Gujarati

Magnetic Moment of Current Carrying Coil Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Moving Charges and Magnetism · Magnetic Moment of Current Carrying Coil

141+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 141 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
$r$ ત્રિજ્યા અને $n$ આંટા ધરાવતી વિદ્યુતપ્રવાહ $(i)$ ધારિત વર્તુળાકાર કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેવી રીતે બદલાય છે?
A
$1/r^2$
B
$1/r$
C
$r$
D
$r^2$

Solution

(D) વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ $(M)$ નું સૂત્ર $M = niA$ છે,જ્યાં $n$ એ આંટાની સંખ્યા છે,$i$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે અને $A$ એ કોઈલનું ક્ષેત્રફળ છે.
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલ માટે,ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ થાય.
આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને $M = ni(\pi r^2)$ મળે છે.
અહીં $n$,$i$ અને $\pi$ અચળ હોવાથી,ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ એ ત્રિજ્યાના વર્ગના સમપ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $M \propto r^2$.
2
DifficultMCQ
સમાન લંબાઈના બે તારને ચોરસ અને વર્તુળના આકારમાં વાળવામાં આવે છે. જો તેઓ સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા હોય,તો તેમની ચુંબકીય મોમેન્ટનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$2 : \pi$
B
$\pi : 2$
C
$\pi : 4$
D
$4 : \pi$

Solution

(C) ધારો કે દરેક તારની લંબાઈ $l$ છે.
ચોરસ માટે,બાજુની લંબાઈ $a = l/4$ છે. તેનું ક્ષેત્રફળ $A_{square} = a^2 = (l/4)^2 = l^2/16$ થાય.
વર્તુળ માટે,પરિઘ $2\pi r = l$ છે,તેથી ત્રિજ્યા $r = l/(2\pi)$ થાય. તેનું ક્ષેત્રફળ $A_{circle} = \pi r^2 = \pi (l/(2\pi))^2 = l^2/(4\pi)$ થાય.
ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = iA$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. કારણ કે બંને માટે વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ સમાન છે,
$\frac{M_{square}}{M_{circle}} = \frac{A_{square}}{A_{circle}} = \frac{l^2/16}{l^2/(4\pi)} = \frac{4\pi}{16} = \frac{\pi}{4}$.
આમ,ગુણોત્તર $\pi : 4$ છે.
Solution diagram
3
MediumMCQ
એક ઇલેક્ટ્રોન $v$ જેટલી સમાન ઝડપ સાથે વર્તુળાકાર કક્ષામાં ગતિ કરે છે. તે વર્તુળના કેન્દ્ર પર $B$ જેટલું ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે. વર્તુળની ત્રિજ્યા કોના પ્રમાણમાં છે?
A
$B/v$
B
$v/R$
C
$\sqrt{v/B}$
D
$\sqrt{B/v}$

Solution

(C) $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર કક્ષામાં $v$ ઝડપથી ગતિ કરતા ઇલેક્ટ્રોન દ્વારા ઉત્પન્ન થતો વિદ્યુત પ્રવાહ $i = \frac{ev}{2\pi r}$ છે.
વર્તુળાકાર પ્રવાહ લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 i}{2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$B$ ના સમીકરણમાં $i$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને મળે છે $B = \frac{\mu_0}{2r} \cdot \frac{ev}{2\pi r} = \frac{\mu_0 ev}{4\pi r^2}$.
$r^2$ માટે સૂત્રને ગોઠવતા,$r^2 = \frac{\mu_0 ev}{4\pi B}$ મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,$r = \sqrt{\frac{\mu_0 ev}{4\pi B}}$ મળે છે.
અહીં $\mu_0$,$e$ અને $4\pi$ અચળાંકો હોવાથી,ત્રિજ્યા $r$ એ $\sqrt{v/B}$ ના પ્રમાણમાં છે.
4
EasyMCQ
$4\, cm$ ત્રિજ્યા અને $20$ આંટા ધરાવતી એક વર્તુળાકાર કોઈલમાંથી $3$ એમ્પીયરનો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. તેને $0.5\, Wb/m^2$ તીવ્રતા ધરાવતા ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે છે. કોઈલની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ .......$A \cdot m^2$ છે.
A
$0.15$
B
$0.3$
C
$0.45$
D
$0.6$

Solution

(B) કોઈલની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = N \cdot i \cdot A$ છે,જ્યાં $N$ એ આંટાની સંખ્યા છે,$i$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે અને $A$ એ કોઈલનું ક્ષેત્રફળ છે.
આપેલ છે:
$N = 20$
$i = 3\, A$
$r = 4\, cm = 4 \times 10^{-2}\, m$
ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi \times (4 \times 10^{-2})^2 = 16\pi \times 10^{-4}\, m^2$.
$\pi \approx 3.14$ લેતા:
$A \approx 3.14 \times 16 \times 10^{-4} = 50.24 \times 10^{-4}\, m^2$.
હવે,$M = 20 \times 3 \times 50.24 \times 10^{-4} = 60 \times 50.24 \times 10^{-4} = 3014.4 \times 10^{-4} \approx 0.3\, A \cdot m^2$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
5
EasyMCQ
એક વર્તુળાકાર લૂપની ત્રિજ્યા $r$ છે અને તેમાં $i$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. તો તેનું સમતુલ્ય ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલું થશે?
A
$ir$
B
$2\pi ir$
C
$i\pi r^2$
D
$\frac{i}{r^2}$

Solution

(C) વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ અને લૂપ દ્વારા ઘેરાયેલા ક્ષેત્રફળ $A$ ના ગુણાકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર લૂપ માટે,ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ થાય છે.
તેથી,ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = i \times A = i \pi r^2$ થશે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
6
EasyMCQ
જો કોઈ કોઈલના આંટાની સંખ્યા,ક્ષેત્રફળ અને તેમાંથી વહેતો પ્રવાહ અનુક્રમે $N$,$A$ અને $I$ હોય,તો તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી થશે?
A
$NIA^2$
B
$\frac{NI}{\sqrt{A}}$
C
$N^2AI$
D
$NIA$

Solution

(D) પ્રવાહધારિત કોઈલની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $(M)$ એ આંટાની સંખ્યા $(N)$,કોઈલમાંથી વહેતો પ્રવાહ $(I)$ અને કોઈલના ક્ષેત્રફળ $(A)$ ના ગુણાકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
ગાણિતિક રીતે,તે આ મુજબ દર્શાવવામાં આવે છે:
$M = NIA$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
7
EasyMCQ
એક ઇલેક્ટ્રોન $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળ પર $v$ જેટલી અચળ ઝડપથી ગતિ કરે છે. તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે? ($e$ એ ઇલેક્ટ્રોનનો વિદ્યુતભાર છે).
A
$evr$
B
$\frac{1}{2}evr$
C
$\pi r^2 ev$
D
$2\pi rev$

Solution

(B) પ્રવાહ ગાળાની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = iA$ છે,જ્યાં $i$ એ પ્રવાહ છે અને $A$ એ ગાળાનું ક્ષેત્રફળ છે.
$r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $v$ ઝડપથી ગતિ કરતા ઇલેક્ટ્રોન માટે,આવર્તકાળ $T = \frac{2\pi r}{v}$ થાય.
સમતુલ્ય પ્રવાહ $i = \frac{e}{T} = \frac{ev}{2\pi r}$ મળે.
વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ છે.
આ કિંમતોને ચુંબકીય મોમેન્ટના સૂત્રમાં મૂકતા:
$M = \left( \frac{ev}{2\pi r} \right) \times (\pi r^2) = \frac{1}{2}evr$.
8
EasyMCQ
પ્રવાહ ધારિત વર્તુળાકાર લૂપને લાંબા દોરા વડે મુક્ત રીતે લટકાવવામાં આવે છે. લૂપનું સમતલ કઈ દિશામાં રહેશે?
A
જ્યાં મુક્ત છોડવામાં આવે ત્યાં
B
ઉત્તર-દક્ષિણ
C
પૂર્વ-પશ્ચિમ
D
પૂર્વ-પશ્ચિમ દિશા સાથે $45^\circ$ ના ખૂણે

Solution

(C) પ્રવાહ ધારિત વર્તુળાકાર લૂપ ચુંબકીય ડાયપોલ અથવા ગજિયા ચુંબક તરીકે વર્તે છે.
જ્યારે ચુંબકીય ડાયપોલને ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં (જેમ કે પૃથ્વીનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર) મુક્ત રીતે લટકાવવામાં આવે છે,ત્યારે તે ટોર્ક અનુભવે છે જે તેની ચુંબકીય મોમેન્ટને બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે સંરેખિત કરે છે.
પ્રવાહ લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ સદિશ લૂપના સમતલને લંબ હોય છે.
ચુંબકીય મોમેન્ટ પૃથ્વીના ઉત્તર-દક્ષિણ ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે સંરેખિત થાય તે માટે,લૂપનું સમતલ ઉત્તર-દક્ષિણ દિશાને લંબ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે લૂપનું સમતલ પૂર્વ-પશ્ચિમ દિશામાં નિર્દેશ કરશે.
Solution diagram
9
EasyMCQ
પ્રવાહ ધારિત નાનો લૂપ નાના ચુંબક જેવું વર્તે છે. જો $A$ તેનું ક્ષેત્રફળ હોય અને $M$ તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ હોય,તો લૂપમાં વહેતો પ્રવાહ કેટલો હશે?
A
$M/A$
B
$A/M$
C
$MA$
D
${A^2}M$

