Gujarati

Scalar or Dot product of two vectors and its applications Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Vector Algebra · Scalar or Dot product of two vectors and its applications

923+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 923 questions in Gujarati

251
AdvancedMCQ
સદિશ $\vec{a} + 3\vec{b}$ એ $7\vec{a} - 5\vec{b}$ ને લંબ છે અને $\vec{a} - 5\vec{b}$ એ $7\vec{a} + 3\vec{b}$ ને લંબ છે. શૂન્યતર સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો છે?
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\text{માહિતી અપૂરતી છે}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $(\vec{a} + 3\vec{b}) \perp (7\vec{a} - 5\vec{b})$,તેથી તેમનો અદિશ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$(\vec{a} + 3\vec{b}) \cdot (7\vec{a} - 5\vec{b}) = 0$
$7|\vec{a}|^2 - 5\vec{a} \cdot \vec{b} + 21\vec{a} \cdot \vec{b} - 15|\vec{b}|^2 = 0$
$7|\vec{a}|^2 + 16\vec{a} \cdot \vec{b} - 15|\vec{b}|^2 = 0$ ...... $(i)$
તે જ રીતે,$(\vec{a} - 5\vec{b}) \perp (7\vec{a} + 3\vec{b})$,તેથી તેમનો અદિશ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$(\vec{a} - 5\vec{b}) \cdot (7\vec{a} + 3\vec{b}) = 0$
$7|\vec{a}|^2 + 3\vec{a} \cdot \vec{b} - 35\vec{a} \cdot \vec{b} - 15|\vec{b}|^2 = 0$
$7|\vec{a}|^2 - 32\vec{a} \cdot \vec{b} - 15|\vec{b}|^2 = 0$ ...... $(ii)$
સમીકરણ $(i)$ માંથી સમીકરણ $(ii)$ બાદ કરતા:
$(7|\vec{a}|^2 + 16\vec{a} \cdot \vec{b} - 15|\vec{b}|^2) - (7|\vec{a}|^2 - 32\vec{a} \cdot \vec{b} - 15|\vec{b}|^2) = 0$
$48\vec{a} \cdot \vec{b} = 0$
કારણ કે $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ શૂન્યતર સદિશો છે,તેથી $\vec{a} \cdot \vec{b} = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\vec{a} \perp \vec{b}$.
તેથી,$\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{2}$ છે.
252
AdvancedMCQ
ત્રણ સદિશો $\vec a, \vec b, \vec c$ એકબીજા સાથે લઘુકોણ બનાવે છે જેથી $|\vec a| = 2, |\vec b| = 3, |\vec c| = 9$ અને $\vec a$ નો $\vec b$ પર,$\vec b$ નો $\vec c$ પર અને $\vec c$ નો $\vec a$ પરના પ્રક્ષેપની લંબાઈ અનુક્રમે સમગુણોત્તર શ્રેણીમાં છે. જો $\vec a$ અને $\vec b$ વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{5\pi}{12}$ હોય અને $\vec c$ અને $\vec a$ વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{12}$ હોય,તો $\vec b$ અને $\vec c$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{8}$

Solution

(B) ધારો કે $\vec a$ અને $\vec b$,$\vec b$ અને $\vec c$,તથા $\vec c$ અને $\vec a$ વચ્ચેના ખૂણા અનુક્રમે $\theta_1, \theta_2, \theta_3$ છે.
પ્રક્ષેપની લંબાઈઓ $p_1 = |\vec a| \cos \theta_1 = 2 \cos \theta_1$,$p_2 = |\vec b| \cos \theta_2 = 3 \cos \theta_2$,અને $p_3 = |\vec c| \cos \theta_3 = 9 \cos \theta_3$ છે.
આ લંબાઈઓ સમગુણોત્તર શ્રેણીમાં હોવાથી,$p_2^2 = p_1 p_3$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $(3 \cos \theta_2)^2 = (2 \cos \theta_1)(9 \cos \theta_3)$.
$9 \cos^2 \theta_2 = 18 \cos \theta_1 \cos \theta_3$.
$\cos^2 \theta_2 = 2 \cos \theta_1 \cos \theta_3$.
અહીં $\theta_1 = \frac{5\pi}{12}$ અને $\theta_3 = \frac{\pi}{12}$ આપેલ છે.
$\cos^2 \theta_2 = 2 \cos \left(\frac{5\pi}{12}\right) \cos \left(\frac{\pi}{12}\right)$.
સૂત્ર $2 \cos A \cos B = \cos(A+B) + \cos(A-B)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\cos^2 \theta_2 = \cos \left(\frac{5\pi}{12} + \frac{\pi}{12}\right) + \cos \left(\frac{5\pi}{12} - \frac{\pi}{12}\right)$.
$\cos^2 \theta_2 = \cos \left(\frac{6\pi}{12}\right) + \cos \left(\frac{4\pi}{12}\right) = \cos \left(\frac{\pi}{2}\right) + \cos \left(\frac{\pi}{3}\right)$.
$\cos^2 \theta_2 = 0 + \frac{1}{2} = \frac{1}{2}$.
ખૂણો લઘુકોણ હોવાથી,$\cos \theta_2 = \frac{1}{\sqrt{2}}$,જેનો અર્થ છે કે $\theta_2 = \frac{\pi}{4}$.
253
AdvancedMCQ
જો $\hat{a}, \hat{b}, \hat{c}$ એકમ સદિશો હોય,તો $|\hat{a}+\hat{b}|^2+|\hat{b}+\hat{c}|^2+|\hat{c}+\hat{a}|^2$ ની ન્યૂનતમ કિંમત કેટલી થશે?
A
$1$
B
$3$
C
$9$
D
$12$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે કોઈપણ એકમ સદિશ $\hat{u}$ માટે,$|\hat{u}|^2 = 1$ થાય.
પદોનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને મળે છે $|\hat{a}+\hat{b}|^2 = |\hat{a}|^2 + |\hat{b}|^2 + 2(\hat{a} \cdot \hat{b}) = 1 + 1 + 2(\hat{a} \cdot \hat{b}) = 2 + 2(\hat{a} \cdot \hat{b})$.
તે જ રીતે,$|\hat{b}+\hat{c}|^2 = 2 + 2(\hat{b} \cdot \hat{c})$ અને $|\hat{c}+\hat{a}|^2 = 2 + 2(\hat{c} \cdot \hat{a})$.
આ બધાનો સરવાળો કરતા,$S = |\hat{a}+\hat{b}|^2 + |\hat{b}+\hat{c}|^2 + |\hat{c}+\hat{a}|^2 = 6 + 2(\hat{a} \cdot \hat{b} + \hat{b} \cdot \hat{c} + \hat{c} \cdot \hat{a})$.
નિત્યસમ $|\hat{a} + \hat{b} + \hat{c}|^2 = |\hat{a}|^2 + |\hat{b}|^2 + |\hat{c}|^2 + 2(\hat{a} \cdot \hat{b} + \hat{b} \cdot \hat{c} + \hat{c} \cdot \hat{a}) = 3 + 2(\hat{a} \cdot \hat{b} + \hat{b} \cdot \hat{c} + \hat{c} \cdot \hat{a})$ ધ્યાનમાં લો.
કારણ કે $|\hat{a} + \hat{b} + \hat{c}|^2 \geq 0$,તેથી $3 + 2(\hat{a} \cdot \hat{b} + \hat{b} \cdot \hat{c} + \hat{c} \cdot \hat{a}) \geq 0$,જેનો અર્થ છે કે $2(\hat{a} \cdot \hat{b} + \hat{b} \cdot \hat{c} + \hat{c} \cdot \hat{a}) \geq -3$.
આ કિંમત $S$ ના સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને મળે છે $S \geq 6 - 3 = 3$.
આમ,ન્યૂનતમ કિંમત $3$ છે.
254
AdvancedMCQ
જેના માટે રેખાઓ $\vec{r} = (2\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}) + \lambda(\hat{i} - 2\hat{j})$ અને $\vec{r} = (\hat{i} + \hat{j} - 3\hat{k}) + \mu(\hat{j} + 2\hat{k})$ એકબીજાને છેદે છે,તે અચળ કિંમત $(\lambda + \mu)$ બરાબર છે (જ્યાં $\lambda$ અને $\mu$ પ્રાચલો છે).
A
$2$
B
$-1$
C
$0$
D
$1$

