Gujarati

Biot-Savart's Law and its application Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Moving Charges and Magnetism · Biot-Savart's Law and its application

706+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 706 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
ટેસ્લા એ શેના માપન માટેનો એકમ છે?
A
ચુંબકીય મોમેન્ટ
B
ચુંબકીય પ્રેરણ
C
ચુંબકીય ધ્રુવ પ્રબળતા
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) $SI$ પદ્ધતિમાં ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા અથવા ચુંબકીય પ્રેરણ $(B)$ નો એકમ ટેસ્લા $(T)$ છે. એક ટેસ્લા એટલે પ્રતિ ચોરસ મીટર દીઠ એક વેબર $(1 \ T = 1 \ Wb/m^2)$. તેથી,ટેસ્લા એ ચુંબકીય પ્રેરણ માપવા માટેનો એકમ છે.
2
MediumMCQ
ચુંબકીય પરમિએબિલિટી (magnetic permeability) નો $SI$ એકમ શું છે?
A
$Wb\;m^{-2}\;A^{-1}$
B
$Wb\;m^{-1}\;A$
C
$Wb\;m^{-1}\;A^{-1}$
D
$Wb\;m\;A^{-1}$

Solution

(C) બાયો-સાવર્ટના નિયમ મુજબ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર:
$B = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I dl \sin(\theta)}{r^2}$
પરમિએબિલિટી $\mu_0$ ને સૂત્રનો કર્તા બનાવતા:
$\mu_0 = \frac{B \cdot r^2}{I \cdot dl \cdot \sin(\theta)}$
$SI$ એકમો મૂકતા:
$B$ નો એકમ $Wb/m^2$ છે,
$r$ નો એકમ $m$ છે,
$I$ નો એકમ $A$ છે,
$dl$ નો એકમ $m$ છે.
તેથી,$\mu_0$ નો એકમ:
$\text{એકમ} = \frac{(Wb/m^2) \cdot m^2}{A \cdot m} = \frac{Wb}{A \cdot m} = Wb\;m^{-1}\;A^{-1}$
3
MediumMCQ
તારની લંબાઈ $L$ માંથી સ્થાયી પ્રવાહ $I$ વહે છે. તેને પ્રથમ એક આંટાવાળા વર્તુળાકાર સમતલ ગૂંચળામાં વાળવામાં આવે છે. તે જ લંબાઈને હવે વધુ તીવ્રતાથી વાળીને નાની ત્રિજ્યાના બે આંટાવાળા ગૂંચળામાં ફેરવવામાં આવે છે. સમાન પ્રવાહને કારણે કેન્દ્ર પર ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
તેના પ્રથમ મૂલ્યના ચોથા ભાગનું
B
અપરિવર્તિત
C
તેના પ્રથમ મૂલ્ય કરતા ચાર ગણું
D
તેના પ્રથમ મૂલ્યના અડધા ભાગનું

Solution

(C) $N$ આંટા અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર $I$ પ્રવાહને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 N I}{2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તારની લંબાઈ $L$ અચળ હોવાથી,$L = 2\pi r_1 N_1 = 2\pi r_2 N_2$ થાય.
પ્રથમ કિસ્સામાં,$N_1 = 1$,તેથી $L = 2\pi r_1$,જેનો અર્થ છે કે $r_1 = \frac{L}{2\pi}$.
બીજા કિસ્સામાં,$N_2 = 2$,તેથી $L = 2\pi r_2 \times 2$,જેનો અર્થ છે કે $r_2 = \frac{L}{4\pi} = \frac{r_1}{2}$.
પ્રથમ કિસ્સામાં ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 (1) I}{2r_1}$ છે.
બીજા કિસ્સામાં ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{\mu_0 (2) I}{2r_2} = \frac{\mu_0 (2) I}{2(r_1/2)} = \frac{4 \mu_0 I}{2r_1} = 4 B_1$ થાય.
આમ,ચુંબકીય ક્ષેત્ર તેના પ્રથમ મૂલ્ય કરતા ચાર ગણું થાય છે.
Solution diagram
4
EasyMCQ
એક ઉભો સીધો વાહક તાર શિરોલંબ ઉપરની તરફ વિદ્યુતપ્રવાહ વહન કરે છે. એક બિંદુ $P$ તેની પૂર્વ દિશામાં થોડા અંતરે આવેલું છે અને બીજું બિંદુ $Q$ પશ્ચિમ દિશામાં તેટલા જ અંતરે આવેલું છે. તો $P$ આગળ ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$Q$ કરતા વધારે
B
$Q$ જેટલું જ
C
$Q$ કરતા ઓછું
D
વિદ્યુતપ્રવાહની તીવ્રતા પર આધારિત $Q$ કરતા વધારે અથવા ઓછું

Solution

(B) બાયો-સાવર્ટના નિયમ મુજબ,લાંબા સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત વાહક દ્વારા $r$ અંતરે ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું મૂલ્ય $B = \frac{\mu_0 I}{2 \pi r}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં બિંદુ $P$ અને $Q$ બંને વાહકથી સમાન અંતર $r$ પર આવેલા હોવાથી,બંને બિંદુઓ પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય સમાન રહેશે.
તેથી,$P$ આગળનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $Q$ આગળના ચુંબકીય ક્ષેત્ર જેટલું જ હશે.
5
EasyMCQ
$i$ પ્રવાહ ધરાવતા નાના પ્રવાહ ખંડ $d\overrightarrow{l}$ ને લીધે $\overrightarrow{r}$ અંતરે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $d\overrightarrow{B}$ નીચે મુજબ છે:
A
$d\overrightarrow{B} = \frac{\mu_0}{4\pi} i \left( \frac{d\overrightarrow{l} \times \overrightarrow{r}}{r} \right)$
B
$d\overrightarrow{B} = \frac{\mu_0}{4\pi} i^2 \left( \frac{d\overrightarrow{l} \times \overrightarrow{r}}{r} \right)$
C
$d\overrightarrow{B} = \frac{\mu_0}{4\pi} i^2 \left( \frac{d\overrightarrow{l} \times \overrightarrow{r}}{r^2} \right)$
D
$d\overrightarrow{B} = \frac{\mu_0}{4\pi} i \left( \frac{d\overrightarrow{l} \times \overrightarrow{r}}{r^3} \right)$

Solution

(D) બાયો-સાવરના નિયમ મુજબ,$idl$ પ્રવાહ ખંડને લીધે $r$ અંતરે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $dB$ નું મૂલ્ય: $dB = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{idl \sin \theta}{r^2}$ છે.
સદિશ સ્વરૂપમાં,આને $d\overrightarrow{B} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{i(d\overrightarrow{l} \times \widehat{r})}{r^2}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
એકમ સદિશ $\widehat{r} = \frac{\overrightarrow{r}}{r}$ હોવાથી,આપણે તેને સમીકરણમાં મૂકતા:
$d\overrightarrow{B} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{i(d\overrightarrow{l} \times \overrightarrow{r})}{r^2 \cdot r} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{i(d\overrightarrow{l} \times \overrightarrow{r})}{r^3}$.
આમ,વિકલ્પ $D$ સાચો છે.
6
MediumMCQ
$q$ $C$ જેટલો વિદ્યુતભાર $n$ પરિભ્રમણ પ્રતિ સેકન્ડની ઝડપે $r$ $m$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં ફરે છે. તો વર્તુળના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$\frac{2\pi q}{nr} \times 10^{-7} \text{ N/A} \cdot \text{m}$
B
$\frac{2\pi q}{r} \times 10^{-7} \text{ N/A} \cdot \text{m}$
C
$\frac{2\pi nq}{r} \times 10^{-7} \text{ N/A} \cdot \text{m}$
D
$\frac{2\pi q}{r} \text{ N/A} \cdot \text{m}$

Solution

(C) $n$ આવૃત્તિ સાથે વર્તુળમાં ફરતા $q$ વિદ્યુતભાર દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પ્રવાહ $i = q \times n$ છે.
વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર $B = \frac{\mu_0 i}{2r}$ છે.
$\frac{\mu_0}{4\pi} = 10^{-7} \text{ T} \cdot \text{m/A}$ લેતા, આપણને $\frac{\mu_0}{2} = 2\pi \times 10^{-7}$ મળે છે.
આમ, $B = (2\pi \times 10^{-7}) \times \frac{i}{r}$.
$i = nq$ મૂકતા, $B = \frac{2\pi nq}{r} \times 10^{-7} \text{ N/A} \cdot \text{m}$ મળે છે.
7
MediumMCQ
એક અનંત લંબાઈના સીધા વાહકને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ વાળવામાં આવે છે. તેમાંથી $i$ $ampere$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે અને વર્તુળાકાર લૂપની ત્રિજ્યા $r$ $metre$ છે. તો તેના કેન્દ્ર $O$ પર ચુંબકીય પ્રેરણ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{\mu_0}{4\pi} \frac{2i}{r}(\pi + 1)$
B
$\frac{\mu_0}{4\pi} \frac{2i}{r}(\pi - 1)$
C
શૂન્ય
D
અનંત