Solution

(A) પ્રવાહ ધારિત લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ એ પ્રવાહ $i$ અને લૂપના ક્ષેત્રફળ $A$ ના ગુણાકાર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ગાણિતિક રીતે,$M = iA$.
પ્રવાહ $i$ શોધવા માટે,આપણે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવીએ છીએ:
$i = M/A$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
10
MediumMCQ
હાઇડ્રોજન પરમાણુમાં,એક ઇલેક્ટ્રોન $0.528 \, \mathring{A}$ ત્રિજ્યાની કક્ષામાં $6.6 \times 10^{15} \, \text{rev/sec}$ ની આવૃત્તિ સાથે ન્યુક્લિયસની આસપાસ ફરે છે. તો ચુંબકીય મોમેન્ટ $\text{A} \cdot \text{m}^2$ માં કેટલી હશે?
A
$1 \times 10^{-15}$
B
$1 \times 10^{-10}$
C
$1 \times 10^{-23}$
D
$1 \times 10^{-27}$

Solution

(C) ભ્રમણ કરતા ઇલેક્ટ્રોન દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પ્રવાહ $i = qf$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $q = 1.6 \times 10^{-19} \, \text{C}$ અને $f = 6.6 \times 10^{15} \, \text{Hz}$ છે.
$i = 1.6 \times 10^{-19} \times 6.6 \times 10^{15} = 10.56 \times 10^{-4} \, \text{A}$.
કક્ષાનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi R^2$ છે,જ્યાં $R = 0.528 \, \mathring{A} = 0.528 \times 10^{-10} \, \text{m}$ છે.
$A = 3.142 \times (0.528 \times 10^{-10})^2 = 3.142 \times 0.278784 \times 10^{-20} \approx 0.876 \times 10^{-20} \, \text{m}^2$.
ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = iA$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$M = (10.56 \times 10^{-4}) \times (0.876 \times 10^{-20}) \approx 9.25 \times 10^{-24} \, \text{A} \cdot \text{m}^2$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $M \approx 1 \times 10^{-23} \, \text{A} \cdot \text{m}^2$ થાય છે.
11
EasyMCQ
$7\,cm$ વ્યાસ ધરાવતી એક વર્તુળાકાર કોઈલમાં $24$ આંટા છે અને તેમાંથી $0.75\,A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. તો આ કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ શોધો.
A
$6.9 \times 10^{-2}\,A\cdot m^2$
B
$2.3 \times 10^{-2}\,A\cdot m^2$
C
$10^{-2}\,A\cdot m^2$
D
$10^{-3}\,A\cdot m^2$

Solution

(A) વિદ્યુતપ્રવાહધારિત કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ શોધવાનું સૂત્ર $M = NiA$ છે,જ્યાં $N$ એ આંટાની સંખ્યા છે,$i$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે અને $A$ એ કોઈલનું ક્ષેત્રફળ છે.
આપેલ છે:
આંટાની સંખ્યા $N = 24$
વિદ્યુતપ્રવાહ $i = 0.75\,A$
વ્યાસ $d = 7\,cm = 7 \times 10^{-2}\,m$
ત્રિજ્યા $r = d/2 = 3.5 \times 10^{-2}\,m$
ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = 3.14 \times (3.5 \times 10^{-2})^2\,m^2$
કિંમતો મૂકતા:
$M = 24 \times 0.75 \times 3.14 \times (3.5 \times 10^{-2})^2$
$M = 18 \times 3.14 \times 12.25 \times 10^{-4}$
$M = 692.37 \times 10^{-4} \approx 6.9 \times 10^{-2}\,A\cdot m^2$
12
EasyMCQ
લંબચોરસ પ્રવાહધારિત લૂપની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ:
A
લૂપમાં વહેતા પ્રવાહના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે
B
લૂપના ક્ષેત્રફળના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે
C
લૂપના સમતલને સમાંતર અને લૂપના ક્ષેત્રફળના સમપ્રમાણમાં હોય છે
D
લૂપના સમતલને લંબ અને લૂપના ક્ષેત્રફળના સમપ્રમાણમાં હોય છે

Solution

(D) પ્રવાહધારિત લૂપની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = NiA$ છે,જ્યાં $N$ એ આંટાની સંખ્યા છે,$i$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે અને $A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ સદિશ છે.
ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટનું મૂલ્ય એ પ્રવાહ $i$ અને લૂપના ક્ષેત્રફળ $A$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ સદિશની દિશા હંમેશા લૂપના સમતલને લંબ હોય છે,જે જમણા હાથના નિયમ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે તે લૂપના સમતલને લંબ હોય છે અને લૂપના ક્ષેત્રફળના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
13
MediumMCQ
એક વર્તુળાકાર લૂપની ત્રિજ્યા $5\, cm$ છે અને તેમાંથી $0.1\, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે?
A
$1.32 \times 10^{-4}\, A\cdot m^2$
B
$2.62 \times 10^{-4}\, A\cdot m^2$
C
$5.25 \times 10^{-4}\, A\cdot m^2$
D
$7.85 \times 10^{-4}\, A\cdot m^2$

Solution

(D) વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = iA$ છે,જ્યાં $i$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે અને $A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
આપેલ છે: વિદ્યુતપ્રવાહ $i = 0.1\, A$,ત્રિજ્યા $r = 5\, cm = 0.05\, m$.
ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi \times (0.05)^2 = 3.14159 \times 0.0025 = 7.854 \times 10^{-3}\, m^2$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$M = 0.1 \times (7.854 \times 10^{-3}) = 7.854 \times 10^{-4}\, A\cdot m^2$.
બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $M = 7.85 \times 10^{-4}\, A\cdot m^2$ મળે છે.
14
MediumMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર લૂપમાં વિદ્યુતપ્રવાહ વહેવાને કારણે,લૂપના કેન્દ્ર પર ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય પ્રેરણ $B$ છે. લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ શોધો (જ્યાં ${\mu _0}$ એ પરમિયેબિલિટી અચળાંક છે).
A
$B{R^3}/2\pi {\mu _0}$
B
$2\pi B{R^3}/{\mu _0}$
C
$B{R^2}/2\pi {\mu _0}$
D
$2\pi B{R^2}/{\mu _0}$

Solution

(B) $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અને $i$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{{\mu _0 i}}{{2R}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આના પરથી,આપણે વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ ને $i = \frac{{2RB}}{{\mu _0}}$ તરીકે દર્શાવી શકીએ છીએ.
વિદ્યુતપ્રવાહ લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ એ $M = i \times A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
વર્તુળાકાર લૂપ માટે,$A = \pi R^2$.
$i$ અને $A$ ના સૂત્રને $M$ ના સૂત્રમાં મૂકતા:
$M = \left( \frac{{2RB}}{{\mu _0}} \right) \times (\pi R^2) = \frac{{2\pi B R^3}}{{\mu _0}}$.
15
EasyMCQ
પ્રવાહ ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ એ
A
કોઈલમાં રહેલા તારની લંબાઈના સમપ્રમાણમાં હોય છે
B
કોઈલમાં રહેલા તારની લંબાઈના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે
C
કોઈલમાં રહેલા તારની લંબાઈના વર્ગના સમપ્રમાણમાં હોય છે
D
કોઈલમાં રહેલા તારની લંબાઈના વર્ગના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે

Solution

(C) પ્રવાહ ધરાવતી કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = NiA$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ આંટાની સંખ્યા છે,$i$ એ પ્રવાહ છે અને $A$ એ કોઈલનું ક્ષેત્રફળ છે.
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલ માટે,ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ છે.
$N$ આંટા બનાવવા માટે વપરાયેલ તારની લંબાઈ $l = N(2\pi r)$ છે,જેનો અર્થ થાય છે કે $r = \frac{l}{2\pi N}$.
$M$ ના સૂત્રમાં $A$ ની કિંમત મૂકતા: $M = Ni(\pi r^2) = Ni\pi (\frac{l}{2\pi N})^2 = Ni\pi \frac{l^2}{4\pi^2 N^2} = \frac{il^2}{4\pi N}$.
જો આંટાની સંખ્યા $N$ અચળ હોય,તો આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $M \propto l^2$.
તેથી,ચુંબકીય મોમેન્ટ એ તારની લંબાઈના વર્ગના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
16
MediumMCQ
$L$ $m$ લંબાઈનો તાર જેમાંથી $I$ $A$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે,તેને વર્તુળાકારમાં વાળવામાં આવે છે. તો તેની ચુંબકીય મોમેન્ટનું મૂલ્ય કેટલું થશે?
A
$\frac{IL}{4\pi}$
B
$\frac{IL^2}{4\pi}$
C
$\frac{I^2L^2}{4\pi}$
D
$\frac{I^2L}{4\pi}$