Solution

(D) રેખાઓ છેદે તે માટે,$\lambda$ અને $\mu$ ની એવી કિંમતો હોવી જોઈએ કે જેથી રેખાઓ પરના કોઈપણ બિંદુના યામ સમાન હોય.
પ્રથમ રેખા $\vec{r} = (2 + \lambda)\hat{i} + (1 - 2\lambda)\hat{j} + 1\hat{k}$ છે.
બીજી રેખા $\vec{r} = 1\hat{i} + (1 + \mu)\hat{j} + (-3 + 2\mu)\hat{k}$ છે.
ઘટકોને સરખાવતા:
$1) 2 + \lambda = 1 \Rightarrow \lambda = -1$
$2) 1 - 2\lambda = 1 + \mu$
$3) 1 = -3 + 2\mu$
સમીકરણ $(3)$ પરથી,$2\mu = 4 \Rightarrow \mu = 2$.
સમીકરણ $(2)$ સાથે સુસંગતતા તપાસતા:
$1 - 2(-1) = 1 + 2 \Rightarrow 1 + 2 = 3 \Rightarrow 3 = 3$. આ સુસંગત છે.
આમ,$\lambda = -1$ અને $\mu = 2$.
તેથી,$(\lambda + \mu) = -1 + 2 = 1$.
255
AdvancedMCQ
જો $a^2 + b^2 + c^2 = 1$ હોય,તો $3a + 4b + 12c$ ની મહત્તમ શક્ય કિંમત કેટલી થાય? (જ્યાં $a, b, c \in \mathbb{R}$)-
A
$10$
B
$11$
C
$12$
D
$13$

Solution

(D) અહીં આપણે સદિશો $\vec{u} = (3, 4, 12)$ અને $\vec{v} = (a, b, c)$ માટે કોશી-શ્વાર્ટઝ અસમતાનો ઉપયોગ કરીશું.
કોશી-શ્વાર્ટઝ અસમતા મુજબ,$|\vec{u} \cdot \vec{v}| \leq |\vec{u}| |\vec{v}|$.
અહીં,$\vec{u} \cdot \vec{v} = 3a + 4b + 12c$.
સદિશ $\vec{u}$ નું માન $|\vec{u}| = \sqrt{3^2 + 4^2 + 12^2} = \sqrt{9 + 16 + 144} = \sqrt{169} = 13$ છે.
સદિશ $\vec{v}$ નું માન $|\vec{v}| = \sqrt{a^2 + b^2 + c^2} = \sqrt{1} = 1$ છે.
તેથી,$3a + 4b + 12c \leq 13 \times 1 = 13$.
આમ,મહત્તમ શક્ય કિંમત $13$ છે.
256
AdvancedMCQ
ધારો કે $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}$ ત્રણ એકમ સદિશો છે જેથી $\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} - \vec{a} \cdot \vec{c} = \frac{3}{2}$ થાય. તો $\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{1}{2}$
B
$1$
C
$\frac{3}{2}$
D
$-\frac{1}{2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}$ એકમ સદિશો છે,તેથી $|\vec{a}| = |\vec{b}| = |\vec{c}| = 1$.
સદિશોના સરવાળાનું માન ધ્યાનમાં લો: $|\vec{a} - \vec{b} + \vec{c}|^2 \ge 0$.
$|\vec{a} - \vec{b} + \vec{c}|^2 = |\vec{a}|^2 + |\vec{b}|^2 + |\vec{c}|^2 - 2\vec{a} \cdot \vec{b} - 2\vec{b} \cdot \vec{c} + 2\vec{a} \cdot \vec{c} = 1 + 1 + 1 - 2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} - \vec{a} \cdot \vec{c}) = 3 - 2(\frac{3}{2}) = 3 - 3 = 0$.
તેથી,$|\vec{a} - \vec{b} + \vec{c}|^2 = 0$ હોવાથી,$\vec{a} - \vec{b} + \vec{c} = \vec{0}$,જેનો અર્થ છે કે $\vec{b} = \vec{a} + \vec{c}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $|\vec{b}|^2 = |\vec{a} + \vec{c}|^2 \implies 1 = |\vec{a}|^2 + |\vec{c}|^2 + 2\vec{a} \cdot \vec{c} \implies 1 = 1 + 1 + 2\vec{a} \cdot \vec{c}$.
આમ,$2\vec{a} \cdot \vec{c} = -1$,તેથી $\vec{a} \cdot \vec{c} = -\frac{1}{2}$.
હવે,આ કિંમત આપેલ સમીકરણમાં મૂકતા: $\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} = \frac{3}{2} + \vec{a} \cdot \vec{c} = \frac{3}{2} - \frac{1}{2} = 1$.
અંતે,$\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a} = 1 + (-\frac{1}{2}) = \frac{1}{2}$.
257
AdvancedMCQ
ધારો કે $\overrightarrow{OA}$ અને $\overrightarrow{OB}$ એ ત્રિકોણની બે બાજુઓ છે. મધ્યગા $\overrightarrow{AM}$ એ ખૂણાના દ્વિભાજક $\overrightarrow{OL}$ ને લંબ છે અને $|\overrightarrow{AM}|:|\overrightarrow{OL}|=1:2$ છે. $\overrightarrow{OA}$ અને $\overrightarrow{OB}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\cos^{-1}(4/5)$
B
$\cos^{-1}(1/2)$
C
$\cos^{-1}(3/5)$
D
$\cos^{-1}(1/\sqrt{2})$

Solution

(A) ધારો કે $\overrightarrow{OA} = \vec{a}$ અને $\overrightarrow{OB} = \vec{b}$,જ્યાં $|\vec{a}| = a$ અને $|\vec{b}| = b$. $M$ એ $OB$ નું મધ્યબિંદુ હોવાથી,$\overrightarrow{OM} = \frac{1}{2}\vec{b}$.
તેથી $\overrightarrow{AM} = \overrightarrow{OM} - \overrightarrow{OA} = \frac{1}{2}\vec{b} - \vec{a}$.
ખૂણાનો દ્વિભાજક $\overrightarrow{OL}$ એ $\frac{\vec{a}}{a} + \frac{\vec{b}}{b}$ ની દિશામાં છે. તેથી,$\overrightarrow{OL} = k(\frac{\vec{a}}{a} + \frac{\vec{b}}{b})$.
આપેલ છે કે $\overrightarrow{AM} \perp \overrightarrow{OL}$,તેથી $\overrightarrow{AM} \cdot \overrightarrow{OL} = 0$.
આ સમીકરણ ઉકેલતા અને $|\overrightarrow{AM}|:|\overrightarrow{OL}| = 1:2$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\cos \theta = 4/5$ મળે છે.
Solution diagram
258
AdvancedMCQ
એક કાટકોણ સમલંબ ચતુષ્કોણ $ABCD$ માં,વિકર્ણો પરસ્પર લંબ છે,અને પાયાની લંબાઈનો ગુણોત્તર $AD : BC = 2 : 3$ છે. તો વિકર્ણોની લંબાઈનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$3:2$
B
$1:3$
C
$2:\sqrt{3}$
D
$\sqrt{3}:\sqrt{2}$

