Gujarati

Scalar or Dot product of two vectors and its applications Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Vector Algebra · Scalar or Dot product of two vectors and its applications

923+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 923 questions in Gujarati

301
MediumMCQ
જો એકમ સદિશ $\vec{a}$ માટે $(\vec{x}-\vec{a}) \cdot (\vec{x}+\vec{a}) = 12$ હોય,તો $|\vec{x}|$ શોધો.
A
$12$
B
$13$
C
$\sqrt{13}$
D
$14$

Solution

(C) આપેલ છે કે $(\vec{x}-\vec{a}) \cdot (\vec{x}+\vec{a}) = 12$.
અદિશ ગુણાકારના વિભાજનના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$\vec{x} \cdot \vec{x} + \vec{x} \cdot \vec{a} - \vec{a} \cdot \vec{x} - \vec{a} \cdot \vec{a} = 12$.
અદિશ ગુણાકાર ક્રમનો નિયમ પાળે છે,તેથી $\vec{x} \cdot \vec{a} = \vec{a} \cdot \vec{x}$,જે એકબીજાને રદ કરશે:
$|\vec{x}|^2 - |\vec{a}|^2 = 12$.
આપેલ છે કે $\vec{a}$ એકમ સદિશ છે,તેથી $|\vec{a}| = 1$ અને $|\vec{a}|^2 = 1$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$|\vec{x}|^2 - 1 = 12$.
$|\vec{x}|^2 = 13$.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,આપણને $|\vec{x}| = \sqrt{13}$ મળે છે.
302
MediumMCQ
જો $\vec{a}=2 \hat{i}+2 \hat{j}+3 \hat{k}, \vec{b}=-\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k}$ અને $\vec{c}=3 \hat{i}+\hat{j}$ એવા સદિશો હોય કે જેથી $\vec{a}+\lambda \vec{b}$ એ $\vec{c}$ ને લંબ હોય,તો $\lambda$ ની કિંમત શોધો.
A
$8$
B
$4$
C
$2$
D
$6$

Solution

(A) આપેલ સદિશો $\vec{a}=2 \hat{i}+2 \hat{j}+3 \hat{k}, \vec{b}=-\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k}$ અને $\vec{c}=3 \hat{i}+\hat{j}$ છે.
સૌ પ્રથમ,સદિશ $\vec{a}+\lambda \vec{b}$ ની ગણતરી કરો:
$\vec{a}+\lambda \vec{b} = (2 \hat{i}+2 \hat{j}+3 \hat{k}) + \lambda(-\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k})$
$= (2-\lambda) \hat{i} + (2+2\lambda) \hat{j} + (3+\lambda) \hat{k}.$
કારણ કે $(\vec{a}+\lambda \vec{b})$ એ $\vec{c}$ ને લંબ છે,તેથી તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થવો જોઈએ:
$(\vec{a}+\lambda \vec{b}) \cdot \vec{c} = 0$
$[(2-\lambda) \hat{i} + (2+2\lambda) \hat{j} + (3+\lambda) \hat{k}] \cdot (3 \hat{i} + \hat{j} + 0 \hat{k}) = 0$
ડોટ ગુણાકારની ગણતરી કરતા:
$3(2-\lambda) + 1(2+2\lambda) + 0(3+\lambda) = 0$
$6 - 3\lambda + 2 + 2\lambda = 0$
$8 - \lambda = 0$
$\lambda = 8.$
303
Easy
સાબિત કરો કે કોઈપણ બે શૂન્યેતર સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ માટે,$|\vec{a}| \vec{b}+|\vec{b}| \vec{a}$ એ $|\vec{a}| \vec{b}-|\vec{b}| \vec{a}$ ને લંબ છે.

Solution

બે સદિશો લંબ છે તેમ દર્શાવવા માટે,તેમનો અદિશ ગુણાકાર (dot product) $0$ હોવો જોઈએ.
ધારો કે $\vec{u} = |\vec{a}| \vec{b}+|\vec{b}| \vec{a}$ અને $\vec{v} = |\vec{a}| \vec{b}-|\vec{b}| \vec{a}$.
અદિશ ગુણાકાર $\vec{u} \cdot \vec{v}$ ની ગણતરી કરીએ:
$\vec{u} \cdot \vec{v} = (|\vec{a}| \vec{b}+|\vec{b}| \vec{a}) \cdot (|\vec{a}| \vec{b}-|\vec{b}| \vec{a})$
અદિશ ગુણાકારના વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$= |\vec{a}|^2 (\vec{b} \cdot \vec{b}) - |\vec{a}||\vec{b}| (\vec{b} \cdot \vec{a}) + |\vec{b}||\vec{a}| (\vec{a} \cdot \vec{b}) - |\vec{b}|^2 (\vec{a} \cdot \vec{a})$
કારણ કે $\vec{a} \cdot \vec{b} = \vec{b} \cdot \vec{a}$ અને $\vec{x} \cdot \vec{x} = |\vec{x}|^2$:
$= |\vec{a}|^2 |\vec{b}|^2 - |\vec{a}||\vec{b}| (\vec{a} \cdot \vec{b}) + |\vec{a}||\vec{b}| (\vec{a} \cdot \vec{b}) - |\vec{b}|^2 |\vec{a}|^2$
$= |\vec{a}|^2 |\vec{b}|^2 - |\vec{a}|^2 |\vec{b}|^2$
$= 0$
અદિશ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,સદિશો $|\vec{a}| \vec{b}+|\vec{b}| \vec{a}$ અને $|\vec{a}| \vec{b}-|\vec{b}| \vec{a}$ એકબીજાને લંબ છે.
304
MediumMCQ
જો $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}$ એકમ સદિશો હોય કે જેથી $\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}=\vec{0}$ થાય,તો $\vec{a} \cdot \vec{b}+\vec{b} \cdot \vec{c}+\vec{c} \cdot \vec{a}$ ની કિંમત શોધો.
A
$3/2$
B
$-3/2$
C
$0$
D
$1$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}$ એકમ સદિશો છે,તેથી $|\vec{a}| = |\vec{b}| = |\vec{c}| = 1$ થાય.
આપણને સમીકરણ $\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}=\vec{0}$ આપેલ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને મળે:
$|\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}|^{2} = |\vec{0}|^{2}$
અદિશ ગુણાકારનું વિસ્તરણ કરતા:
$(\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}) \cdot (\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}) = 0$
$|\vec{a}|^{2} + |\vec{b}|^{2} + |\vec{c}|^{2} + 2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a}) = 0$
માન $|\vec{a}| = |\vec{b}| = |\vec{c}| = 1$ મૂકતા:
$1^{2} + 1^{2} + 1^{2} + 2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a}) = 0$
$3 + 2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a}) = 0$
જરૂરી પદ માટે ઉકેલતા:
$2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a}) = -3$
$\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a} = -\frac{3}{2}$
305
Medium
જો સદિશ $\vec{a}=\vec{0}$ અથવા $\vec{b}=\vec{0}$ હોય,તો $\vec{a} \cdot \vec{b}=0$ થાય. પરંતુ તેનું પ્રતીપ વિધાન સાચું હોવું જરૂરી નથી. ઉદાહરણ આપીને તમારા જવાબનું સમર્થન કરો.

Solution

(N/A) ધારો કે $\vec{a}=2 \hat{i}+4 \hat{j}+3 \hat{k}$ અને $\vec{b}=3 \hat{i}+3 \hat{j}-6 \hat{k}$ છે.
તેથી,તેમનો અદિશ ગુણાકાર:
$\vec{a} \cdot \vec{b}=(2)(3)+(4)(3)+(3)(-6)=6+12-18=0$ થાય છે.
હવે આપણે તેમના માન (magnitude) જોઈએ:
$|\vec{a}|=\sqrt{2^{2}+4^{2}+3^{2}}=\sqrt{4+16+9}=\sqrt{29} \neq 0.$
$|\vec{b}|=\sqrt{3^{2}+3^{2}+(-6)^{2}}=\sqrt{9+9+36}=\sqrt{54} \neq 0.$
અહીં $\vec{a} \cdot \vec{b}=0$ છે પરંતુ $\vec{a} \neq \vec{0}$ અને $\vec{b} \neq \vec{0}$ છે,તેથી આપેલ વિધાનનું પ્રતીપ વિધાન સાચું હોવું જરૂરી નથી.
306
MediumMCQ
જો ત્રિકોણ $ABC$ ના શિરોબિંદુઓ $A, B, C$ અનુક્રમે $(1,2,3), (-1,0,0), (0,1,2)$ હોય,તો $\angle ABC$ શોધો. $[\angle ABC \text{ એ સદિશો } \overrightarrow{BA} \text{ અને } \overrightarrow{BC} \text{ વચ્ચેનો ખૂણો છે}]$.
A
$\cos^{-1}\left(\frac{10}{\sqrt{102}}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{5}{\sqrt{102}}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{102}}\right)$
D
$\cos^{-1}\left(\frac{10}{\sqrt{17}}\right)$

Solution

(A) $\triangle ABC$ ના શિરોબિંદુઓ $A(1,2,3), B(-1,0,0),$ અને $C(0,1,2)$ આપેલા છે.
$\angle ABC$ એ સદિશો $\overrightarrow{BA}$ અને $\overrightarrow{BC}$ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
$\overrightarrow{BA} = (1 - (-1))\hat{i} + (2 - 0)\hat{j} + (3 - 0)\hat{k} = 2\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$.
$\overrightarrow{BC} = (0 - (-1))\hat{i} + (1 - 0)\hat{j} + (2 - 0)\hat{k} = \hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k}$.
$\overrightarrow{BA} \cdot \overrightarrow{BC} = (2)(1) + (2)(1) + (3)(2) = 2 + 2 + 6 = 10$.
$|\overrightarrow{BA}| = \sqrt{2^2 + 2^2 + 3^2} = \sqrt{4 + 4 + 9} = \sqrt{17}$.
$|\overrightarrow{BC}| = \sqrt{1^2 + 1^2 + 2^2} = \sqrt{1 + 1 + 4} = \sqrt{6}$.
ડોટ પ્રોડક્ટના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\cos(\angle ABC) = \frac{\overrightarrow{BA} \cdot \overrightarrow{BC}}{|\overrightarrow{BA}| |\overrightarrow{BC}|} = \frac{10}{\sqrt{17} \times \sqrt{6}} = \frac{10}{\sqrt{102}}$.
તેથી,$\angle ABC = \cos^{-1}\left(\frac{10}{\sqrt{102}}\right)$.
307
Medium
દર્શાવો કે સદિશો $2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k}, \hat{i}-3 \hat{j}-5 \hat{k}$ અને $3 \hat{i}-4 \hat{j}-4 \hat{k}$ એ કાટકોણ ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ બનાવે છે.

Solution

ધારો કે બિંદુઓ $A, B,$ અને $C$ ના સ્થાન સદિશો $\overrightarrow{OA} = 2 \hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$,$\overrightarrow{OB} = \hat{i} - 3 \hat{j} - 5 \hat{k}$,અને $\overrightarrow{OC} = 3 \hat{i} - 4 \hat{j} - 4 \hat{k}$ છે.
$\Delta ABC$ ની બાજુઓ દર્શાવતા સદિશો નીચે મુજબ છે:
$\overrightarrow{AB} = \overrightarrow{OB} - \overrightarrow{OA} = (1-2) \hat{i} + (-3+1) \hat{j} + (-5-1) \hat{k} = -\hat{i} - 2 \hat{j} - 6 \hat{k}$
$\overrightarrow{BC} = \overrightarrow{OC} - \overrightarrow{OB} = (3-1) \hat{i} + (-4+3) \hat{j} + (-4+5) \hat{k} = 2 \hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$
$\overrightarrow{AC} = \overrightarrow{OC} - \overrightarrow{OA} = (3-2) \hat{i} + (-4+1) \hat{j} + (-4-1) \hat{k} = \hat{i} - 3 \hat{j} - 5 \hat{k}$
હવે,બાજુઓના માનના વર્ગની ગણતરી કરીએ:
$|\overrightarrow{AB}|^2 = (-1)^2 + (-2)^2 + (-6)^2 = 1 + 4 + 36 = 41$
$|\overrightarrow{BC}|^2 = (2)^2 + (-1)^2 + (1)^2 = 4 + 1 + 1 = 6$
$|\overrightarrow{AC}|^2 = (1)^2 + (-3)^2 + (-5)^2 = 1 + 9 + 25 = 35$
અહીં $|\overrightarrow{BC}|^2 + |\overrightarrow{AC}|^2 = 6 + 35 = 41 = |\overrightarrow{AB}|^2$ હોવાથી,બાજુઓ પાયથાગોરસના પ્રમેયનું પાલન કરે છે.
તેથી,$\Delta ABC$ એ કાટકોણ ત્રિકોણ છે.
308
EasyMCQ
$\vec{r}=3 \hat{i}+2 \hat{j}-4 \hat{k}+\lambda(\hat{i}+2 \hat{j}+2 \hat{k})$ અને $\vec{r}=5 \hat{i}-2 \hat{j}+\mu(3 \hat{i}+2 \hat{j}+6 \hat{k})$ દ્વારા આપવામાં આવેલી રેખાઓની જોડી વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\theta=\cos ^{-1}\left(\frac{19}{21}\right)$
B
$\theta=\cos ^{-1}\left(\frac{17}{21}\right)$
C
$\theta=\cos ^{-1}\left(\frac{11}{21}\right)$
D
$\theta=\cos ^{-1}\left(\frac{13}{21}\right)$

