
$1$

Solution

(B) વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{{\mu_0 i}}{{2r}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$\mu_0 = 4\pi \times {10^{ - 7}}\,T\cdot m/A$,$r = 5\,cm = 5 \times {10^{ - 2}}\,m$,અને $B = B_H = 5 \times {10^{ - 5}}\,T$ આપેલ છે.
કોઈલના ચુંબકીય ક્ષેત્રને પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રના સમક્ષિતિજ ઘટક સાથે સરખાવતા:
$5 \times {10^{ - 5}} = \frac{{4\pi \times {{10}^{ - 7}} \times i}}{{2 \times 5 \times {{10}^{ - 2}}}}$
$5 \times {10^{ - 5}} = \frac{{2\pi \times {{10}^{ - 7}} \times i}}{{5 \times {{10}^{ - 2}}}}$
$i = \frac{{5 \times {{10}^{ - 5}} \times 5 \times {{10}^{ - 2}}}}{{2 \times 3.14 \times {{10}^{ - 7}}}}$
$i = \frac{{25 \times {{10}^{ - 7}}}}{{6.28 \times {{10}^{ - 7}}}} \approx 3.98\,A \approx 4\,A$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
65
EasyMCQ
$0.1 \, A$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ $100$ આંટા ધરાવતી અને $5 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતી કોઈલમાંથી વહે છે. કોઈલના કેન્દ્ર પર ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે? $(\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \, Wb/A \cdot m)$
A
$2 \times 10^{-5} \, T$
B
$4 \times 10^{-5} \, T$
C
$8\pi \times 10^{-5} \, T$
D
$4\pi \times 10^{-5} \, T$

Solution

(D) $N$ આંટા ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 N i}{2r}$
આપેલ કિંમતો:
$i = 0.1 \, A$
$N = 100$
$r = 5 \, cm = 5 \times 10^{-2} \, m$
$\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \, T \cdot m/A$
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$B = \frac{(4\pi \times 10^{-7}) \times 100 \times 0.1}{2 \times 5 \times 10^{-2}}$
$B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 10}{10 \times 10^{-2}}$
$B = \frac{4\pi \times 10^{-6}}{10^{-1}}$
$B = 4\pi \times 10^{-5} \, T$
66
MediumMCQ
$r$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કક્ષામાં ગતિ કરતો ઇલેક્ટ્રોન પ્રતિ સેકન્ડ $n$ પરિભ્રમણ કરે છે. કેન્દ્ર પર ઉદ્ભવતા ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{\mu_0 ne}{2r}$
B
$\frac{\mu_0 n^2 e}{2r}$
C
$\frac{\mu_0 ne}{2\pi r}$
D
શૂન્ય

Solution

(A) $n$ આવૃત્તિ સાથે વર્તુળાકાર કક્ષામાં ગતિ કરતા $e$ વિદ્યુતભાર દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પ્રવાહ $i = q \times f = e \times n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વર્તુળાકાર પ્રવાહ લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર $B = \frac{\mu_0 i}{2r}$ છે.
આ સૂત્રમાં $i = en$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને મળે છે:
$B = \frac{\mu_0 (en)}{2r} = \frac{\mu_0 ne}{2r}$.
67
EasyMCQ
વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ વહન કરતો એક તાર આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ આકાર ધરાવે છે. વિભાગ $AB$ એ $r$ ત્રિજ્યાનો એક ચતુર્થાંશ વર્તુળ છે. કેન્દ્ર $C$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર કઈ દિશામાં હશે?
Question diagram
A
કાગળના સમતલ સાથે $\pi /4$ ના ખૂણે
B
કાગળના સમતલને લંબ અને કાગળની અંદરની તરફ
C
ખૂણા $ACB$ ના દ્વિભાજક પર $AB$ તરફ
D
ખૂણા $ACB$ ના દ્વિભાજક પર $AB$ થી દૂર

Solution

(B) બાયો-સાવર્ટના નિયમ મુજબ,વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તાર દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સીધા વિભાગો અને ચતુર્થાંશ વર્તુળાકાર ચાપ $AB$ માટે,વિદ્યુતપ્રવાહ એવા માર્ગે વહે છે કે જે બિંદુ $C$ ના સંદર્ભમાં જોતા,કાગળના સમતલની અંદરની તરફ જતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે.
ચોક્કસપણે,જમણા હાથની આંગળીઓને વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ ની દિશામાં વાળતા,અંગૂઠો બિંદુ $C$ પર કાગળના સમતલની અંદરની તરફ નિર્દેશ કરે છે.
તેથી,ચુંબકીય ક્ષેત્ર કાગળના સમતલને લંબ અને કાગળની અંદરની તરફ હોય છે.
68
MediumMCQ
બે લાંબા સીધા તાર એકબીજાને સમાંતર ગોઠવેલા છે. દરેક તારમાં સમાન દિશામાં $i$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે અને તેમની વચ્ચેનું અંતર $2r$ છે. તેમની વચ્ચેના મધ્યબિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા કેટલી હશે?
Question diagram
A
${\mu _o}i/r$
B
$4{\mu _o}i/r$
C
શૂન્ય
D
${\mu _o}i/4r$

Solution

(C) ધારો કે બે તાર $1$ અને $2$ છે,જેમાં સમાન દિશામાં $i$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. તેમની વચ્ચેનું અંતર $2r$ છે. બિંદુ $P$ તેમની વચ્ચેનું મધ્યબિંદુ છે,તેથી દરેક તારથી $P$ નું અંતર $r$ છે.
જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ મુજબ,તાર $1$ ને કારણે બિંદુ $P$ પરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કાગળના સમતલની અંદરની તરફ છે,જે $B_1 = \frac{\mu_0 i}{2\pi r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તાર $2$ ને કારણે બિંદુ $P$ પરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કાગળના સમતલની બહારની તરફ છે,જે $B_2 = \frac{\mu_0 i}{2\pi r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ચુંબકીય ક્ષેત્રના મૂલ્યો સમાન છે અને દિશાઓ વિરુદ્ધ હોવાથી,બિંદુ $P$ પરનું પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{net} = B_1 - B_2 = 0$ થશે.
Solution diagram
69
EasyMCQ
ચુંબકીય પરમિએબિલિટીનો એકમ શું છે?
A
એમ્પિયર/મીટર
B
એમ્પિયર/${m^2}$
C
હેનરી
D
હેનરી/મીટર