Solution

(D) ધારો કે શિરોબિંદુઓ સદિશો દ્વારા દર્શાવેલ છે. $ABCD$ એ કાટકોણ સમલંબ ચતુષ્કોણ છે જ્યાં $AB$ એ $BC$ ને લંબ છે અને $AD$ એ $BC$ ને સમાંતર છે,તેથી આપણે $B$ ને ઉગમબિંદુ $(0)$ પર લઈ શકીએ. ધારો કે $\vec{BA} = \vec{a}$ અને $\vec{BC} = \vec{c}$. $AD \parallel BC$ અને $AD:BC = 2:3$ હોવાથી,$\vec{AD} = \frac{2}{3}\vec{c}$ મળે. આમ,$\vec{BD} = \vec{BA} + \vec{AD} = \vec{a} + \frac{2}{3}\vec{c}$.
વિકર્ણો $AC$ અને $BD$ પરસ્પર લંબ છે,તેથી $\vec{AC} \cdot \vec{BD} = 0$.
$(\vec{c} - \vec{a}) \cdot (\vec{a} + \frac{2}{3}\vec{c}) = 0$.
$\vec{a} \perp \vec{c}$ હોવાથી,$\vec{a} \cdot \vec{c} = 0$. ડોટ પ્રોડક્ટનું વિસ્તરણ કરતા:
$\frac{2}{3}|\vec{c}|^2 - |\vec{a}|^2 = 0 \Rightarrow |\vec{a}|^2 = \frac{2}{3}|\vec{c}|^2$.
હવે,વિકર્ણોની લંબાઈનો ગુણોત્તર:
$\frac{|\vec{AC}|}{|\vec{BD}|} = \frac{|\vec{c} - \vec{a}|}{|\vec{a} + \frac{2}{3}\vec{c}|} = \frac{\sqrt{|\vec{c}|^2 + |\vec{a}|^2}}{\sqrt{|\vec{a}|^2 + \frac{4}{9}|\vec{c}|^2}}$.
$|\vec{a}|^2 = \frac{2}{3}|\vec{c}|^2$ મૂકતા:
$= \frac{\sqrt{|\vec{c}|^2 + \frac{2}{3}|\vec{c}|^2}}{\sqrt{\frac{2}{3}|\vec{c}|^2 + \frac{4}{9}|\vec{c}|^2}} = \frac{\sqrt{\frac{5}{3}}}{\sqrt{\frac{10}{9}}} = \sqrt{\frac{5}{3} \times \frac{9}{10}} = \sqrt{\frac{3}{2}} = \frac{\sqrt{3}}{\sqrt{2}}$.
આમ,ગુણોત્તર $\sqrt{3}:\sqrt{2}$ છે.
Solution diagram
259
AdvancedMCQ
ધારો કે $\vec{b}$ અને $\vec{c}$ એ અસમરેખ સદિશો છે જે $\vec{a} \times (\vec{b} \times \vec{c}) + (\vec{a} \cdot \vec{b})\vec{b} = (4 - 2x - \sin y)\vec{b} + (x^2 - 1)\vec{c}$ અને $(\vec{c} \cdot \vec{c})\vec{a} = \vec{c}$ નું સમાધાન કરે છે,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$6$

Solution

(A) સદિશ ત્રિગુણન સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\vec{a} \times (\vec{b} \times \vec{c}) = (\vec{a} \cdot \vec{c})\vec{b} - (\vec{a} \cdot \vec{b})\vec{c}$.
આ કિંમત આપેલા સમીકરણમાં મૂકતા: $(\vec{a} \cdot \vec{c})\vec{b} - (\vec{a} \cdot \vec{b})\vec{c} + (\vec{a} \cdot \vec{b})\vec{b} = (4 - 2x - \sin y)\vec{b} + (x^2 - 1)\vec{c}$.
પદોને ગોઠવતા: $(\vec{a} \cdot \vec{c} + \vec{a} \cdot \vec{b})\vec{b} - (\vec{a} \cdot \vec{b})\vec{c} = (4 - 2x - \sin y)\vec{b} + (x^2 - 1)\vec{c}$.
$\vec{b}$ અને $\vec{c}$ અસમરેખ હોવાથી,સહગુણકોની સરખામણી કરતા:
$1$) $\vec{a} \cdot \vec{c} + \vec{a} \cdot \vec{b} = 4 - 2x - \sin y$
$2$) $-\vec{a} \cdot \vec{b} = x^2 - 1 \Rightarrow \vec{a} \cdot \vec{b} = 1 - x^2$.
આપેલ છે કે $(\vec{c} \cdot \vec{c})\vec{a} = \vec{c}$,બંને બાજુ $\vec{c}$ સાથે ડોટ ગુણાકાર કરતા: $(\vec{c} \cdot \vec{c})(\vec{a} \cdot \vec{c}) = \vec{c} \cdot \vec{c}$.
$\vec{c} \neq 0$ હોવાથી,$\vec{a} \cdot \vec{c} = 1$.
$\vec{a} \cdot \vec{c} = 1$ અને $\vec{a} \cdot \vec{b} = 1 - x^2$ ને સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$1 + (1 - x^2) = 4 - 2x - \sin y \Rightarrow 2 - x^2 = 4 - 2x - \sin y$.
ગોઠવતા: $x^2 - 2x + 2 = \sin y$. $\sin y \leq 1$ હોવાથી,$x^2 - 2x + 2 \leq 1 \Rightarrow x^2 - 2x + 1 \leq 0 \Rightarrow (x - 1)^2 \leq 0$.
વર્ગ ક્યારેય ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી $(x - 1)^2 = 0$,જેનો અર્થ છે કે $x = 1$.
260
AdvancedMCQ
આપેલ છે કે $\vec{a}, \vec{b}, \vec{p}$ અને $\vec{q}$ ચાર સદિશો છે જેથી $\vec{a} + \vec{b} = \mu \vec{p}$,$\vec{b} \cdot \vec{q} = 0$ અને $|\vec{b}|^2 = 1$ હોય,તો $|(\vec{a} \cdot \vec{q}) \vec{p} - (\vec{p} \cdot \vec{q}) \vec{a}|$ ની કિંમત શોધો.
A
$2|\vec{p} \cdot \vec{q}|$
B
$\frac{1}{2}|\vec{p} \cdot \vec{q}|$
C
$|\vec{p} \times \vec{q}|$
D
$|\vec{p} \cdot \vec{q}|$