Solution

(B) ધારો કે વર્તુળની ત્રિજ્યા $r$ છે. વર્તુળનો પરિઘ એ તારની લંબાઈ જેટલો હોય છે,તેથી $2\pi r = L$.
આમ,ત્રિજ્યા $r = \frac{L}{2\pi}$ થાય.
વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi \left(\frac{L}{2\pi}\right)^2 = \frac{\pi L^2}{4\pi^2} = \frac{L^2}{4\pi}$ મળે.
ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = IA$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
$A$ ની કિંમત મૂકતા,$M = I \left(\frac{L^2}{4\pi}\right) = \frac{IL^2}{4\pi}$ મળે છે.
17
DifficultMCQ
$m$ દળ અને $q$ વીજભાર ધરાવતા બે કણોને $2R$ લંબાઈના હલકા સખત સળિયાના બે છેડે જોડવામાં આવ્યા છે. આ સળિયાને તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી લંબ અક્ષની આસપાસ અચળ કોણીય ઝડપ $\omega$ થી ફેરવવામાં આવે છે. તંત્રની ચુંબકીય મોમેન્ટ અને સળિયાના કેન્દ્રની સાપેક્ષ તેના કોણીય વેગમાનના મૂલ્યોનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$\frac{q}{2m}$
B
$\frac{q}{m}$
C
$\frac{2q}{m}$
D
$\frac{q}{\pi m}$

Solution

(A) ભ્રમણ કરતા વીજભાર $q$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પ્રવાહ $i = \frac{2q}{T} = \frac{2q\omega}{2\pi} = \frac{q\omega}{\pi}$ છે.
તંત્રની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = iA$ છે,જ્યાં $A = \pi R^2$ એ કણો દ્વારા બનતા વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ છે.
તેથી,$M = (\frac{q\omega}{\pi})(\pi R^2) = q\omega R^2$.
કેન્દ્રની સાપેક્ષ તંત્રનું કોણીય વેગમાન $L = I\omega$ છે,જ્યાં $I$ એ જડત્વની ચાકમાત્રા છે.
અક્ષથી $R$ અંતરે રહેલા $m$ દળના બે કણો માટે,$I = mR^2 + mR^2 = 2mR^2$.
તેથી,$L = (2mR^2)\omega = 2mR^2\omega$.
આમ,મૂલ્યોનો ગુણોત્તર $\frac{M}{L} = \frac{q\omega R^2}{2mR^2\omega} = \frac{q}{2m}$ થાય.
18
MediumMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતી અવાહક પદાર્થની બનેલી એક રીંગ પર $Q$ જેટલો વિદ્યુતભાર સમાન રીતે વિતરિત થયેલ છે. જો આ રીંગ તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અને રીંગના સમતલને લંબ એવી અક્ષ પર $\omega$ જેટલી અચળ કોણીય ઝડપથી ભ્રમણ કરતી હોય,તો રીંગની ચુંબકીય મોમેન્ટનું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$Q\omega R^2$
B
$\frac{1}{2}Q\omega R^2$
C
$Q\omega^2 R$
D
$\frac{1}{2}Q\omega^2 R$

Solution

(B) પ્રવાહ ગાળાની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = iA$ છે,જ્યાં $i$ એ પ્રવાહ છે અને $A$ એ ગાળાનું ક્ષેત્રફળ છે.
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતી રીંગ માટે,ક્ષેત્રફળ $A = \pi R^2$ થાય.
ભ્રમણ કરતા વિદ્યુતભાર $Q$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પ્રવાહ $i = \frac{Q}{T}$ છે,જ્યાં $T$ એ એક પરિભ્રમણનો સમયગાળો છે.
કોણીય ઝડપ $\omega$ હોવાથી,સમયગાળો $T = \frac{2\pi}{\omega}$ થાય.
તેથી,$i = \frac{Q}{(2\pi / \omega)} = \frac{Q\omega}{2\pi}$.
ચુંબકીય મોમેન્ટના સૂત્રમાં આ કિંમતો મૂકતા:
$M = \left( \frac{Q\omega}{2\pi} \right) \times (\pi R^2) = \frac{1}{2}Q\omega R^2$.
19
DifficultMCQ
એક સ્થિર પ્રવાહ $i$ એ $L$ બાજુવાળા નાના ચોરસ વાયરના લૂપમાં સમક્ષિતિજ સમતલમાં વહે છે. હવે આ લૂપને તેની મધ્યમાંથી એવી રીતે વાળવામાં આવે છે કે તેનો અડધો ભાગ શિરોલંબ સમતલમાં રહે. ધારો કે $\overrightarrow {{\mu _1}} $ અને $\overrightarrow {{\mu _2}} $ અનુક્રમે લૂપને વાળતા પહેલા અને પછીના ચુંબકીય મોમેન્ટ દર્શાવે છે. તો
A
$\overrightarrow {{\mu _2}} = 0$
B
$\overrightarrow {{\mu _1}} $ અને $\overrightarrow {{\mu _2}} $ એક જ દિશામાં છે
C
$\frac{{|\overrightarrow {{\mu _1}} |}}{{|\overrightarrow {{\mu _2}} |}} = \sqrt 2 $
D
$\frac{{|\overrightarrow {{\mu _1}} |}}{{|\overrightarrow {{\mu _2}} |}} = \frac{1}{{\sqrt 2 }}$

Solution

(C) ચોરસ લૂપની પ્રારંભિક ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu_1 = iA = iL^2$ છે,જેની દિશા લૂપના સમતલને લંબ છે.
જ્યારે લૂપને મધ્યમાંથી વાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે બે નાના લંબચોરસ લૂપ બનાવે છે,જે દરેકનું ક્ષેત્રફળ $A' = L \times (L/2) = L^2/2$ છે.
દરેક અડધા ભાગની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = iA' = iL^2/2 = \mu_1/2$ છે.
આ બે અડધા ભાગો પરસ્પર લંબ સમતલોમાં રહેલા છે. ધારો કે સમક્ષિતિજ ભાગની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\overrightarrow{M_h}$ અને શિરોલંબ ભાગની $\overrightarrow{M_v}$ છે.
બંનેનું મૂલ્ય $M = \mu_1/2$ છે. પરિણામી ચુંબકીય મોમેન્ટ $\overrightarrow{\mu_2}$ એ આ બંનેનો સદિશ સરવાળો છે: $\mu_2 = \sqrt{M^2 + M^2} = M\sqrt{2}$.
$M = \mu_1/2$ મૂકતા,આપણને $\mu_2 = (\mu_1/2) \times \sqrt{2} = \mu_1/\sqrt{2}$ મળે છે.
તેથી,ગુણોત્તર $\frac{|\overrightarrow{\mu_1}|}{|\overrightarrow{\mu_2}|} = \frac{\mu_1}{\mu_1/\sqrt{2}} = \sqrt{2}$ થાય છે.
Solution diagram
20
EasyMCQ
ચુંબકીય મોમેન્ટનો એકમ શું છે?
A
$Wb/m$
B
$Wb \cdot m^2$
C
$A \cdot m$
D
$A \cdot m^2$

Solution

(D) ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $M$ એ પ્રવાહ $I$ અને લૂપના ક્ષેત્રફળ $A$ ના ગુણાકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
ગાણિતિક રીતે,$M = I \times A$.
પ્રવાહનો $SI$ એકમ એમ્પીયર $(A)$ છે અને ક્ષેત્રફળનો $SI$ એકમ ચોરસ મીટર $(m^2)$ છે.
તેથી,ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટનો $SI$ એકમ $A \cdot m^2$ છે.
21
EasyMCQ
ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકાયેલ પ્રવાહધારિત લૂપ કોના જેવું વર્તે છે?
A
ચુંબકીય ડાયપોલ
B
ચુંબકીય પદાર્થ
C
ચુંબકીય ધ્રુવ
D
બધા જ સાચા છે

Solution

(A) ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકાયેલ પ્રવાહધારિત લૂપ ટોર્ક અનુભવે છે અને તે ચુંબકીય ડાયપોલ જેવું વર્તે છે.
પ્રવાહધારિત લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$M = N i A$
જ્યાં $N$ એ આંટાની સંખ્યા છે,$i$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે,અને $A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
22
DifficultMCQ
$L$ બાજુવાળી સમક્ષિતિજ ચોરસ લૂપમાં $i$ પ્રવાહ વહે છે. હવે લૂપનો અડધો ભાગ વાળીને શિરોલંબ કરવામાં આવે છે. જો $\overrightarrow {{\mu _1}}$ અને $\overrightarrow {{\mu _2}}$ એ અનુક્રમે વાળ્યા પહેલા અને પછીની ચુંબકીય મોમેન્ટ હોય,તો:
A
$\overrightarrow {{\mu _2}} = 0$
B
$\overrightarrow {{\mu _1}}$ અને $\overrightarrow {{\mu _2}}$ એક જ દિશામાં છે
C
$\frac{{|\overrightarrow {{\mu _1}} |}}{{|\overrightarrow {{\mu _2}} |}} = \sqrt 2 $
D
$\frac{{|\overrightarrow {{\mu _1}} |}}{{|\overrightarrow {{\mu _2}} |}} = \frac{1}{{\sqrt 2 }}$