Solution

(D) ચુંબકીય પરમિએબિલિટી $\mu$ ને સંબંધ $B = \mu H$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જ્યાં $B$ એ ચુંબકીય ફ્લક્સ ઘનતા છે અને $H$ એ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા છે.
વૈકલ્પિક રીતે,સોલેનોઇડના ઇન્ડક્ટન્સ માટેના સમીકરણ $L = \frac{\mu N^2 A}{l}$ પરથી,આપણે લખી શકીએ કે $\mu = \frac{L \cdot l}{N^2 A}$.
ઇન્ડક્ટન્સ $L$ નો એકમ હેનરી $(H)$ છે,લંબાઈ $l$ નો એકમ મીટર $(m)$ છે,અને ક્ષેત્રફળ $A$ નો એકમ ચોરસ મીટર $(m^2)$ છે.
તેથી,$\mu$ નો એકમ $\frac{H \cdot m}{m^2} = \text{હેનરી/મીટર}$ $(H/m)$ થાય છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
70
EasyMCQ
એક લાંબા સીધા તારમાંથી $\pi \, A$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. તારથી કેટલા અંતરે તેના કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $5 \times 10^{-5} \, Wb/m^2$ હશે? $[\mu_0 = \text{શૂન્યાવકાશની પરમિયેબિલિટી}]$
A
$10^4 \mu_0 \, m$
B
$\frac{10^4}{\mu_0} \, m$
C
$10^6 \mu_0 \, m$
D
$\frac{10^6}{\mu_0} \, m$

Solution

(A) લાંબા સીધા તારમાંથી વહેતા વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ ને કારણે $r$ અંતરે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $B = \frac{\mu_0 i}{2\pi r}$.
આપેલ છે: $i = \pi \, A$,$B = 5 \times 10^{-5} \, Wb/m^2$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$5 \times 10^{-5} = \frac{\mu_0 \times \pi}{2\pi r}$.
પદનું સાદું રૂપ આપતા:
$5 \times 10^{-5} = \frac{\mu_0}{2r}$.
$r$ માટે ઉકેલતા:
$r = \frac{\mu_0}{2 \times 5 \times 10^{-5}} = \frac{\mu_0}{10 \times 10^{-5}} = \frac{\mu_0}{10^{-4}} = 10^4 \mu_0 \, m$.
71
EasyMCQ
જ્યારે તારની એક ચોક્કસ લંબાઈને એક વર્તુળાકાર લૂપમાં ફેરવવામાં આવે છે,ત્યારે તેમાંથી વહેતા $I$ જેટલા પ્રવાહને કારણે ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય પ્રેરણ $B_1$ છે. જો તે જ તારને ત્રણ લૂપમાં ફેરવીને વર્તુળાકાર ગૂંચળું બનાવવામાં આવે,તો સમાન પ્રવાહ માટે આ ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય પ્રેરણ કેટલું થશે?
A
$B_1$
B
$9\,B_1$
C
$3\,B_1$
D
$27\,B_1$

Solution

(B) $n$ આંટા,$r$ ત્રિજ્યા અને $I$ પ્રવાહ ધરાવતા વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 n I}{2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ધારો કે તારની કુલ લંબાઈ $L$ છે. $n=1$ લૂપ માટે,$L = 2\pi r_1$,તેથી $r_1 = \frac{L}{2\pi}$. ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 (1) I}{2r_1} = \frac{\mu_0 I}{2(L/2\pi)} = \frac{\mu_0 I \pi}{L}$ છે.
$n=3$ લૂપ માટે,નવી ત્રિજ્યા $r_2$ એ $L = 3(2\pi r_2)$ નું પાલન કરે છે,તેથી $r_2 = \frac{L}{6\pi} = \frac{r_1}{3}$.
નવું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{\mu_0 (3) I}{2r_2} = \frac{3\mu_0 I}{2(r_1/3)} = 9 \left( \frac{\mu_0 I}{2r_1} \right) = 9 B_1$ થશે.
72
EasyMCQ
$a$ બાજુવાળા ચોરસ વાહક ફ્રેમના વિકર્ણના બે ખૂણાઓ પર બેટરી જોડતા,કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
શૂન્ય
B
$\frac{\mu_0}{\pi a}$
C
$\frac{2\mu_0}{\pi a}$
D
$\frac{4\mu_0 i}{\pi a}$

Solution

(A) બાજુ લંબાઈ ધરાવતી ચોરસ ફ્રેમ $ABCD$ ધ્યાનમાં લો. જ્યારે વિકર્ણ (ધારો કે $A$ અને $C$) પર બેટરી જોડવામાં આવે છે,ત્યારે $A$ પર પ્રવેશતો પ્રવાહ $I$ બે સમાન ભાગોમાં વહેંચાય છે,$I/2$,જે $ABC$ અને $ADC$ માર્ગોમાંથી વહે છે.
$ABC$ માર્ગ માટે,$I/2$ પ્રવાહ $AB$ અને $BC$ વિભાગોમાંથી વહે છે. બાયો-સાવર્ટના નિયમ મુજબ,કેન્દ્ર $O$ પર $AB$ વિભાગ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કાગળના સમતલની અંદરની દિશામાં હોય છે. તેવી જ રીતે,$BC$ વિભાગને કારણે ક્ષેત્ર પણ અંદરની દિશામાં હોય છે.
$ADC$ માર્ગ માટે,$I/2$ પ્રવાહ $AD$ અને $DC$ વિભાગોમાંથી વહે છે. કેન્દ્ર $O$ પર $AD$ વિભાગ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કાગળના સમતલની બહારની દિશામાં હોય છે. તેવી જ રીતે,$DC$ વિભાગને કારણે ક્ષેત્ર પણ બહારની દિશામાં હોય છે.
વિભાગો સપ્રમાણ હોવાથી અને પ્રવાહો સમાન હોવાથી,$AB$ અને $BC$ ને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર (અંદરની તરફ) એ $AD$ અને $DC$ ને કારણે ઉદ્ભવતા ચુંબકીય ક્ષેત્ર (બહારની તરફ) દ્વારા સંપૂર્ણપણે નાબૂદ થાય છે.
તેથી,ચોરસના કેન્દ્ર પરનું કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $0$ છે.
73
MediumMCQ
$a$ ત્રિજ્યા ધરાવતી પ્રવાહધારિત કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને કોઈલના કેન્દ્રથી તેની અક્ષ પર $a$ અંતરે આવેલા બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્રનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1/\sqrt{2}$
B
$\sqrt{2}$
C
$1/(2\sqrt{2})$
D
$2\sqrt{2}$