Solution

(D) આપણને આપેલ છે કે $\vec{a} + \vec{b} = \mu \vec{p}$,જેનો અર્થ છે કે $\vec{a} = \mu \vec{p} - \vec{b}$.
આપણે પદાવલિ $E = |(\vec{a} \cdot \vec{q}) \vec{p} - (\vec{p} \cdot \vec{q}) \vec{a}|$ ની કિંમત શોધવાની છે.
સદિશ ત્રિગુણિત ગુણાકારના નિત્યસમ $\vec{u} \times (\vec{v} \times \vec{w}) = (\vec{u} \cdot \vec{w}) \vec{v} - (\vec{u} \cdot \vec{v}) \vec{w}$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે પદાવલિને આ રીતે લખી શકીએ:
$E = |(\vec{p} \times \vec{a}) \times \vec{q}|$.
$\vec{a} = \mu \vec{p} - \vec{b}$ ને પદાવલિમાં મૂકતા:
$E = |(\vec{p} \times (\mu \vec{p} - \vec{b})) \times \vec{q}| = |(\mu (\vec{p} \times \vec{p}) - (\vec{p} \times \vec{b})) \times \vec{q}|$.
કારણ કે $\vec{p} \times \vec{p} = 0$,આ પદાવલિ સરળ બનીને:
$E = |-(\vec{p} \times \vec{b}) \times \vec{q}| = |(\vec{b} \times \vec{p}) \times \vec{q}|$.
સદિશ ત્રિગુણિત ગુણાકારના નિત્યસમ $(\vec{u} \times \vec{v}) \times \vec{w} = (\vec{u} \cdot \vec{w}) \vec{v} - (\vec{v} \cdot \vec{w}) \vec{u}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$E = |(\vec{b} \cdot \vec{q}) \vec{p} - (\vec{p} \cdot \vec{q}) \vec{b}|$.
આપેલ છે કે $\vec{b} \cdot \vec{q} = 0$ અને $|\vec{b}| = 1$,તેથી:
$E = |0 \cdot \vec{p} - (\vec{p} \cdot \vec{q}) \vec{b}| = |-(\vec{p} \cdot \vec{q}) \vec{b}| = |\vec{p} \cdot \vec{q}| \cdot |\vec{b}| = |\vec{p} \cdot \vec{q}| \cdot 1 = |\vec{p} \cdot \vec{q}|$.
261
AdvancedMCQ
ધારો કે $\vec{r}$ એ $\hat{i} - 2\hat{j} + \hat{k}$ અને $\hat{i} - \hat{j} - \hat{k}$ ના સમતલમાં આવેલો સદિશ છે,જેથી $\vec{r} \cdot (\hat{i} + \hat{j}) + 2 = 0$ અને $\hat{i} - \hat{j}$ પર $\vec{r}$ ના પ્રક્ષેપની લંબાઈ $4\sqrt{2}$ છે,તો સદિશ $\vec{r}$ નું માન શોધો.
A
$\sqrt{26}$
B
$\sqrt{30}$
C
$\sqrt{35}$
D
$\sqrt{38}$

Solution

(C) કારણ કે $\vec{r}$ એ $\vec{a} = \hat{i} - 2\hat{j} + \hat{k}$ અને $\vec{b} = \hat{i} - \hat{j} - \hat{k}$ ના સમતલમાં છે,આપણે લખી શકીએ $\vec{r} = \lambda \vec{a} + \mu \vec{b} = \lambda(\hat{i} - 2\hat{j} + \hat{k}) + \mu(\hat{i} - \hat{j} - \hat{k})$.
$\vec{r} = (\lambda + \mu)\hat{i} - (2\lambda + \mu)\hat{j} + (\lambda - \mu)\hat{k}$.
આપેલ છે કે $\vec{r} \cdot (\hat{i} + \hat{j}) = -2$,તેથી $(\lambda + \mu) - (2\lambda + \mu) = -2$,જેનું સાદું રૂપ $-\lambda = -2$ એટલે કે $\lambda = 2$ થાય છે.
હવે,$\hat{i} - \hat{j}$ પર $\vec{r}$ નો પ્રક્ષેપ $\frac{|\vec{r} \cdot (\hat{i} - \hat{j})|}{\sqrt{1^2 + (-1)^2}} = 4\sqrt{2}$ છે.
$\vec{r} \cdot (\hat{i} - \hat{j}) = (\lambda + \mu) + (2\lambda + \mu) = 3\lambda + 2\mu$.
$\lambda = 2$ મૂકતા,આપણને $3(2) + 2\mu = 6 + 2\mu$ મળે છે.
તેથી,$\frac{|6 + 2\mu|}{\sqrt{2}} = 4\sqrt{2} \Rightarrow |6 + 2\mu| = 8$.
કિસ્સો $1$: $6 + 2\mu = 8 \Rightarrow 2\mu = 2 \Rightarrow \mu = 1$.
ત્યારે $\vec{r} = (2+1)\hat{i} - (2(2)+1)\hat{j} + (2-1)\hat{k} = 3\hat{i} - 5\hat{j} + \hat{k}$.
$|\vec{r}| = \sqrt{3^2 + (-5)^2 + 1^2} = \sqrt{9 + 25 + 1} = \sqrt{35}$.
262
AdvancedMCQ
જો $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}, \vec{d}$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવતા બિંદુઓ સમતલીય હોય અને $(\sin A)\vec{a} + (2\sin 2B)\vec{b} + (3\sin 3C)\vec{c} - 4\vec{d} = \vec{0}$ હોય,તો $\frac{21}{8}(\sin^2 A + \sin^2 2B + \sin^2 3C)$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$3$