Solution

(A) આપેલ રેખાઓ $\vec{r} = \vec{a}_1 + \lambda \vec{b}_1$ અને $\vec{r} = \vec{a}_2 + \mu \vec{b}_2$ સ્વરૂપમાં છે.
અહીં,$\vec{b}_1 = \hat{i} + 2 \hat{j} + 2 \hat{k}$ અને $\vec{b}_2 = 3 \hat{i} + 2 \hat{j} + 6 \hat{k}$ છે.
બે રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\cos \theta = \left| \frac{\vec{b}_1 \cdot \vec{b}_2}{|\vec{b}_1| |\vec{b}_2|} \right|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ,ડોટ પ્રોડક્ટની ગણતરી કરો: $\vec{b}_1 \cdot \vec{b}_2 = (1)(3) + (2)(2) + (2)(6) = 3 + 4 + 12 = 19$.
આગળ,માન (magnitudes) ની ગણતરી કરો: $|\vec{b}_1| = \sqrt{1^2 + 2^2 + 2^2} = \sqrt{1 + 4 + 4} = \sqrt{9} = 3$.
$|\vec{b}_2| = \sqrt{3^2 + 2^2 + 6^2} = \sqrt{9 + 4 + 36} = \sqrt{49} = 7$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા: $\cos \theta = \left| \frac{19}{3 \times 7} \right| = \frac{19}{21}$.
તેથી,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{19}{21}\right)$.
309
MediumMCQ
રેખાઓ $l_{1}$ અને $l_{2}$ વચ્ચેનું અંતર શોધો જે $\vec{r}=\hat{i}+2 \hat{j}-4 \hat{k}+\lambda(2 \hat{i}+3 \hat{j}+6 \hat{k})$ અને $\vec{r}=3 \hat{i}+3 \hat{j}-5 \hat{k}+\mu(2 \hat{i}+3 \hat{j}+6 \hat{k})$ દ્વારા આપવામાં આવેલ છે.
A
$\frac{\sqrt{293}}{7}$
B
$\frac{\sqrt{293}}{8}$
C
$\frac{\sqrt{293}}{9}$
D
$\frac{\sqrt{293}}{6}$

Solution

(A) આ બે રેખાઓ સમાંતર છે કારણ કે તેમના દિશા સદિશો સમાન છે,$\vec{b} = 2\hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k}$.
આપણી પાસે $\vec{a}_{1} = \hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k}$ અને $\vec{a}_{2} = 3\hat{i} + 3\hat{j} - 5\hat{k}$ છે.
બે સમાંતર રેખાઓ વચ્ચેનું અંતર $d = \frac{|\vec{b} \times (\vec{a}_{2} - \vec{a}_{1})|}{|\vec{b}|}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
પ્રથમ,$\vec{a}_{2} - \vec{a}_{1} = (3-1)\hat{i} + (3-2)\hat{j} + (-5 - (-4))\hat{k} = 2\hat{i} + \hat{j} - \hat{k}$ ગણો.
ત્યારબાદ,ક્રોસ પ્રોડક્ટ $\vec{b} \times (\vec{a}_{2} - \vec{a}_{1}) = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 3 & 6 \\ 2 & 1 & -1 \end{vmatrix} = \hat{i}(-3-6) - \hat{j}(-2-12) + \hat{k}(2-6) = -9\hat{i} + 14\hat{j} - 4\hat{k}$ ગણો.
તેનું માન $|\vec{b} \times (\vec{a}_{2} - \vec{a}_{1})| = \sqrt{(-9)^2 + 14^2 + (-4)^2} = \sqrt{81 + 196 + 16} = \sqrt{293}$ છે.
$\vec{b}$ નું માન $|\vec{b}| = \sqrt{2^2 + 3^2 + 6^2} = \sqrt{4 + 9 + 36} = \sqrt{49} = 7$ છે.
આમ,અંતર $d = \frac{\sqrt{293}}{7}$ છે.
310
MediumMCQ
નીચેની રેખાઓની જોડી વચ્ચેનો ખૂણો શોધો:
$\vec{r}=2 \hat{i}-5 \hat{j}+\hat{k}+\lambda(3 \hat{i}+2 \hat{j}+6 \hat{k})$ અને
$\vec{r}=7 \hat{i}-6 \hat{k}+\mu(\hat{i}+2 \hat{j}+2 \hat{k})$
A
$Q=\cos ^{-1}\left(\frac{19}{21}\right)$
B
$Q=\cos ^{-1}\left(\frac{19}{21}\right)$
C
$Q=\cos ^{-1}\left(\frac{19}{21}\right)$
D
$Q=\cos ^{-1}\left(\frac{19}{21}\right)$

Solution

(A) ધારો કે $Q$ એ આપેલી રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
આપેલી રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો શોધવાનું સૂત્ર,$\cos Q = \left| \frac{\vec{b}_{1} \cdot \vec{b}_{2}}{|\vec{b}_{1}| |\vec{b}_{2}|} \right|$ છે.
આપેલી રેખાઓ અનુક્રમે $\vec{b}_{1} = 3 \hat{i} + 2 \hat{j} + 6 \hat{k}$ અને $\vec{b}_{2} = \hat{i} + 2 \hat{j} + 2 \hat{k}$ સદિશોને સમાંતર છે.
સદિશોના માન શોધો:
$|\vec{b}_{1}| = \sqrt{3^{2} + 2^{2} + 6^{2}} = \sqrt{9 + 4 + 36} = \sqrt{49} = 7$.
$|\vec{b}_{2}| = \sqrt{1^{2} + 2^{2} + 2^{2}} = \sqrt{1 + 4 + 4} = \sqrt{9} = 3$.
સદિશોનો અદિશ ગુણાકાર શોધો:
$\vec{b}_{1} \cdot \vec{b}_{2} = (3 \hat{i} + 2 \hat{j} + 6 \hat{k}) \cdot (\hat{i} + 2 \hat{j} + 2 \hat{k})$
$= (3 \times 1) + (2 \times 2) + (6 \times 2) = 3 + 4 + 12 = 19$.
કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$\cos Q = \frac{19}{7 \times 3} = \frac{19}{21}$.
તેથી,$Q = \cos ^{-1}\left(\frac{19}{21}\right)$.
311
MediumMCQ
નીચેની રેખાઓની જોડી વચ્ચેનો ખૂણો શોધો:
$\vec{r}=3 \hat{i}+\hat{j}-2 \hat{k}+\lambda(\hat{i}-\hat{j}-2 \hat{k})$ અને
$\vec{r}=2 \hat{i}-\hat{j}-56 \hat{k}+\mu(3 \hat{i}-5 \hat{j}-4 \hat{k})$
A
$Q=\cos^{-1}\left(\frac{8}{5\sqrt{3}}\right)$
B
$Q=\cos^{-1}\left(\frac{4}{5\sqrt{3}}\right)$
C
$Q=\cos^{-1}\left(\frac{2}{5\sqrt{3}}\right)$
D
$Q=\cos^{-1}\left(\frac{1}{5\sqrt{3}}\right)$

Solution

(A) આપેલ રેખાઓ અનુક્રમે સદિશો $\vec{b}_{1}=\hat{i}-\hat{j}-2\hat{k}$ અને $\vec{b}_{2}=3\hat{i}-5\hat{j}-4\hat{k}$ ને સમાંતર છે.
પ્રથમ,સદિશોના માન શોધો:
$|\vec{b}_{1}|=\sqrt{(1)^{2}+(-1)^{2}+(-2)^{2}}=\sqrt{1+1+4}=\sqrt{6}$
$|\vec{b}_{2}|=\sqrt{(3)^{2}+(-5)^{2}+(-4)^{2}}=\sqrt{9+25+16}=\sqrt{50}=5\sqrt{2}$
હવે,ડોટ પ્રોડક્ટ $\vec{b}_{1} \cdot \vec{b}_{2}$ શોધો:
$\vec{b}_{1} \cdot \vec{b}_{2} = (1)(3) + (-1)(-5) + (-2)(-4) = 3 + 5 + 8 = 16$
રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $Q$ નીચે મુજબ મળે છે:
$\cos Q = \frac{|\vec{b}_{1} \cdot \vec{b}_{2}|}{|\vec{b}_{1}| |\vec{b}_{2}|}$
કિંમતો મૂકતા:
$\cos Q = \frac{16}{\sqrt{6} \cdot 5\sqrt{2}} = \frac{16}{\sqrt{2} \cdot \sqrt{3} \cdot 5\sqrt{2}} = \frac{16}{5 \cdot 2 \cdot \sqrt{3}} = \frac{16}{10\sqrt{3}} = \frac{8}{5\sqrt{3}}$
તેથી,$Q = \cos^{-1}\left(\frac{8}{5\sqrt{3}}\right)$.
312
EasyMCQ
જેની દિશા ગુણોત્તર $a, b, c$ અને $b-c, c-a, a-b$ હોય તેવી રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો. ($^{\circ}$ માં)
A
$0$
B
$45$
C
$60$
D
$90$

Solution

(D) ધારો કે બે રેખાઓના દિશા ગુણોત્તર $l_1 = (a, b, c)$ અને $l_2 = (b-c, c-a, a-b)$ છે.
બે રેખાઓ જેના દિશા ગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ નીચે મુજબ મળે છે: $\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$.
દિશા ગુણોત્તરનો ડોટ ગુણાકાર ગણો:
$a(b-c) + b(c-a) + c(a-b) = ab - ac + bc - ba + ca - cb = 0$.
અહીં ડોટ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,સૂત્રનો અંશ $0$ થશે.
તેથી,$\cos \theta = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\theta = 90^{\circ}$.
313
Difficult
જો $l_{1}, m_{1}, n_{1}; l_{2}, m_{2}, n_{2}; l_{3}, m_{3}, n_{3}$ એ ત્રણ પરસ્પર લંબ રેખાઓની દિકકોસાઇન હોય,તો સાબિત કરો કે જે રેખાની દિકકોસાઇન $l_{1}+l_{2}+l_{3}, m_{1}+m_{2}+m_{3}, n_{1}+n_{2}+n_{3}$ ના પ્રમાણમાં હોય,તે તેમની સાથે સમાન ખૂણા બનાવે છે.

Solution

(N/A) ધારો કે $\vec{a} = l_{1}\hat{i} + m_{1}\hat{j} + n_{1}\hat{k}$,$\vec{b} = l_{2}\hat{i} + m_{2}\hat{j} + n_{2}\hat{k}$,અને $\vec{c} = l_{3}\hat{i} + m_{3}\hat{j} + n_{3}\hat{k}$ એ ત્રણ પરસ્પર લંબ રેખાઓની દિશામાં એકમ સદિશો છે.
ધારો કે $\vec{d} = (l_{1}+l_{2}+l_{3})\hat{i} + (m_{1}+m_{2}+m_{3})\hat{j} + (n_{1}+n_{2}+n_{3})\hat{k} = \vec{a} + \vec{b} + \vec{c}$.
ધારો કે $\alpha, \beta, \gamma$ એ $\vec{d}$ અને અનુક્રમે $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}$ વચ્ચેના ખૂણા છે.
તો $\cos \alpha = \frac{\vec{a} \cdot \vec{d}}{|\vec{a}| |\vec{d}|} = \frac{\vec{a} \cdot (\vec{a} + \vec{b} + \vec{c})}{|\vec{d}|} = \frac{\vec{a} \cdot \vec{a} + \vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{a} \cdot \vec{c}}{|\vec{d}|}$.
રેખાઓ પરસ્પર લંબ હોવાથી,$\vec{a} \cdot \vec{b} = 0$,$\vec{a} \cdot \vec{c} = 0$,અને $\vec{a} \cdot \vec{a} = 1$.
આમ,$\cos \alpha = \frac{1}{|\vec{d}|}$.
તે જ રીતે,$\cos \beta = \frac{\vec{b} \cdot (\vec{a} + \vec{b} + \vec{c})}{|\vec{d}|} = \frac{1}{|\vec{d}|}$ અને $\cos \gamma = \frac{\vec{c} \cdot (\vec{a} + \vec{b} + \vec{c})}{|\vec{d}|} = \frac{1}{|\vec{d}|}$.
ચૂકી $\cos \alpha = \cos \beta = \cos \gamma$,તેથી $\alpha = \beta = \gamma$. આમ,આ રેખા ત્રણ પરસ્પર લંબ રેખાઓ સાથે સમાન ખૂણા બનાવે છે.
314
MediumMCQ
ધારો કે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ એવા છે કે જેથી $|\vec{a}|=3$ અને $|\vec{b}|=\frac{\sqrt{2}}{3}$ થાય. તો $\vec{a} \times \vec{b}$ એકમ સદિશ હોય,જો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો હોય?
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{6}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $|\vec{a}|=3$ અને $|\vec{b}|=\frac{\sqrt{2}}{3}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે ક્રોસ પ્રોડક્ટનું માન $|\vec{a} \times \vec{b}| = |\vec{a}| |\vec{b}| \sin \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\theta$ એ $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
કારણ કે $\vec{a} \times \vec{b}$ એક એકમ સદિશ છે,તેનું માન $1$ હોવું જોઈએ,એટલે કે $|\vec{a} \times \vec{b}| = 1$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે:
$3 \times \frac{\sqrt{2}}{3} \times \sin \theta = 1$
$\sqrt{2} \sin \theta = 1$
$\sin \theta = \frac{1}{\sqrt{2}}$
કારણ કે $\sin \theta = \frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી ખૂણો $\theta = \frac{\pi}{4}$ થાય.
આમ,જો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{4}$ હોય,તો $\vec{a} \times \vec{b}$ એક એકમ સદિશ બને છે.
315
Medium
જો $\hat{i}+\hat{j}+\hat{k}, 2 \hat{i}+5 \hat{j}, 3 \hat{i}+2 \hat{j}-3 \hat{k}$ અને $\hat{i}-6 \hat{j}-\hat{k}$ એ અનુક્રમે બિંદુઓ $A, B, C$ અને $D$ ના સ્થાન સદિશો હોય,તો $\overrightarrow{AB}$ અને $\overrightarrow{CD}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો. સાબિત કરો કે $\overrightarrow{AB}$ અને $\overrightarrow{CD}$ સમરેખ છે.