Solution

(B) કેન્દ્ર $O$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર બે ભાગોને કારણે છે: સીધો તાર અને વર્તુળાકાર લૂપ.
$1$. $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી અને $i$ પ્રવાહ વહેવડાવતી વર્તુળાકાર લૂપને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{loop} = \frac{\mu_0 i}{2r} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{2\pi i}{r}$ છે,જે કાગળના સમતલની અંદરની તરફ છે (જમણા હાથના નિયમનો ઉપયોગ કરીને).
$2$. $r$ અંતરે રહેલા સીધા તારને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{wire} = \frac{\mu_0 i}{2\pi r} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{2i}{r}$ છે,જે કાગળના સમતલની બહારની તરફ છે.
$3$. બંને ક્ષેત્રો વિરુદ્ધ દિશામાં હોવાથી,$O$ પરનું કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = B_{loop} - B_{wire} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{2\pi i}{r} - \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{2i}{r} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{2i}{r}(\pi - 1)$ થશે.
Solution diagram
8
MediumMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વાયરના વર્તુળાકાર ચાપમાં $i$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે,જે તેના કેન્દ્ર પર $3\pi / 2$ રેડિયનનો ખૂણો આંતરે છે. કેન્દ્ર પર ચુંબકીય પ્રેરણ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{\mu_0 i}{R}$
B
$\frac{\mu_0 i}{2R}$
C
$\frac{2\mu_0 i}{R}$
D
$\frac{3\mu_0 i}{8R}$

Solution

(D) $i$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા અને કેન્દ્ર પર $\theta$ (રેડિયનમાં) ખૂણો આંતરતા વર્તુળાકાર ચાપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 i \theta}{4\pi R}$
અહીં,ચાપ દ્વારા આંતરવામાં આવેલ ખૂણો $\theta = 3\pi / 2$ છે.
આ કિંમતને સૂત્રમાં મૂકતા:
$B = \frac{\mu_0 i (3\pi / 2)}{4\pi R}$
$B = \frac{3\mu_0 i \pi}{8\pi R}$
$B = \frac{3\mu_0 i}{8R}$
આમ,સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.
9
MediumMCQ
પરિપથનો એક સીધો વિભાગ $PQ$,$X$-અક્ષ પર $x = -\frac{a}{2}$ થી $x = \frac{a}{2}$ સુધી રહેલો છે અને તેમાંથી સ્થાયી પ્રવાહ $i$ વહે છે. $X$-અક્ષ પરના બિંદુ $x = a$ પાસે વિભાગ $PQ$ ને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$a$ ના પ્રમાણમાં
B
$a^2$ ના પ્રમાણમાં
C
$1/a$ ના પ્રમાણમાં
D
શૂન્ય

Solution

(D) બાયો-સાવરના નિયમ મુજબ,પ્રવાહ ખંડ $i d\vec{l}$ ને કારણે સ્થાન સદિશ $\vec{r}$ પર ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $d\vec{B} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{i (d\vec{l} \times \vec{r})}{r^3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રવાહ ધારિત તારની અક્ષ પર આવેલા કોઈપણ બિંદુ માટે,પ્રવાહ ખંડ $d\vec{l}$ અને સ્થાન સદિશ $\vec{r}$ એકરેખસ્થ હોય છે (એટલે કે તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $0^\circ$ અથવા $180^\circ$ હોય છે).
બે એકરેખસ્થ સદિશોનો સદિશ ગુણાકાર શૂન્ય હોવાથી,તારની અક્ષ પરના કોઈપણ બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર શૂન્ય હોય છે.
આ પ્રશ્નમાં,બિંદુ $x = a$ એ $X$-અક્ષ પર આવેલું છે,જે તે જ અક્ષ છે જેના પર તાર $PQ$ મૂકવામાં આવ્યો છે.
તેથી,$x = a$ પાસે ચુંબકીય ક્ષેત્ર શૂન્ય છે.
Solution diagram
10
MediumMCQ
એક હિલિયમ ન્યુક્લિયસ $0.8 \ m$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $2 \ s$ માં એક પૂર્ણ પરિભ્રમણ કરે છે. વર્તુળના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{10^{-19}}{\mu_0}$
B
$10^{-19} \mu_0$
C
$2 \times 10^{-10} \mu_0$
D
$\frac{2 \times 10^{-10}}{\mu_0}$

Solution

(B) હિલિયમ ન્યુક્લિયસનો વીજભાર $q = 2e = 2 \times 1.6 \times 10^{-19} \ C = 3.2 \times 10^{-19} \ C$ છે.
પરિભ્રમણનો સમયગાળો $T = 2 \ s$ છે.
સમતુલ્ય પ્રવાહ $i = \frac{q}{T} = \frac{3.2 \times 10^{-19}}{2} = 1.6 \times 10^{-19} \ A$ છે.
વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 i}{2r}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$B = \frac{\mu_0 \times 1.6 \times 10^{-19}}{2 \times 0.8} = \frac{\mu_0 \times 1.6 \times 10^{-19}}{1.6} = 10^{-19} \mu_0 \ T$ મળે છે.
11
EasyMCQ
એક લાંબા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારથી $4 \, cm$ દૂર આવેલા બિંદુ $P$ પર ચુંબકીય પ્રેરણ $10^{-8} \, T$ છે. તે જ વિદ્યુતપ્રવાહથી $12 \, cm$ અંતરે ચુંબકીય પ્રેરણ કેટલું હશે?
A
$3.33 \times 10^{-9} \, T$
B
$1.11 \times 10^{-4} \, T$
C
$3 \times 10^{-3} \, T$
D
$9 \times 10^{-2} \, T$

Solution

(A) લાંબા સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારને કારણે $r$ અંતરે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $B = \frac{\mu_0}{4\pi} \cdot \frac{2i}{r}$.
અહીં વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ અચળ હોવાથી,ચુંબકીય ક્ષેત્ર એ અંતર $r$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $B \propto \frac{1}{r}$.
તેથી,આપણે ગુણોત્તર લખી શકીએ: $\frac{B_1}{B_2} = \frac{r_2}{r_1}$.
આપેલ છે: $B_1 = 10^{-8} \, T$,$r_1 = 4 \, cm$,અને $r_2 = 12 \, cm$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{10^{-8}}{B_2} = \frac{12}{4}$.
$\frac{10^{-8}}{B_2} = 3$.
$B_2 = \frac{10^{-8}}{3} = 3.33 \times 10^{-9} \, T$.
12
EasyMCQ
એક લાંબા સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારની નજીક $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા $B$ છે. $\frac{r}{2}$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$\frac{B}{2}$
B
$\frac{B}{4}$
C
$2B$
D
$4B$

Solution

(C) લાંબા સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારથી $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}$ છે.
આ સમીકરણ પરથી જોઈ શકાય છે કે ચુંબકીય ક્ષેત્ર એ તારથી અંતરના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $B \propto \frac{1}{r}$.
ધારો કે $r_1 = r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = B$ છે.
ધારો કે $r_2 = \frac{r}{2}$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2$ છે.
પ્રમાણસરતા $B_1 r_1 = B_2 r_2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$B \cdot r = B_2 \cdot \frac{r}{2}$.
$B_2$ માટે ઉકેલતા,આપણને $B_2 = 2B$ મળે છે.
13
EasyMCQ
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર,જેમાંથી $I$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે,ત્યાં ચુંબકીય ક્ષેત્ર:
A
$r$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે
B
$I$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે
C
$I$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે
D
$I^2$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે

Solution

(C) $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી અને $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતી વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 I}{2r}$
આ સૂત્ર પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે $B \propto I$ (વિદ્યુતપ્રવાહના સમપ્રમાણમાં) અને $B \propto \frac{1}{r}$ (ત્રિજ્યાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં).
તેથી,ચુંબકીય ક્ષેત્ર કોઈલમાંથી વહેતા વિદ્યુતપ્રવાહ $I$ ના સમપ્રમાણમાં છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
14
EasyMCQ
$100$ આંટા અને $5\, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતી કોઈલમાંથી $0.1\, A$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. કોઈલના કેન્દ્ર પર ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર શોધો $({\mu _0} = 4\pi \times {10^{ - 7}}\,T\cdot m/A)$.
A
$4\pi \times {10^{ - 5}}\,T$
B
$8\pi \times {10^{ - 5}}\,T$
C
$4 \times {10^{ - 5}}\,T$
D
$2 \times {10^{ - 5}}\,T$