Solution

(D) આપેલ છે કે $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}, \vec{d}$ સમતલીય છે,તેથી સહગુણકોનો સરવાળો શૂન્ય થાય: $\sin A + 2\sin 2B + 3\sin 3C = 4$.
કોશી-શ્વાર્ટઝ અસમતા મુજબ,$(\sin A + 2\sin 2B + 3\sin 3C)^2 \le (1^2 + 2^2 + 3^2)(\sin^2 A + \sin^2 2B + \sin^2 3C)$.
$4^2 \le (1 + 4 + 9)(\sin^2 A + \sin^2 2B + \sin^2 3C)$.
$16 \le 14(\sin^2 A + \sin^2 2B + \sin^2 3C)$.
$\sin^2 A + \sin^2 2B + \sin^2 3C \ge \frac{16}{14} = \frac{8}{7}$.
તેથી,$\frac{21}{8}(\sin^2 A + \sin^2 2B + \sin^2 3C) \ge \frac{21}{8} \times \frac{8}{7} = 3$.
263
MediumMCQ
જો $\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$,$\vec{b} = \hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k}$ અને $\vec{c} = \hat{i} + 3\hat{j} - (\lambda^2 + 3\lambda)\hat{k}$ (જ્યાં $\lambda$ એક અચળાંક છે) અને $\vec{a}$ એ $\vec{c} - \lambda\vec{b}$ ને લંબ હોય,તો $\lambda$ ના ભિન્ન મૂલ્યોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$-1$
B
$1$
C
$4$
D
$-4$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$,$\vec{b} = \hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k}$,અને $\vec{c} = \hat{i} + 3\hat{j} - (\lambda^2 + 3\lambda)\hat{k}$.
આપણને આપેલ છે કે $\vec{a}$ એ $\vec{c} - \lambda\vec{b}$ ને લંબ છે,તેથી $\vec{a} \cdot (\vec{c} - \lambda\vec{b}) = 0$.
પ્રથમ,$\vec{c} - \lambda\vec{b}$ ની ગણતરી કરો:
$\vec{c} - \lambda\vec{b} = (\hat{i} + 3\hat{j} - (\lambda^2 + 3\lambda)\hat{k}) - \lambda(\hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k})$
$= (1 - \lambda)\hat{i} + (3 - \lambda)\hat{j} + (2\lambda - \lambda^2 - 3\lambda)\hat{k}$
$= (1 - \lambda)\hat{i} + (3 - \lambda)\hat{j} - (\lambda^2 + \lambda)\hat{k}$.
હવે,$\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ સાથે ડોટ પ્રોડક્ટ લો:
$2(1 - \lambda) - 1(3 - \lambda) + 1(-(\lambda^2 + \lambda)) = 0$
$2 - 2\lambda - 3 + \lambda - \lambda^2 - \lambda = 0$
$-\lambda^2 - 2\lambda - 1 = 0$
$\lambda^2 + 2\lambda + 1 = 0$
$(\lambda + 1)^2 = 0$
$\lambda = -1$.
અહીં $\lambda$ નું માત્ર એક જ મૂલ્ય મળે છે,તેથી ભિન્ન મૂલ્યોનો સરવાળો $-1$ થાય છે.
264
DifficultMCQ
સદિશો $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}$ ના માન અનુક્રમે $3, 4, 5$ છે. જો $\vec{a}$ અને $\vec{b} + \vec{c}$,$\vec{b}$ અને $\vec{c} + \vec{a}$,તથા $\vec{c}$ અને $\vec{a} + \vec{b}$ પરસ્પર લંબ હોય,તો $\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}$ નું માન શોધો.
A
$4 \sqrt{2}$
B
$3 \sqrt{2}$
C
$5 \sqrt{2}$
D
$3 \sqrt{3}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\vec{a} \cdot (\vec{b} + \vec{c}) = 0$,$\vec{b} \cdot (\vec{c} + \vec{a}) = 0$,અને $\vec{c} \cdot (\vec{a} + \vec{b}) = 0$.
આ સમીકરણોને વિસ્તૃત કરતા:
$(i)$ $\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{a} \cdot \vec{c} = 0$
(ii) $\vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{b} \cdot \vec{a} = 0$
(iii) $\vec{c} \cdot \vec{a} + \vec{c} \cdot \vec{b} = 0$
આ ત્રણેય સમીકરણોનો સરવાળો કરતા:
$2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a}) = 0
\Rightarrow \vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a} = 0$.
હવે,સરવાળાના માનનો વર્ગ ગણતા:
$|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}|^2 = |\vec{a}|^2 + |\vec{b}|^2 + |\vec{c}|^2 + 2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a})$.
આપેલ માન $|\vec{a}|=3, |\vec{b}|=4, |\vec{c}|=5$ મૂકતા:
$|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}|^2 = 3^2 + 4^2 + 5^2 + 2(0) = 9 + 16 + 25 = 50$.
તેથી,$|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}| = \sqrt{50} = 5\sqrt{2}$.
265
AdvancedMCQ
જો $a, b, c$ એ $H.P.$ ના $p^{th}, q^{th}, r^{th}$ પદો હોય અને $\vec{u} = (q-r)\hat{i} + (r-p)\hat{j} + (p-q)\hat{k}$ તથા $\vec{v} = \frac{\hat{i}}{a} + \frac{\hat{j}}{b} + \frac{\hat{k}}{c}$ હોય,તો:
A
$\vec{u}, \vec{v}$ સમાંતર સદિશો છે
B
$\vec{u}, \vec{v}$ લંબ સદિશો છે
C
$\vec{u} \cdot \vec{v} = 1$
D
$\vec{u} \times \vec{v} = \hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$

Solution

(B) કારણ કે $a, b, c$ એ $H.P.$ ના $p^{th}, q^{th}, r^{th}$ પદો છે,તેથી તેમના વ્યસ્ત $\frac{1}{a}, \frac{1}{b}, \frac{1}{c}$ એ $A.P.$ માં છે.
ધારો કે આ $A.P.$ નું પ્રથમ પદ $A$ અને સામાન્ય તફાવત $D$ છે.
તેથી,$\frac{1}{a} = A + (p-1)D, \frac{1}{b} = A + (q-1)D, \frac{1}{c} = A + (r-1)D$.
આની બાદબાકી કરતા,આપણને $\frac{1}{a} - \frac{1}{b} = (p-q)D$,$\frac{1}{b} - \frac{1}{c} = (q-r)D$,અને $\frac{1}{c} - \frac{1}{a} = (r-p)D$ મળે છે.
આમ,$(q-r) = \frac{1/b - 1/c}{D} = \frac{c-b}{bcD}$,$(r-p) = \frac{a-c}{acD}$,અને $(p-q) = \frac{b-a}{abD}$.
હવે,ડોટ ગુણાકાર $\vec{u} \cdot \vec{v} = (q-r)\frac{1}{a} + (r-p)\frac{1}{b} + (p-q)\frac{1}{c}$ ની ગણતરી કરો.
કિંમતો મૂકતા: $\vec{u} \cdot \vec{v} = \frac{c-b}{bcD} \cdot \frac{1}{a} + \frac{a-c}{acD} \cdot \frac{1}{b} + \frac{b-a}{abD} \cdot \frac{1}{c}$.
$\vec{u} \cdot \vec{v} = \frac{1}{abcD} (c-b + a-c + b-a) = \frac{1}{abcD} (0) = 0$.
કારણ કે ડોટ ગુણાકાર $0$ છે,તેથી સદિશો $\vec{u}$ અને $\vec{v}$ લંબ છે.
266
AdvancedMCQ
બિંદુઓ $O, A, B, C, D$ એવા છે કે જેથી $\overrightarrow{OA} = \vec{a}$,$\overrightarrow{OB} = \vec{b}$,$\overrightarrow{OC} = 2\vec{a} + 3\vec{b}$,અને $\overrightarrow{OD} = \vec{a} - 2\vec{b}$ થાય. જો $|\vec{a}| = 3|\vec{b}|$ હોય,તો $\overrightarrow{BD}$ અને $\overrightarrow{AC}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(D) આપેલ સદિશો $\overrightarrow{OA} = \vec{a}$,$\overrightarrow{OB} = \vec{b}$,$\overrightarrow{OC} = 2\vec{a} + 3\vec{b}$,અને $\overrightarrow{OD} = \vec{a} - 2\vec{b}$ છે.
સૌ પ્રથમ,આપણે સદિશો $\overrightarrow{BD}$ અને $\overrightarrow{AC}$ શોધીએ:
$\overrightarrow{BD} = \overrightarrow{OD} - \overrightarrow{OB} = (\vec{a} - 2\vec{b}) - \vec{b} = \vec{a} - 3\vec{b}$.
$\overrightarrow{AC} = \overrightarrow{OC} - \overrightarrow{OA} = (2\vec{a} + 3\vec{b}) - \vec{a} = \vec{a} + 3\vec{b}$.
ધારો કે $\overrightarrow{BD}$ અને $\overrightarrow{AC}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ છે.
તેથી,$\cos \theta = \frac{\overrightarrow{BD} \cdot \overrightarrow{AC}}{|\overrightarrow{BD}| |\overrightarrow{AC}|}$.
અદિશ ગુણાકાર $\overrightarrow{BD} \cdot \overrightarrow{AC} = (\vec{a} - 3\vec{b}) \cdot (\vec{a} + 3\vec{b}) = |\vec{a}|^2 - 9|\vec{b}|^2$ થાય.
આપેલ છે કે $|\vec{a}| = 3|\vec{b}|$,તેથી $|\vec{a}|^2 = 9|\vec{b}|^2$.
આ કિંમત અદિશ ગુણાકારમાં મૂકતા: $\overrightarrow{BD} \cdot \overrightarrow{AC} = 9|\vec{b}|^2 - 9|\vec{b}|^2 = 0$.
અદિશ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,$\cos \theta = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\theta = \frac{\pi}{2}$.
267
AdvancedMCQ
જો સદિશો $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}$ ના માન અનુક્રમે $3, 4$ અને $5$ હોય,અને $\vec{a}$ એ $\vec{b} + \vec{c}$ ને લંબ હોય,$\vec{b}$ એ $\vec{c} + \vec{a}$ ને લંબ હોય,અને $\vec{c}$ એ $\vec{a} + \vec{b}$ ને લંબ હોય,તો $|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}|$ ની કિંમત શોધો.
A
$2\sqrt{5}$
B
$5\sqrt{2}$
C
$50$
D
$20$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\vec{a} \perp (\vec{b} + \vec{c})$,તેથી $\vec{a} \cdot (\vec{b} + \vec{c}) = 0 \Rightarrow \vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{a} \cdot \vec{c} = 0$.
તે જ રીતે,$\vec{b} \perp (\vec{c} + \vec{a}) \Rightarrow \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{b} \cdot \vec{a} = 0$.
અને $\vec{c} \perp (\vec{a} + \vec{b}) \Rightarrow \vec{c} \cdot \vec{a} + \vec{c} \cdot \vec{b} = 0$.
આ ત્રણેય સમીકરણોનો સરવાળો કરતા,આપણને $2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a}) = 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a} = 0$.
હવે,આપણે જાણીએ છીએ કે $|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}|^2 = |\vec{a}|^2 + |\vec{b}|^2 + |\vec{c}|^2 + 2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a})$.
આપેલ માન $|\vec{a}| = 3, |\vec{b}| = 4, |\vec{c}| = 5$ મૂકતા:
$|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}|^2 = 3^2 + 4^2 + 5^2 + 2(0) = 9 + 16 + 25 = 50$.
તેથી,$|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}| = \sqrt{50} = 5\sqrt{2}$.
268
AdvancedMCQ
જો $a$,$b$,$c$ એ $A.P.$ ના $p^{th}$,$q^{th}$,$r^{th}$ પદો હોય અને $\vec x = (q - r)\hat i + (r - p)\hat j + (p - q)\hat k$ તથા $\vec y = a\hat i + b\hat j + c\hat k$ હોય,તો:
A
$\vec x, \vec y$ સમાંતર સદિશો છે
B
$\vec x \times \vec y = \hat i + \hat j + \hat k$
C
$\vec x \cdot \vec y = 1$
D
$\vec x, \vec y$ લંબ સદિશો છે