Solution

(D) ધારો કે $\theta$ એ $\overrightarrow{AB}$ અને $\overrightarrow{CD}$ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
પ્રથમ,સદિશોની ગણતરી કરો:
$\overrightarrow{AB} = (2\hat{i} + 5\hat{j}) - (\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}) = \hat{i} + 4\hat{j} - \hat{k}$
$\overrightarrow{CD} = (\hat{i} - 6\hat{j} - \hat{k}) - (3\hat{i} + 2\hat{j} - 3\hat{k}) = -2\hat{i} - 8\hat{j} + 2\hat{k}$
માન (magnitudes) ની ગણતરી કરો:
$|\overrightarrow{AB}| = \sqrt{1^2 + 4^2 + (-1)^2} = \sqrt{1 + 16 + 1} = \sqrt{18} = 3\sqrt{2}$
$|\overrightarrow{CD}| = \sqrt{(-2)^2 + (-8)^2 + 2^2} = \sqrt{4 + 64 + 4} = \sqrt{72} = 6\sqrt{2}$
અદિશ ગુણાકાર (dot product) ની ગણતરી કરો:
$\overrightarrow{AB} \cdot \overrightarrow{CD} = (1)(-2) + (4)(-8) + (-1)(2) = -2 - 32 - 2 = -36$
ખૂણા $\cos \theta$ ની ગણતરી કરો:
$\cos \theta = \frac{\overrightarrow{AB} \cdot \overrightarrow{CD}}{|\overrightarrow{AB}| |\overrightarrow{CD}|} = \frac{-36}{(3\sqrt{2})(6\sqrt{2})} = \frac{-36}{18 \times 2} = \frac{-36}{36} = -1$
$\cos \theta = -1$ હોવાથી,$\theta = \pi$ મળે છે.
સદિશો વચ્ચેનો ખૂણો $\pi$ હોવાથી,સદિશો સમરેખ છે (ખાસ કરીને,તેઓ વિરુદ્ધ દિશામાં છે). વૈકલ્પિક રીતે,$\overrightarrow{CD} = -2(\hat{i} + 4\hat{j} - \hat{k}) = -2\overrightarrow{AB}$,જે સાબિત કરે છે કે તેઓ સમરેખ છે.
316
MediumMCQ
ધારો કે $\vec{a}, \vec{b}$ અને $\vec{c}$ ત્રણ સદિશો છે કે જેથી $|\vec{a}|=3, |\vec{b}|=4, |\vec{c}|=5$ અને તે દરેક બાકીના બે સદિશોના સરવાળાને લંબ છે. $|\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}|$ શોધો.
A
$5\sqrt{2}$
B
$10\sqrt{2}$
C
$5\sqrt{3}$
D
$25\sqrt{2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\vec{a} \cdot (\vec{b}+\vec{c}) = 0$,$\vec{b} \cdot (\vec{c}+\vec{a}) = 0$,અને $\vec{c} \cdot (\vec{a}+\vec{b}) = 0$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $|\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}|^2 = (\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}) \cdot (\vec{a}+\vec{b}+\vec{c})$.
આનું વિસ્તરણ કરતા:
$|\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}|^2 = |\vec{a}|^2 + |\vec{b}|^2 + |\vec{c}|^2 + 2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a})$.
આપેલ શરતો પરથી:
$\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{a} \cdot \vec{c} = 0$
$\vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{b} \cdot \vec{a} = 0$
$\vec{c} \cdot \vec{a} + \vec{c} \cdot \vec{b} = 0$
આ ત્રણેય સમીકરણોનો સરવાળો કરતા,આપણને $2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a}) = 0$ મળે છે.
તેથી,$|\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}|^2 = |\vec{a}|^2 + |\vec{b}|^2 + |\vec{c}|^2$.
આપેલ મૂલ્યો મૂકતા:
$|\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}|^2 = 3^2 + 4^2 + 5^2 = 9 + 16 + 25 = 50$.
તેથી,$|\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}| = \sqrt{50} = 5\sqrt{2}$.
317
MediumMCQ
ત્રણ સદિશો $\vec{a}, \vec{b}$ અને $\vec{c}$ એ શરત $\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}=\vec{0}$ નું પાલન કરે છે. જો $|\vec{a}|=1, |\vec{b}|=4$ અને $|\vec{c}|=2$ હોય,તો $\mu=\vec{a} \cdot \vec{b}+\vec{b} \cdot \vec{c}+\vec{c} \cdot \vec{a}$ ની કિંમત શોધો.
A
$-\frac{29}{2}$
B
$-\frac{21}{2}$
C
$-\frac{25}{2}$
D
$-\frac{27}{2}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}=\vec{0}.$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને મળે $(\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}) \cdot (\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}) = 0.$
ડોટ પ્રોડક્ટનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને મળે $|\vec{a}|^2 + |\vec{b}|^2 + |\vec{c}|^2 + 2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a}) = 0.$
આપેલ મૂલ્યો $|\vec{a}|=1, |\vec{b}|=4, |\vec{c}|=2$ મૂકતા:
$1^2 + 4^2 + 2^2 + 2\mu = 0.$
$1 + 16 + 4 + 2\mu = 0.$
$21 + 2\mu = 0.$
$2\mu = -21.$
$\mu = -\frac{21}{2}.$
318
Medium
જો પરસ્પર લંબ એકમ સદિશો $\hat{i}, \hat{j}$ અને $\hat{k}$ ની જમણા હાથની પદ્ધતિના સંદર્ભમાં,$\vec{\alpha} = 3\hat{i} - \hat{j}$ અને $\vec{\beta} = 2\hat{i} + \hat{j} - 3\hat{k}$ હોય,તો $\vec{\beta}$ ને $\vec{\beta} = \vec{\beta}_{1} + \vec{\beta}_{2}$ સ્વરૂપમાં દર્શાવો,જ્યાં $\vec{\beta}_{1}$ એ $\vec{\alpha}$ ને સમાંતર છે અને $\vec{\beta}_{2}$ એ $\vec{\alpha}$ ને લંબ છે.

Solution

ધારો કે $\vec{\beta}_{1} = \lambda \vec{\alpha}$,જ્યાં $\lambda$ એક અદિશ છે. તેથી $\vec{\beta}_{1} = 3\lambda \hat{i} - \lambda \hat{j}$.
હવે,$\vec{\beta}_{2} = \vec{\beta} - \vec{\beta}_{1} = (2 - 3\lambda) \hat{i} + (1 + \lambda) \hat{j} - 3\hat{k}$.
કારણ કે $\vec{\beta}_{2}$ એ $\vec{\alpha}$ ને લંબ છે,તેથી $\vec{\alpha} \cdot \vec{\beta}_{2} = 0$ થાય.
$3(2 - 3\lambda) - 1(1 + \lambda) = 0$
$6 - 9\lambda - 1 - \lambda = 0$
$5 - 10\lambda = 0 \implies \lambda = \frac{1}{2}$.
આમ,$\vec{\beta}_{1} = \frac{3}{2}\hat{i} - \frac{1}{2}\hat{j}$ અને $\vec{\beta}_{2} = \frac{1}{2}\hat{i} + \frac{3}{2}\hat{j} - 3\hat{k}$.
319
DifficultMCQ
સદિશ $\hat{i}+\hat{j}+\hat{k}$ નો સદિશો $2 \hat{i}+4 \hat{j}-5 \hat{k}$ અને $\lambda \hat{i}+2 \hat{j}+3 \hat{k}$ ના સરવાળાની દિશામાં એકમ સદિશ સાથેનો અદિશ ગુણાકાર $1$ છે. $\lambda$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) ધારો કે $\vec{a} = \hat{i}+\hat{j}+\hat{k}$.
ધારો કે $\vec{b} = (2 \hat{i}+4 \hat{j}-5 \hat{k}) + (\lambda \hat{i}+2 \hat{j}+3 \hat{k}) = (2+\lambda) \hat{i}+6 \hat{j}-2 \hat{k}$.
$\vec{b}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ $\hat{b} = \frac{\vec{b}}{|\vec{b}|} = \frac{(2+\lambda) \hat{i}+6 \hat{j}-2 \hat{k}}{\sqrt{(2+\lambda)^{2}+6^{2}+(-2)^{2}}} = \frac{(2+\lambda) \hat{i}+6 \hat{j}-2 \hat{k}}{\sqrt{\lambda^{2}+4 \lambda+44}}$.
અદિશ ગુણાકાર $\vec{a} \cdot \hat{b} = 1$.
$\Rightarrow \frac{(2+\lambda)(1) + (6)(1) + (-2)(1)}{\sqrt{\lambda^{2}+4 \lambda+44}} = 1$.
$\Rightarrow \frac{\lambda+6}{\sqrt{\lambda^{2}+4 \lambda+44}} = 1$.
$\Rightarrow \lambda+6 = \sqrt{\lambda^{2}+4 \lambda+44}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(\lambda+6)^{2} = \lambda^{2}+4 \lambda+44$.
$\Rightarrow \lambda^{2}+12 \lambda+36 = \lambda^{2}+4 \lambda+44$.
$\Rightarrow 8 \lambda = 8$.
$\Rightarrow \lambda = 1$.
320
Difficult
જો $\vec{a}, \vec{b}$ અને $\vec{c}$ સમાન માન ધરાવતા પરસ્પર લંબ સદિશો હોય,તો સાબિત કરો કે સદિશ $\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}$ એ $\vec{a}, \vec{b}$ અને $\vec{c}$ સાથે સમાન ખૂણો બનાવે છે.

Solution

કારણ કે $\vec{a}, \vec{b}$ અને $\vec{c}$ પરસ્પર લંબ સદિશો છે,તેથી $\vec{a} \cdot \vec{b} = \vec{b} \cdot \vec{c} = \vec{c} \cdot \vec{a} = 0$ થાય.
આપેલ છે કે $|\vec{a}| = |\vec{b}| = |\vec{c}|$.
ધારો કે સદિશ $\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}$ એ $\vec{a}, \vec{b}$ અને $\vec{c}$ સાથે અનુક્રમે $\theta_{1}, \theta_{2}$ અને $\theta_{3}$ ખૂણો બનાવે છે.
તેથી,$\cos \theta_{1} = \frac{(\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}) \cdot \vec{a}}{|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}| |\vec{a}|} = \frac{\vec{a} \cdot \vec{a} + \vec{b} \cdot \vec{a} + \vec{c} \cdot \vec{a}}{|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}| |\vec{a}|} = \frac{|\vec{a}|^2}{|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}| |\vec{a}|} = \frac{|\vec{a}|}{|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}|}$.
તે જ રીતે,$\cos \theta_{2} = \frac{(\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}) \cdot \vec{b}}{|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}| |\vec{b}|} = \frac{|\vec{b}|}{|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}|}$ અને $\cos \theta_{3} = \frac{(\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}) \cdot \vec{c}}{|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}| |\vec{c}|} = \frac{|\vec{c}|}{|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}|}$.
જેમ કે $|\vec{a}| = |\vec{b}| = |\vec{c}|$,તેથી $\cos \theta_{1} = \cos \theta_{2} = \cos \theta_{3}$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $\theta_{1} = \theta_{2} = \theta_{3}$.
આમ,સદિશ $\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}$ એ $\vec{a}, \vec{b}$ અને $\vec{c}$ સાથે સમાન ખૂણે નમેલો છે.
321
Medium
સાબિત કરો કે $(\vec{a}+\vec{b}) \cdot(\vec{a}+\vec{b})=|\vec{a}|^{2}+|\vec{b}|^{2}$ થાય,જો અને માત્ર જો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ પરસ્પર લંબ હોય,જ્યાં $\vec{a} \neq \vec{0}, \vec{b} \neq \vec{0}$ આપેલ છે.