Solution

(C) ચોરસ લૂપની પ્રારંભિક ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu_1 = iL^2$ છે,જે લૂપના સમતલને લંબ દિશામાં હોય છે.
જ્યારે લૂપને $90^\circ$ ના ખૂણે વાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે બે પરસ્પર લંબ લૂપમાં વિભાજિત થાય છે,જેનું ક્ષેત્રફળ $A' = L \times (L/2) = L^2/2$ છે.
દરેક અડધી લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = iA' = iL^2/2 = \mu_1/2$ થાય છે.
આ બંને ચુંબકીય મોમેન્ટ એકબીજાને લંબ છે,એક સમક્ષિતિજ સમતલમાં અને બીજી શિરોલંબ સમતલમાં.
પરિણામી ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu_2$ એ આ બંને મોમેન્ટનો સદિશ સરવાળો છે: $\mu_2 = \sqrt{M^2 + M^2} = M\sqrt{2}$.
$M = \mu_1/2$ મૂકતા,આપણને $\mu_2 = (\mu_1/2) \times \sqrt{2} = \mu_1/\sqrt{2}$ મળે છે.
તેથી,ગુણોત્તર $\frac{|\overrightarrow {{\mu _1}} |}{|\overrightarrow {{\mu _2}} |} = \frac{\mu_1}{\mu_1/\sqrt{2}} = \sqrt{2}$ થાય છે.
Solution diagram
23
DifficultMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતી એક પાતળી વર્તુળાકાર ડિસ્ક પર પૃષ્ઠ ઘનતા $\sigma > 0$ સાથે સમાન રીતે વીજભારિત છે. આ ડિસ્ક તેની અક્ષ પર $\omega$ જેટલી સમાન કોણીય ઝડપથી ફરે છે. ડિસ્કનો ચુંબકીય મોમેન્ટ શોધો:
A
$\frac{1}{2} \pi R^{4} \sigma \omega$
B
$\pi R^{4} \sigma \omega$
C
$\frac{1}{4} \pi R^{4} \sigma \omega$
D
$\frac{1}{8} \pi R^{4} \sigma \omega$

Solution

(C) ડિસ્ક પર $x$ ત્રિજ્યા અને $dx$ પહોળાઈ ધરાવતી એક પાતળી તત્વ રીંગ ધ્યાનમાં લો.
આ તત્વ રીંગનું ક્ષેત્રફળ $dA = 2 \pi x dx$ છે.
આ તત્વ રીંગ પરનો વીજભાર $dq = \sigma dA = 2 \pi \sigma x dx$ છે.
ડિસ્ક $\omega$ કોણીય ઝડપથી ફરતી હોવાથી,પરિભ્રમણનો સમયગાળો $T = \frac{2 \pi}{\omega}$ છે.
આ ફરતા વીજભારને કારણે મળતો સમતુલ્ય પ્રવાહ $dI = \frac{dq}{T} = \frac{dq \cdot \omega}{2 \pi}$ છે.
$dq$ ની કિંમત મૂકતા,$dI = \frac{(2 \pi \sigma x dx) \omega}{2 \pi} = \sigma \omega x dx$ મળે છે.
આ તત્વ રીંગની ચુંબકીય મોમેન્ટ $dM = dI \cdot A_{ring} = (\sigma \omega x dx) \cdot (\pi x^2) = \pi \sigma \omega x^3 dx$ છે.
કુલ ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ મેળવવા માટે,$x = 0$ થી $x = R$ સુધી $dM$ નું સંકલન કરો:
$M = \int_{0}^{R} \pi \sigma \omega x^3 dx = \pi \sigma \omega \left[ \frac{x^4}{4} \right]_{0}^{R} = \frac{1}{4} \pi \sigma \omega R^4$.
Solution diagram
24
MediumMCQ
એક વીજભારિત કણ (વીજભાર $q$) $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $v$ જેટલી સમાન ઝડપથી ગતિ કરે છે. તેની સાથે સંકળાયેલ ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu$ નીચેનામાંથી કઈ છે?
A
$qvR^2$
B
$\frac{qvR^2}{2}$
C
$qvR$
D
$\frac{qvR}{2}$

Solution

(D) પ્રવાહ ગાળાની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu$ નું સૂત્ર $\mu = I A$ છે.
અહીં,ગતિ કરતા વીજભાર $q$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પ્રવાહ $I = \frac{q}{T}$ છે,જ્યાં $T$ એ પરિભ્રમણનો સમયગાળો છે.
$R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $v$ ઝડપથી ગતિ કરતા કણ માટે સમયગાળો $T = \frac{2 \pi R}{v}$ થાય છે.
$I$ ના સૂત્રમાં $T$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $I = \frac{q}{2 \pi R / v} = \frac{qv}{2 \pi R}$ મળે છે.
વર્તુળાકાર પથનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi R^2$ છે.
તેથી,ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu = I A = \left( \frac{qv}{2 \pi R} \right) (\pi R^2) = \frac{qvR}{2}$ થાય છે.
25
EasyMCQ
એક કોઈલ જેમાં ભારે વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે અને ઘણા બધા આંટા છે,તેને $N-S$ શિરોલંબ સમતલમાં રાખવામાં આવી છે અને તેમાં વિદ્યુતપ્રવાહ ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં વહે છે. તેના કેન્દ્રમાં રહેલી નાની ચુંબકીય સોયનો ઉત્તર ધ્રુવ કઈ દિશામાં હશે?
A
પૂર્વ-ઉત્તર દિશા
B
પશ્ચિમ-ઉત્તર દિશા
C
પૂર્વ-દક્ષિણ દિશા
D
પશ્ચિમ-દક્ષિણ દિશા

Solution

(B) કોઈલને $N-S$ શિરોલંબ સમતલમાં રાખવામાં આવી છે. જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ મુજબ,ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં વહેતા પ્રવાહ માટે,કોઈલના કેન્દ્રમાં ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર પૂર્વથી પશ્ચિમ દિશામાં હોય છે.
પૃથ્વીનું સમક્ષિતિજ ચુંબકીય ક્ષેત્ર દક્ષિણથી ઉત્તર દિશામાં હોય છે.
ચુંબકીય સોય પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશામાં ગોઠવાય છે.
પરિણામી સદિશ એ કોઈલનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર (પશ્ચિમ તરફ) અને પૃથ્વીનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર (ઉત્તર તરફ) નો સદિશ સરવાળો છે.
તેથી,ચુંબકીય સોયનો ઉત્તર ધ્રુવ પશ્ચિમ-ઉત્તર દિશામાં નિર્દેશ કરશે.
26
MediumMCQ
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી અને $v$ વેગથી પરિભ્રમણ કરતી $q$ વિદ્યુતભારિત વર્તુળાકાર કક્ષાની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી થાય?
A
$\frac{qvr}{2\pi}$
B
$\frac{qvr}{2}$
C
$qv\pi r$
D
$qv\pi r^2$

Solution

(B) સંવહન પ્રવાહ $I$ એ એકમ સમય દીઠ વિદ્યુતભાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
જેহেতু વિદ્યુતભાર $q$ એ $T = \frac{2\pi r}{v}$ સમયમાં એક પરિભ્રમણ પૂર્ણ કરે છે,તેથી પ્રવાહ:
$I = \frac{q}{T} = \frac{q}{2\pi r / v} = \frac{qv}{2\pi r}$
પ્રવાહ ગાળાની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ એ પ્રવાહ $I$ અને ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ ના ગુણાકાર જેટલી હોય છે:
$M = I \times A = \left( \frac{qv}{2\pi r} \right) \times (\pi r^2)$
આ પદનું સાદું રૂપ આપતા:
$M = \frac{qv \pi r^2}{2\pi r} = \frac{qvr}{2}$
27
DifficultMCQ
આકૃતિમાં $10\,cm$ બાજુવાળો અને $i = 10\,A$ પ્રવાહ ધરાવતો એક ચોરસ લૂપ $ABCD$ દર્શાવેલ છે. લૂપનો ચુંબકીય મોમેન્ટ $\vec{M}$ શોધો:
Question diagram
A
$(0.05) (\hat{i} - \sqrt{3} \hat{k})\,A\cdot m^2$
B
$(0.05) (\hat{j} + \hat{k})\,A\cdot m^2$
C
$(0.05) (\sqrt{3} \hat{i} + \hat{k})\,A\cdot m^2$
D
$(\hat{i} + \hat{k})\,A\cdot m^2$

Solution

(A) ચોરસ લૂપનું ક્ષેત્રફળ $A = (10\,cm)^2 = (0.1\,m)^2 = 0.01\,m^2$ છે.
ચુંબકીય મોમેન્ટનું મૂલ્ય $M = iA = 10\,A \times 0.01\,m^2 = 0.1\,A\cdot m^2$ છે.
જમણા હાથના નિયમ મુજબ,ક્ષેત્રફળ સદિશ $\vec{A}$ ની દિશા લૂપના સમતલને લંબ હોય છે.
લૂપ એવા સમતલમાં છે કે તેનો લંબ $x$-અક્ષ સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો અને $-z$-અક્ષ સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે (આકૃતિમાં આપેલી ભૂમિતિ મુજબ).
તેથી,ચુંબકીય મોમેન્ટ સદિશ $\vec{M} = M \cos(60^{\circ}) \hat{i} - M \cos(30^{\circ}) \hat{k}$ થશે.
કિંમતો મૂકતા: $\vec{M} = 0.1 \times (1/2) \hat{i} - 0.1 \times (\sqrt{3}/2) \hat{k}$.
$\vec{M} = 0.05 \hat{i} - 0.05\sqrt{3} \hat{k} = 0.05 (\hat{i} - \sqrt{3} \hat{k})\,A\cdot m^2$.
28
MediumMCQ
$l$ બાજુવાળો એક ચોરસ લૂપ $I_1$ પ્રવાહ ધરાવતા અનંત લાંબા સીધા તારની નજીક મૂકવામાં આવ્યો છે. આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ લૂપ $I_2$ પ્રવાહ ધરાવે છે.
Question diagram
A
લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\vec{P}_m = l^2 I_2 \hat{k}$ છે.
B
લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\vec{P}_m = l^2 I_1 \hat{k}$ છે.
C
લૂપની સ્થિતિ ઊર્જા ન્યૂનતમ છે.
D
લૂપ પર લાગતું ટોર્ક મહત્તમ છે.