Solution

(A) $N$ આંટા ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{{\mu _0}Ni}{2r}$
આપેલ છે:
આંટાની સંખ્યા $N = 100$
વિદ્યુતપ્રવાહ $i = 0.1\, A$
ત્રિજ્યા $r = 5\, cm = 5 \times 10^{-2}\, m$
પરમીએબિલિટી $\mu _0 = 4\pi \times 10^{-7}\, T\cdot m/A$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$B = \frac{(4\pi \times 10^{-7}) \times 100 \times 0.1}{2 \times 5 \times 10^{-2}}$
$B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 10}{10 \times 10^{-2}}$
$B = \frac{4\pi \times 10^{-6}}{10^{-1}}$
$B = 4\pi \times 10^{-5}\, T$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
15
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ કેન્દ્ર $O$ પર ચુંબકીય પ્રેરણ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{{\mu _0}i}{4}\left( {\frac{1}{{{R_1}}} - \frac{1}{{{R_2}}}} \right)$
B
$\frac{{\mu _0}i}{4}\left( {\frac{1}{{{R_1}}} + \frac{1}{{{R_2}}}} \right)$
C
$\frac{{\mu _0}i}{4}({R_1} - {R_2})$
D
$\frac{{\mu _0}i}{4}({R_1} + {R_2})$

Solution

(A) $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અને $i$ પ્રવાહ વહન કરતા અર્ધવર્તુળાકાર ચાપને કારણે કેન્દ્ર $O$ પર ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{{\mu _0}i}{{4R}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ આકૃતિમાં,પ્રવાહ $R_1$ અને $R_2$ ત્રિજ્યાના બે અર્ધવર્તુળાકાર ચાપ અને બે સીધા ત્રિજ્યાવર્તી વિભાગોમાંથી વહે છે.
સીધા ત્રિજ્યાવર્તી વિભાગોને કારણે કેન્દ્ર $O$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર શૂન્ય છે કારણ કે આ વિભાગો માટે બિંદુ $O$ નો સ્થાન સદિશ પ્રવાહ ખંડ $idl$ ને સમાંતર છે.
$R_1$ ત્રિજ્યાના અંદરના અર્ધવર્તુળાકાર ચાપ માટે,$O$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1$ કાગળના સમતલની અંદરની તરફ $(\otimes)$ છે અને તેનું મૂલ્ય $B_1 = \frac{{\mu _0}i}{{4R_1}}$ છે.
$R_2$ ત્રિજ્યાના બહારના અર્ધવર્તુળાકાર ચાપ માટે,$O$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2$ કાગળના સમતલની બહારની તરફ $(\odot)$ છે અને તેનું મૂલ્ય $B_2 = \frac{{\mu _0}i}{{4R_2}}$ છે.
$R_1$ < $R_2$ હોવાથી,મૂલ્ય $B_1$ > $B_2$ થશે.
પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{net} = B_1 - B_2$ થશે જે કાગળના સમતલની અંદરની તરફ હશે.
$B_{net} = \frac{{\mu _0}i}{{4R_1}} - \frac{{\mu _0}i}{{4R_2}} = \frac{{\mu _0}i}{4}\left( {\frac{1}{{{R_1}}} - \frac{1}{{{R_2}}}} \right)$.
16
EasyMCQ
આકૃતિમાં,સીધા ભાગ $AB$ માં વહેતા પ્રવાહને કારણે કેન્દ્ર $O$ પર ચુંબકીય પ્રેરણ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{\mu_0 i}{r}$
B
$\frac{\mu_0 i}{2r}$
C
$\frac{\mu_0 i}{4r}$
D
શૂન્ય

Solution

(D) બાયો-સાવર્ટના નિયમ મુજબ,પ્રવાહ ખંડ $idl$ ને કારણે કોઈ બિંદુ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $dB = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{i(dl \times r)}{r^3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારની અક્ષ પર આવેલા કોઈપણ બિંદુ માટે,પ્રવાહ ખંડ $dl$ અને સ્થાન સદિશ $r$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $0^\circ$ અથવા $180^\circ$ હોય છે.
કારણ કે $\sin(0^\circ) = 0$ અને $\sin(180^\circ) = 0$ થાય છે,તેથી આવા કોઈપણ ખંડ દ્વારા મળતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર શૂન્ય હોય છે.
આપેલ આકૃતિમાં,બિંદુ $O$ એ ભાગ $AB$ ને લંબાવતા મળતી સીધી રેખા પર આવેલું છે. તેથી,ભાગ $AB$ માં વહેતા પ્રવાહને કારણે $O$ પર ચુંબકીય પ્રેરણ શૂન્ય છે.
17
MediumMCQ
વાહકની સંપૂર્ણ લંબાઈને કારણે $O$ બિંદુએ ચુંબકીય પ્રેરણ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{\mu_0 i}{r}$
B
$\frac{\mu_0 i}{2r}$
C
$\frac{\mu_0 i}{4r}$
D
શૂન્ય

Solution

(C) વાહક ત્રણ ભાગોનો બનેલો છે: બે સીધા વિભાગો $AB$ અને $CD$,અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતો અર્ધવર્તુળાકાર ચાપ $BC$.
સીધા વિભાગો $AB$ અને $CD$ માટે,બિંદુ $O$ એ પ્રવાહધારિત તારની અક્ષ પર આવેલું છે. બાયો-સાવર્ટના નિયમ મુજબ,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $dB = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{i dl \sin \theta}{r^2}$ છે. આ વિભાગો માટે,પ્રવાહ ખંડ $dl$ અને સ્થાન સદિશ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $0^\circ$ અથવા $180^\circ$ છે,તેથી $\sin \theta = 0$ થાય. આમ,$AB$ અને $CD$ ને કારણે ચુંબકીય પ્રેરણ શૂન્ય છે.
અર્ધવર્તુળાકાર ચાપ $BC$ માટે,કેન્દ્ર $O$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{1}{2} \left( \frac{\mu_0 i}{2r} \right) = \frac{\mu_0 i}{4r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તેથી,$O$ પર કુલ ચુંબકીય પ્રેરણ $\frac{\mu_0 i}{4r}$ છે.
18
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,$r_1$ અને $r_2$ ત્રિજ્યાના બે અર્ધવર્તુળો છે જેમાં $i$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. કેન્દ્ર $O$ પર ચુંબકીય પ્રેરણ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{{\mu _0 i}}{r}(r_1 + r_2)$
B
$\frac{{\mu _0 i}}{4}(r_1 - r_2)$
C
$\frac{{\mu _0 i}}{4}\left( {\frac{{r_1 + r_2}}{{r_1 r_2}}} \right)$
D
$\frac{{\mu _0 i}}{4}\left( {\frac{{r_2 - r_1}}{{r_1 r_2}}} \right)$

Solution

(C) $i$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા $r$ ત્રિજ્યાના અર્ધવર્તુળાકાર ચાપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{{\mu _0 i}}{{4r}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ આકૃતિમાં,$r_1$ અને $r_2$ ત્રિજ્યાના બે અર્ધવર્તુળાકાર ચાપ છે. બંને ચાપમાં વિદ્યુતપ્રવાહ એવી રીતે વહે છે કે બંને દ્વારા કેન્દ્ર $O$ પર ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કાગળના સમતલની અંદરની તરફ હોય છે (જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમનો ઉપયોગ કરીને).
તેથી,કેન્દ્ર $O$ પર કુલ ચુંબકીય પ્રેરણ $B$ એ બંને ચાપને કારણે ઉદ્ભવતા ચુંબકીય ક્ષેત્રોનો સરવાળો છે:
$B = B_1 + B_2$
$B = \frac{{\mu _0 i}}{{4r_1}} + \frac{{\mu _0 i}}{{4r_2}}$
$B = \frac{{\mu _0 i}}{4} \left( \frac{1}{r_1} + \frac{1}{r_2} \right)$
$B = \frac{{\mu _0 i}}{4} \left( \frac{r_1 + r_2}{r_1 r_2} \right)$
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
19
EasyMCQ
બે સીધા આડા સમાંતર તાર સમાન દિશામાં સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ વહન કરે છે, અને $d$ એ તાર વચ્ચેનું અંતર છે. તમને એક નાની મુક્ત રીતે લટકતી ચુંબકીય સોય આપવામાં આવી છે. નીચેનામાંથી કયા સ્થાને સોયનું અભિમુખન તારમાં વહેતા વિદ્યુતપ્રવાહના મૂલ્યથી સ્વતંત્ર હશે?
A
કોઈપણ તારથી $d/2$ અંતરે
B
આડા સમતલમાં કોઈપણ તારથી $d/2$ અંતરે
C
તારની વચ્ચેના મધ્યબિંદુને કેન્દ્ર ગણીને $d$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ઉભા વર્તુળના પરિઘ પર ગમે ત્યાં
D
આડા સમતલમાં તારની વચ્ચેના મધ્યબિંદુએ