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $(\vec{a}+\vec{b}) \cdot(\vec{a}+\vec{b})=|\vec{a}|^{2}+|\vec{b}|^{2}$
અદિશ ગુણાકારના વિભાજનના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$\vec{a} \cdot \vec{a} + \vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{a} + \vec{b} \cdot \vec{b} = |\vec{a}|^{2} + |\vec{b}|^{2}$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\vec{a} \cdot \vec{a} = |\vec{a}|^{2}$,$\vec{b} \cdot \vec{b} = |\vec{b}|^{2}$,અને અદિશ ગુણાકાર ક્રમનો નિયમ પાળે છે $(\vec{a} \cdot \vec{b} = \vec{b} \cdot \vec{a})$:
$|\vec{a}|^{2} + 2(\vec{a} \cdot \vec{b}) + |\vec{b}|^{2} = |\vec{a}|^{2} + |\vec{b}|^{2}$
બંને બાજુથી $|\vec{a}|^{2} + |\vec{b}|^{2}$ બાદ કરતા:
$2(\vec{a} \cdot \vec{b}) = 0$
$\vec{a} \cdot \vec{b} = 0$
અહીં $\vec{a} \neq \vec{0}$ અને $\vec{b} \neq \vec{0}$ હોવાથી,બે શૂન્યતર સદિશોનો અદિશ ગુણાકાર શૂન્ય થાય તો જ તેઓ પરસ્પર લંબ હોય. તેથી,$\vec{a} \perp \vec{b}$.
322
EasyMCQ
જો $\theta$ એ બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $\vec{a} \cdot \vec{b} \geq 0$ માત્ર ત્યારે જ થાય જ્યારે
A
$0 < \theta < \pi$
B
$0 < \theta < \frac{\pi}{2}$
C
$0 \leq \theta \leq \frac{\pi}{2}$
D
$0 \leq \theta \leq \pi$

Solution

(C) ધારો કે $\theta$ એ બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
ધારો કે $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ શૂન્યતર સદિશો છે,તેથી તેમના માન $|\vec{a}|$ અને $|\vec{b}|$ ધન છે.
અદિશ ગુણાકારની વ્યાખ્યા મુજબ,$\vec{a} \cdot \vec{b} = |\vec{a}| |\vec{b}| \cos \theta$.
આપેલ છે કે $\vec{a} \cdot \vec{b} \geq 0$,તેથી $|\vec{a}| |\vec{b}| \cos \theta \geq 0$.
કારણ કે $|\vec{a}| > 0$ અને $|\vec{b}| > 0$,તેથી $\cos \theta \geq 0$ થાય.
બે સદિશો વચ્ચેના ખૂણા $\theta$ માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે $0 \leq \theta \leq \pi$.
આ અંતરાલમાં,$\cos \theta \geq 0$ ત્યારે જ થાય જ્યારે $0 \leq \theta \leq \frac{\pi}{2}$.
આમ,$\vec{a} \cdot \vec{b} \geq 0$ ત્યારે થાય જ્યારે $0 \leq \theta \leq \frac{\pi}{2}$.
સાચો જવાબ $C$ છે.
323
MediumMCQ
ધારો કે $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ બે એકમ સદિશો છે અને $\theta$ તેમની વચ્ચેનો ખૂણો છે. તો $\vec{a}+\vec{b}$ એકમ સદિશ હોય જો $\theta =$
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{2\pi}{3}$

Solution

(D) ધારો કે $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ બે એકમ સદિશો છે અને $\theta$ તેમની વચ્ચેનો ખૂણો છે.
તેથી,$|\vec{a}| = |\vec{b}| = 1$.
હવે,$\vec{a}+\vec{b}$ એક એકમ સદિશ છે જો $|\vec{a}+\vec{b}| = 1$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને મળે $|\vec{a}+\vec{b}|^2 = 1^2$.
$(\vec{a}+\vec{b}) \cdot (\vec{a}+\vec{b}) = 1$.
$\vec{a} \cdot \vec{a} + 2(\vec{a} \cdot \vec{b}) + \vec{b} \cdot \vec{b} = 1$.
$|\vec{a}|^2 + 2|\vec{a}||\vec{b}| \cos \theta + |\vec{b}|^2 = 1$.
કારણ કે $|\vec{a}| = 1$ અને $|\vec{b}| = 1$,તેથી $1^2 + 2(1)(1) \cos \theta + 1^2 = 1$.
$1 + 2 \cos \theta + 1 = 1$.
$2 \cos \theta = -1$.
$\cos \theta = -\frac{1}{2}$.
$\cos \theta = -\frac{1}{2}$ હોવાથી,ખૂણો $\theta = \frac{2\pi}{3}$ થાય.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
324
MediumMCQ
$\hat{i} \cdot(\hat{j} \times \hat{k})+\hat{j} \cdot(\hat{i} \times \hat{k})+\hat{k} \cdot(\hat{i} \times \hat{j})$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$1$
B
$0$
C
$-1$
D
$3$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે અક્ષો પરના એકમ સદિશો $\hat{i}, \hat{j}, \hat{k}$ માટે,ક્રોસ પ્રોડક્ટ્સ $\hat{j} \times \hat{k} = \hat{i}$,$\hat{i} \times \hat{k} = -\hat{j}$,અને $\hat{i} \times \hat{j} = \hat{k}$ છે.
આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\hat{i} \cdot(\hat{j} \times \hat{k})+\hat{j} \cdot(\hat{i} \times \hat{k})+\hat{k} \cdot(\hat{i} \times \hat{j})$
$= \hat{i} \cdot \hat{i} + \hat{j} \cdot (-\hat{j}) + \hat{k} \cdot \hat{k}$
$= 1 - \hat{j} \cdot \hat{j} + 1$
$= 1 - 1 + 1$
$= 1$
આમ,સાચો જવાબ $A$ છે.
325
MediumMCQ
જો $\theta$ એ બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો જ્યારે $\theta$ ની કિંમત કેટલી હોય ત્યારે $|\vec{a} \cdot \vec{b}| = |\vec{a} \times \vec{b}|$ થાય?
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$0$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\pi$

Solution

(A) ધારો કે $\theta$ એ બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
ધારો કે $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ શૂન્યતર સદિશો છે,તેથી $|\vec{a}| > 0$ અને $|\vec{b}| > 0$ છે.
આપેલ શરત $|\vec{a} \cdot \vec{b}| = |\vec{a} \times \vec{b}|$ છે.
અદિશ ગુણાકાર અને સદિશ ગુણાકારની વ્યાખ્યા મુજબ,$|\vec{a}||\vec{b}| |\cos \theta| = |\vec{a}||\vec{b}| |\sin \theta|$.
$|\vec{a}|$ અને $|\vec{b}|$ ધન હોવાથી,બંને બાજુને $|\vec{a}||\vec{b}|$ વડે ભાગતા,આપણને $|\cos \theta| = |\sin \theta|$ મળે છે.
આનો અર્થ એ છે કે $|\tan \theta| = 1$.
$\theta$ ની $[0, \pi]$ અંતરાલમાં કિંમત માટે,$\tan \theta = 1$ લેતા $\theta = \frac{\pi}{4}$ મળે છે.
આમ,જ્યારે $\theta = \frac{\pi}{4}$ હોય ત્યારે આ શરત સંતોષાય છે.
સાચો જવાબ $A$ છે.
326
Medium
જો $\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$,$\vec{b} = \hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k}$ અને $\vec{c} = \hat{i} + 3\hat{j} - \hat{k}$ હોય,તો $\lambda$ શોધો જેથી $\vec{a}$ એ $\lambda\vec{b} + \vec{c}$ ને લંબ હોય.

Solution

(D) આપેલ સદિશો $\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$,$\vec{b} = \hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k}$ અને $\vec{c} = \hat{i} + 3\hat{j} - \hat{k}$ છે.
પ્રથમ,સદિશ $\vec{v} = \lambda\vec{b} + \vec{c}$ ની ગણતરી કરો:
$\vec{v} = \lambda(\hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k}) + (\hat{i} + 3\hat{j} - \hat{k})$
$= (\lambda + 1)\hat{i} + (\lambda + 3)\hat{j} - (2\lambda + 1)\hat{k}$.
કારણ કે $\vec{a}$ એ $\vec{v}$ ને લંબ છે,તેથી તેમનો અદિશ ગુણાકાર શૂન્ય હોવો જોઈએ,એટલે કે $\vec{a} \cdot \vec{v} = 0$.
$(2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}) \cdot ((\lambda + 1)\hat{i} + (\lambda + 3)\hat{j} - (2\lambda + 1)\hat{k}) = 0$
$2(\lambda + 1) - 1(\lambda + 3) + 1(-2\lambda - 1) = 0$
$2\lambda + 2 - \lambda - 3 - 2\lambda - 1 = 0$
$-\lambda - 2 = 0$
$\lambda = -2$.
327
Medium
સદિશોનો ઉપયોગ કરીને સાબિત કરો કે $\cos (A-B)=\cos A \cos B+\sin A \sin B$.

Solution

(N/A) ધારો કે $\widehat{OP}$ અને $\widehat{OQ}$ એ એકમ સદિશો છે જે $x$-અક્ષની ધન દિશા સાથે અનુક્રમે $A$ અને $B$ ખૂણા બનાવે છે. તેથી $\angle QOP = A-B$ (આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ).
આપણે જાણીએ છીએ કે $\widehat{OP} = \cos A \hat{i} + \sin A \hat{j}$ અને $\widehat{OQ} = \cos B \hat{i} + \sin B \hat{j}$.
અદિશ ગુણાકારની વ્યાખ્યા મુજબ,$\widehat{OP} \cdot \widehat{OQ} = |\widehat{OP}| |\widehat{OQ}| \cos(A-B)$.
કારણ કે $\widehat{OP}$ અને $\widehat{OQ}$ એકમ સદિશો છે,તેથી $|\widehat{OP}| = 1$ અને $|\widehat{OQ}| = 1$.
તેથી,$\widehat{OP} \cdot \widehat{OQ} = \cos(A-B) \quad \dots(1)$.
ઘટકોના સ્વરૂપમાં,$\widehat{OP} \cdot \widehat{OQ} = (\cos A \hat{i} + \sin A \hat{j}) \cdot (\cos B \hat{i} + \sin B \hat{j})$.
ગુણધર્મ $\hat{i} \cdot \hat{i} = 1, \hat{j} \cdot \hat{j} = 1, \hat{i} \cdot \hat{j} = 0$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\widehat{OP} \cdot \widehat{OQ} = \cos A \cos B + \sin A \sin B \quad \dots(2)$.
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ પરથી,આપણને મળે છે:
$\cos(A-B) = \cos A \cos B + \sin A \sin B$.
Solution diagram
328
DifficultMCQ
સદિશો $2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k}$ અને $3 \hat{i}+4 \hat{j}-\hat{k}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{2\sqrt{39}}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{39}}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{2}{\sqrt{39}}\right)$
D
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{2\sqrt{13}}\right)$

Solution

(A) ધારો કે $\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ અને $\vec{b} = 3\hat{i} + 4\hat{j} - \hat{k}$ છે.
બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ શોધવાનું સૂત્ર $\cos \theta = \frac{\vec{a} \cdot \vec{b}}{|\vec{a}| |\vec{b}|}$ છે.
પ્રથમ,અદિશ ગુણાકાર શોધો: $\vec{a} \cdot \vec{b} = (2)(3) + (-1)(4) + (1)(-1) = 6 - 4 - 1 = 1$.
ત્યારબાદ,માન શોધો: $|\vec{a}| = \sqrt{2^2 + (-1)^2 + 1^2} = \sqrt{4 + 1 + 1} = \sqrt{6}$ અને $|\vec{b}| = \sqrt{3^2 + 4^2 + (-1)^2} = \sqrt{9 + 16 + 1} = \sqrt{26}$.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા: $\cos \theta = \frac{1}{\sqrt{6} \cdot \sqrt{26}} = \frac{1}{\sqrt{156}} = \frac{1}{\sqrt{4 \times 39}} = \frac{1}{2\sqrt{39}}$.
તેથી,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{1}{2\sqrt{39}}\right)$.
329
DifficultMCQ
સદિશો $\vec{a}=3 \hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k}$ અને $\vec{b}=2 \hat{i}-2 \hat{j}+4 \hat{k}$ વચ્ચેના ખૂણાનો સાઈન (sine) શોધો.
A
$\frac{2}{\sqrt{7}}$
B
$\frac{1}{\sqrt{7}}$
C
$\frac{3}{\sqrt{7}}$
D
$\frac{4}{\sqrt{7}}$

Solution

(A) આપેલ સદિશો $\vec{a}=3 \hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k}$ અને $\vec{b}=2 \hat{i}-2 \hat{j}+4 \hat{k}$ છે.
પ્રથમ,ડોટ ગુણાકાર $\vec{a} \cdot \vec{b} = (3)(2) + (1)(-2) + (2)(4) = 6 - 2 + 8 = 12$ શોધો.
ત્યારબાદ,માન શોધો: $|\vec{a}| = \sqrt{3^2 + 1^2 + 2^2} = \sqrt{14}$ અને $|\vec{b}| = \sqrt{2^2 + (-2)^2 + 4^2} = \sqrt{24} = 2\sqrt{6}$.
સૂત્ર $\cos \theta = \frac{\vec{a} \cdot \vec{b}}{|\vec{a}| |\vec{b}|}$ નો ઉપયોગ કરતા,$\cos \theta = \frac{12}{\sqrt{14} \cdot 2\sqrt{6}} = \frac{6}{\sqrt{84}} = \frac{3}{\sqrt{21}}$ મળે.
હવે,નિત્યસમ $\sin \theta = \sqrt{1 - \cos^2 \theta}$ નો ઉપયોગ કરો.
$\sin \theta = \sqrt{1 - (\frac{3}{\sqrt{21}})^2} = \sqrt{1 - \frac{9}{21}} = \sqrt{\frac{12}{21}} = \sqrt{\frac{4}{7}} = \frac{2}{\sqrt{7}}$.
330
Medium
જો $A, B, C, D$ એ સ્થાન સદિશો $\hat{i}-\hat{j}+\hat{k}, 2 \hat{i}-\hat{j}+3 \hat{k}, 2 \hat{i}-3 \hat{k}$ અને $3 \hat{i}-2 \hat{j}+\hat{k}$ ધરાવતા બિંદુઓ હોય,તો $\overrightarrow{CD}$ પર $\overrightarrow{AB}$ નો પ્રક્ષેપ શોધો.