Solution

(A) પ્રવાહધારિત લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\vec{P}_m$ એ $\vec{P}_m = I_2 \vec{A}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\vec{A}$ એ ક્ષેત્રફળ સદિશ છે.
$xy$-સમતલમાં $l$ બાજુવાળા ચોરસ લૂપ માટે,ક્ષેત્રફળ સદિશ $\vec{A} = l^2 \hat{k}$ છે (જમણા હાથના નિયમ મુજબ પ્રવાહ $I_2$ ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં વહે છે તેમ ધારતા).
આમ,ચુંબકીય મોમેન્ટ $\vec{P}_m = I_2 l^2 \hat{k}$ છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
29
MediumMCQ
$I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા વર્તુળાકાર લૂપની ડાયપોલ મોમેન્ટ $m$ છે અને લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1$ છે. જ્યારે વિદ્યુતપ્રવાહ અચળ રાખીને ડાયપોલ મોમેન્ટ બમણી કરવામાં આવે છે,ત્યારે લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2$ થાય છે. ગુણોત્તર $\frac{B_1}{B_2}$ શોધો.
A
$\sqrt{3}$
B
$\sqrt{2}$
C
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
D
$2$

Solution

(B) $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 I}{2R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
લૂપની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $m_1 = I A = I \pi R^2$ છે.
જ્યારે વિદ્યુતપ્રવાહ $I$ અચળ રાખીને ડાયપોલ મોમેન્ટ બમણી $(m_2 = 2m_1)$ કરવામાં આવે,ત્યારે ક્ષેત્રફળ $A$ બમણું થવું જોઈએ. $A = \pi R^2$ હોવાથી,નવી ત્રિજ્યા $R'$ માટે $\pi (R')^2 = 2 \pi R^2$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $R' = \sqrt{2} R$.
કેન્દ્ર પર નવું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{\mu_0 I}{2R'} = \frac{\mu_0 I}{2(\sqrt{2} R)}$ છે.
ગુણોત્તર લેતા,$\frac{B_1}{B_2} = \frac{\frac{\mu_0 I}{2R}}{\frac{\mu_0 I}{2\sqrt{2}R}} = \sqrt{2}$.
30
DifficultMCQ
$l$ લંબાઈનો સળિયો જેના પર સમાન રીતે વિતરિત વિદ્યુતભાર $Q$ છે,તેને એક છેડાની આસપાસ $f$ જેટલી અચળ આવૃત્તિથી ફેરવવામાં આવે છે. તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે?
A
$\pi f Q l^2$
B
$\frac{\pi f Q l^2}{3}$
C
$\frac{2\pi f Q l^2}{3}$
D
$2\pi f Q l^2$

Solution

(B) ભ્રમણની ધરીથી $x$ અંતરે $dx$ લંબાઈનો એક નાનો ઘટક ધ્યાનમાં લો. આ ઘટક પરનો વિદ્યુતભાર $dq = \frac{Q}{l} dx$ છે.
સળિયો $f$ આવૃત્તિ સાથે ફરે છે,તેથી આ ફરતા વિદ્યુતભારના ઘટક સાથે સંકળાયેલ પ્રવાહ $di = dq \cdot f = \frac{Q}{l} f dx$ છે.
$x$ ત્રિજ્યાના આ વર્તુળાકાર લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $d\mu = (di) \cdot A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A = \pi x^2$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $d\mu = \left( \frac{Q f}{l} dx \right) (\pi x^2) = \frac{\pi f Q}{l} x^2 dx$ મળે છે.
કુલ ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu$ શોધવા માટે,આપણે $x = 0$ થી $x = l$ સુધી $d\mu$ નું સંકલન કરીએ છીએ:
$\mu = \int_0^l \frac{\pi f Q}{l} x^2 dx = \frac{\pi f Q}{l} \left[ \frac{x^3}{3} \right]_0^l = \frac{\pi f Q}{l} \cdot \frac{l^3}{3} = \frac{1}{3} \pi f Q l^2$.
Solution diagram
31
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $xyz$ સમતલમાં મૂકાયેલ લંબચોરસ લૂપમાં વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ વહે છે. લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ શોધો.
Question diagram
A
$i(ab)\hat k$
B
$iab(\cos 30^\circ \hat i + \sin 30^\circ \hat k)$
C
$iab(\sin 30^\circ \hat i + \cos 30^\circ \hat k)$
D
$iab(\sin 30^\circ \hat i + \cos 30^\circ \hat j)$

Solution

(C) વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\vec \mu = i \vec A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $i$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે અને $\vec A$ એ ક્ષેત્રફળ સદિશ છે.
ક્ષેત્રફળ સદિશ $\vec A$ નું મૂલ્ય લૂપના ક્ષેત્રફળ $(A = a \times b)$ જેટલું હોય છે અને તેની દિશા લૂપના સમતલને લંબ હોય છે.
ભૂમિતિ જોતા,$b$ લંબાઈની બાજુ $y$-અક્ષ પર છે. $a$ લંબાઈની બાજુ $xz$-સમતલમાં $x$-અક્ષ સાથે $30^\circ$ નો ખૂણો બનાવે છે.
લૂપ માટેનો લંબ સદિશ $\vec n$ એ લંબચોરસની બાજુઓ દર્શાવતા બે સદિશોના ક્રોસ પ્રોડક્ટ દ્વારા મેળવી શકાય છે.
$b$ બાજુ પરનો સદિશ $\vec b = b \hat j$ છે.
$a$ બાજુ પરનો સદિશ $\vec a = a \cos 30^\circ \hat i + a \sin 30^\circ \hat k$ છે.
ક્ષેત્રફળ સદિશ $\vec A = \vec a \times \vec b = (a \cos 30^\circ \hat i + a \sin 30^\circ \hat k) \times (b \hat j)$.
ક્રોસ પ્રોડક્ટના નિયમોનો ઉપયોગ કરતા ($\hat i \times \hat j = \hat k$ અને $\hat k \times \hat j = -\hat i$):
$\vec A = ab \cos 30^\circ \hat k - ab \sin 30^\circ \hat i$.
જમણા હાથના નિયમ મુજબ,ચુંબકીય મોમેન્ટની દિશા $(\sin 30^\circ \hat i + \cos 30^\circ \hat k)$ મળે છે.
તેથી,$\vec \mu = iab(\sin 30^\circ \hat i + \cos 30^\circ \hat k)$.
32
MediumMCQ
$2 \, m$ લંબાઈનો તાર જેમાંથી $1 \, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે, તેને વાળીને એક વર્તુળ બનાવવામાં આવે છે. તો આ ગૂંચળાની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે?
A
$2 \, \pi \, A \cdot m^2$
B
$1 / \pi \, A \cdot m^2$
C
$\pi \, A \cdot m^2$
D
$2 / \pi \, A \cdot m^2$

Solution

(B) આપેલ છે: તારની લંબાઈ $l = 2 \, m$, વિદ્યુતપ્રવાહ $I = 1 \, A$.
જ્યારે તારને વાળીને વર્તુળ બનાવવામાં આવે છે, ત્યારે વર્તુળનો પરિઘ એ તારની લંબાઈ જેટલો થાય છે: $2 \pi r = l$.
$l$ ની કિંમત મૂકતા: $2 \pi r = 2 \implies r = 1 / \pi \, m$.
વર્તુળાકાર ગૂંચળાનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi (1 / \pi)^2 = 1 / \pi \, m^2$ થાય.
ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = I \times A$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $M = 1 \times (1 / \pi) = 1 / \pi \, A \cdot m^2$.
33
MediumMCQ
$l$ લંબાઈના વાહકમાં $i$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. જ્યારે તેને વર્તુળાકાર લૂપના સ્વરૂપમાં વાળવામાં આવે,ત્યારે તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી થશે?
A
$\frac{l^2i}{4 \pi}$
B
$\frac{l^2}{4 \pi}$
C
$\frac{4 \pi}{l^2i}$
D
$4 \pi l^2i$

Solution

(A) વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = iA$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $i$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે અને $A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર લૂપ માટે,પરિઘ $2 \pi r = l$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $r = \frac{l}{2 \pi}$.
લૂપનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi \left( \frac{l}{2 \pi} \right)^2 = \frac{\pi l^2}{4 \pi^2} = \frac{l^2}{4 \pi}$ છે.
આ કિંમતને ચુંબકીય મોમેન્ટના સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને $M = i \left( \frac{l^2}{4 \pi} \right) = \frac{i l^2}{4 \pi}$ મળે છે.
34
EasyMCQ
એક સમાન રીતે વિદ્યુતભારીત ડાયઇલેક્ટ્રિક રીંગ તેની ભૌમિતિક ધરીની આસપાસ અચળ કોણીય વેગ $\omega$ થી ભ્રમણ કરે છે,તો તે શું ઉત્પન્ન કરે છે?
A
સ્થિત વિદ્યુત ક્ષેત્ર
B
ચુંબકીય ક્ષેત્ર
C
ચુંબકીય મોમેન્ટ
D
આ તમામ