Solution

(D) ધારો કે બે તાર આડા સમતલમાં એકબીજાને સમાંતર $d$ અંતરે રાખેલા છે. બંને તારમાંથી સમાન દિશામાં $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે.
તારની વચ્ચે બરાબર મધ્યમાં આવેલા કોઈપણ બિંદુ $P$ પર, પ્રથમ તારને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1$ અને બીજા તારને કારણે $B_2$ ને જમણા હાથના નિયમનો ઉપયોગ કરીને શોધી શકાય છે.
તાર સમાંતર હોવાથી અને સમાન દિશામાં સમાન પ્રવાહ વહેતો હોવાથી, મધ્યબિંદુ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1$ શિરોલંબ ઉપરની તરફ (અથવા પ્રવાહની દિશા મુજબ નીચેની તરફ) અને $B_2$ વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો, $B_1 = \frac{\mu_0 I}{2\pi (d/2)}$ અને $B_2 = \frac{\mu_0 I}{2\pi (d/2)}$.
તેમના મૂલ્યો સમાન અને દિશા વિરુદ્ધ હોવાથી, પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{net} = B_1 - B_2 = 0$ થાય છે.
આ બિંદુએ, પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર શૂન્ય હોવાથી, ચુંબકીય સોય પર કોઈ ટોર્ક લાગશે નહીં અને તેનું અભિમુખન વિદ્યુતપ્રવાહ $I$ ના મૂલ્યથી સ્વતંત્ર રહેશે.
20
MediumMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા એક વર્તુળાકાર ગૂંચળામાં વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. ગૂંચળાના કેન્દ્રથી $r$ અંતરે આવેલા તેની અક્ષ પરના બિંદુએ,જ્યાં $r \gg R$ હોય,ત્યારે ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેવી રીતે બદલાય છે?
A
$1/r$
B
$1/r^{3/2}$
C
$1/r^2$
D
$1/r^3$

Solution

(D) $R$ ત્રિજ્યા અને $i$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા વર્તુળાકાર ગૂંચળાની અક્ષ પર તેના કેન્દ્રથી $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 i R^2}{2(R^2 + r^2)^{3/2}}$
શરત $r \gg R$ આપેલ હોવાથી,આપણે છેદમાં $R^2$ ને અવગણી શકીએ છીએ:
$B \approx \frac{\mu_0 i R^2}{2(r^2)^{3/2}} = \frac{\mu_0 i R^2}{2r^3}$
અહીં $\mu_0$,$i$ અને $R$ અચળ હોવાથી,$B \propto \frac{1}{r^3}$ મળે છે.
21
MediumMCQ
હાઇડ્રોજન પરમાણુમાં, એક ઇલેક્ટ્રોન $0.53 \, \text{\AA}$ ત્રિજ્યાની કક્ષામાં $6.6 \times 10^{15} \, \text{પરિભ્રમણ/સેકન્ડ}$ ની ઝડપે ફરે છે। કક્ષાના કેન્દ્ર પર ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર ....... $Wb/m^2$ છે.
A
$0.125$
B
$1.25$
C
$12.5$
D
$125$

Solution

(C) વર્તુળાકાર પ્રવાહ ગાળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે।
અહીં, પ્રવાહ $I = q \times \nu$, જ્યાં $q = 1.6 \times 10^{-19} \, C$ એ ઇલેક્ટ્રોનનો વીજભાર છે અને $\nu = 6.6 \times 10^{15} \, Hz$ એ પરિભ્રમણની આવૃત્તિ છે।
ત્રિજ્યા $r = 0.53 \, \text{\AA} = 0.53 \times 10^{-10} \, m$ છે।
કિંમતો મૂકતા:
$B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times (1.6 \times 10^{-19} \times 6.6 \times 10^{15})}{2 \times 0.53 \times 10^{-10}}$
$B = \frac{2 \times 3.14 \times 10^{-7} \times 1.6 \times 6.6 \times 10^{-4}}{0.53 \times 10^{-10}}$
$B \approx 12.5 \, Wb/m^2$.
22
EasyMCQ
અનંત લંબાઈના સીધા તારમાંથી વહેતા $i$ પ્રવાહને કારણે તારથી $r$ અંતરે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય પ્રેરણ નીચેનામાંથી કયું છે?
A
$|B| = \left( \frac{\mu_0}{4\pi} \right) \frac{2i}{r}$
B
$|B| = \left( \frac{\mu_0}{4\pi} \right) \frac{r}{2i}$
C
$|B| = \left( \frac{4\pi}{\mu_0} \right) \frac{2i}{r}$
D
$|B| = \left( \frac{4\pi}{\mu_0} \right) \frac{r}{2i}$

Solution

(A) બાયો-સાવર્ટના નિયમ અથવા એમ્પીયરના સર્કિટલ નિયમ મુજબ,અનંત લંબાઈના સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારથી $r$ લંબ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 i}{2\pi r}$
આ સૂત્રને $\frac{\mu_0}{4\pi}$ અચળાંકના સ્વરૂપમાં દર્શાવવા માટે,અંશ અને છેદને $2$ વડે ગુણતા:
$B = \frac{\mu_0 i \times 2}{2\pi r \times 2} = \left( \frac{\mu_0}{4\pi} \right) \frac{2i}{r}$
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
23
EasyMCQ
પ્રવાહની ચુંબકીય અસરની શોધ કોણે કરી હતી?
A
ફેરાડે
B
ઓર્સ્ટેડ
C
એમ્પિયર
D
બોહર

Solution

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. પ્રવાહની ચુંબકીય અસરની શોધ ડેનિશ ભૌતિકશાસ્ત્રી હંસ ક્રિશ્ચિયન ઓર્સ્ટેડ દ્વારા $1820$ માં કરવામાં આવી હતી.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા તારની નજીક રાખેલી ચુંબકીય હોકાયંત્રની સોય કોણાવર્તન અનુભવે છે.
આ અવલોકન સાબિત કરે છે કે વિદ્યુતપ્રવાહ તેની આસપાસ ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે.
આ ઘટના વિદ્યુતચુંબકત્વ માટે પાયારૂપ છે અને તેને ઓર્સ્ટેડના પ્રયોગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
24
MediumMCQ
દસ આંટા ધરાવતી બે સમકેન્દ્રીય વર્તુળાકાર કોઈલ એક જ સમતલમાં રહેલી છે. તેમની ત્રિજ્યાઓ $20 \ cm$ અને $40 \ cm$ છે અને તેમાં અનુક્રમે $0.2 \ A$ અને $0.3 \ A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વિરુદ્ધ દિશામાં વહે છે. કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $Wb/m^2$ માં કેટલું હશે?
A
$\frac{35}{4} \mu_0$
B
$\frac{\mu_0}{80}$
C
$\frac{7}{80} \mu_0$
D
$\frac{5}{4} \mu_0$

Solution

(D) $N$ આંટા અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 N i}{2r}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $N = 10$,$r_1 = 0.2 \ m$,$i_1 = 0.2 \ A$,$r_2 = 0.4 \ m$,$i_2 = 0.3 \ A$.
પ્રવાહ વિરુદ્ધ દિશામાં હોવાથી,કેન્દ્ર પરનું કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર બંને ક્ષેત્રોના તફાવત જેટલું થશે:
$B_{net} = |B_1 - B_2| = |\frac{\mu_0 N i_1}{2r_1} - \frac{\mu_0 N i_2}{2r_2}|$
$B_{net} = \frac{\mu_0 \times 10}{2} |\frac{0.2}{0.2} - \frac{0.3}{0.4}|$
$B_{net} = 5 \mu_0 |1 - 0.75|$
$B_{net} = 5 \mu_0 \times 0.25 = 1.25 \mu_0 = \frac{5}{4} \mu_0 \ Wb/m^2$.
25
MediumMCQ
એક કોષને સમાન જાડાઈ ધરાવતા વર્તુળાકાર વાહકના બે બિંદુઓ વચ્ચે જોડવામાં આવે છે. લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
શૂન્ય
B
$\frac{\mu_0}{2a}(i_1 - i_2)$
C
$\frac{\mu_0}{2a}(i_1 + i_2)$
D
$\frac{\mu_0}{a}(i_1 + i_2)$ (અહીં $i_1$ અને $i_2$ એ $a$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર વાહકના બે ભાગોમાં વહેતો પ્રવાહ છે અને $\mu_0$ સામાન્ય અર્થ ધરાવે છે)