Solution

(D) આપેલ સ્થાન સદિશો $\overrightarrow{OA} = \hat{i}-\hat{j}+\hat{k}$,$\overrightarrow{OB} = 2\hat{i}-\hat{j}+3\hat{k}$,$\overrightarrow{OC} = 2\hat{i}-3\hat{k}$,અને $\overrightarrow{OD} = 3\hat{i}-2\hat{j}+\hat{k}$ છે.
$\overrightarrow{AB} = \overrightarrow{OB} - \overrightarrow{OA} = (2-1)\hat{i} + (-1 - (-1))\hat{j} + (3-1)\hat{k} = \hat{i} + 0\hat{j} + 2\hat{k}$.
$\overrightarrow{CD} = \overrightarrow{OD} - \overrightarrow{OC} = (3-2)\hat{i} + (-2-0)\hat{j} + (1 - (-3))\hat{k} = \hat{i} - 2\hat{j} + 4\hat{k}$.
$\overrightarrow{CD}$ પર $\overrightarrow{AB}$ નો પ્રક્ષેપ $\frac{\overrightarrow{AB} \cdot \overrightarrow{CD}}{|\overrightarrow{CD}|}$ દ્વારા મળે છે.
$\overrightarrow{AB} \cdot \overrightarrow{CD} = (1)(1) + (0)(-2) + (2)(4) = 1 + 0 + 8 = 9$.
$|\overrightarrow{CD}| = \sqrt{1^2 + (-2)^2 + 4^2} = \sqrt{1 + 4 + 16} = \sqrt{21}$.
તેથી,પ્રક્ષેપ $\frac{9}{\sqrt{21}} = \frac{9\sqrt{21}}{21} = \frac{3\sqrt{21}}{7}$ એકમ છે.
331
DifficultMCQ
ધારો કે $\overrightarrow{a} = 2\hat{i} - 3\hat{j} + 4\hat{k}$ અને $\overrightarrow{b} = 7\hat{i} + \hat{j} - 6\hat{k}$. જો $\overrightarrow{r} \times \overrightarrow{a} = \overrightarrow{r} \times \overrightarrow{b}$ અને $\overrightarrow{r} \cdot (\hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}) = -3$ હોય,તો $\overrightarrow{r} \cdot (2\hat{i} - 3\hat{j} + \hat{k})$ ની કિંમત શોધો.
A
$12$
B
$8$
C
$13$
D
$10$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\overrightarrow{r} \times \overrightarrow{a} = \overrightarrow{r} \times \overrightarrow{b}$,તેથી $\overrightarrow{r} \times (\overrightarrow{a} - \overrightarrow{b}) = 0$.
આનો અર્થ એ છે કે $\overrightarrow{r}$ એ $(\overrightarrow{a} - \overrightarrow{b})$ ને સમાંતર છે.
$\overrightarrow{a} - \overrightarrow{b} = (2-7)\hat{i} + (-3-1)\hat{j} + (4 - (-6))\hat{k} = -5\hat{i} - 4\hat{j} + 10\hat{k}$ ગણો.
તેથી,$\overrightarrow{r} = \lambda(-5\hat{i} - 4\hat{j} + 10\hat{k})$.
આપેલ છે કે $\overrightarrow{r} \cdot (\hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}) = -3$,$\overrightarrow{r}$ ની કિંમત મૂકતા:
$\lambda(-5\hat{i} - 4\hat{j} + 10\hat{k}) \cdot (\hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}) = -3$.
$\lambda(-5 - 8 + 10) = -3 \Rightarrow -3\lambda = -3 \Rightarrow \lambda = 1$.
આમ,$\overrightarrow{r} = -5\hat{i} - 4\hat{j} + 10\hat{k}$.
છેલ્લે,$\overrightarrow{r} \cdot (2\hat{i} - 3\hat{j} + \hat{k}) = (-5)(2) + (-4)(-3) + (10)(1) = -10 + 12 + 10 = 12$.
332
Difficult
સાબિત કરો કે જે સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણના વિકર્ણો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ હોય તેનું ક્ષેત્રફળ $\frac{|\vec{a} \times \vec{b}|}{2}$ થાય છે. આ ઉપરાંત,જે સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણના વિકર્ણો $2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k}$ અને $\hat{i}+3 \hat{j}-\hat{k}$ હોય તેનું ક્ષેત્રફળ શોધો.

Solution

(N/A) ધારો કે $ABCD$ એક સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ છે જ્યાં $\overrightarrow{AB} = \vec{p}$ અને $\overrightarrow{AD} = \vec{q}$. તેથી $\overrightarrow{BC} = \vec{q}$.
સદિશ સરવાળાના ત્રિકોણના નિયમ મુજબ:
$\overrightarrow{AC} = \overrightarrow{AB} + \overrightarrow{BC} = \vec{p} + \vec{q} = \vec{a} \quad \dots(i)$
$\overrightarrow{BD} = \overrightarrow{AD} - \overrightarrow{AB} = \vec{q} - \vec{p} = \vec{b} \quad \dots(ii)$
$(i)$ અને $(ii)$ નો સરવાળો કરતા,$\vec{a} + \vec{b} = 2\vec{q} \Rightarrow \vec{q} = \frac{1}{2}(\vec{a} + \vec{b})$.
$(i)$ માંથી $(ii)$ બાદ કરતા,$\vec{a} - \vec{b} = 2\vec{p} \Rightarrow \vec{p} = \frac{1}{2}(\vec{a} - \vec{b})$.
સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણનું ક્ષેત્રફળ $|\vec{p} \times \vec{q}|$ દ્વારા મળે છે.
$|\vec{p} \times \vec{q}| = |\frac{1}{2}(\vec{a} - \vec{b}) \times \frac{1}{2}(\vec{a} + \vec{b})| = \frac{1}{4} |\vec{a} \times \vec{a} + \vec{a} \times \vec{b} - \vec{b} \times \vec{a} - \vec{b} \times \vec{b}|$.
કારણ કે $\vec{a} \times \vec{a} = 0$ અને $\vec{b} \times \vec{b} = 0$,અને $\vec{b} \times \vec{a} = -(\vec{a} \times \vec{b})$,તેથી:
$|\vec{p} \times \vec{q}| = \frac{1}{4} |\vec{a} \times \vec{b} + \vec{a} \times \vec{b}| = \frac{1}{4} |2(\vec{a} \times \vec{b})| = \frac{1}{2} |\vec{a} \times \vec{b}|$.
હવે,વિકર્ણો $\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ અને $\vec{b} = \hat{i} + 3\hat{j} - \hat{k}$ માટે:
$\vec{a} \times \vec{b} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & -1 & 1 \\ 1 & 3 & -1 \end{vmatrix} = \hat{i}(1 - 3) - \hat{j}(-2 - 1) + \hat{k}(6 + 1) = -2\hat{i} + 3\hat{j} + 7\hat{k}$.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |\vec{a} \times \vec{b}| = \frac{1}{2} \sqrt{(-2)^2 + 3^2 + 7^2} = \frac{1}{2} \sqrt{4 + 9 + 49} = \frac{\sqrt{62}}{2} \text{ ચોરસ એકમ}$.
Solution diagram
333
DifficultMCQ
ધારો કે $\vec{a}, \vec{b}$ અને $\vec{c}$ ત્રણ એકમ સદિશો છે જેથી $|\vec{a}-\vec{b}|^{2}+|\vec{a}-\vec{c}|^{2}=8$ થાય. તો $|\vec{a}+2\vec{b}|^{2}+|\vec{a}+2\vec{c}|^{2}$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$6$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}$ એકમ સદિશો છે,તેથી $|\vec{a}| = |\vec{b}| = |\vec{c}| = 1$.
આપેલ સમીકરણ $|\vec{a}-\vec{b}|^{2}+|\vec{a}-\vec{c}|^{2}=8$ નું વિસ્તરણ કરતા:
$(|\vec{a}|^{2} + |\vec{b}|^{2} - 2\vec{a}\cdot\vec{b}) + (|\vec{a}|^{2} + |\vec{c}|^{2} - 2\vec{a}\cdot\vec{c}) = 8$
કારણ કે $|\vec{a}|^{2} = |\vec{b}|^{2} = |\vec{c}|^{2} = 1$,તેથી:
$(1 + 1 - 2\vec{a}\cdot\vec{b}) + (1 + 1 - 2\vec{a}\cdot\vec{c}) = 8$
$4 - 2(\vec{a}\cdot\vec{b} + \vec{a}\cdot\vec{c}) = 8$
$-2(\vec{a}\cdot\vec{b} + \vec{a}\cdot\vec{c}) = 4$
$\vec{a}\cdot\vec{b} + \vec{a}\cdot\vec{c} = -2$
હવે,$|\vec{a}+2\vec{b}|^{2}+|\vec{a}+2\vec{c}|^{2}$ ની કિંમત શોધીએ:
$= (|\vec{a}|^{2} + 4|\vec{b}|^{2} + 4\vec{a}\cdot\vec{b}) + (|\vec{a}|^{2} + 4|\vec{c}|^{2} + 4\vec{a}\cdot\vec{c})$
$= (1 + 4 + 4\vec{a}\cdot\vec{b}) + (1 + 4 + 4\vec{a}\cdot\vec{c})$
$= 10 + 4(\vec{a}\cdot\vec{b} + \vec{a}\cdot\vec{c})$
$\vec{a}\cdot\vec{b} + \vec{a}\cdot\vec{c} = -2$ કિંમત મૂકતા:
$= 10 + 4(-2) = 10 - 8 = 2$.
334
DifficultMCQ
ધારો કે બિંદુઓ $A$ અને $B$ ના સ્થાન સદિશો અનુક્રમે $\hat{i}+\hat{j}+\hat{k}$ અને $2\hat{i}+\hat{j}+3\hat{k}$ છે. એક બિંદુ $P$ એ રેખાખંડ $AB$ નું $\lambda:1$ $(\lambda>0)$ ગુણોત્તરમાં અંતઃવિભાજન કરે છે. જો $O$ ઉગમબિંદુ હોય અને $\overrightarrow{OB} \cdot \overrightarrow{OP}-3|\overrightarrow{OA} \times \overrightarrow{OP}|^{2}=6$ હોય,તો $\lambda$ ની કિંમત શોધો.
A
$0.6$
B
$0.7$
C
$0.8$
D
$0.5$