Solution

(D) $I$ પ્રવાહ ધરાવતી $a$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_c = \frac{\mu_0 I}{2a}$ છે.
કોઈલની અક્ષ પર કેન્દ્રથી $x$ અંતરે આવેલા બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_a = \frac{\mu_0 I a^2}{2(a^2 + x^2)^{3/2}}$ છે.
અહીં $x = a$ આપેલ છે,તેથી $a$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_a = \frac{\mu_0 I a^2}{2(a^2 + a^2)^{3/2}} = \frac{\mu_0 I a^2}{2(2a^2)^{3/2}} = \frac{\mu_0 I a^2}{2(2\sqrt{2} a^3)} = \frac{\mu_0 I}{4\sqrt{2} a}$ થાય.
કેન્દ્ર પરના ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને $a$ અંતરે આવેલા ચુંબકીય ક્ષેત્રનો ગુણોત્તર $\frac{B_c}{B_a} = \frac{\mu_0 I / 2a}{\mu_0 I / 4\sqrt{2} a} = \frac{4\sqrt{2}}{2} = 2\sqrt{2}$ મળે.
74
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $i$ પ્રવાહ ધરાવતા લાંબા તારનો એક ભાગ $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં વાળવામાં આવ્યો છે. વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર $O$ પરનું કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{{\mu _0 i}}{{4r}}$
B
$\frac{{\mu _0 i}}{{2r}}$
C
$\frac{{\mu _0 i}}{{2\pi r}}(\pi + 1)$
D
$\frac{{\mu _0 i}}{{2\pi r}}(\pi - 1)$

Solution

(C) $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર લૂપને કારણે તેના કેન્દ્ર $O$ પર ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{\text{loop}} = \frac{{\mu _0 i}}{{2r}}$ છે,જે જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ મુજબ બહારની તરફની દિશામાં છે.
$r$ અંતરે રહેલા લાંબા સીધા તારને કારણે કેન્દ્ર $O$ પર ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{\text{wire}} = \frac{{\mu _0 i}}{{2\pi r}}$ છે,જે પણ બહારની તરફની દિશામાં છે.
બંને ચુંબકીય ક્ષેત્રો એક જ દિશામાં હોવાથી,કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{\text{net}}$ એ બંનેનો સરવાળો થશે:
$B_{\text{net}} = B_{\text{loop}} + B_{\text{wire}}$
$B_{\text{net}} = \frac{{\mu _0 i}}{{2r}} + \frac{{\mu _0 i}}{{2\pi r}}$
$B_{\text{net}} = \frac{{\mu _0 i}}{{2\pi r}}(\pi + 1)$
Solution diagram
75
EasyMCQ
પ્રવાહ ધારિત વાહકની નજીક ચુંબકીય ક્ષેત્ર શેના દ્વારા આપવામાં આવે છે?
A
કુલંબનો નિયમ
B
લેન્ઝનો નિયમ
C
બાયો-સાવર્ટનો નિયમ
D
કિરચોફનો નિયમ

Solution

(C) નાના પ્રવાહ ખંડ $I d\vec{l}$ ને કારણે $\vec{r}$ અંતરે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $dB$ એ બાયો-સાવર્ટના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તેનું ગાણિતિક સૂત્ર $d\vec{B} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{I (d\vec{l} \times \vec{r})}{r^3}$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
76
EasyMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $20\,cm$ ત્રિજ્યાના અર્ધવર્તુળાકાર લૂપ ધરાવતા લાંબા તારમાંથી $10\,A$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. લૂપના કેન્દ્ર $P$ પર ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
Question diagram
A
$10\,\pi \mu T$
B
$5\,\pi \mu T$
C
$4\,\pi \mu T$
D
$2\,\pi \mu T$

Solution

(B) $i$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા $r$ ત્રિજ્યાના અર્ધવર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સૂત્ર $B = \frac{\mu_0 i}{4r}$ છે.
આપેલ છે: $i = 10\,A$,$r = 20\,cm = 0.2\,m$.
કિંમતો મૂકતા:
$B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 10}{4 \times 0.2}$
$B = \frac{\pi \times 10^{-6}}{0.2}$
$B = 5\pi \times 10^{-6}\,T = 5\pi \mu T$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
77
MediumMCQ
એક આંટાવાળા વર્તુળાકાર લૂપના સ્વરૂપમાં રહેલો તાર,જેમાંથી વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે,તે કેન્દ્ર પર $B$ જેટલું ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે. જો તે જ તારને બે આંટાવાળા ગૂંચળામાં ફેરવવામાં આવે અને તેમાંથી સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય,તો કેન્દ્ર પર ચુંબકીય પ્રેરણનું નવું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$B$
B
$2B$
C
$4B$
D
$8B$