Solution

(A) $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અને $i$ પ્રવાહ વહન કરતા વર્તુળાકાર ચાપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 i \theta}{4\pi r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વર્તુળાકાર વાહકના બે ભાગો કોષ સાથે સમાંતર જોડાયેલા હોવાથી,તેમની વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $V$ સમાન રહે છે.
ધારો કે $l_1$ અને $l_2$ લંબાઈ ધરાવતા બે ભાગોના અવરોધ $R_1$ અને $R_2$ છે. તેથી $V = i_1 R_1 = i_2 R_2$.
$R = \rho \frac{l}{A}$ હોવાથી,$i_1 \rho \frac{l_1}{A} = i_2 \rho \frac{l_2}{A}$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $i_1 l_1 = i_2 l_2$.
પ્રથમ ભાગને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 i_1 \theta_1}{4\pi r}$ અને બીજા ભાગને કારણે $B_2 = \frac{\mu_0 i_2 \theta_2}{4\pi r}$ છે.
$l_1 = r \theta_1$ અને $l_2 = r \theta_2$ હોવાથી,$i_1 r \theta_1 = i_2 r \theta_2$ મળે,તેથી $i_1 \theta_1 = i_2 \theta_2$.
આમ,$B_1 = \frac{\mu_0}{4\pi r} (i_1 \theta_1)$ અને $B_2 = \frac{\mu_0}{4\pi r} (i_2 \theta_2)$.
$i_1 \theta_1 = i_2 \theta_2$ હોવાથી,મૂલ્યો સમાન છે $(B_1 = B_2)$.
પ્રવાહો કેન્દ્રની આસપાસ વિરુદ્ધ દિશામાં વહેતા હોવાથી,બે ભાગો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રો મૂલ્યમાં સમાન અને દિશામાં વિરુદ્ધ હોય છે.
તેથી,કેન્દ્ર પર પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર શૂન્ય છે.
Solution diagram
26
MediumMCQ
$r$ ત્રિજ્યા અને $R$ અવરોધ ધરાવતી એક સમાન વાહક રીંગના પરિઘ પરના બે બિંદુઓ $A$ અને $B$ વચ્ચે એક બેટરી જોડવામાં આવે છે. રીંગના બે ચાપ પૈકી એક ચાપ $AB$ કેન્દ્ર પર $\theta$ ખૂણો આંતરે છે. રીંગમાં વહેતા પ્રવાહને કારણે કેન્દ્ર પર ચુંબકીય પ્રેરણનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$2(180^\circ - \theta)$ ના પ્રમાણમાં
B
$r$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં
C
શૂન્ય,માત્ર જો $\theta = 180^\circ$ હોય તો
D
$\theta$ ના તમામ મૂલ્યો માટે શૂન્ય

Solution

(D) ધારો કે બે ચાપની લંબાઈ $l_1 = r\theta$ અને $l_2 = r(2\pi - \theta)$ છે.
રીંગ સમાન હોવાથી,તેના અવરોધ $R_1 = \rho \frac{l_1}{A}$ અને $R_2 = \rho \frac{l_2}{A}$ થશે.
જ્યારે બેટરી સાથે જોડવામાં આવે છે,ત્યારે બંને ચાપ વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $V$ સમાન રહે છે. તેથી,$i_1 R_1 = i_2 R_2$,જેનો અર્થ છે કે $i_1 l_1 = i_2 l_2$.
$i$ પ્રવાહ ધરાવતા $l$ લંબાઈના ચાપને કારણે કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 i}{4\pi r^2} l$ છે.
બંને ચાપ માટે,$B_1 = \frac{\mu_0 i_1 l_1}{4\pi r^2}$ અને $B_2 = \frac{\mu_0 i_2 l_2}{4\pi r^2}$ મળે.
$i_1 l_1 = i_2 l_2$ હોવાથી,$B_1 = B_2$ થાય.
પ્રવાહ કેન્દ્રની આસપાસ વિરુદ્ધ દિશામાં વહે છે,તેથી બંને ચાપ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રો મૂલ્યમાં સમાન અને દિશામાં વિરુદ્ધ હોય છે.
તેથી,કેન્દ્ર પર પરિણામી ચુંબકીય પ્રેરણ $B_{net} = B_1 - B_2 = 0$ થાય છે,જે $\theta$ થી સ્વતંત્ર છે.
Solution diagram
27
EasyMCQ
$2.0$ $m$ લંબાઈના સીધા તારમાંથી $I$ $A$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ પસાર થાય છે. તારના બંને છેડાથી $3$ $m$ અંતરે અને તારની અક્ષ પર આવેલા હવામાંના બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$\frac{\mu_0}{2\pi}$
B
$\frac{\mu_0}{4\pi}$
C
$\frac{\mu_0}{8\pi}$
D
શૂન્ય

Solution

(D) બાયો-સાવર્ટના નિયમ મુજબ,વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તાર દ્વારા કોઈ બિંદુએ ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ મળે છે.
બાયો-સાવર્ટના નિયમ અનુસાર,$Id\vec{l}$ પ્રવાહ ખંડને કારણે $\vec{r}$ સ્થાન સદિશ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $d\vec{B} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I(d\vec{l} \times \vec{r})}{r^3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સીધા તારની અક્ષ પર આવેલા કોઈપણ બિંદુ માટે,પ્રવાહ ખંડ $Id\vec{l}$ અને સ્થાન સદિશ $\vec{r}$ એકરેખસ્થ હોય છે (એટલે કે,તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $0^\circ$ અથવા $180^\circ$ હોય છે).
કારણ કે એકરેખસ્થ સદિશોનો ક્રોસ ગુણાકાર શૂન્ય થાય છે $(d\vec{l} \times \vec{r} = 0)$,તેથી તારની અક્ષ પરના કોઈપણ બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર શૂન્ય હોય છે.
28
MediumMCQ
$\pi^2 \, m$ લંબાઈનો એક સીધો તાર $2 \, A$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવે છે. તેનાથી $1 \, cm$ દૂર આવેલા બિંદુએ તેના કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર માપવામાં આવે છે. જો આ તારને વાળીને વર્તુળ બનાવવામાં આવે અને તેમાંથી તેટલો જ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેવડાવવામાં આવે,તો વર્તુળના કેન્દ્ર પરના ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને પ્રથમ કિસ્સામાં માપેલા ચુંબકીય ક્ષેત્રનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$50:1$
B
$1:50$
C
$100:1$
D
$1:100$

Solution

(B) $1$. $L = \pi^2 \, m$ લંબાઈના સીધા તાર માટે જેમાંથી $i = 2 \, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે,$d = 1 \, cm = 10^{-2} \, m$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1$ બાયો-સાવર્ટના નિયમ મુજબ: $B_1 = \frac{\mu_0 i}{2\pi d} = \frac{\mu_0 \times 2}{2\pi \times 10^{-2}} = \frac{\mu_0}{\pi \times 10^{-2}}$.
$2$. જ્યારે તારને $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં વાળવામાં આવે,ત્યારે તેનો પરિઘ $2\pi R = L = \pi^2$ થાય. તેથી,$R = \frac{\pi^2}{2\pi} = \frac{\pi}{2} \, m$.
$3$. આ વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{\mu_0 i}{2R} = \frac{\mu_0 \times 2}{2 \times (\pi/2)} = \frac{\mu_0}{\pi/2} = \frac{2\mu_0}{\pi}$.
$4$. કેન્દ્ર પરના ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને પ્રથમ કિસ્સાના ચુંબકીય ક્ષેત્રનો ગુણોત્તર $\frac{B_2}{B_1} = \frac{2\mu_0 / \pi}{\mu_0 / (\pi \times 10^{-2})} = 2 \times 10^{-2} = \frac{2}{100} = \frac{1}{50}$.
$5$. તેથી,ગુણોત્તર $1:50$ છે.
Solution diagram
29
EasyMCQ
પ્રવાહ વહન કરતા સીધા વાહકની નજીક ચુંબકીય બળ રેખાઓની દિશા કેવી હશે?
A
વાહકની લંબાઈની દિશામાં
B
ત્રિજ્યાવર્તી બહારની તરફ
C
વાહકને લંબ સમતલમાં વર્તુળાકાર
D
હેલિકલ (કુંતલાકાર)