Solution

(C) વિભાજન સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,બિંદુ $P$ નો સ્થાન સદિશ:
$\overrightarrow{OP} = \frac{\lambda(2\hat{i}+\hat{j}+3\hat{k}) + 1(\hat{i}+\hat{j}+\hat{k})}{\lambda+1} = \frac{2\lambda+1}{\lambda+1}\hat{i} + \frac{\lambda+1}{\lambda+1}\hat{j} + \frac{3\lambda+1}{\lambda+1}\hat{k}$
હવે,$\overrightarrow{OB} \cdot \overrightarrow{OP}$ ની ગણતરી કરતા:
$\overrightarrow{OB} \cdot \overrightarrow{OP} = (2\hat{i}+\hat{j}+3\hat{k}) \cdot \left( \frac{2\lambda+1}{\lambda+1}\hat{i} + \hat{j} + \frac{3\lambda+1}{\lambda+1}\hat{k} \right) = \frac{4\lambda+2 + \lambda+1 + 9\lambda+3}{\lambda+1} = \frac{14\lambda+6}{\lambda+1}$
ત્યારબાદ,$\overrightarrow{OA} \times \overrightarrow{OP}$ ની ગણતરી કરતા:
$\overrightarrow{OA} \times \overrightarrow{OP} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & 1 & 1 \\ \frac{2\lambda+1}{\lambda+1} & 1 & \frac{3\lambda+1}{\lambda+1} \end{vmatrix} = \left( \frac{3\lambda+1}{\lambda+1} - 1 \right)\hat{i} - \left( \frac{3\lambda+1}{\lambda+1} - \frac{2\lambda+1}{\lambda+1} \right)\hat{j} + \left( 1 - \frac{2\lambda+1}{\lambda+1} \right)\hat{k}$
$= \frac{2\lambda}{\lambda+1}\hat{i} - \frac{\lambda}{\lambda+1}\hat{j} - \frac{\lambda}{\lambda+1}\hat{k}$
$|\overrightarrow{OA} \times \overrightarrow{OP}|^{2} = \frac{4\lambda^{2} + \lambda^{2} + \lambda^{2}}{(\lambda+1)^{2}} = \frac{6\lambda^{2}}{(\lambda+1)^{2}}$
આ કિંમતોને આપેલ સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{14\lambda+6}{\lambda+1} - 3 \left( \frac{6\lambda^{2}}{(\lambda+1)^{2}} \right) = 6$
$(\lambda+1)^{2}$ વડે ગુણતા:
$(14\lambda+6)(\lambda+1) - 18\lambda^{2} = 6(\lambda+1)^{2}$
$14\lambda^{2} + 20\lambda + 6 - 18\lambda^{2} = 6(\lambda^{2} + 2\lambda + 1)$
$-4\lambda^{2} + 20\lambda + 6 = 6\lambda^{2} + 12\lambda + 6$
$10\lambda^{2} - 8\lambda = 0$
$\lambda > 0$ હોવાથી,$10\lambda = 8 \Rightarrow \lambda = 0.8$.
Solution diagram
335
MediumMCQ
ધારો કે $a, b, c \in \mathbb{R}$ એવા છે કે જેથી $a^{2} + b^{2} + c^{2} = 1$. જો $a \cos \theta = b \cos \left(\theta + \frac{2\pi}{3}\right) = c \cos \left(\theta + \frac{4\pi}{3}\right)$ જ્યાં $\theta = \frac{\pi}{9}$ હોય,તો સદિશો $\vec{p} = a \hat{i} + b \hat{j} + c \hat{k}$ અને $\vec{q} = b \hat{i} + c \hat{j} + a \hat{k}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$0$
C
$\frac{\pi}{9}$
D
$\frac{2\pi}{3}$

Solution

(D) ધારો કે $\vec{p} = a \hat{i} + b \hat{j} + c \hat{k}$ અને $\vec{q} = b \hat{i} + c \hat{j} + a \hat{k}$.
આપેલ છે કે $a^{2} + b^{2} + c^{2} = 1$,તેથી $|\vec{p}| = 1$ અને $|\vec{q}| = 1$.
ડોટ પ્રોડક્ટ $\vec{p} \cdot \vec{q} = ab + bc + ca$ થાય.
ધારો કે $a \cos \theta = b \cos \left(\theta + \frac{2\pi}{3}\right) = c \cos \left(\theta + \frac{4\pi}{3}\right) = k$.
તેથી $a = \frac{k}{\cos \theta}$,$b = \frac{k}{\cos(\theta + 2\pi/3)}$,$c = \frac{k}{\cos(\theta + 4\pi/3)}$.
સેકન્ટના સરવાળા માટેના નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા,$a+b+c = 0$ મળે.
તેથી $(a+b+c)^{2} = a^{2} + b^{2} + c^{2} + 2(ab + bc + ca) = 0$.
$1 + 2(ab + bc + ca) = 0$ હોવાથી,$ab + bc + ca = -1/2$.
આમ,$\cos \phi = \frac{-1/2}{1} = -1/2$,તેથી $\phi = \frac{2\pi}{3}$.
336
DifficultMCQ
ધારો કે સદિશો $\overrightarrow{a}, \overrightarrow{b}, \overrightarrow{c}$ એવા છે કે જેથી $|\overrightarrow{a}|=2, |\overrightarrow{b}|=4$ અને $|\overrightarrow{c}|=4$ થાય. જો $\overrightarrow{a}$ પર $\overrightarrow{b}$ નો પ્રક્ષેપ એ $\overrightarrow{a}$ પર $\overrightarrow{c}$ ના પ્રક્ષેપ જેટલો હોય અને $\overrightarrow{b}$ એ $\overrightarrow{c}$ ને લંબ હોય,તો $|\overrightarrow{a}+\overrightarrow{b}-\overrightarrow{c}|$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$6$
B
$12$
C
$36$
D
$30$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\overrightarrow{a}$ પર $\overrightarrow{b}$ નો પ્રક્ષેપ = $\overrightarrow{a}$ પર $\overrightarrow{c}$ નો પ્રક્ષેપ.
$\Rightarrow \frac{\overrightarrow{b} \cdot \overrightarrow{a}}{|\overrightarrow{a}|} = \frac{\overrightarrow{c} \cdot \overrightarrow{a}}{|\overrightarrow{a}|} \Rightarrow \overrightarrow{b} \cdot \overrightarrow{a} = \overrightarrow{c} \cdot \overrightarrow{a}$.
વળી,$\overrightarrow{b}$ એ $\overrightarrow{c}$ ને લંબ છે,તેથી $\overrightarrow{b} \cdot \overrightarrow{c} = 0$.
ધારો કે $k = |\overrightarrow{a} + \overrightarrow{b} - \overrightarrow{c}|$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$k^2 = |\overrightarrow{a} + \overrightarrow{b} - \overrightarrow{c}|^2 = |\overrightarrow{a}|^2 + |\overrightarrow{b}|^2 + |\overrightarrow{c}|^2 + 2(\overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{b}) - 2(\overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{c}) - 2(\overrightarrow{b} \cdot \overrightarrow{c})$.
ચૂકી $\overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{b} = \overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{c}$ અને $\overrightarrow{b} \cdot \overrightarrow{c} = 0$,તેથી પદો ઉડી જશે:
$k^2 = |\overrightarrow{a}|^2 + |\overrightarrow{b}|^2 + |\overrightarrow{c}|^2 + 2(\overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{b} - \overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{c}) - 2(0) = |\overrightarrow{a}|^2 + |\overrightarrow{b}|^2 + |\overrightarrow{c}|^2$.
આપેલ મૂલ્યો $|\overrightarrow{a}|=2, |\overrightarrow{b}|=4, |\overrightarrow{c}|=4$ મૂકતા:
$k^2 = 2^2 + 4^2 + 4^2 = 4 + 16 + 16 = 36$.
તેથી,$k = \sqrt{36} = 6$.
337
MediumMCQ
જો $\overrightarrow{x}$ અને $\overrightarrow{y}$ બે શૂન્યતર સદિશો હોય કે જેથી $|\overrightarrow{x}+\overrightarrow{y}|=|\overrightarrow{x}|$ અને $2\overrightarrow{x}+\lambda\overrightarrow{y}$ એ $\overrightarrow{y}$ ને લંબ હોય,તો $\lambda$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$3$
C
$4$
D
$2$

Solution

(A) આપેલ છે કે $|\overrightarrow{x}+\overrightarrow{y}|=|\overrightarrow{x}|$. બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$|\overrightarrow{x}|^2+|\overrightarrow{y}|^2+2\overrightarrow{x}\cdot\overrightarrow{y}=|\overrightarrow{x}|^2$
$|\overrightarrow{y}|^2+2\overrightarrow{x}\cdot\overrightarrow{y}=0$ --- $(1)$
આપેલ છે કે $(2\overrightarrow{x}+\lambda\overrightarrow{y})$ એ $\overrightarrow{y}$ ને લંબ છે,તેથી તેમનો અદિશ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$(2\overrightarrow{x}+\lambda\overrightarrow{y})\cdot\overrightarrow{y}=0$
$2\overrightarrow{x}\cdot\overrightarrow{y}+\lambda|\overrightarrow{y}|^2=0$ --- $(2)$
સમીકરણ $(1)$ પરથી,$2\overrightarrow{x}\cdot\overrightarrow{y}=-|\overrightarrow{y}|^2$. આ કિંમત સમીકરણ $(2)$ માં મૂકતા:
$-|\overrightarrow{y}|^2+\lambda|\overrightarrow{y}|^2=0$
$(\lambda-1)|\overrightarrow{y}|^2=0$
અહીં $\overrightarrow{y}$ શૂન્યતર સદિશ હોવાથી,$|\overrightarrow{y}|^2 \neq 0$. તેથી,$\lambda-1=0$,જેનો અર્થ છે કે $\lambda=1$.
338
MediumMCQ
જો $\overrightarrow{a}$ અને $\overrightarrow{b}$ એકમ સદિશો હોય,તો $\sqrt{3}|\overrightarrow{a}+\overrightarrow{b}|+|\overrightarrow{a}-\overrightarrow{b}|$ ની મહત્તમ કિંમત કેટલી થાય?
A
$6$
B
$5$
C
$3$
D
$4$

Solution

(D) ધારો કે $\theta$ એ એકમ સદિશો $\overrightarrow{a}$ અને $\overrightarrow{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $|\overrightarrow{a}+\overrightarrow{b}| = \sqrt{|\overrightarrow{a}|^2 + |\overrightarrow{b}|^2 + 2\overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{b}} = \sqrt{1+1+2\cos \theta} = \sqrt{2+2\cos \theta} = 2|\cos(\theta/2)|$.
તે જ રીતે,$|\overrightarrow{a}-\overrightarrow{b}| = \sqrt{|\overrightarrow{a}|^2 + |\overrightarrow{b}|^2 - 2\overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{b}} = \sqrt{2-2\cos \theta} = 2|\sin(\theta/2)|$.
આમ,પદાવલિ $f(\theta) = \sqrt{3}(2|\cos(\theta/2)|) + 2|\sin(\theta/2)|$ બને છે.
કોશી-શ્વાર્ટઝ અસમતા અથવા $a\cos x + b\sin x \leq \sqrt{a^2+b^2}$ ના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,મહત્તમ કિંમત $\sqrt{(\sqrt{3} \times 2)^2 + 2^2} = \sqrt{12+4} = \sqrt{16} = 4$ મળે છે.
339
DifficultMCQ
ધારો કે $\overrightarrow{a} = \hat{i} + 2\hat{j} - 3\hat{k}$ અને $\overrightarrow{b} = 2\hat{i} - 3\hat{j} + 5\hat{k}$. જો $\overrightarrow{r} \times \overrightarrow{a} = \overrightarrow{b} \times \overrightarrow{r}$,$\overrightarrow{r} \cdot (\alpha\hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}) = 3$ અને $\overrightarrow{r} \cdot (2\hat{i} + 5\hat{j} - \alpha\hat{k}) = -1$,જ્યાં $\alpha \in R$,તો $\alpha + |\overrightarrow{r}|^{2}$ ની કિંમત શોધો:
A
$9$
B
$15$
C
$13$
D
$11$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\overrightarrow{r} \times \overrightarrow{a} = \overrightarrow{b} \times \overrightarrow{r}$,તેથી $\overrightarrow{r} \times \overrightarrow{a} + \overrightarrow{r} \times \overrightarrow{b} = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\overrightarrow{r} \times (\overrightarrow{a} + \overrightarrow{b}) = 0$.
આનો અર્થ એ છે કે $\overrightarrow{r}$ એ $(\overrightarrow{a} + \overrightarrow{b})$ ને સમાંતર છે.
$\overrightarrow{a} + \overrightarrow{b} = (\hat{i} + 2\hat{j} - 3\hat{k}) + (2\hat{i} - 3\hat{j} + 5\hat{k}) = 3\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k}$.
તેથી,$\overrightarrow{r} = \lambda(3\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k})$ કોઈ અદિશ $\lambda$ માટે.
$\overrightarrow{r}$ ની કિંમત $\overrightarrow{r} \cdot (\alpha\hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}) = 3$ માં મૂકતા:
$\lambda(3\alpha - 2 + 2) = 3 \Rightarrow 3\lambda\alpha = 3 \Rightarrow \lambda\alpha = 1$.
$\overrightarrow{r}$ ની કિંમત $\overrightarrow{r} \cdot (2\hat{i} + 5\hat{j} - \alpha\hat{k}) = -1$ માં મૂકતા:
$\lambda(6 - 5 - 2\alpha) = -1 \Rightarrow \lambda(1 - 2\alpha) = -1 \Rightarrow \lambda - 2\lambda\alpha = -1$.
$\lambda\alpha = 1$ હોવાથી,$\lambda - 2(1) = -1 \Rightarrow \lambda = 1$.
તેથી $\alpha = 1/\lambda = 1$.
આમ,$\overrightarrow{r} = 3\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k}$.
$|\overrightarrow{r}|^{2} = 3^{2} + (-1)^{2} + 2^{2} = 9 + 1 + 4 = 14$.
અંતે,$\alpha + |\overrightarrow{r}|^{2} = 1 + 14 = 15$.
340
MediumMCQ
ધારો કે $\overrightarrow{x}$ એ $\overrightarrow{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ અને $\overrightarrow{b} = \hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k}$ સદિશો ધરાવતા સમતલમાં એક સદિશ છે. જો સદિશ $\overrightarrow{x}$ એ $(3\hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k})$ ને લંબ હોય અને $\overrightarrow{a}$ પર તેનો પ્રક્ષેપ $\frac{17\sqrt{6}}{2}$ હોય,તો $|\overrightarrow{x}|^{2}$ નું મૂલ્ય ...... છે.
A
$452$
B
$396$
C
$486$
D
$512$