Solution

(D) $1$. એક સમાન રીતે વિદ્યુતભારીત રીંગ સ્થિર વિદ્યુતભાર વિતરણ ધરાવે છે,જે તેની આસપાસના અવકાશમાં સ્થિત વિદ્યુત ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. જ્યારે રીંગ અચળ કોણીય વેગ $\omega$ થી ભ્રમણ કરે છે,ત્યારે ગતિશીલ વિદ્યુતભારો વર્તુળાકાર પ્રવાહ $I = qf = q(\omega / 2\pi)$ બનાવે છે,જ્યાં $q$ એ રીંગ પરનો કુલ વિદ્યુતભાર છે.
$3$. આ વહેતો પ્રવાહ રીંગની આસપાસના વિસ્તારમાં ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. પ્રવાહધારિત લૂપ ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $\mu = IA$ પણ ધરાવે છે,જ્યાં $A$ એ રીંગનું ક્ષેત્રફળ છે.
$5$. તેથી,ભ્રમણ કરતી વિદ્યુતભારીત રીંગ એકસાથે સ્થિત વિદ્યુત ક્ષેત્ર,ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને ચુંબકીય મોમેન્ટ ઉત્પન્ન કરે છે.
35
MediumMCQ
$e$ વિદ્યુતભાર ધરાવતો એક ઇલેક્ટ્રોન $r$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કક્ષામાં $v$ આવૃત્તિ સાથે ન્યુક્લિયસની આસપાસ ફરે છે. ઇલેક્ટ્રોનની કક્ષીય ગતિ સાથે સંકળાયેલ ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે?
A
$\pi ve{r^2}$
B
$\frac{\pi v{r^2}}{e}$
C
$\frac{\pi ve}{{r^2}}$
D
$\frac{\pi e{r^2}}{v}$

Solution

(A) વર્તુળાકાર કક્ષામાં ગતિ કરતા ઇલેક્ટ્રોન દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પ્રવાહ $I$ એ એકમ સમયમાં કોઈ બિંદુમાંથી પસાર થતા વિદ્યુતભાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
ઇલેક્ટ્રોન પ્રતિ સેકન્ડ $v$ પરિભ્રમણ પૂર્ણ કરતું હોવાથી,પ્રવાહ $I = q \times v = ev$ થાય.
$r$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કક્ષાનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ છે.
ચુંબકીય મોમેન્ટ $m$ એ પ્રવાહ અને ક્ષેત્રફળના ગુણાકાર દ્વારા મળે છે: $m = I \times A$.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $m = (ev) \times (\pi r^2) = \pi ve r^2$ મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
36
EasyMCQ
$1000$ આંટા અને $1.5 \times 10^{-4} \, m^2$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતી એક વર્તુળાકાર કોઈલમાંથી $2 \, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. આ કોઈલ સાથે સંકળાયેલ ચુંબકીય મોમેન્ટ $Am^2$ માં કેટલી હશે?
A
$0.3$
B
$0.5$
C
$0.75$
D
$1.5$

Solution

(A) વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$M = N \cdot I \cdot A$
જ્યાં:
$N = 1000$ (આંટાની સંખ્યા)
$I = 2 \, A$ (વિદ્યુતપ્રવાહ)
$A = 1.5 \times 10^{-4} \, m^2$ (આડછેદનું ક્ષેત્રફળ)
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$M = 1000 \times 2 \times 1.5 \times 10^{-4}$
$M = 2000 \times 1.5 \times 10^{-4}$
$M = 3000 \times 10^{-4}$
$M = 0.3 \, Am^2$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
37
MediumMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર લૂપમાં વિદ્યુતપ્રવાહ વહેવાને કારણે,લૂપના કેન્દ્ર પર ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ છે. લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે?
A
$BR^3 / (2 \mu_0)$
B
$2 \pi B R^3 / \mu_0$
C
$BR^3 / \mu_0$
D
$2 B R^3 / \mu_0$

Solution

(B) $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અને $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આના પરથી,આપણે વિદ્યુતપ્રવાહ $I$ ને $I = \frac{2BR}{\mu_0}$ તરીકે દર્શાવી શકીએ છીએ.
ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ એ $M = I \times A$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જ્યાં $A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
વર્તુળાકાર લૂપ માટે,$A = \pi R^2$.
$M$ ના સૂત્રમાં $I$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને મળે છે:
$M = \left( \frac{2BR}{\mu_0} \right) \times (\pi R^2) = \frac{2 \pi B R^3}{\mu_0}$.
38
MediumMCQ
$r_1 = 20\,cm$ અને $r_2 = 30\,cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે વર્તુળાકાર સમકેન્દ્રી લૂપ્સને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $X, Y-$ સમતલમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. તેમાંથી $I = 7\,A$ જેટલો પ્રવાહ વિરુદ્ધ દિશામાં વહે છે. આ લૂપ સિસ્ટમની ચુંબકીય મોમેન્ટ શોધો.
Question diagram
A
$+ 0.4\,\hat{k}\,A\cdot m^2$
B
$- 1.5\,\hat{k}\,A\cdot m^2$
C
$+ 1.1\,\hat{k}\,A\cdot m^2$
D
$+ 1.3\,\hat{j}\,A\cdot m^2$

Solution

(C) પ્રવાહધારિત લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\vec{M} = I\vec{A}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ પ્રવાહ છે અને $\vec{A}$ એ ક્ષેત્રફળ સદિશ છે.
આકૃતિ પરથી,બહારની લૂપ $(r_2 = 0.3\,m)$ માં પ્રવાહ વિષમઘડી દિશામાં છે,તેથી તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\vec{M}_2 = I(\pi r_2^2)\hat{k}$ છે.
અંદરની લૂપ $(r_1 = 0.2\,m)$ માં પ્રવાહ સમઘડી દિશામાં છે,તેથી તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\vec{M}_1 = -I(\pi r_1^2)\hat{k}$ છે.
કુલ ચુંબકીય મોમેન્ટ $\vec{M} = \vec{M}_2 + \vec{M}_1 = I\pi(r_2^2 - r_1^2)\hat{k}$ થશે.
કિંમતો મૂકતા: $I = 7\,A$,$r_2 = 0.3\,m$,$r_1 = 0.2\,m$.
$\vec{M} = 7 \times \pi \times (0.3^2 - 0.2^2)\hat{k}$
$\vec{M} = 7 \times \frac{22}{7} \times (0.09 - 0.04)\hat{k}$
$\vec{M} = 22 \times 0.05\hat{k} = 1.1\,\hat{k}\,A\cdot m^2$.
39
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $I$ પ્રવાહ ધરાવતા ચાર જોડાયેલા અર્ધ-વર્તુળાકાર તારના લૂપ $x-y$ સમતલમાં રહેલા છે. એકમ સદિશ $\hat{k}$ કાગળના સમતલમાંથી બહાર આવે છે. પ્રવાહ લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે?
Question diagram
A
$a^2 I \hat{k}$
B
$\left( \frac{\pi}{2} + 1 \right) a^2 I \hat{k}$
C
$-\left( \frac{\pi}{2} + 1 \right) a^2 I \hat{k}$
D
$\left( 2\pi + 1 \right) a^2 I \hat{k}$

Solution

(B) આ લૂપ $r = a/2$ ત્રિજ્યાના ચાર અર્ધ-વર્તુળોની બનેલી છે. લૂપ દ્વારા ઘેરાયેલું કુલ ક્ષેત્રફળ $A$ એ ચાર અર્ધ-વર્તુળો અને $a$ બાજુવાળા મધ્ય ચોરસના ક્ષેત્રફળનો સરવાળો છે.
$r = a/2$ ત્રિજ્યાવાળા ચાર અર્ધ-વર્તુળોનું ક્ષેત્રફળ $4 \times \frac{1}{2} \pi r^2 = 2 \pi (a/2)^2 = 2 \pi (a^2/4) = \frac{\pi a^2}{2}$ થાય.
મધ્ય ચોરસનું ક્ષેત્રફળ $a^2$ છે.
કુલ ક્ષેત્રફળ $A = \frac{\pi a^2}{2} + a^2 = \left( \frac{\pi}{2} + 1 \right) a^2$.
આકૃતિમાં દર્શાવેલ પ્રવાહની દિશા (ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશા) માટે જમણા હાથના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,ચુંબકીય મોમેન્ટ સદિશ $\vec{M} = I \vec{A}$ એ ધન $z$-દિશામાં મળે છે.
તેથી,$\vec{M} = \left( \frac{\pi}{2} + 1 \right) I a^2 \hat{k}$.
40
MediumMCQ
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા એક અવાહક લૂપ પર $q$ જેટલો વિદ્યુતભાર સમાન રીતે પથરાયેલો છે. જો તેને લંબ અક્ષને અનુલક્ષીને $\omega$ કોણીય વેગથી ફેરવવામાં આવે,તો લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી થાય?
A
$\frac{1}{2} q \omega r^2$
B
$\frac{4}{3} q \omega r^2$
C
$\frac{3}{2} q \omega r^2$
D
$q \omega r^2$