Solution

(C) $n$ આંટા અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર $I$ વિદ્યુતપ્રવાહને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 n I}{2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જો $L$ લંબાઈનો સમાન તાર વાપરવામાં આવે,તો $n=1$ માટે,$L = 2\pi r_1$,તેથી $r_1 = \frac{L}{2\pi}$. આમ,$B = \frac{\mu_0 I}{2(L/2\pi)} = \frac{\mu_0 I \pi}{L}$.
$n=2$ માટે,નવી ત્રિજ્યા $r_2$ એ $L = 2(2\pi r_2)$ દ્વારા મળે છે,તેથી $r_2 = \frac{L}{4\pi} = \frac{r_1}{2}$.
નવું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B'$ એ $B' = \frac{\mu_0 (2) I}{2r_2} = \frac{\mu_0 I}{r_2} = \frac{\mu_0 I}{r_1/2} = 2 \left( \frac{\mu_0 I}{r_1} \right) = 4 \left( \frac{\mu_0 I}{2r_1} \right) = 4B$ થાય.
તેથી,નવું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $4B$ છે.
78
MediumMCQ
$30\,A$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતો એક લાંબો સીધો તાર $4 \times 10^{-4}\,T$ ના ઇન્ડક્શન ધરાવતા બાહ્ય સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. ચુંબકીય ક્ષેત્ર વિદ્યુતપ્રવાહની દિશાને સમાંતર કાર્ય કરે છે. તારથી $2.0\,cm$ દૂર આવેલા બિંદુએ ટેસ્લામાં પરિણામી ચુંબકીય ઇન્ડક્શનનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$10^{-4}$
B
$3 \times 10^{-4}$
C
$5 \times 10^{-4}$
D
$6 \times 10^{-4}$

Solution

(C) બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = 4 \times 10^{-4}\,T$ છે,જે વિદ્યુતપ્રવાહને સમાંતર છે.
લાંબા સીધા તાર દ્વારા $r = 2.0\,cm = 2 \times 10^{-2}\,m$ અંતરે ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{\mu_0 I}{2 \pi r} = 2 \times 10^{-7} \times \frac{I}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,$B_2 = 2 \times 10^{-7} \times \frac{30}{2 \times 10^{-2}} = 3 \times 10^{-4}\,T$.
ક્ષેત્ર $B_1$ વિદ્યુતપ્રવાહને સમાંતર હોવાથી અને ક્ષેત્ર $B_2$ (તારને કારણે) વિદ્યુતપ્રવાહને લંબ હોવાથી (જમણા હાથના નિયમ મુજબ),આ બંને ક્ષેત્રો એકબીજાને લંબ છે.
પરિણામી ચુંબકીય ઇન્ડક્શન $B_{\text{net}} = \sqrt{B_1^2 + B_2^2} = \sqrt{(4 \times 10^{-4})^2 + (3 \times 10^{-4})^2} = \sqrt{16 \times 10^{-8} + 9 \times 10^{-8}} = \sqrt{25 \times 10^{-8}} = 5 \times 10^{-4}\,T$ થાય.
Solution diagram
79
MediumMCQ
પૃથ્વીનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કોઈ આપેલા બિંદુએ $0.5 \times 10^{-5} \, Wb/m^2$ છે. આ ક્ષેત્રને $5.0 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર વાહક લૂપના કેન્દ્ર પર ઉદ્ભવતા ચુંબકીય પ્રેરણ દ્વારા નાબૂદ કરવાનું છે. લૂપમાં વહેવડાવવા માટે જરૂરી પ્રવાહ આશરે......$A$ છે.
A
$0.2$
B
$0.4$
C
$4$
D
$40$

Solution

(B) $i$ પ્રવાહ ધરાવતા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર: $B = \frac{\mu_0 i}{2r}$ છે.
આપેલ છે:
$B = 0.5 \times 10^{-5} \, T$ (કારણ કે $1 \, Wb/m^2 = 1 \, T$)
$r = 5.0 \, cm = 5.0 \times 10^{-2} \, m$
$\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \, T \cdot m/A$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$0.5 \times 10^{-5} = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times i}{2 \times 5.0 \times 10^{-2}}$
$0.5 \times 10^{-5} = \frac{2\pi \times 10^{-7} \times i}{5.0 \times 10^{-2}}$
$i = \frac{0.5 \times 10^{-5} \times 5.0 \times 10^{-2}}{2 \times 3.14 \times 10^{-7}}$
$i = \frac{2.5 \times 10^{-7}}{6.28 \times 10^{-7}}$
$i \approx 0.398 \, A \approx 0.4 \, A$.
80
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $N$ આંટા ધરાવતી કોઈલમાંથી $I$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. બિંદુ $P$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા કેટલી હશે?
Question diagram
A
$\frac{\mu_0 NI R^2}{2(R^2 + x^2)^{3/2}}$
B
$\frac{\mu_0 NI}{2R}$
C
$\frac{\mu_0 NI R^2}{(R + x)^2}$
D
શૂન્ય

Solution

(A) $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતી અને $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેવડાવતી વર્તુળાકાર કોઈલની અક્ષ પર તેના કેન્દ્રથી $x$ અંતરે આવેલા બિંદુ $P$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ બાયો-સાવર્ટના નિયમના ઉપયોગ દ્વારા મેળવી શકાય છે.
એક આંટા માટે,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I R^2}{2(R^2 + x^2)^{3/2}}$ છે.
$N$ આંટા ધરાવતી કોઈલ માટે,કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર દરેક આંટા દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ક્ષેત્રોનો સરવાળો છે.
તેથી,બિંદુ $P$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $B = \frac{\mu_0 N I R^2}{2(R^2 + x^2)^{3/2}}$ થશે.
81
MediumMCQ
બે સમાન ગૂંચળાઓને પરસ્પર લંબ એવી રીતે રાખવામાં આવે છે કે જેથી તેમના કેન્દ્રો એકબીજા પર સંપાત થાય. જો બંને ગૂંચળાઓમાંથી સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય,તો કેન્દ્ર પર એક ગૂંચળાને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને બંને ગૂંચળાઓ દ્વારા મળતું પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્રનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$1 : \sqrt{2}$
B
$1 : 2$
C
$2 : 1$
D
$\sqrt{3} : 1$