Solution

(C) સદિશ $\overrightarrow{x}$ એ $\overrightarrow{a}$ અને $\overrightarrow{b}$ ના સમતલમાં હોવાથી,આપણે લખી શકીએ $\overrightarrow{x} = \lambda\overrightarrow{a} + \mu\overrightarrow{b} = \lambda(2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}) + \mu(\hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k}) = (2\lambda + \mu)\hat{i} + (2\mu - \lambda)\hat{j} + (\lambda - \mu)\hat{k}$.
આપેલ છે કે $\overrightarrow{x} \perp (3\hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k})$,તેથી $\overrightarrow{x} \cdot (3\hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k}) = 0$.
$3(2\lambda + \mu) + 2(2\mu - \lambda) - 1(\lambda - \mu) = 0 \implies 6\lambda + 3\mu + 4\mu - 2\lambda - \lambda + \mu = 0 \implies 3\lambda + 8\mu = 0 \implies \lambda = -\frac{8}{3}\mu$.
$\overrightarrow{a}$ પર $\overrightarrow{x}$ નો પ્રક્ષેપ $\frac{\overrightarrow{x} \cdot \overrightarrow{a}}{|\overrightarrow{a}|} = \frac{17\sqrt{6}}{2}$ છે.
$|\overrightarrow{a}| = \sqrt{2^2 + (-1)^2 + 1^2} = \sqrt{6}$.
$\overrightarrow{x} \cdot \overrightarrow{a} = (2\lambda + \mu)(2) + (2\mu - \lambda)(-1) + (\lambda - \mu)(1) = 4\lambda + 2\mu - 2\mu + \lambda + \lambda - \mu = 6\lambda - \mu$.
તેથી,$\frac{6\lambda - \mu}{\sqrt{6}} = \frac{17\sqrt{6}}{2} \implies 6\lambda - \mu = 51$.
$\lambda = -\frac{8}{3}\mu$ ને $6\lambda - \mu = 51$ માં મૂકતા: $6(-\frac{8}{3}\mu) - \mu = 51 \implies -16\mu - \mu = 51 \implies -17\mu = 51 \implies \mu = -3$.
તેથી $\lambda = -\frac{8}{3}(-3) = 8$.
આમ,$\overrightarrow{x} = 8(2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}) - 3(\hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k}) = (16-3)\hat{i} + (-8-6)\hat{j} + (8+3)\hat{k} = 13\hat{i} - 14\hat{j} + 11\hat{k}$.
$|\overrightarrow{x}|^{2} = 13^2 + (-14)^2 + 11^2 = 169 + 196 + 121 = 486$.
341
MediumMCQ
ત્રિકોણ $ABC$ માં,જો $|\overline{BC}|=8, |\overline{CA}|=7, |\overline{AB}|=10$ હોય,તો સદિશ $\overline{AB}$ નો $\overline{AC}$ પરનો પ્રક્ષેપ ....... છે.
A
$\frac{25}{4}$
B
$\frac{85}{14}$
C
$\frac{127}{20}$
D
$\frac{115}{16}$

Solution

(B) ધારો કે $\vec{c} = \overline{AB}, \vec{b} = \overline{AC},$ અને $\vec{a} = \overline{BC}.$ આપેલ છે કે $|\vec{a}|=8, |\vec{b}|=7, |\vec{c}|=10.$
$\triangle ABC$ માં શિરોબિંદુ $A$ પાસે કોસાઇનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\theta$ એ $\overline{AB}$ અને $\overline{AC}$ વચ્ચેનો ખૂણો છે:
$|\vec{a}|^2 = |\vec{b}|^2 + |\vec{c}|^2 - 2|\vec{b}||\vec{c}| \cos \theta$
$8^2 = 7^2 + 10^2 - 2(7)(10) \cos \theta$
$64 = 49 + 100 - 140 \cos \theta$
$140 \cos \theta = 149 - 64 = 85$
$\cos \theta = \frac{85}{140} = \frac{17}{28}.$
સદિશ $\overline{AB}$ (જે $\vec{c}$ છે) નો $\overline{AC}$ (જે $\vec{b}$ છે) પરનો પ્રક્ષેપ $|\vec{c}| \cos \theta$ દ્વારા મળે છે.
પ્રક્ષેપ $= 10 \times \frac{17}{28} = \frac{170}{28} = \frac{85}{14}.$
Solution diagram
342
DifficultMCQ
ધારો કે ત્રણ સદિશો $\overrightarrow{a}, \overrightarrow{b}$ અને $\overrightarrow{c}$ એવા છે કે $\overrightarrow{c}$ એ $\overrightarrow{a}$ અને $\overrightarrow{b}$ સાથે સમતલીય છે,$\overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{c} = 7$ અને $\overrightarrow{b}$ એ $\overrightarrow{c}$ ને લંબ છે,જ્યાં $\overrightarrow{a} = -\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$ અને $\overrightarrow{b} = 2\hat{i} + \hat{k}$ છે. તો $2|\overrightarrow{a} + \overrightarrow{b} + \overrightarrow{c}|^{2}$ નું મૂલ્ય ......... છે.
A
$75$
B
$50$
C
$80$
D
$100$

Solution

(A) સદિશ $\overrightarrow{c}$ એ $\overrightarrow{a}$ અને $\overrightarrow{b}$ સાથે સમતલીય હોવાથી,આપણે $\overrightarrow{c} = x\overrightarrow{a} + y\overrightarrow{b}$ લખી શકીએ.
આપેલ છે કે $\overrightarrow{b} \cdot \overrightarrow{c} = 0$,તેથી $\overrightarrow{b} \cdot (x\overrightarrow{a} + y\overrightarrow{b}) = 0$,જે સૂચવે છે કે $x(\overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{b}) + y|\overrightarrow{b}|^{2} = 0$.
અહીં $\overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{b} = (-1)(2) + (1)(0) + (1)(1) = -1$ અને $|\overrightarrow{b}|^{2} = 2^{2} + 0^{2} + 1^{2} = 5$ છે.
તેથી,$-x + 5y = 0 \Rightarrow x = 5y$.
આમ,$\overrightarrow{c} = y(5\overrightarrow{a} + \overrightarrow{b}) = y(5(-\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}) + (2\hat{i} + \hat{k})) = y(-3\hat{i} + 5\hat{j} + 6\hat{k})$.
આપેલ છે કે $\overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{c} = 7$,તેથી $y((-1)(-3) + (1)(5) + (1)(6)) = 7 \Rightarrow y(3 + 5 + 6) = 7 \Rightarrow 14y = 7 \Rightarrow y = \frac{1}{2}$.
તેથી,$\overrightarrow{c} = -\frac{3}{2}\hat{i} + \frac{5}{2}\hat{j} + 3\hat{k}$.
હવે $\overrightarrow{a} + \overrightarrow{b} + \overrightarrow{c} = (-\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}) + (2\hat{i} + \hat{k}) + (-\frac{3}{2}\hat{i} + \frac{5}{2}\hat{j} + 3\hat{k}) = (2 - 1 - \frac{3}{2})\hat{i} + (1 + \frac{5}{2})\hat{j} + (1 + 1 + 3)\hat{k} = -\frac{1}{2}\hat{i} + \frac{7}{2}\hat{j} + 5\hat{k}$.
અંતે,$2|\overrightarrow{a} + \overrightarrow{b} + \overrightarrow{c}|^{2} = 2((\frac{-1}{2})^{2} + (\frac{7}{2})^{2} + 5^{2}) = 2(\frac{1}{4} + \frac{49}{4} + 25) = 2(\frac{50}{4} + 25) = 2(12.5 + 25) = 2(37.5) = 75$.
343
MediumMCQ
ધારો કે $\overrightarrow{a} = \hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k}$,$\overrightarrow{b} = \hat{i} - \hat{j}$ અને $\overrightarrow{c} = \hat{i} - \hat{j} - \hat{k}$ ત્રણ આપેલા સદિશો છે. જો $\overrightarrow{r}$ એવો સદિશ હોય કે જેથી $\overrightarrow{r} \times \overrightarrow{a} = \overrightarrow{c} \times \overrightarrow{a}$ અને $\overrightarrow{r} \cdot \overrightarrow{b} = 0$ થાય,તો $\overrightarrow{r} \cdot \overrightarrow{a}$ ની કિંમત ........... થાય.
A
$4$
B
$8$
C
$12$
D
$18$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\overrightarrow{r} \times \overrightarrow{a} = \overrightarrow{c} \times \overrightarrow{a}$,તેથી આપણે લખી શકીએ કે $(\overrightarrow{r} - \overrightarrow{c}) \times \overrightarrow{a} = 0$.
આનો અર્થ એ છે કે $\overrightarrow{r} - \overrightarrow{c}$ એ $\overrightarrow{a}$ ને સમાંતર છે,તેથી કોઈ અદિશ $\lambda$ માટે $\overrightarrow{r} = \overrightarrow{c} + \lambda \overrightarrow{a}$ થાય.
આપેલ છે કે $\overrightarrow{r} \cdot \overrightarrow{b} = 0$,તેથી $\overrightarrow{r}$ ની કિંમત મૂકતા:
$(\overrightarrow{c} + \lambda \overrightarrow{a}) \cdot \overrightarrow{b} = 0 \Rightarrow \overrightarrow{c} \cdot \overrightarrow{b} + \lambda (\overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{b}) = 0$.
ડોટ ગુણાકારની ગણતરી કરતા:
$\overrightarrow{c} \cdot \overrightarrow{b} = (1)(1) + (-1)(-1) + (-1)(0) = 1 + 1 = 2$.
$\overrightarrow{a} \cdot \overrightarrow{b} = (1)(1) + (2)(-1) + (-1)(0) = 1 - 2 = -1$.
આમ,$2 + \lambda(-1) = 0 \Rightarrow \lambda = 2$.
હવે,$\overrightarrow{r} \cdot \overrightarrow{a} = (\overrightarrow{c} + 2\overrightarrow{a}) \cdot \overrightarrow{a} = \overrightarrow{c} \cdot \overrightarrow{a} + 2|\overrightarrow{a}|^2$.
$\overrightarrow{c} \cdot \overrightarrow{a} = (1)(1) + (-1)(2) + (-1)(-1) = 1 - 2 + 1 = 0$.
$|\overrightarrow{a}|^2 = 1^2 + 2^2 + (-1)^2 = 1 + 4 + 1 = 6$.
તેથી,$\overrightarrow{r} \cdot \overrightarrow{a} = 0 + 2(6) = 12$.
344
DifficultMCQ
એક હોલનો ભોંયતળિયું $10 \, m \times 10 \, m$ ના માપનું ચોરસ છે અને તેની દીવાલો ઉભી છે. જો વિકર્ણો $AG$ અને $BH$ વચ્ચેનો ખૂણો $GPH$ એ $\cos^{-1} \frac{1}{5}$ હોય,તો હોલની ઊંચાઈ ($meters$ માં) કેટલી થાય?
Question diagram
A
$5$
B
$2 \sqrt{10}$
C
$5 \sqrt{3}$
D
$5 \sqrt{2}$