Solution

(A) ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu$ એ પ્રવાહ $I$ અને લૂપના ક્ષેત્રફળ $A$ ના ગુણાકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,એટલે કે $\mu = IA$.
$q$ જેટલો વિદ્યુતભાર $f$ આવૃત્તિ સાથે ફરતો હોય ત્યારે ઉત્પન્ન થતો પ્રવાહ $I = qf$ છે.
કોણીય વેગ $\omega$ હોવાથી,આવૃત્તિ $f = \frac{\omega}{2\pi}$ થાય.
તેથી,પ્રવાહ $I = q \left( \frac{\omega}{2\pi} \right)$ મળે.
લૂપનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ છે.
આ કિંમતોને ચુંબકીય મોમેન્ટના સૂત્રમાં મૂકતા:
$\mu = \left( \frac{q \omega}{2\pi} \right) (\pi r^2)$.
પદનું સાદું રૂપ આપતા:
$\mu = \frac{1}{2} q \omega r^2$.
41
DifficultMCQ
$l$ લંબાઈના એક અવાહક પાતળા સળિયા પર રેખીય વિદ્યુતભાર ઘનતા $\rho(x) = \rho_0 \frac{x}{l}$ છે. આ સળિયાને ઉગમબિંદુ $(x = 0)$ માંથી પસાર થતી અને સળિયાને લંબ એવી ધરી પર ફેરવવામાં આવે છે. જો સળિયો પ્રતિ સેકન્ડ $n$ પરિભ્રમણ કરતો હોય,તો સળિયાની સમય-સરેરાશ ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે?
A
$\pi n \rho_0 l^3$
B
$\frac{\pi}{3} n \rho_0 l^3$
C
$\frac{\pi}{4} n \rho_0 l^3$
D
$n \rho_0 l^3$

Solution

(C) ઉગમબિંદુથી $x$ અંતરે $dx$ લંબાઈનો એક નાનો ઘટક ધ્યાનમાં લો. આ ઘટક પરનો વિદ્યુતભાર $dq = \rho(x) dx = \rho_0 \frac{x}{l} dx$ છે.
જ્યારે સળિયો $n$ આવૃત્તિ (પરિભ્રમણ પ્રતિ સેકન્ડ) સાથે ફરે છે,ત્યારે કોણીય વેગ $\omega = 2\pi n$ થાય છે. આ ફરતા વિદ્યુતભાર ઘટક દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પ્રવાહ $di = \frac{dq}{T} = dq \cdot n = \rho_0 \frac{x}{l} dx \cdot n$ છે.
$x$ ત્રિજ્યાના આ વર્તુળાકાર પ્રવાહ લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $dM = di \cdot A = di \cdot (\pi x^2)$ છે.
$di$ ની કિંમત મૂકતા: $dM = (\rho_0 \frac{x}{l} dx \cdot n) \cdot \pi x^2 = \frac{\pi n \rho_0}{l} x^3 dx$.
$x = 0$ થી $x = l$ સુધી સંકલન કરતા: $M = \int_0^l \frac{\pi n \rho_0}{l} x^3 dx = \frac{\pi n \rho_0}{l} [\frac{x^4}{4}]_0^l = \frac{\pi n \rho_0}{l} \cdot \frac{l^4}{4} = \frac{\pi}{4} n \rho_0 l^3$.
42
MediumMCQ
એક ચોરસ લૂપમાં સ્થિર પ્રવાહ $I$ વહે છે અને તેના ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટનું મૂલ્ય $m$ છે. જો આ ચોરસ લૂપને વર્તુળાકાર લૂપમાં બદલવામાં આવે અને તેમાં સમાન પ્રવાહ વહેતો હોય,તો વર્તુળાકાર લૂપની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટનું મૂલ્ય કેટલું થશે?
A
$\frac{m}{\pi}$
B
$\frac{3m}{\pi}$
C
$\frac{4m}{\pi}$
D
$\frac{2m}{\pi}$

Solution

(C) $l$ બાજુવાળા ચોરસ લૂપ માટે,પરિમિતિ $P = 4l$ અને ક્ષેત્રફળ $A_s = l^2$ છે. ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $m = I A_s = I l^2$ છે.
જ્યારે તેને $r$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળાકાર લૂપમાં બદલવામાં આવે છે,ત્યારે પરિમિતિ સમાન રહે છે: $2\pi r = 4l$,જે આપણને $r = \frac{2l}{\pi}$ આપે છે.
વર્તુળાકાર લૂપનું ક્ષેત્રફળ $A_c = \pi r^2 = \pi \left(\frac{2l}{\pi}\right)^2 = \frac{4l^2}{\pi}$ છે.
નવી ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $m'$ એ $m' = I A_c = I \left(\frac{4l^2}{\pi}\right)$ છે.
કારણ કે $m = I l^2$,આપણે આ કિંમત $m'$ ના સમીકરણમાં મૂકીએ છીએ:
$m' = \frac{4}{\pi} (I l^2) = \frac{4m}{\pi}$.
43
MediumMCQ
પ્રવાહધારિત વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પરના ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને તેના ચુંબકીય મોમેન્ટનો ગુણોત્તર $\alpha$ છે. જો પ્રવાહ અને ત્રિજ્યા બંને બમણા કરવામાં આવે,તો નવો ગુણોત્તર શું થશે?
A
$\frac{\alpha}{8}$
B
$\frac{\alpha}{4}$
C
$2\alpha$
D
$4\alpha$

Solution

(A) $N$ આંટા,$I$ પ્રવાહ અને $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 NI}{2R}$ છે.
ગૂંચળાની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = NIA = NI(\pi R^2)$ છે.
ગુણોત્તર $\alpha = \frac{B}{M} = \frac{\mu_0 NI}{2R} \times \frac{1}{NI\pi R^2} = \frac{\mu_0}{2\pi R^3}$ થાય છે.
આ સમીકરણ પરથી જોઈ શકાય છે કે $\alpha \propto \frac{1}{R^3}$,અને તે પ્રવાહ $I$ પર આધારિત નથી.
જો ત્રિજ્યા $R$ બમણી કરવામાં આવે $(R' = 2R)$,તો નવો ગુણોત્તર $\alpha'$ નીચે મુજબ થશે:
$\alpha' = \frac{\mu_0}{2\pi (2R)^3} = \frac{\mu_0}{2\pi (8R^3)} = \frac{1}{8} \left( \frac{\mu_0}{2\pi R^3} \right) = \frac{\alpha}{8}$.
આમ,નવો ગુણોત્તર $\frac{\alpha}{8}$ થશે.
44
DifficultMCQ
$l$ લંબાઈનો એક અવાહક સળિયો જેના પર $q$ વિદ્યુતભાર સમાન રીતે વહેંચાયેલો છે. આ સળિયાને એક છેડેથી જડિત કરી,એક નિશ્ચિત લંબ અક્ષની આસપાસ $f$ આવૃત્તિથી ફેરવવામાં આવે છે. તો આ તંત્રની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે?
A
શૂન્ય
B
$\pi qfl^2$
C
$\frac{1}{2} \pi qfl^2$
D
$\frac{1}{3} \pi qfl^2$

Solution

(D) ધારો કે રેખીય વિદ્યુતભાર ઘનતા $\lambda = \frac{q}{l}$ છે.
પિવોટ (ધરી) થી $x$ અંતરે $dx$ લંબાઈનો એક નાનો ખંડ વિચારો.
આ ખંડ પરનો વિદ્યુતભાર $dq = \lambda dx = \frac{q}{l} dx$ છે.
જેમ સળિયો $f$ આવૃત્તિ સાથે ફરે છે,તેમ આ વિદ્યુતભારિત ખંડ $x$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $T = \frac{1}{f}$ આવર્તકાળ સાથે ફરે છે.
આ ફરતા વિદ્યુતભારને કારણે મળતો સમતુલ્ય પ્રવાહ $dI = \frac{dq}{T} = dq \cdot f = \frac{q}{l} f dx$ છે.
આ પ્રવાહ લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $dm = dI \cdot A$ છે,જ્યાં $A = \pi x^2$ એ વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ છે.
$dm = (\frac{q}{l} f dx) (\pi x^2) = \frac{\pi qf}{l} x^2 dx$.
કુલ ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ શોધવા માટે $x = 0$ થી $x = l$ સુધી સંકલન કરતા:
$M = \int_0^l \frac{\pi qf}{l} x^2 dx = \frac{\pi qf}{l} [\frac{x^3}{3}]_0^l = \frac{\pi qf}{l} \cdot \frac{l^3}{3} = \frac{1}{3} \pi qfl^2$.
Solution diagram
45
MediumMCQ
$L$ લંબાઈના વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારને $N$ આંટાવાળા ગૂંચળામાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. મહત્તમ ચુંબકીય મોમેન્ટ મેળવવા માટે,ગૂંચળું
A
માત્ર એક જ આંટો ધરાવતું અને આકારમાં વર્તુળાકાર હોવું જોઈએ
B
$8$ આંટા ધરાવતું અને આકારમાં વર્તુળાકાર હોવું જોઈએ
C
$4$ આંટા ધરાવતું અને આકારમાં વર્તુળાકાર હોવું જોઈએ
D
$4$ આંટા ધરાવતું અને આકારમાં ચોરસ હોવું જોઈએ