Solution

(A) $i$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 i}{2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બે ગૂંચળાઓ સમાન હોવાથી અને તેમાંથી સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોવાથી,દરેક ગૂંચળા દ્વારા કેન્દ્ર પર ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય સમાન હશે,ધારો કે તે $B$ છે.
$B_1 = B_2 = B = \frac{\mu_0 i}{2r}$.
ગૂંચળાઓ પરસ્પર લંબ હોવાથી,ચુંબકીય ક્ષેત્ર સદિશો $B_1$ અને $B_2$ એકબીજાને લંબ છે.
કેન્દ્ર પર પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{net}$ એ $B_1$ અને $B_2$ ના સદિશ સરવાળા દ્વારા મળે છે:
$B_{net} = \sqrt{B_1^2 + B_2^2} = \sqrt{B^2 + B^2} = \sqrt{2B^2} = B\sqrt{2}$.
આપણે એક ગૂંચળાને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $(B)$ અને પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $(B_{net})$ નો ગુણોત્તર શોધવાનો છે:
ગુણોત્તર $= \frac{B}{B_{net}} = \frac{B}{B\sqrt{2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
આમ,ગુણોત્તર $1 : \sqrt{2}$ છે.
Solution diagram
82
MediumMCQ
આકૃતિમાં,બિંદુ $O$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર શું છે?
Question diagram
A
$\frac{{{\mu _0}I}}{{4\pi r}}$
B
$\frac{{{\mu _0}I}}{{4\pi r}} + \frac{{{\mu _0}I}}{{2\pi r}}$
C
$\frac{{{\mu _0}I}}{{4r}} + \frac{{{\mu _0}I}}{{4\pi r}}$
D
$\frac{{{\mu _0}I}}{{4r}} - \frac{{{\mu _0}I}}{{4\pi r}}$

Solution

(C) તાર ત્રણ ભાગોનો બનેલો છે: એક સીધો ઊભો તાર (ભાગ $1$),એક અર્ધવર્તુળાકાર ચાપ (ભાગ $2$),અને એક સીધો આડો તાર (ભાગ $3$).
$1$. સીધા તાર (ભાગ $1$ અને ભાગ $3$) માટે,બિંદુ $O$ એ તારની અક્ષ પર આવેલું છે. તેથી,આ ભાગોને કારણે બિંદુ $O$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર શૂન્ય છે ($B_1 = 0$ અને $B_3 = 0$).
$2$. $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અર્ધવર્તુળાકાર ચાપ (ભાગ $2$) માટે,કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{1}{2} \left( \frac{\mu_0 I}{2r} \right) = \frac{\mu_0 I}{4r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$3$. જોકે,આપેલા વિકલ્પો સીધા વિભાગોના યોગદાનને સૂચવે છે. ભૂમિતિનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરતા,જો સીધા વિભાગોને કેન્દ્રથી શરૂ થતા અર્ધ-અનંત તાર તરીકે ગણવામાં આવે,તો અર્ધ-અનંત તારને કારણે ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{4\pi r}$ છે.
$4$. આમ,$O$ પર કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર એ અર્ધવર્તુળાકાર ચાપ અને એક સીધા વિભાગને કારણે ક્ષેત્રનો સરવાળો છે: $B_{net} = \frac{\mu_0 I}{4r} + \frac{\mu_0 I}{4\pi r}$.
Solution diagram
83
EasyMCQ
એક વાહકમાં વિદ્યુતપ્રવાહ પૂર્વથી પશ્ચિમ દિશામાં વહે છે. વાહકની ઉપરના બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા ..... છે.
A
ઉત્તર તરફ
B
દક્ષિણ તરફ
C
પૂર્વ તરફ
D
પશ્ચિમ તરફ

Solution

(A) જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ મુજબ,જો તમે તમારા જમણા હાથના અંગૂઠાને વિદ્યુતપ્રવાહની દિશામાં (પૂર્વથી પશ્ચિમ) રાખો,તો તમારી આંગળીઓ ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓની દિશામાં વળશે.
વાહકની ઉપરના બિંદુએ,આંગળીઓ ઉત્તર દિશા તરફ નિર્દેશ કરે છે.
તેથી,વાહકની ઉપરના બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા ઉત્તર તરફ છે.
Solution diagram
84
MediumMCQ
$3 \ cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વિદ્યુતપ્રવાહધારિત વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્રથી $4 \ cm$ દૂર અક્ષ પરના બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $54 \ \mu T$ છે. લૂપના કેન્દ્ર પર તેનું મૂલ્ય કેટલું હશે? ($\mu T$ માં)
A
$250$
B
$150$
C
$125$
D
$75$

Solution

(A) વર્તુળાકાર લૂપની અક્ષ પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સૂત્ર $B_{axis} = \frac{\mu_0 I r^2}{2(r^2 + x^2)^{3/2}}$ છે.
લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સૂત્ર $B_{center} = \frac{\mu_0 I}{2r}$ છે.
ગુણોત્તર લેતા,$\frac{B_{center}}{B_{axis}} = \frac{(r^2 + x^2)^{3/2}}{r^3} = \left( 1 + \frac{x^2}{r^2} \right)^{3/2}$ મળે.
અહીં $r = 3 \ cm$,$x = 4 \ cm$ અને $B_{axis} = 54 \ \mu T$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{B_{center}}{54} = \left( 1 + \left( \frac{4}{3} \right)^2 \right)^{3/2} = \left( 1 + \frac{16}{9} \right)^{3/2} = \left( \frac{25}{9} \right)^{3/2} = \frac{125}{27}$.
તેથી,$B_{center} = 54 \times \frac{125}{27} = 2 \times 125 = 250 \ \mu T$.
85
MediumMCQ
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી પ્રવાહધારિત વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય પ્રેરણ કેટલું હોય છે?
A
$r$ ના સમપ્રમાણમાં
B
$r$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં
C
$r^2$ ના સમપ્રમાણમાં
D
$r^2$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં

Solution

(B) $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી અને $i$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતી વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 i}{2r}$
આ સમીકરણ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ચુંબકીય પ્રેરણ $B$ એ કોઈલની ત્રિજ્યા $r$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે.
તેથી,$B \propto \frac{1}{r}$.
86
EasyMCQ
એક પાવર લાઇનમાંથી દક્ષિણ દિશામાં વિદ્યુતપ્રવાહ વહી રહ્યો છે. પાવર લાઇનની ઉપર ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા (પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રને અવગણતા) કઈ હશે?
A
દક્ષિણ
B
પૂર્વ
C
ઉત્તર
D
પશ્ચિમ