Solution

(D) ધારો કે ભોંયતળિયાના શિરોબિંદુઓ $A(0,0,0)$,$B(10,0,0)$,$C(10,10,0)$,અને $D(0,10,0)$ છે. ધારો કે હોલની ઊંચાઈ $h$ છે. તો છતના શિરોબિંદુઓ $E(0,0,h)$,$F(10,0,h)$,$G(10,10,h)$,અને $H(0,10,h)$ થશે.
સદિશ $\overrightarrow{AG} = (10-0)\hat{i} + (10-0)\hat{j} + (h-0)\hat{k} = 10\hat{i} + 10\hat{j} + h\hat{k}$.
સદિશ $\overrightarrow{BH} = (0-10)\hat{i} + (10-0)\hat{j} + (h-0)\hat{k} = -10\hat{i} + 10\hat{j} + h\hat{k}$.
$\overrightarrow{AG}$ અને $\overrightarrow{BH}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\cos \theta = \frac{\overrightarrow{AG} \cdot \overrightarrow{BH}}{|\overrightarrow{AG}| |\overrightarrow{BH}|}$ દ્વારા મળે છે.
આપેલ છે કે $\cos \theta = \frac{1}{5}$,તેથી:
$\frac{1}{5} = \frac{(10\hat{i} + 10\hat{j} + h\hat{k}) \cdot (-10\hat{i} + 10\hat{j} + h\hat{k})}{\sqrt{10^2 + 10^2 + h^2} \sqrt{(-10)^2 + 10^2 + h^2}}$
$\frac{1}{5} = \frac{-100 + 100 + h^2}{200 + h^2} = \frac{h^2}{200 + h^2}$.
$200 + h^2 = 5h^2 \Rightarrow 4h^2 = 200 \Rightarrow h^2 = 50 \Rightarrow h = \sqrt{50} = 5\sqrt{2}$ મીટર.
345
MediumMCQ
જો સદિશ $\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k}$ નો બે સદિશો $2 \hat{i}+4 \hat{j}-5 \hat{k}$ અને $-\lambda \hat{i}+2 \hat{j}+3 \hat{k}$ ના સરવાળા પરનો પ્રક્ષેપ $1$ હોય,તો $\lambda$ ની કિંમત ..... થાય.
A
$8$
B
$7$
C
$6$
D
$5$

Solution

(D) ધારો કે $\vec{a} = \hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}$.
ધારો કે $\vec{v_1} = 2\hat{i} + 4\hat{j} - 5\hat{k}$ અને $\vec{v_2} = -\lambda\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$.
સદિશોનો સરવાળો $\vec{b} = \vec{v_1} + \vec{v_2} = (2 - \lambda)\hat{i} + 6\hat{j} - 2\hat{k}$ છે.
$\vec{a}$ નો $\vec{b}$ પરનો પ્રક્ષેપ $\frac{\vec{a} \cdot \vec{b}}{|\vec{b}|} = 1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ,ડોટ પ્રોડક્ટની ગણતરી કરો: $\vec{a} \cdot \vec{b} = (1)(2 - \lambda) + (2)(6) + (1)(-2) = 2 - \lambda + 12 - 2 = 12 - \lambda$.
ત્યારબાદ,$\vec{b}$ નું માન શોધો: $|\vec{b}| = \sqrt{(2 - \lambda)^2 + 6^2 + (-2)^2} = \sqrt{4 - 4\lambda + \lambda^2 + 36 + 4} = \sqrt{\lambda^2 - 4\lambda + 44}$.
પ્રક્ષેપને $1$ સાથે સરખાવતા: $\frac{12 - \lambda}{\sqrt{\lambda^2 - 4\lambda + 44}} = 1$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(12 - \lambda)^2 = \lambda^2 - 4\lambda + 44$.
$144 - 24\lambda + \lambda^2 = \lambda^2 - 4\lambda + 44$.
$144 - 44 = 24\lambda - 4\lambda$.
$100 = 20\lambda$.
$\lambda = 5$.
346
DifficultMCQ
ધારો કે $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ બે સદિશો છે જેથી $|2 \vec{a}+3 \vec{b}|=|3 \vec{a}+\vec{b}|$ અને $\vec{a}$ તથા $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો $60^{\circ}$ છે. જો $\frac{1}{8} \vec{a}$ એકમ સદિશ હોય,તો $|\vec{b}|$ ની કિંમત શોધો:
A
$4$
B
$6$
C
$5$
D
$8$

Solution

(C) આપેલ છે કે $|2 \vec{a}+3 \vec{b}|=|3 \vec{a}+\vec{b}|$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$|2 \vec{a}+3 \vec{b}|^{2}=|3 \vec{a}+\vec{b}|^{2}$ મળે.
$(2 \vec{a}+3 \vec{b}) \cdot (2 \vec{a}+3 \vec{b}) = (3 \vec{a}+\vec{b}) \cdot (3 \vec{a}+\vec{b})$.
$4|\vec{a}|^{2} + 12(\vec{a} \cdot \vec{b}) + 9|\vec{b}|^{2} = 9|\vec{a}|^{2} + 6(\vec{a} \cdot \vec{b}) + |\vec{b}|^{2}$.
પદોને ગોઠવતા,$8|\vec{b}|^{2} - 5|\vec{a}|^{2} + 6(\vec{a} \cdot \vec{b}) = 0$ મળે.
કારણ કે $\frac{1}{8} \vec{a}$ એકમ સદિશ છે,તેથી $|\frac{1}{8} \vec{a}| = 1 \Rightarrow |\vec{a}| = 8$.
વળી,$\vec{a} \cdot \vec{b} = |\vec{a}| |\vec{b}| \cos 60^{\circ} = 8 \cdot |\vec{b}| \cdot \frac{1}{2} = 4|\vec{b}|$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $8|\vec{b}|^{2} + 6(4|\vec{b}|) - 5(8)^{2} = 0$.
$8|\vec{b}|^{2} + 24|\vec{b}| - 320 = 0$.
$8$ વડે ભાગતા,$|\vec{b}|^{2} + 3|\vec{b}| - 40 = 0$ મળે.
$(|\vec{b}| + 8)(|\vec{b}| - 5) = 0$.
સદિશનું માન $|\vec{b}|$ હંમેશા ધન હોવાથી,$|\vec{b}| = 5$.
347
DifficultMCQ
ધારો કે $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}$ એ સમાન માન ધરાવતા ત્રણ પરસ્પર લંબ સદિશો છે અને સદિશ $\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}$ સાથે $\theta$ ખૂણે નમેલા છે. તો $36 \cos ^{2} 2 \theta$ ની કિંમત $.....$ છે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(D) ધારો કે સદિશોનું માન $|\vec{a}| = |\vec{b}| = |\vec{c}| = k$ છે. તેઓ પરસ્પર લંબ હોવાથી,$\vec{a} \cdot \vec{b} = \vec{b} \cdot \vec{c} = \vec{c} \cdot \vec{a} = 0$ થાય.
ધારો કે $\vec{v} = \vec{a} + \vec{b} + \vec{c}$. તો $|\vec{v}|^2 = |\vec{a}|^2 + |\vec{b}|^2 + |\vec{c}|^2 + 2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a}) = 3k^2$.
તેથી,$|\vec{v}| = \sqrt{3}k$.
$\vec{a}$ અને $\vec{v}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ નીચે મુજબ મળે: $\cos \theta = \frac{\vec{a} \cdot \vec{v}}{|\vec{a}| |\vec{v}|} = \frac{\vec{a} \cdot (\vec{a} + \vec{b} + \vec{c})}{k \cdot \sqrt{3}k} = \frac{|\vec{a}|^2 + 0 + 0}{\sqrt{3}k^2} = \frac{k^2}{\sqrt{3}k^2} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આપણે $36 \cos^2 2\theta$ શોધવાનું છે. નિત્યસમ $\cos 2\theta = 2 \cos^2 \theta - 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$\cos 2\theta = 2(\frac{1}{\sqrt{3}})^2 - 1 = 2(\frac{1}{3}) - 1 = \frac{2}{3} - 1 = -\frac{1}{3}$ મળે.
તેથી,$36 \cos^2 2\theta = 36(-\frac{1}{3})^2 = 36(\frac{1}{9}) = 4$.
348
EasyMCQ
ત્રિકોણ $ABC$ માં,જો $|\overrightarrow{BC}|=3$,$|\overrightarrow{AC}|=5$,અને $|\overrightarrow{BA}|=7$ હોય,તો સદિશ $\overrightarrow{BA}$ નો સદિશ $\overrightarrow{BC}$ પરનો પ્રક્ષેપ કેટલો થાય?
A
$\frac{11}{2}$
B
$\frac{13}{2}$
C
$\frac{19}{2}$
D
$\frac{15}{2}$

Solution

(A) ધારો કે $\vec{a} = \overrightarrow{BC}$,$\vec{b} = \overrightarrow{AC}$,અને $\vec{c} = \overrightarrow{BA}$.
આપેલ છે કે $|\vec{a}| = 3$,$|\vec{b}| = 5$,અને $|\vec{c}| = 7$.
ત્રિકોણ $ABC$ માં,શિરોબિંદુ $B$ પાસે કોસાઇનના નિયમ મુજબ:
$|\overrightarrow{AC}|^2 = |\overrightarrow{BA}|^2 + |\overrightarrow{BC}|^2 - 2 |\overrightarrow{BA}| |\overrightarrow{BC}| \cos(\angle ABC)$
$5^2 = 7^2 + 3^2 - 2(7)(3) \cos(\angle ABC)$
$25 = 49 + 9 - 42 \cos(\angle ABC)$
$25 = 58 - 42 \cos(\angle ABC)$
$42 \cos(\angle ABC) = 58 - 25 = 33$
$\cos(\angle ABC) = \frac{33}{42} = \frac{11}{14}$.
સદિશ $\overrightarrow{BA}$ નો સદિશ $\overrightarrow{BC}$ પરનો પ્રક્ષેપ $|\overrightarrow{BA}| \cos(\angle ABC)$ દ્વારા મળે છે.
પ્રક્ષેપ $= 7 \times \frac{11}{14} = \frac{11}{2}$.
Solution diagram
349
DifficultMCQ
$p > 0$ માટે,સદિશ $\vec{v}_{2} = 2 \hat{i} + (p + 1) \hat{j}$ એ સદિશ $\vec{v}_{1} = \sqrt{3} p \hat{i} + \hat{j}$ ને ઉગમબિંદુની આસપાસ ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં $\theta$ ખૂણે ફેરવીને મેળવવામાં આવે છે. જો $\tan \theta = \frac{(\alpha \sqrt{3} - 2)}{4 \sqrt{3} + 3}$ હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત $....$ છે.
A
$6$
B
$5$
C
$4$
D
$3$

Solution

(A) આપેલ છે $\vec{v}_{1} = \sqrt{3} p \hat{i} + \hat{j}$ અને $\vec{v}_{2} = 2 \hat{i} + (p + 1) \hat{j}$.
પરિભ્રમણ સદિશનું માન જાળવી રાખે છે,તેથી $|\vec{v}_{1}| = |\vec{v}_{2}|$.
$(\sqrt{3}p)^2 + 1^2 = 2^2 + (p + 1)^2$
$3p^2 + 1 = 4 + p^2 + 2p + 1$
$2p^2 - 2p - 4 = 0 \Rightarrow p^2 - p - 2 = 0$.
$p$ માટે ઉકેલતા,$(p - 2)(p + 1) = 0$. $p > 0$ હોવાથી,$p = 2$.
આમ,$\vec{v}_{1} = 2\sqrt{3} \hat{i} + \hat{j}$ અને $\vec{v}_{2} = 2 \hat{i} + 3 \hat{j}$.
$|\vec{v}_{1}| = \sqrt{13}$ અને $|\vec{v}_{2}| = \sqrt{13}$.
$\vec{v}_{1} \cdot \vec{v}_{2} = |\vec{v}_{1}| |\vec{v}_{2}| \cos \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,$(2\sqrt{3})(2) + (1)(3) = 13 \cos \theta$.
$4\sqrt{3} + 3 = 13 \cos \theta \Rightarrow \cos \theta = \frac{4\sqrt{3} + 3}{13}$.
$\sin \theta = \frac{6\sqrt{3} - 2}{13}$ મળે છે.
$\tan \theta = \frac{\sin \theta}{\cos \theta} = \frac{6\sqrt{3} - 2}{4\sqrt{3} + 3}$.
$\frac{\alpha \sqrt{3} - 2}{4\sqrt{3} + 3}$ સાથે સરખાવતા,$\alpha = 6$ મળે છે.
350
EasyMCQ
જો $|\vec{a}|=2, |\vec{b}|=5$ અને $|\vec{a} \times \vec{b}|=8$ હોય,તો $|\vec{a} \cdot \vec{b}|$ ની કિંમત શોધો:
A
$5$
B
$4$
C
$6$
D
$3$

Solution

(C) આપેલ છે: $|\vec{a}|=2$ અને $|\vec{b}|=5$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $|\vec{a} \times \vec{b}| = |\vec{a}||\vec{b}| \sin \theta = 8$.
કિંમતો મૂકતા: $2 \times 5 \times \sin \theta = 8 \implies 10 \sin \theta = 8 \implies \sin \theta = \frac{8}{10} = \frac{4}{5}$.
કારણ કે $\sin^2 \theta + \cos^2 \theta = 1$,તેથી $\cos^2 \theta = 1 - \sin^2 \theta = 1 - (\frac{4}{5})^2 = 1 - \frac{16}{25} = \frac{9}{25}$.
આમ,$|\cos \theta| = \sqrt{\frac{9}{25}} = \frac{3}{5}$.
હવે,$|\vec{a} \cdot \vec{b}| = |\vec{a}||\vec{b}| |\cos \theta|$.
$|\vec{a} \cdot \vec{b}| = 2 \times 5 \times \frac{3}{5} = 6$.

Vector Algebra — Scalar or Dot product of two vectors and its applications · Frequently Asked Questions

1Are these Vector Algebra questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Vector Algebra Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.