Solution

(D) ધારો કે $A.P.$ નું પ્રથમ પદ $A$ અને સામાન્ય તફાવત $D$ છે. પદો નીચે મુજબ છે:
$a = A + (p - 1)D$
$b = A + (q - 1)D$
$c = A + (r - 1)D$
અદિશ ગુણાકાર $\vec x \cdot \vec y$ નીચે મુજબ છે:
$\vec x \cdot \vec y = (q - r)a + (r - p)b + (p - q)c$
$a, b, c$ ની કિંમતો મૂકતા:
$\vec x \cdot \vec y = (q - r)(A + (p - 1)D) + (r - p)(A + (q - 1)D) + (p - q)(A + (r - 1)D)$
$= A(q - r + r - p + p - q) + D[(q - r)(p - 1) + (r - p)(q - 1) + (p - q)(r - 1)]$
$= A(0) + D[qp - q - rp + r + rq - r - pq + p + pr - p - qr + q]$
$= 0 + D[0] = 0$
અદિશ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,સદિશો $\vec x$ અને $\vec y$ લંબ છે.
269
AdvancedMCQ
જો $\vec{a}, \vec{b}$ અને $\vec{c}$ એકમ સદિશો છે કે જેથી $\vec{a}$ એ $\vec{b}$ અને $\vec{c}$ ને લંબ છે,અને $|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}| = 1$ હોય,તો $\vec{b}$ અને $\vec{c}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\pi$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$0$
D
$\frac{2\pi}{3}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}$ એકમ સદિશો છે,તેથી $|\vec{a}| = |\vec{b}| = |\vec{c}| = 1$.
કારણ કે $\vec{a} \perp \vec{b}$ અને $\vec{a} \perp \vec{c}$,તેથી $\vec{a} \cdot \vec{b} = 0$ અને $\vec{a} \cdot \vec{c} = 0$.
આપેલ છે કે $|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}| = 1$,બંને બાજુ વર્ગ કરતા $|\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}|^2 = 1$ મળે.
ડોટ ગુણાકારનું વિસ્તરણ કરતા: $|\vec{a}|^2 + |\vec{b}|^2 + |\vec{c}|^2 + 2(\vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{c} + \vec{c} \cdot \vec{a}) = 1$.
જાણીતી કિંમતો મૂકતા: $1 + 1 + 1 + 2(0 + \vec{b} \cdot \vec{c} + 0) = 1$.
$3 + 2(\vec{b} \cdot \vec{c}) = 1$.
$2(\vec{b} \cdot \vec{c}) = -2$.
$\vec{b} \cdot \vec{c} = -1$.
કારણ કે $\vec{b} \cdot \vec{c} = |\vec{b}||\vec{c}| \cos \theta = -1$,અને $|\vec{b}| = |\vec{c}| = 1$,તેથી $\cos \theta = -1$.
આથી,$\theta = \pi$.
270
DifficultMCQ
જો રેખાઓ $\vec{r} = 2\hat{i} + \hat{j} + \hat{k} + \lambda(\hat{i} - 2\hat{j})$ અને $\vec{r} = \hat{i} + \hat{j} - 3\hat{k} + \mu(\hat{j} + 2\hat{k})$ એકબીજાને છેદે,તો $(\lambda + \mu)$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$-1$
C
$0$
D
$1$

Solution

(D) રેખાઓના સમીકરણો નીચે મુજબ છે:
$L_1: \vec{r} = (2 + \lambda)\hat{i} + (1 - 2\lambda)\hat{j} + \hat{k}$
$L_2: \vec{r} = \hat{i} + (1 + \mu)\hat{j} + (-3 + 2\mu)\hat{k}$
જો રેખાઓ છેદતી હોય,તો $\lambda$ અને $\mu$ ની એવી કિંમતો હોવી જોઈએ કે જેના માટે યામ સમાન હોય:
$2 + \lambda = 1 \Rightarrow \lambda = -1$
$1 - 2\lambda = 1 + \mu$
$1 = -3 + 2\mu \Rightarrow 2\mu = 4 \Rightarrow \mu = 2$
બીજા સમીકરણમાં $\lambda = -1$ મૂકતા: $1 - 2(-1) = 1 + 2 = 3$,અને $1 + \mu = 1 + 2 = 3$. બંને બાજુ સમાન હોવાથી,રેખાઓ છેદે છે.
આમ,$\lambda + \mu = -1 + 2 = 1$.
271
DifficultMCQ
જો $\vec{a}, \vec{b}$ અને $\vec{c}$ એકમ સદિશો હોય કે જેથી $\vec{a} + 2\vec{b} + 2\vec{c} = \vec{0}$ થાય,તો $|\vec{a} \times \vec{c}|$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{4}$
B
$\frac{\sqrt{15}}{4}$
C
$\frac{15}{16}$
D
$\frac{\sqrt{15}}{16}$