Solution

(C) જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ મુજબ,જ્યારે કોઈ સીધા વાહકમાંથી પ્રવાહ $i$ વહે છે,ત્યારે તેની આસપાસ ઉત્પન્ન થતી ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓ સમકેન્દ્રી વર્તુળો બનાવે છે. આ વર્તુળો વાહકની અક્ષને લંબ હોય તેવા સમતલમાં આવેલા હોય છે. આ ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓની દિશા પ્રવાહની દિશા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે.
Solution diagram
30
EasyMCQ
જો અનંત લંબાઈના સીધા વાહકથી $10\,cm$ દૂર ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા ${10^{ - 5}}\,Wb/m^2$ હોય,તો વાહકમાં વહેતા વિદ્યુતપ્રવાહનું મૂલ્ય ........ $A$ હશે.
A
$5$
B
$10$
C
$500$
D
$1000$

Solution

(A) અનંત લંબાઈના સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત વાહકથી $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0}{4\pi} \cdot \frac{2i}{r}$
આપેલ છે:
$B = 10^{-5}\,Wb/m^2$
$r = 10\,cm = 0.1\,m = 10^{-1}\,m$
$\frac{\mu_0}{4\pi} = 10^{-7}\,T\cdot m/A$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$10^{-5} = 10^{-7} \times \frac{2i}{10^{-1}}$
$10^{-5} = 10^{-7} \times 2i \times 10^1$
$10^{-5} = 2i \times 10^{-6}$
$2i = \frac{10^{-5}}{10^{-6}}$
$2i = 10$
$i = 5\,A$
તેથી,વાહકમાં વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ $5\,A$ છે.
31
MediumMCQ
$10 \ cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલમાં $10 \ A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેવાને કારણે તેના કેન્દ્ર પર ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $3.14 \times 10^{-3} \ Wb/m^2$ છે. તો કોઈલમાં આંટાની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$5000$
B
$100$
C
$50$
D
$25$

Solution

(C) $N$ આંટા ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર: $B = \frac{\mu_0 N I}{2r}$ છે.
આપેલ કિંમતો: પ્રવાહ $I = 10 \ A$,ત્રિજ્યા $r = 10 \ cm = 0.1 \ m$,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = 3.14 \times 10^{-3} \ Wb/m^2$,અને $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \ T \cdot m/A$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$3.14 \times 10^{-3} = \frac{(4\pi \times 10^{-7}) \times N \times 10}{2 \times 0.1}$.
$\pi \approx 3.14$ લેતા:
$3.14 \times 10^{-3} = \frac{4 \times 3.14 \times 10^{-7} \times N \times 10}{0.2}$.
$3.14 \times 10^{-3} = 20 \times 3.14 \times 10^{-6} \times N$.
$10^{-3} = 20 \times 10^{-6} \times N$.
$N = \frac{10^{-3}}{20 \times 10^{-6}} = \frac{1000}{20} = 50$.
આમ,કોઈલમાં આંટાની સંખ્યા $50$ છે.
32
EasyMCQ
$Z-X$ સમતલમાં રાખેલ એક ઉભો તાર $Q$ થી $P$ તરફ વિદ્યુતપ્રવાહ વહન કરે છે (આકૃતિ જુઓ). ઉગમબિંદુ $O$ પર વિદ્યુતપ્રવાહને કારણે ઉદ્ભવતા ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા કઈ હશે?
Question diagram
A
$OX$
B
$OX'$
C
$OY$
D
$OY'$

Solution

(D) તારમાં $Q$ થી $P$ તરફ વહેતા વિદ્યુતપ્રવાહને કારણે ઉગમબિંદુ $O$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા શોધવા માટે,આપણે જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$1$. તમારા જમણા હાથના અંગૂઠાને વિદ્યુતપ્રવાહની દિશામાં,એટલે કે ધન $Z$-અક્ષની દિશામાં ($Q$ થી $P$ તરફ) રાખો.
$2$. તમારી આંગળીઓને તારની આસપાસ વાળો. ઉગમબિંદુ $O$ પર,જે તારની ડાબી બાજુએ છે (તારની સાપેક્ષમાં ઋણ $X$-અક્ષની દિશામાં),આંગળીઓ કાગળના સમતલની અંદરની તરફ નિર્દેશ કરશે.
$3$. આપેલી યામ પદ્ધતિમાં,$Y$-અક્ષ સમતલની બહારની તરફ અને $Y'$-અક્ષ સમતલની અંદરની તરફ છે.
$4$. તેથી,ઉગમબિંદુ $O$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઋણ $Y$-અક્ષની દિશામાં,એટલે કે $OY'$ તરફ હશે.
33
MediumMCQ
$L = 1 \ m$ લંબાઈનો એક તાર અચળ પ્રવાહ $I$ વહન કરે છે. આ તારને વાળીને $R$ ત્રિજ્યાનો એક વર્તુળાકાર લૂપ બનાવવામાં આવે છે. આ લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ છે. જો આ જ તારને વાળીને $n = 4$ આંટાવાળો વર્તુળાકાર લૂપ બનાવવામાં આવે,તો આ નવા લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B'$ કેટલું હશે?
A
$4 B$
B
$16 B$
C
$B/2$
D
$B/4$

Solution

(B) $n$ આંટાવાળા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સૂત્ર $B = \frac{n \mu_0 I}{2R}$ છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં,$n_1 = 1$. લૂપનો પરિઘ $L = 2 \pi R_1$ છે,તેથી $R_1 = \frac{L}{2 \pi}$.
ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{1 \cdot \mu_0 I}{2 R_1} = \frac{\mu_0 I}{2 (L / 2 \pi)} = \frac{\mu_0 I \pi}{L}$ છે.
બીજા કિસ્સામાં,તારને $n_2 = 4$ આંટામાં વાળવામાં આવે છે. તારની કુલ લંબાઈ $L = n_2 (2 \pi R_2)$ છે,તેથી $R_2 = \frac{L}{2 \pi n_2} = \frac{L}{8 \pi}$.
નવું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B' = \frac{n_2 \mu_0 I}{2 R_2} = \frac{4 \mu_0 I}{2 (L / 8 \pi)} = \frac{4 \mu_0 I \cdot 8 \pi}{2 L} = 16 \left( \frac{\mu_0 I \pi}{L} \right) = 16 B$ થાય.
34
EasyMCQ
હાઇડ્રોજન પરમાણુમાં,એક ઇલેક્ટ્રોન $5.2 \times 10^{-11} \, m$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કક્ષામાં ગતિ કરે છે અને તેના કેન્દ્ર પર $12.56 \, T$ નું ચુંબકીય પ્રેરણ ઉત્પન્ન કરે છે. ઇલેક્ટ્રોનની ગતિને કારણે ઉત્પન્ન થતો પ્રવાહ કેટલો હશે? (આપેલ છે: $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \, Wb/A \cdot m$)
A
$6.53 \times 10^{-3} \, A$
B
$13.25 \times 10^{-10} \, A$
C
$9.6 \times 10^{6} \, A$
D
$1.04 \times 10^{-3} \, A$

Solution

(D) વર્તુળાકાર પ્રવાહ લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર: $B = \frac{\mu_0 i}{2r}$ છે.
આપેલ કિંમતો: $B = 12.56 \, T$,$r = 5.2 \times 10^{-11} \, m$,અને $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \, T \cdot m/A$.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$12.56 = \frac{(4\pi \times 10^{-7}) \times i}{2 \times 5.2 \times 10^{-11}}$
$12.56 = \frac{2\pi \times 10^{-7} \times i}{5.2 \times 10^{-11}}$
$\pi \approx 3.14$ લેતા,$2\pi \approx 6.28$ થાય.
$12.56 = \frac{6.28 \times 10^{-7} \times i}{5.2 \times 10^{-11}}$
$i = \frac{12.56 \times 5.2 \times 10^{-11}}{6.28 \times 10^{-7}}$
$i = 2 \times 5.2 \times 10^{-4} \, A$
$i = 10.4 \times 10^{-4} \, A = 1.04 \times 10^{-3} \, A$.
35
EasyMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળના એક ચાપ દ્વારા કેન્દ્ર આગળ આંતરાતો ખૂણો $\frac{\pi}{2}$ છે. તેમાંથી $i$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. તો કેન્દ્ર આગળ ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$\frac{\mu_0 i}{2R}$
B
$\frac{\mu_0 i}{8R}$
C
$\frac{\mu_0 i}{4R}$
D
$\frac{2\mu_0 i}{5R}$