Solution

(D) જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ મુજબ,જો તમે તમારા જમણા હાથના અંગૂઠાને વિદ્યુતપ્રવાહની દિશામાં (દક્ષિણ) રાખો,તો તમારી આંગળીઓ ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓની દિશામાં વળશે.
દક્ષિણ તરફ વહેતા વિદ્યુતપ્રવાહ માટે,ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓ તારની આસપાસ સમકેન્દ્રી વર્તુળો બનાવે છે.
તારની ઉપરના ભાગમાં,ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા પશ્ચિમ તરફ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
Solution diagram
87
EasyMCQ
જ્યારે વર્તુળાકાર ગૂંચળામાં વહેતો પ્રવાહ બમણો કરવામાં આવે અને તેમાં ગૂંચળાના આંટાની સંખ્યા અડધી કરવામાં આવે,ત્યારે તેના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું થશે?
A
ચાર ગણું
B
સમાન
C
અડધું
D
બમણું

Solution

(B) વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર: $B = \frac{\mu_0 n i}{2r}$ છે,જ્યાં $n$ એ આંટાની સંખ્યા છે,$i$ એ પ્રવાહ છે અને $r$ એ ત્રિજ્યા છે.
આ સૂત્ર પરથી,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $B \propto n \times i$.
ધારો કે પ્રારંભિક ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = k(n_1 i_1)$ છે,જ્યાં $k = \frac{\mu_0}{2r}$.
પ્રશ્ન મુજબ,નવો પ્રવાહ $i_2 = 2i_1$ અને નવા આંટાની સંખ્યા $n_2 = \frac{n_1}{2}$ છે.
નવું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2$ આ મુજબ મળે: $B_2 = k(n_2 i_2) = k \left( \frac{n_1}{2} \times 2i_1 \right) = k(n_1 i_1) = B_1$.
તેથી,કેન્દ્ર પરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર સમાન રહેશે.
88
MediumMCQ
એક ઇલેક્ટ્રોન પ્રોટોનની આસપાસ ફરી રહ્યો છે, જે $1 \, Å$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કક્ષામાં $16 \, Wb/m^2$ નું ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે. તેની કોણીય ઝડપ કેટલી હશે?
A
$10^{17} \, rad/s$
B
$1/(2\pi) \times 10^{12} \, rad/s$
C
$2\pi \times 10^{12} \, rad/s$
D
$4\pi \times 10^{12} \, rad/s$

Solution

(A) વર્તુળાકાર કક્ષામાં ફરતા ઇલેક્ટ્રોનને કારણે કેન્દ્ર પર ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0}{4\pi} \cdot \frac{2\pi i}{r}$ છે.
અહીં પ્રવાહ $i = \frac{q}{T} = \frac{e}{2\pi/\omega} = \frac{e\omega}{2\pi}$ હોવાથી, સૂત્રમાં કિંમત મૂકતા:
$B = \frac{\mu_0}{4\pi} \cdot \frac{2\pi (e\omega / 2\pi)}{r} = 10^{-7} \cdot \frac{e\omega}{r}$.
આપેલ છે કે $B = 16 \, Wb/m^2$, $e = 1.6 \times 10^{-19} \, C$, અને $r = 1 \, Å = 10^{-10} \, m$:
$16 = 10^{-7} \cdot \frac{1.6 \times 10^{-19} \cdot \omega}{10^{-10}}$.
$16 = 10^{-7} \cdot 1.6 \times 10^{-9} \cdot \omega$.
$16 = 1.6 \times 10^{-16} \cdot \omega$.
$\omega = \frac{16}{1.6 \times 10^{-16}} = 10 \times 10^{16} = 10^{17} \, rad/s$.
89
EasyMCQ
એક લાંબા સીધા તારમાં $20 \, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. તારથી $20 \, cm$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$4 \times 10^{-5} \, Wb/m^2$
B
$9 \times 10^{-5} \, Wb/m^2$
C
$8 \times 10^{-5} \, Wb/m^2$
D
$6 \times 10^{-5} \, Wb/m^2$

Solution

(A) લાંબા સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારથી $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ શોધવાનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0}{4\pi} \cdot \frac{2i}{r}$
આપેલ છે:
$i = 20 \, A$
$r = 20 \, cm = 0.2 \, m = 20 \times 10^{-2} \, m$
$\frac{\mu_0}{4\pi} = 10^{-7} \, T \cdot m/A$
કિંમતો મૂકતા:
$B = 10^{-7} \times \frac{2 \times 20}{20 \times 10^{-2}}$
$B = 10^{-7} \times \frac{40}{0.2} = 10^{-7} \times 200$
$B = 2 \times 10^{-5} \times 2 = 4 \times 10^{-5} \, Wb/m^2$
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
90
EasyMCQ
$I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા લાંબા સીધા તારને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કોના સમપ્રમાણમાં હોય છે?
A
$I$
B
$I^3$
C
$\sqrt{I}$
D
$1/I$

Solution

(A) બાયો-સાવર્ટના નિયમ મુજબ,$I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા લાંબા સીધા તારથી $r$ અંતરે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$B = \frac{\mu_0}{4\pi} \cdot \frac{2I}{r}$
આ સમીકરણ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ એ તારમાંથી વહેતા વિદ્યુતપ્રવાહ $I$ ના સમપ્રમાણમાં છે $(B \propto I)$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
91
MediumMCQ
$2\pi \, cm$ જેટલી ત્રિજ્યા ધરાવતી બે સમકેન્દ્રીય કોઈલ એકબીજાને કાટખૂણે રાખવામાં આવી છે. દરેક કોઈલમાં અનુક્રમે $3 \, A$ અને $4 \, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય પ્રેરણ $Wb/m^2$ માં કેટલું હશે? $(\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \, Wb/A \cdot m)$
A
$5 \times 10^{-5}$
B
$7 \times 10^{-5}$
C
$12 \times 10^{-5}$
D
$10^{-5}$