Solution

(B) આપેલ છે: $\vec{a} + 2\vec{b} + 2\vec{c} = \vec{0}$ અને $|\vec{a}| = |\vec{b}| = |\vec{c}| = 1$.
સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા: $\vec{a} + 2\vec{c} = -2\vec{b}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(\vec{a} + 2\vec{c}) \cdot (\vec{a} + 2\vec{c}) = (-2\vec{b}) \cdot (-2\vec{b})$.
$|\vec{a}|^2 + 4|\vec{c}|^2 + 4(\vec{a} \cdot \vec{c}) = 4|\vec{b}|^2$.
માનાંકની કિંમતો મૂકતા: $1 + 4(1) + 4(\vec{a} \cdot \vec{c}) = 4(1)$.
$5 + 4(\vec{a} \cdot \vec{c}) = 4 \Rightarrow 4(\vec{a} \cdot \vec{c}) = -1 \Rightarrow \vec{a} \cdot \vec{c} = -\frac{1}{4}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $|\vec{a} \times \vec{c}|^2 = |\vec{a}|^2 |\vec{c}|^2 - (\vec{a} \cdot \vec{c})^2$.
$|\vec{a} \times \vec{c}|^2 = (1)(1) - (-\frac{1}{4})^2 = 1 - \frac{1}{16} = \frac{15}{16}$.
તેથી,$|\vec{a} \times \vec{c}| = \sqrt{\frac{15}{16}} = \frac{\sqrt{15}}{4}$.
272
DifficultMCQ
જો $\Delta ABC$ ના શિરોબિંદુઓ $A, B$ અને $C$ ના સ્થાન સદિશો અનુક્રમે $4\hat{i} + 7\hat{j} + 8\hat{k}$,$2\hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k}$ અને $2\hat{i} + 5\hat{j} + 7\hat{k}$ હોય,તો $\angle A$ નો દ્વિભાજક $BC$ ને જે બિંદુએ મળે છે તેનો સ્થાન સદિશ શોધો.
A
$\frac{1}{2}(4\hat{i} + 8\hat{j} + 11\hat{k})$
B
$\frac{1}{3}(6\hat{i} + 13\hat{j} + 18\hat{k})$
C
$\frac{1}{4}(8\hat{i} + 14\hat{j} + 9\hat{k})$
D
$\frac{1}{3}(6\hat{i} + 11\hat{j} + 15\hat{k})$

Solution

(B) ધારો કે શિરોબિંદુઓ $A, B, C$ ના સ્થાન સદિશો $\vec{a} = 4\hat{i} + 7\hat{j} + 8\hat{k}$,$\vec{b} = 2\hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k}$,અને $\vec{c} = 2\hat{i} + 5\hat{j} + 7\hat{k}$ છે.
કોણ દ્વિભાજક પ્રમેય મુજબ,$\angle A$ નો દ્વિભાજક સામેની બાજુ $BC$ ને તેની પાસેની બાજુઓના ગુણોત્તર $AB:AC$ માં વિભાજિત કરે છે.
પ્રથમ,બાજુઓ $AB$ અને $AC$ ની લંબાઈ શોધો:
$\vec{AB} = \vec{b} - \vec{a} = -2\hat{i} - 4\hat{j} - 4\hat{k}$.
$|\vec{AB}| = \sqrt{(-2)^2 + (-4)^2 + (-4)^2} = 6$.
$\vec{AC} = \vec{c} - \vec{a} = -2\hat{i} - 2\hat{j} - 1\hat{k}$.
$|\vec{AC}| = \sqrt{(-2)^2 + (-2)^2 + (-1)^2} = 3$.
ગુણોત્તર $AB:AC = 6:3 = 2:1$.
$BC$ ને $2:1$ ના ગુણોત્તરમાં વિભાજિત કરતા બિંદુ $D$ નો સ્થાન સદિશ:
$\vec{D} = \frac{2\vec{c} + 1\vec{b}}{2+1} = \frac{2(2\hat{i} + 5\hat{j} + 7\hat{k}) + 1(2\hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k})}{3}$.
$\vec{D} = \frac{6\hat{i} + 13\hat{j} + 18\hat{k}}{3} = \frac{1}{3}(6\hat{i} + 13\hat{j} + 18\hat{k})$.
273
DifficultMCQ
ધારો કે $\vec{a} = \hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$,$\vec{c} = \hat{j} - \hat{k}$ અને સદિશ $\vec{b}$ એવો છે કે જેથી $\vec{a} \times \vec{b} = \vec{c}$ અને $\vec{a} \cdot \vec{b} = 3$ થાય. તો $|\vec{b}|$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$\sqrt{\frac{11}{3}}$
B
$\frac{\sqrt{11}}{3}$
C
$\frac{11}{\sqrt{3}}$
D
$\frac{11}{3}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\vec{a} = \hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$,તેથી $|\vec{a}| = \sqrt{1^2 + 1^2 + 1^2} = \sqrt{3}$.
આપેલ છે કે $\vec{c} = \hat{j} - \hat{k}$,તેથી $|\vec{c}| = \sqrt{0^2 + 1^2 + (-1)^2} = \sqrt{2}$.
આપણી પાસે $\vec{a} \times \vec{b} = \vec{c}$ છે. બંને બાજુ માન લેતા,$|\vec{a} \times \vec{b}| = |\vec{c}|$.
$|\vec{a}| |\vec{b}| \sin \theta = |\vec{c}|$,જ્યાં $\theta$ એ $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
$\sqrt{3} |\vec{b}| \sin \theta = \sqrt{2} \quad \dots (1)$
વળી,$\vec{a} \cdot \vec{b} = 3$.
$|\vec{a}| |\vec{b}| \cos \theta = 3 \Rightarrow \sqrt{3} |\vec{b}| \cos \theta = 3 \quad \dots (2)$
$(1)$ અને $(2)$ નો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા:
$(\sqrt{3} |\vec{b}| \sin \theta)^2 + (\sqrt{3} |\vec{b}| \cos \theta)^2 = (\sqrt{2})^2 + 3^2$
$3 |\vec{b}|^2 (\sin^2 \theta + \cos^2 \theta) = 2 + 9$
$3 |\vec{b}|^2 = 11$
$|\vec{b}|^2 = \frac{11}{3} \Rightarrow |\vec{b}| = \sqrt{\frac{11}{3}}$.
274
DifficultMCQ
ત્રિકોણ $ABC$ માં,શિરોબિંદુ $A$ આગળ કાટકાટખૂણે છે. જો $A, B$ અને $C$ ના સ્થાન સદિશો અનુક્રમે $3\hat{i} + \hat{j} - \hat{k},$ $-\hat{i} + 3\hat{j} + p\hat{k}$ અને $5\hat{i} + q\hat{j} - 4\hat{k}$ હોય,તો બિંદુ $(p, q)$ કઈ રેખા પર આવેલું છે?
A
$x$-અક્ષની ધન દિશા સાથે ગુરુકોણ બનાવે છે
B
$x$-અક્ષને સમાંતર છે
C
$y$-અક્ષને સમાંતર છે
D
$x$-અક્ષની ધન દિશા સાથે લઘુકોણ બનાવે છે