Solution

(B) $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અને $i$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેવડાવતા વર્તુળાકાર ચાપ દ્વારા કેન્દ્ર આગળ આંતરાતા $\theta$ (રેડિયનમાં) ખૂણાને કારણે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$B = \frac{\mu_0 i \theta}{4\pi R}$
અહીં આપેલ ખૂણો $\theta = \frac{\pi}{2}$ હોવાથી,આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા:
$B = \frac{\mu_0 i}{4\pi R} \times \frac{\pi}{2}$
આ પદનું સાદું રૂપ આપતા:
$B = \frac{\mu_0 i}{8R}$
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
36
EasyMCQ
પ્રવાહ ધરાવતા લાંબા સીધા તારથી $10\, cm$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $0.04\, T$ છે. $40\, cm$ ના અંતરે,ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે....$T$
A
$0.01$
B
$0.02$
C
$0.08$
D
$0.16$

Solution

(A) લાંબા સીધા પ્રવાહધારિત તારથી $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે $B \propto \frac{1}{r}$.
તેથી,આપણે ગુણોત્તરને $\frac{B_1}{B_2} = \frac{r_2}{r_1}$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
અહીં $B_1 = 0.04\, T$,$r_1 = 10\, cm$,અને $r_2 = 40\, cm$ આપેલ છે.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{0.04}{B_2} = \frac{40}{10}$.
$\frac{0.04}{B_2} = 4$.
$B_2 = \frac{0.04}{4} = 0.01\, T$.
37
MediumMCQ
એક સમાન તારને $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળના સ્વરૂપમાં વાળવામાં આવે છે. આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $I$ જેટલો પ્રવાહ $A$ આગળ દાખલ થાય છે અને $C$ આગળ બહાર નીકળે છે. જો $ABC$ ની લંબાઈ $ADC$ ની લંબાઈ કરતા અડધી હોય,તો કેન્દ્ર $O$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
Question diagram
A
શૂન્ય
B
$\frac{\mu_0 I}{2R}$
C
$\frac{\mu_0 I}{4R}$
D
$\frac{\mu_0 I}{6R}$

Solution

(A) ધારો કે બે ચાપની લંબાઈ $l_1$ (ચાપ $ABC$) અને $l_2$ (ચાપ $ADC$) છે. આ ચાપના અવરોધ $R_1 = \rho \frac{l_1}{A_{cross}}$ અને $R_2 = \rho \frac{l_2}{A_{cross}}$ છે.
આ ચાપ સમાંતર હોવાથી,તેમની વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત સમાન છે: $V = I_1 R_1 = I_2 R_2$.
આનો અર્થ એ થાય કે $I_1 l_1 = I_2 l_2$,અથવા $\frac{I_1}{I_2} = \frac{l_2}{l_1}$.
$i$ પ્રવાહ ધરાવતી $l$ લંબાઈની ચાપને કારણે કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 i \theta}{4\pi R} = \frac{\mu_0 i l}{4\pi R^2}$ છે.
બે ચાપ માટે,ચુંબકીય ક્ષેત્રો $B_1 = \frac{\mu_0 I_1 l_1}{4\pi R^2}$ અને $B_2 = \frac{\mu_0 I_2 l_2}{4\pi R^2}$ છે.
$I_1 l_1 = I_2 l_2$ હોવાથી,$B_1 = B_2$ મળે છે.
પ્રવાહો કેન્દ્રની આસપાસ વિરુદ્ધ દિશામાં વહે છે,તેથી બે ચાપ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રો વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે.
તેથી,કેન્દ્ર પર પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{net} = |B_1 - B_2| = 0$ થાય છે.
38
EasyMCQ
પ્રવાહ વહેતા લાંબા સીધા તારને કારણે કોઈપણ બિંદુએ ચુંબકીય પ્રેરણ
A
તારથી અંતરના સમપ્રમાણમાં હોય છે
B
તારથી અંતરના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે
C
તારથી અંતરના વર્ગના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે
D
અંતર પર આધાર રાખતું નથી

Solution

(B) $i$ પ્રવાહ વહેતા લાંબા સીધા તારથી $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 i}{2\pi r}$
આ સમીકરણ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ચુંબકીય પ્રેરણ $B$ એ તારથી અંતર $r$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે $(B \propto \frac{1}{r})$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
39
MediumMCQ
પૃથ્વીનું ચુંબકીય પ્રેરણ એક ચોક્કસ બિંદુએ $7 \times 10^{-5} \ Wb/m^2$ છે. આને $5 \ cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર વાહક લૂપના કેન્દ્રમાં ઉદ્ભવતા ચુંબકીય પ્રેરણ દ્વારા નાબૂદ કરવાનું છે. લૂપમાં જરૂરી પ્રવાહ......$A$ છે.
A
$0.56$
B
$5.6$
C
$0.28$
D
$2.8$

Solution

(B) વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્રમાં ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સૂત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2R}$ છે.
આપેલ છે કે,$B = 7 \times 10^{-5} \ Wb/m^2$ અને $R = 5 \ cm = 0.05 \ m$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\frac{\mu_0}{4\pi} = 10^{-7} \ T \cdot m/A$,તેથી $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \ T \cdot m/A$.
કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$7 \times 10^{-5} = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times I}{2 \times 0.05}$
$7 \times 10^{-5} = \frac{2\pi \times 10^{-7} \times I}{0.05}$
$I = \frac{7 \times 10^{-5} \times 0.05}{2 \times 3.14159 \times 10^{-7}}$
$I = \frac{0.35 \times 10^{-5}}{6.283 \times 10^{-7}} = \frac{35}{6.283} \approx 5.57 \ A \approx 5.6 \ A$.
40
EasyMCQ
$0.1\, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતી અને $1000$ આંટાવાળી વર્તુળાકાર કોઈલમાંથી $0.1\, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય,તો કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$2 \times 10^{-1}\,T$
B
$4.31 \times 10^{-2}\,T$
C
$6.28 \times 10^{-4}\,T$
D
$9.81 \times 10^{-4}\,T$

Solution

(C) વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ શોધવાનું સૂત્ર: $B = \frac{\mu_0 Ni}{2r}$ છે.
આપેલ કિંમતો:
આંટાની સંખ્યા $N = 1000$
વિદ્યુતપ્રવાહ $i = 0.1\, A$
ત્રિજ્યા $r = 0.1\, m$
શૂન્યાવકાશની પરમિએબિલિટી $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7}\, T\cdot m/A$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 1000 \times 0.1}{2 \times 0.1}$
$B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 100}{0.2}$
$B = 2\pi \times 10^{-4}\, T$
$\pi \approx 3.14$ લેતા:
$B = 2 \times 3.14 \times 10^{-4} = 6.28 \times 10^{-4}\, T$.
41
MediumMCQ
$50$ આંટા,$0.5\, m$ ત્રિજ્યા અને $2\, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતી કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$0.5 \times 10^{-5}\,T$
B
$1.25 \times 10^{-4}\,T$
C
$3 \times 10^{-5}\,T$
D
$4 \times 10^{-5}\,T$

Solution

(B) વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર: $B = \frac{\mu_0 Ni}{2r}$ છે.
આપેલ કિંમતો:
આંટાની સંખ્યા $N = 50$
ત્રિજ્યા $r = 0.5\, m$
વિદ્યુતપ્રવાહ $i = 2\, A$
શૂન્યાવકાશની પરમિયેબિલિટી $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7}\, T\cdot m/A$.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$B = \frac{(4\pi \times 10^{-7}) \times 50 \times 2}{2 \times 0.5}$
$B = \frac{4 \times 3.14159 \times 10^{-7} \times 100}{1}$
$B = 12.566 \times 10^{-5} = 1.2566 \times 10^{-4}\, T$.
નજીકના વિકલ્પ મુજબ,જવાબ $1.25 \times 10^{-4}\, T$ મળે છે.
42
EasyMCQ
એક વર્તુળાકાર ગૂંચળું $A$ ની ત્રિજ્યા $R$ છે અને તેમાંથી વહેતો પ્રવાહ $I$ છે. બીજું વર્તુળાકાર ગૂંચળું $B$ ની ત્રિજ્યા $2R$ છે અને તેમાંથી વહેતો પ્રવાહ $2I$ છે. વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રોનો ગુણોત્તર $(B_A : B_B)$ કેટલો થશે ($:1$ માં)?
A
$4$
B
$2$
C
$3$
D
$1$