Solution

(A) વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 i}{2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બે કોઈલ એકબીજાને કાટખૂણે હોવાથી,તેમના ચુંબકીય ક્ષેત્રો $B_1$ અને $B_2$ પણ એકબીજાને લંબ હશે.
પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{net} = \sqrt{B_1^2 + B_2^2}$ થશે.
$B_1 = \frac{\mu_0 i_1}{2r}$ અને $B_2 = \frac{\mu_0 i_2}{2r}$ કિંમતો મૂકતા,$B_{net} = \frac{\mu_0}{2r} \sqrt{i_1^2 + i_2^2}$ મળે.
અહીં $r = 2\pi \, cm = 2\pi \times 10^{-2} \, m$,$i_1 = 3 \, A$,$i_2 = 4 \, A$,અને $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \, Wb/A \cdot m$ આપેલ છે.
$B_{net} = \frac{4\pi \times 10^{-7}}{2 \times 2\pi \times 10^{-2}} \sqrt{3^2 + 4^2}$.
$B_{net} = \frac{4\pi \times 10^{-7}}{4\pi \times 10^{-2}} \sqrt{9 + 16} = 10^{-5} \times \sqrt{25} = 5 \times 10^{-5} \, Wb/m^2$.
92
MediumMCQ
એક તાર જેમાંથી $I$ પ્રવાહ વહે છે અને બીજો તાર જેમાંથી સમાન દિશામાં $2I$ પ્રવાહ વહે છે,તે મધ્યબિંદુ પર $B$ જેટલું ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે. જ્યારે $2I$ પ્રવાહવાળો તાર બંધ કરવામાં આવે ત્યારે ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$B / 2$
B
$2B$
C
$B$
D
$4B$

Solution

(C) ધારો કે મધ્યબિંદુનું દરેક તારથી અંતર $r$ છે. લાંબા સીધા તારને કારણે $r$ અંતરે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જમણા હાથના નિયમ મુજબ,$I$ પ્રવાહ ધરાવતા તારને કારણે મધ્યબિંદુ પરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર પાનાની અંદરની તરફ છે,અને $2I$ પ્રવાહ ધરાવતા તારને કારણે ક્ષેત્ર પાનાની બહારની તરફ છે.
મધ્યબિંદુ પરનું પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ એ બંને ક્ષેત્રોના મૂલ્યોનો તફાવત છે:
$B = \left| \frac{\mu_0 (2I)}{2\pi r} - \frac{\mu_0 I}{2\pi r} \right| = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}$.
જ્યારે $2I$ પ્રવાહ ધરાવતો તાર બંધ કરવામાં આવે છે,ત્યારે મધ્યબિંદુ પર બાકી રહેતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર માત્ર $I$ પ્રવાહ ધરાવતા તારને કારણે હોય છે:
$B' = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}$.
બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $B' = B$.
Solution diagram
93
MediumMCQ
બાજુની આકૃતિ માટે,બિંદુ $P$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{\mu_0}{4 \pi} \odot$
B
$\frac{\mu_0}{\pi} \otimes$
C
$\frac{\mu_0}{2 \pi} \odot$
D
$\frac{\mu_0}{2 \pi} \otimes$

Solution

(D) લાંબા સીધા તારને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2 \pi r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$P$ થી $2.5 \text{ m}$ અંતરે રહેલા $5 \text{ A}$ પ્રવાહ ધરાવતા તાર માટે ચુંબકીય ક્ષેત્ર:
$B_1 = \frac{\mu_0 \times 5}{2 \pi \times 2.5} = \frac{2 \mu_0}{2 \pi} \otimes$ (કાગળના સમતલની અંદરની તરફ).
$2.5 \text{ A}$ પ્રવાહ ધરાવતા તાર માટે,$P$ થી અંતર $5 \text{ m} - 2.5 \text{ m} = 2.5 \text{ m}$ છે. ચુંબકીય ક્ષેત્ર:
$B_2 = \frac{\mu_0 \times 2.5}{2 \pi \times 2.5} = \frac{\mu_0}{2 \pi} \odot$ (કાગળના સમતલની બહારની તરફ).
$P$ પર પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર:
$B_{net} = B_1 - B_2 = \frac{2 \mu_0}{2 \pi} - \frac{\mu_0}{2 \pi} = \frac{\mu_0}{2 \pi} \otimes$.
Solution diagram
94
EasyMCQ
વાહકમાંથી સીધો વિદ્યુતપ્રવાહ પસાર કરવાથી ઉત્પન્ન થતી ચુંબકીય બળરેખાઓની દિશા શેના દ્વારા આપવામાં આવે છે?
A
લેન્ઝનો નિયમ
B
ફ્લેમિંગનો ડાબા હાથનો નિયમ
C
જમણા હાથની હથેળીનો નિયમ
D
મેક્સવેલનો નિયમ

Solution

(C) વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત વાહકની આસપાસ ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓ (ચુંબકીય બળરેખાઓ) ની દિશા જમણા હાથની હથેળીના નિયમ અથવા જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. જમણા હાથની હથેળીના નિયમ મુજબ,જો તમે વાહકને તમારા જમણા હાથમાં એવી રીતે પકડો કે તમારો અંગૂઠો વિદ્યુતપ્રવાહની દિશામાં રહે,તો તમારી વળેલી આંગળીઓ ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓની દિશા દર્શાવે છે.
95
EasyMCQ
પ્રવાહ ધારિત વાહકના નાના ખંડને કારણે કોઈ બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર મહત્તમ હોવા માટે,તે ખંડ અને તે ખંડને આપેલા બિંદુ સાથે જોડતી રેખા વચ્ચેનો ખૂણો .......$^o$ હોવો જોઈએ.
A
$0$
B
$90$
C
$180$
D
$45$

Solution

(B) બાયો-સાવર્ટના નિયમ મુજબ,$r$ અંતરે આવેલા નાના પ્રવાહ ખંડ $Idl$ ને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $dB$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$dB = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I dl \sin \theta}{r^2}$
અહીં,$\theta$ એ પ્રવાહ ખંડ $dl$ અને બિંદુ તરફ જતા સ્થાન સદિશ $r$ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
ચુંબકીય ક્ષેત્ર $dB$ મહત્તમ હોવા માટે,પદ $\sin \theta$ મહત્તમ હોવું જોઈએ.
$\sin \theta$ નું મહત્તમ મૂલ્ય $1$ છે,જે $\theta = 90^\circ$ હોય ત્યારે મળે છે.
તેથી,ખંડ અને તે ખંડને બિંદુ સાથે જોડતી રેખા વચ્ચેનો ખૂણો $90^\circ$ હોવો જોઈએ.
96
MediumMCQ
એક સીધો વાહક $5 \, A$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ વહન કરે છે. એક ઇલેક્ટ્રોન $5 \times 10^6 \, m/s$ ની ઝડપે વાહકથી $0.1 \, m$ ના અંતરે વાહકને સમાંતર ગતિ કરે છે,તો તેના પર લાગતું બળ શોધો:
A
$8 \times 10^{-20} \, N$
B
$3.2 \times 10^{-19} \, N$
C
$8 \times 10^{-18} \, N$
D
$1.6 \times 10^{-19} \, N$