Solution

(A) ગૂંચળાની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = N I A$ છે,જ્યાં $N$ આંટાની સંખ્યા છે,$I$ વિદ્યુતપ્રવાહ છે અને $A$ ગૂંચળાનું ક્ષેત્રફળ છે.
$N$ આંટા અને $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર ગૂંચળા માટે,તારની કુલ લંબાઈ $L = N(2 \pi R)$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $R = \frac{L}{2 \pi N}$.
વર્તુળાકાર ગૂંચળાનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi R^2 = \pi \left( \frac{L}{2 \pi N} \right)^2 = \frac{L^2}{4 \pi N^2}$ થાય.
આ કિંમતને ચુંબકીય મોમેન્ટના સૂત્રમાં મૂકતા: $M = N I \left( \frac{L^2}{4 \pi N^2} \right) = \frac{I L^2}{4 \pi N}$.
અહીં $I$,$L$ અને $\pi$ અચળ હોવાથી,$M$ એ $N$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે $(M \propto \frac{1}{N})$.
$M$ ને મહત્તમ કરવા માટે,આપણે $N$ ને ન્યૂનતમ કરવું પડે. તેથી,$N = 1$ લેવાથી મહત્તમ ચુંબકીય મોમેન્ટ મળે છે.
નિશ્ચિત પરિમિતિ માટે,અન્ય આકારોની તુલનામાં વર્તુળ સૌથી વધુ ક્ષેત્રફળ આવરી લે છે,તેથી ગૂંચળું વર્તુળાકાર હોવું જોઈએ.
46
DifficultMCQ
$2\,m$ લંબાઈના તારને વાળીને એક વર્તુળાકાર લૂપ બનાવવામાં આવે છે. જ્યારે આ લૂપમાંથી $1\,A$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ પસાર કરવામાં આવે,ત્યારે લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે?
A
$2/\pi \,Am^2$
B
$\pi /2 \,Am^2$
C
$\pi /4 \,Am^2$
D
$1/\pi \,Am^2$

Solution

(D) આપેલ છે:
તારની લંબાઈ $L = 2\,m$.
વિદ્યુતપ્રવાહ $I = 1\,A$.
તારને વાળીને વર્તુળાકાર લૂપ બનાવવામાં આવે છે,તેથી લૂપનો પરિઘ તારની લંબાઈ જેટલો થાય:
$2\pi r = L = 2\,m$
$r = 1/\pi \,m$.
પ્રવાહધારિત લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ એ પ્રવાહ અને લૂપના ક્ષેત્રફળનો ગુણાકાર છે:
$M = I \times A = I \times (\pi r^2)$.
કિંમતો મૂકતા:
$M = 1 \times \pi \times (1/\pi)^2 = \pi \times (1/\pi^2) = 1/\pi \,Am^2$.
47
DifficultMCQ
બે જાડા તાર અને બે પાતળા તાર,જે બધા સમાન દ્રવ્ય અને સમાન લંબાઈના છે,તે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $P, Q$ અને $R$ એમ ત્રણ અલગ અલગ રીતે ચોરસ બનાવે છે. ચોરસના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર કયા કિસ્સામાં શૂન્ય હશે?
Question diagram
A
માત્ર $P$ માં
B
માત્ર $P$ અને $Q$ માં
C
માત્ર $Q$ અને $R$ માં
D
$P$ અને $R$ માં

Solution

(D) જો ચોરસના સામસામેના ભાગોમાં વહેતો પ્રવાહ કેન્દ્ર પર સમાન અને વિરુદ્ધ દિશામાં ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે,તો કેન્દ્ર પરનું કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર શૂન્ય થાય.
કિસ્સા $P$ માં,બંને માર્ગો સંમિત છે અને દરેક માર્ગમાં એક જાડો અને એક પાતળો તાર છે. આથી,બંને માર્ગોનો અવરોધ સમાન હોવાથી પ્રવાહ સમાન વહે છે. આ પ્રવાહો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રો કેન્દ્ર પર એકબીજાની અસર નાબૂદ કરે છે.
કિસ્સા $Q$ માં,માર્ગો અસંમિત છે (એક માર્ગમાં બે જાડા તાર છે,બીજામાં બે પાતળા તાર છે). અવરોધ અસમાન હોવાથી પ્રવાહ પણ અસમાન વહે છે,તેથી ચુંબકીય ક્ષેત્રો એકબીજાને નાબૂદ કરતા નથી.
કિસ્સા $R$ માં,બંને માર્ગો ફરીથી સંમિત છે,જેમાં દરેક માર્ગમાં એક જાડો અને એક પાતળો તાર છે. તેથી,પ્રવાહ સમાન છે અને કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રો એકબીજાને નાબૂદ કરે છે.
આમ,$P$ અને $R$ કિસ્સાઓમાં કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર શૂન્ય છે.
48
MediumMCQ
$I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા એક પાતળા વર્તુળાકાર તારની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ છે. જો આ તારનો આકાર બદલીને ચોરસ કરવામાં આવે અને તેમાંથી સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય,તો તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી થશે?
A
$M$
B
$\frac{4}{\pi^2} M$
C
$\frac{4}{\pi} M$
D
$\frac{\pi}{4} M$

Solution

(D) ધારો કે તારની લંબાઈ $L$ છે.
વર્તુળાકાર લૂપ માટે,પરિઘ $L = 2\pi r$ છે,તેથી ત્રિજ્યા $r = \frac{L}{2\pi}$ થાય.
વર્તુળાકાર લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = I A = I(\pi r^2) = I \pi \left(\frac{L}{2\pi}\right)^2 = \frac{IL^2}{4\pi}$ છે.
જ્યારે તારને $a$ બાજુવાળા ચોરસમાં બદલવામાં આવે છે,ત્યારે પરિમિતિ $4a = L$ થાય,તેથી $a = \frac{L}{4}$ મળે.
ચોરસનું ક્ષેત્રફળ $A' = a^2 = \left(\frac{L}{4}\right)^2 = \frac{L^2}{16}$ છે.
નવી ચુંબકીય મોમેન્ટ $M' = I A' = I \frac{L^2}{16}$ થાય.
$M$ ના સમીકરણ પરથી,$IL^2 = 4\pi M$ મળે છે.
આ કિંમત $M'$ ના સમીકરણમાં મૂકતા,$M' = \frac{4\pi M}{16} = \frac{\pi}{4} M$ મળે છે.
Solution diagram
49
MediumMCQ
આપેલ આકૃતિમાં,એક સળિયો કોણીય વેગ $\omega$ સાથે ભ્રમણ કરી રહ્યો છે. આ સળિયાનું દળ $m$,વિદ્યુતભાર $q$ અને લંબાઈ $l$ છે,તો આ સળિયાની ચુંબકીય મોમેન્ટ શોધો.
Question diagram
A
$\frac{q\omega l^2}{6}$
B
$\frac{q\omega l^2}{2}$
C
$\frac{q\omega l^2}{3}$
D
$0$

Solution

(A) ભ્રમણાક્ષથી $x$ અંતરે $dx$ લંબાઈનો એક નાનો ઘટક ધ્યાનમાં લો.
આ ઘટક પરનો વિદ્યુતભાર $dq = \frac{q}{l} dx$ છે.
ભ્રમણનો આવર્તકાળ $T = \frac{2\pi}{\omega}$ છે.
આ ભ્રમણ કરતા ઘટકને કારણે મળતો પ્રવાહ $di = \frac{dq}{T} = \frac{(q/l) dx}{2\pi/\omega} = \frac{q\omega}{2\pi l} dx$ છે.
આ નાના પ્રવાહ લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $dM = (di) \cdot A = (di) \cdot (\pi x^2) = \left( \frac{q\omega}{2\pi l} dx \right) (\pi x^2) = \frac{q\omega}{2l} x^2 dx$ છે.
કુલ ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ શોધવા માટે $x = 0$ થી $x = l$ સુધી સંકલન કરતા:
$M = \int_{0}^{l} \frac{q\omega}{2l} x^2 dx = \frac{q\omega}{2l} \left[ \frac{x^3}{3} \right]_{0}^{l} = \frac{q\omega}{2l} \cdot \frac{l^3}{3} = \frac{q\omega l^2}{6}$.
50
EasyMCQ
$4 \, cm$ ત્રિજ્યા અને $20$ આંટા ધરાવતી એક સમતલ વર્તુળાકાર કોઈલમાં $3 \, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. આ કોઈલને $0.5 \, T$ ના સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે છે. તો કોઈલની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $... \, A \cdot m^2$ છે.
A
$3000$
B
$0.3$
C
$75$
D
$300$

Solution

(B) વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત કોઈલની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $M$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$M = N \cdot I \cdot A$
જ્યાં:
$N = 20$ (આંટાની સંખ્યા)
$I = 3 \, A$ (વિદ્યુતપ્રવાહ)
$A = \pi \cdot r^2$ (કોઈલનું ક્ષેત્રફળ)
આપેલ ત્રિજ્યા $r = 4 \, cm = 0.04 \, m$.
કિંમતો મૂકતા:
$A = \pi \cdot (0.04)^2 = \pi \cdot 0.0016 \, m^2$
$M = 20 \times 3 \times \pi \times 0.0016$
$M = 60 \times 0.0050265$
$M \approx 0.3016 \, A \cdot m^2$
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,સાચો જવાબ $0.3 \, A \cdot m^2$ છે.

Moving Charges and Magnetism — Magnetic Moment of Current Carrying Coil · Frequently Asked Questions

1Are these Moving Charges and Magnetism questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Moving Charges and Magnetism Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.