Solution

(D) $I$ પ્રવાહ અને $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સૂત્ર: $B = \frac{\mu_0 I}{2R}$ છે.
ગૂંચળા $A$ માટે: $B_A = \frac{\mu_0 I}{2R}$.
ગૂંચળા $B$ માટે: $B_B = \frac{\mu_0 (2I)}{2(2R)} = \frac{\mu_0 I}{2R}$.
બંનેની સરખામણી કરતા,આપણને $B_A = B_B$ મળે છે.
તેથી,ગુણોત્તર $B_A : B_B = 1:1$ થાય છે.
43
MediumMCQ
$i$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા લાંબા સીધા તારથી $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $0.4 \ T$ છે. તો $2r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે ($T$ માં)?
A
$0.2$
B
$0.8$
C
$0.1$
D
$1.6$

Solution

(A) લાંબા સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારથી $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર $B = \frac{\mu_0 i}{2\pi r}$ છે.
આ સૂત્ર પરથી સ્પષ્ટ છે કે ચુંબકીય ક્ષેત્ર અંતરના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $B \propto \frac{1}{r}$.
ધારો કે $r_1 = r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = 0.4 \ T$ છે.
આપણે $r_2 = 2r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2$ શોધવાનું છે.
વ્યસ્ત પ્રમાણના સંબંધ $B_1 r_1 = B_2 r_2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$0.4 \times r = B_2 \times (2r)$.
$B_2 = \frac{0.4 \times r}{2r} = 0.2 \ T$.
44
EasyMCQ
પ્રવાહ ધારિત વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હોય છે?
A
$\frac{\mu_0 ni}{2r}$
B
$\frac{\mu_0}{2\pi} \cdot \frac{ni}{r}$
C
$\frac{\mu_0 ni}{4r}$
D
$\mu_0 ni$

Solution

(A) $n$ આંટા ધરાવતા,$i$ પ્રવાહ વહેતા અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ બાયો-સાવર્ટના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
એક આંટા માટે,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 i}{2r}$ છે.
$n$ આંટા ધરાવતા ગૂંચળા માટે,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = n \times \frac{\mu_0 i}{2r} = \frac{\mu_0 ni}{2r}$ થાય છે.
45
EasyMCQ
$0.5\, mm$ વ્યાસ ધરાવતો એક સીધો તાર જે $1\, A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહન કરે છે,તેને સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ વહન કરતા $1\, mm$ વ્યાસના બીજા તાર દ્વારા બદલવામાં આવે છે. દૂરના બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
અગાઉના મૂલ્ય કરતા બમણી
B
અગાઉના મૂલ્ય કરતા અડધી
C
અગાઉના મૂલ્યના ચોથા ભાગની
D
અપરિવર્તિત

Solution

(D) લાંબા સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારથી $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર $B = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{2i}{r}$ છે.
અહીં,$\mu_0$ એ શૂન્યાવકાશની પરમિયેબિલિટી છે,$i$ એ તારમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ છે,અને $r$ એ તારથી લંબ અંતર છે.
સૂત્ર મુજબ,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ માત્ર વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ અને તારથી અંતર $r$ પર આધાર રાખે છે.
તે તારની ત્રિજ્યા કે વ્યાસથી સ્વતંત્ર છે.
જેથી વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ સમાન રહે છે અને અંતર $r$ દૂરનું બિંદુ હોવાથી,ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા અપરિવર્તિત રહે છે.
46
EasyMCQ
વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તાર તેની આસપાસના વિસ્તારમાં શું ઉત્પન્ન કરે છે?
A
કોઈ ક્ષેત્ર નહીં
B
માત્ર વિદ્યુત ક્ષેત્ર
C
માત્ર ચુંબકીય ક્ષેત્ર
D
વિદ્યુત અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર બંને

Solution

(C) જ્યારે તારમાંથી સ્થાયી વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય,ત્યારે તારની ચોખ્ખી વિદ્યુતભાર ઘનતા શૂન્ય રહે છે કારણ કે તારના કોઈ પણ ભાગમાં દાખલ થતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા તેમાંથી બહાર નીકળતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા જેટલી જ હોય છે.
તાર વિદ્યુતની દ્રષ્ટિએ તટસ્થ હોવાથી,તે તેની આસપાસના વિસ્તારમાં કોઈ વિદ્યુત ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરતું નથી.
જોકે,વિદ્યુતભારોના વહન (વિદ્યુતપ્રવાહ) ને કારણે તારની આસપાસ ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન થાય છે,જે બાયો-સાવર્ટના નિયમ અથવા એમ્પિયરના સર્કિટલ નિયમ દ્વારા સમજાવી શકાય છે.
તેથી,માત્ર ચુંબકીય ક્ષેત્ર અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
47
EasyMCQ
$1\,A$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા લાંબા સીધા તારથી $1\,cm$ દૂર આવેલા બિંદુએ હવામાં ચુંબકીય પ્રેરણ કેટલું હશે?
A
$1 \times 10^{-5}\,T$
B
$2 \times 10^{-5}\,T$
C
$3 \times 10^{-5}\,T$
D
$4 \times 10^{-5}\,T$

Solution

(B) લાંબા સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારથી $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ શોધવાનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0}{4\pi} \times \frac{2i}{r}$
આપેલ છે:
વિદ્યુતપ્રવાહ $i = 1\,A$
અંતર $r = 1\,cm = 10^{-2}\,m$
અચળાંક $\frac{\mu_0}{4\pi} = 10^{-7}\,T\cdot m/A$
કિંમતો મૂકતા:
$B = 10^{-7} \times \frac{2 \times 1}{10^{-2}}$
$B = 2 \times 10^{-7} \times 10^2$
$B = 2 \times 10^{-5}\,T$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
48
DifficultMCQ
$n$ આંટા ધરાવતી અને $2l$ બાજુવાળા ચોરસના આકારમાં વાળેલી,$i$ પ્રવાહ વહેતી કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$\frac{\sqrt{2} \mu_0 n i}{\pi l}$
B
$\frac{\sqrt{2} \mu_0 n i}{2 \pi l}$
C
$\frac{\sqrt{2} \mu_0 n i}{4 \pi l}$
D
$\frac{2 \mu_0 n i}{\pi l}$

Solution

(A) લંબાઈના સીધા તારને કારણે તેના કેન્દ્રથી $r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 i}{4 \pi r} (\sin \theta_1 + \sin \theta_2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$2l$ બાજુવાળા ચોરસ માટે,કેન્દ્રથી બાજુનું અંતર $r = l$ છે. કેન્દ્ર પરના ખૂણાઓ $\theta_1 = \theta_2 = 45^\circ$ છે.
તેથી,એક બાજુને કારણે ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 i}{4 \pi l} (\sin 45^\circ + \sin 45^\circ) = \frac{\sqrt{2} \mu_0 i}{4 \pi l}$ છે.
ચોરસની $4$ બાજુઓ હોવાથી,એક આંટા માટે કુલ ક્ષેત્ર $B = 4 \times B_1 = \frac{\sqrt{2} \mu_0 i}{\pi l}$ થાય.
$n$ આંટા માટે,કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{net} = n \times B = \frac{\sqrt{2} \mu_0 n i}{\pi l}$ થાય.
49
EasyMCQ
બાયોટ-સાવર્ટના નિયમ મુજબ નીચેનામાંથી કયું ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય આપે છે?
A
$\frac{i \Delta l \sin \theta}{r^2}$
B
$\frac{\mu_0}{4\pi} \frac{i \Delta l \sin \theta}{r}$
C
$\frac{\mu_0}{4\pi} \frac{i \Delta l \sin \theta}{r^2}$
D
$\frac{\mu_0}{4\pi} i \Delta l \sin \theta$

Solution

(C) બાયોટ-સાવર્ટના નિયમ મુજબ,$i \Delta l$ જેટલા નાના પ્રવાહ ખંડને કારણે $r$ અંતરે ઉદ્ભવતા ચુંબકીય ક્ષેત્ર $dB$ નું મૂલ્ય નીચે મુજબ છે:
$dB = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{i \Delta l \sin \theta}{r^2}$
જ્યાં $\mu_0$ એ શૂન્યાવકાશની પરમીએબિલિટી છે,$i$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે,$\Delta l$ એ ખંડની લંબાઈ છે,$\theta$ એ પ્રવાહ ખંડ અને સ્થાન સદિશ વચ્ચેનો ખૂણો છે,અને $r$ એ ખંડથી અવલોકન બિંદુ સુધીનું અંતર છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

Moving Charges and Magnetism — Biot-Savart's Law and its application · Frequently Asked Questions

1Are these Moving Charges and Magnetism questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Moving Charges and Magnetism Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.