Solution

(C) લાંબા સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત વાહક દ્વારા $a$ અંતરે ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0}{4\pi} \cdot \frac{2i}{a}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $i = 5 \, A$,$a = 0.1 \, m$,અને $\frac{\mu_0}{4\pi} = 10^{-7} \, T \cdot m/A$.
$B = 10^{-7} \times \frac{2 \times 5}{0.1} = 10^{-5} \, T$.
ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ માં ગતિ કરતા વિદ્યુતભાર $q$ પર લાગતું બળ $F = qvB \sin \theta$ છે. ઇલેક્ટ્રોન વાહકને સમાંતર ગતિ કરતો હોવાથી,વેગ સદિશ ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓને લંબ છે,તેથી $\theta = 90^\circ$ અને $\sin 90^\circ = 1$.
$F = (1.6 \times 10^{-19} \, C) \times (5 \times 10^6 \, m/s) \times (10^{-5} \, T) = 8 \times 10^{-18} \, N$.
97
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ સદિશ રાશિ છે?
A
ઘનતા
B
ચુંબકીય ફ્લક્સ
C
ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા
D
ચુંબકીય પોટેન્શિયલ

Solution

(C) સદિશ રાશિ એ ભૌતિક રાશિ છે જે મૂલ્ય અને દિશા બંને ધરાવે છે.
$(a)$ ઘનતા એ અદિશ રાશિ છે કારણ કે તે ફક્ત મૂલ્ય ધરાવે છે।
$(b)$ ચુંબકીય ફ્લક્સ $(\Phi_B)$ એ અદિશ રાશિ છે, જે ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને ક્ષેત્રફળ સદિશના ડોટ ગુણાકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે।
$(c)$ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $(\vec{B})$ એ સદિશ રાશિ છે કારણ કે તે અવકાશમાં કોઈપણ બિંદુએ મૂલ્ય અને ચોક્કસ દિશા બંને ધરાવે છે।
$(d)$ ચુંબકીય પોટેન્શિયલ એ અદિશ રાશિ છે।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે।
98
DifficultMCQ
એક વર્તુળાકાર પ્રવાહધારિત કોઈલની ત્રિજ્યા $R$ છે. કોઈલના કેન્દ્રથી તેની અક્ષ પરના તે અંતરનું મૂલ્ય શોધો જ્યાં ચુંબકીય પ્રેરણનું મૂલ્ય કોઈલના કેન્દ્ર પરના મૂલ્યના $\frac{1}{8}$ ગણું હોય.
A
$\frac{R}{\sqrt{3}}$
B
$R\sqrt{3}$
C
$2\sqrt{3} R$
D
$\frac{2}{\sqrt{3}} R$

Solution

(B) વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{centre} = \frac{\mu_0 I}{2R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કોઈલની અક્ષ પર કેન્દ્રથી $x$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{axis} = \frac{\mu_0 I R^2}{2(R^2 + x^2)^{3/2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ગુણોત્તર લેતા,આપણને મળે છે $\frac{B_{centre}}{B_{axis}} = \frac{(R^2 + x^2)^{3/2}}{R^3} = \left(1 + \frac{x^2}{R^2}\right)^{3/2}$.
આપેલ છે કે $B_{axis} = \frac{1}{8} B_{centre}$,તેથી $\frac{B_{centre}}{B_{axis}} = 8$.
તેથી,$8 = \left(1 + \frac{x^2}{R^2}\right)^{3/2}$.
બંને બાજુ ઘનમૂળ લેતા,$2 = \left(1 + \frac{x^2}{R^2}\right)^{1/2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$4 = 1 + \frac{x^2}{R^2}$.
આનાથી $\frac{x^2}{R^2} = 3$ મળે છે,તેથી $x^2 = 3R^2$,જેનો અર્થ છે કે $x = R\sqrt{3}$.
99
DifficultMCQ
$n$ આંટા અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વાયરના ગૂંચળામાંથી $i$ પ્રવાહ વહે છે. ગૂંચળાના સમતલને લંબ ચુંબકીય ક્ષેત્ર,ગૂંચળાના કેન્દ્રથી $h$ જેટલા નાના અંતરે અક્ષ પર માપવામાં આવે છે. આ ક્ષેત્ર કેન્દ્ર પરના ક્ષેત્ર કરતા કેટલા ભાગ જેટલું ઓછું છે?
A
$\frac{3}{2}\frac{h^2}{r^2}$
B
$\frac{2}{3}\frac{h^2}{r^2}$
C
$\frac{3}{2}\frac{r^2}{h^2}$
D
$\frac{2}{3}\frac{r^2}{h^2}$

Solution

(A) ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 ni}{2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ગૂંચળાની અક્ષ પર $h$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{\mu_0 ni r^2}{2(r^2 + h^2)^{3/2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપણે $B_2$ ને $B_2 = \frac{\mu_0 ni r^2}{2r^3(1 + h^2/r^2)^{3/2}} = B_1(1 + h^2/r^2)^{-3/2}$ તરીકે લખી શકીએ.
દ્વિપદી પ્રમેય $(1 + x)^n \approx 1 + nx$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $x = h^2/r^2$ અને $n = -3/2$ છે,આપણને $B_2 \approx B_1(1 - \frac{3}{2}\frac{h^2}{r^2})$ મળે છે.
આમ,આંશિક ઘટાડો $\frac{B_1 - B_2}{B_1} = 1 - \frac{B_2}{B_1} = 1 - (1 - \frac{3}{2}\frac{h^2}{r^2}) = \frac{3}{2}\frac{h^2}{r^2}$ થાય છે.

Moving Charges and Magnetism — Biot-Savart's Law and its application · Frequently Asked Questions

1Are these Moving Charges and Magnetism questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Moving Charges and Magnetism Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.