Solution

(D) આપેલ સ્થાન સદિશો $\vec{A} = 3\hat{i} + \hat{j} - \hat{k},$ $\vec{B} = -\hat{i} + 3\hat{j} + p\hat{k},$ અને $\vec{C} = 5\hat{i} + q\hat{j} - 4\hat{k}$ છે.
ત્રિકોણ $A$ આગળ કાટખૂણે હોવાથી,$\vec{AB} \perp \vec{AC}$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $\vec{AB} \cdot \vec{AC} = 0.$
સૌ પ્રથમ,સદિશો $\vec{AB}$ અને $\vec{AC}$ શોધો:
$\vec{AB} = \vec{B} - \vec{A} = -4\hat{i} + 2\hat{j} + (p + 1)\hat{k}.$
$\vec{AC} = \vec{C} - \vec{A} = 2\hat{i} + (q - 1)\hat{j} - 3\hat{k}.$
હવે,ડોટ પ્રોડક્ટની ગણતરી કરો:
$\vec{AB} \cdot \vec{AC} = (-4)(2) + (2)(q - 1) + (p + 1)(-3) = 0.$
$-8 + 2q - 2 - 3p - 3 = 0.$
$-3p + 2q - 13 = 0 \Rightarrow 3p - 2q + 13 = 0.$
$(p, q)$ ને $(x, y)$ દ્વારા બદલતા,રેખા $3x - 2y + 13 = 0$ મળે છે.
ઢાળ-આંતરછેદ સ્વરૂપમાં ગોઠવતા: $2y = 3x + 13 \Rightarrow y = \frac{3}{2}x + \frac{13}{2}.$
ઢાળ $m = \frac{3}{2}$ છે. $m > 0$ હોવાથી,રેખા $x$-અક્ષની ધન દિશા સાથે લઘુકોણ બનાવે છે.
Solution diagram
275
DifficultMCQ
સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ $ABCD$ માં,$|\overline{AB}| = a$,$|\overline{AD}| = b$ અને $|\overline{AC}| = c$ હોય,તો $\overline{DA} \cdot \overline{AB}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{1}{2}(a^2 + b^2 + c^2)$
B
$\frac{1}{2}(a^2 - b^2 + c^2)$
C
$\frac{1}{2}(a^2 + b^2 - c^2)$
D
$\frac{1}{3}(a^2 + b^2 - c^2)$

Solution

(C) ધારો કે $\vec{AB} = \vec{u}$ અને $\vec{AD} = \vec{v}$. તેથી $|\vec{u}| = a$ અને $|\vec{v}| = b$ છે.
સદિશ સરવાળાના સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણના નિયમ મુજબ,$\vec{AC} = \vec{AB} + \vec{AD} = \vec{u} + \vec{v}$ થાય.
આપેલ છે કે $|\vec{AC}| = c$,તેથી $|\vec{u} + \vec{v}|^2 = c^2$ થાય.
ડોટ પ્રોડક્ટનું વિસ્તરણ કરતા,$|\vec{u}|^2 + |\vec{v}|^2 + 2(\vec{u} \cdot \vec{v}) = c^2$ મળે.
માનાંકની કિંમતો મૂકતા,$a^2 + b^2 + 2(\vec{AB} \cdot \vec{AD}) = c^2$ મળે.
આથી,$\vec{AB} \cdot \vec{AD} = \frac{1}{2}(c^2 - a^2 - b^2)$ થાય.
આપણે $\overline{DA} \cdot \overline{AB}$ શોધવાનું છે.
$\overline{DA} = -\overline{AD}$ હોવાથી,$\overline{DA} \cdot \overline{AB} = -(\overline{AD} \cdot \overline{AB}) = -\frac{1}{2}(c^2 - a^2 - b^2) = \frac{1}{2}(a^2 + b^2 - c^2)$ થાય.
Solution diagram
276
DifficultMCQ
ધારો કે $\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$,$\vec{b} = \hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k}$ અને $\vec{c} = \hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k}$ ત્રણ સદિશો છે. કોઈ અદિશ $\lambda$ માટે $\vec{b} + \lambda \vec{c}$ પ્રકારનો સદિશ,જેનો $\vec{a}$ પરનો પ્રક્ષેપ $\sqrt{\frac{2}{3}}$ માન ધરાવે છે,તે શોધો.
A
$2\hat{i} + \hat{j} + 5\hat{k}$
B
$2\hat{i} + 3\hat{j} - 3\hat{k}$
C
$2\hat{i} - \hat{j} + 5\hat{k}$
D
$2\hat{i} + 3\hat{j} + 3\hat{k}$

Solution

(B) ધારો કે $\vec{d} = \vec{b} + \lambda \vec{c}$.
તેથી $\vec{d} = (\hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k}) + \lambda(\hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k}) = (1+\lambda)\hat{i} + (2+\lambda)\hat{j} - (1+2\lambda)\hat{k}$.
$\vec{a}$ પર $\vec{d}$ નો પ્રક્ષેપ $\frac{|\vec{d} \cdot \vec{a}|}{|\vec{a}|} = \sqrt{\frac{2}{3}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ,$\vec{d} \cdot \vec{a} = 2(1+\lambda) - 1(2+\lambda) + 1(-1-2\lambda) = 2 + 2\lambda - 2 - \lambda - 1 - 2\lambda = -\lambda - 1$ ગણો.
વળી,$|\vec{a}| = \sqrt{2^2 + (-1)^2 + 1^2} = \sqrt{6}$.
તેથી,$\frac{|-\lambda - 1|}{\sqrt{6}} = \sqrt{\frac{2}{3}} = \frac{2}{\sqrt{6}}$.
આમ,$|-\lambda - 1| = 2$,જેનો અર્થ છે કે $|\lambda + 1| = 2$.
આનાથી $\lambda + 1 = 2$ અથવા $\lambda + 1 = -2$ મળે છે,તેથી $\lambda = 1$ અથવા $\lambda = -3$.
$\lambda = 1$ માટે,$\vec{d} = 2\hat{i} + 3\hat{j} - 3\hat{k}$.
$\lambda = -3$ માટે,$\vec{d} = -2\hat{i} - \hat{j} + 5\hat{k}$.
વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,સાચો સદિશ $2\hat{i} + 3\hat{j} - 3\hat{k}$ છે.
277
DifficultMCQ
જો $\hat{a}, \hat{b},$ અને $\hat{c}$ એ એકમ સદિશો હોય જે $\hat{a} - \sqrt{3}\hat{b} + \hat{c} = \vec{0}$ નું સમાધાન કરે છે,તો સદિશો $\hat{a}$ અને $\hat{c}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(B) ધારો કે $\hat{a}$ અને $\hat{c}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ છે.
આપેલ છે કે $\hat{a} - \sqrt{3}\hat{b} + \hat{c} = \vec{0}.$
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને મળે $\hat{a} + \hat{c} = \sqrt{3}\hat{b}.$
બંને બાજુનો અદિશ ગુણાકાર (dot product) લેતા:
$(\hat{a} + \hat{c}) \cdot (\hat{a} + \hat{c}) = (\sqrt{3}\hat{b}) \cdot (\sqrt{3}\hat{b}).$
વિસ્તરણ કરતા:
$\hat{a} \cdot \hat{a} + \hat{a} \cdot \hat{c} + \hat{c} \cdot \hat{a} + \hat{c} \cdot \hat{c} = 3(\hat{b} \cdot \hat{b}).$
કારણ કે $\hat{a}, \hat{b}, \hat{c}$ એકમ સદિશો છે,તેથી $\hat{a} \cdot \hat{a} = 1, \hat{b} \cdot \hat{b} = 1, \hat{c} \cdot \hat{c} = 1.$
વળી,$\hat{a} \cdot \hat{c} = |\hat{a}||\hat{c}| \cos \theta = \cos \theta.$
આ કિંમતો મૂકતા:
$1 + 2\cos \theta + 1 = 3(1).$
$2 + 2\cos \theta = 3.$
$2\cos \theta = 1.$
$\cos \theta = \frac{1}{2}.$
તેથી,$\theta = \frac{\pi}{3}.$
278
DifficultMCQ
$ABCD$ એક સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ છે. $A$ અને $C$ ના સ્થાન સદિશો અનુક્રમે $3\hat{i} + 3\hat{j} + 5\hat{k}$ અને $\hat{i} - 5\hat{j} - 5\hat{k}$ છે. જો $M$ એ વિકર્ણ $DB$ નું મધ્યબિંદુ હોય,તો $\vec{OM}$ નો $\vec{OC}$ પરનો પ્રક્ષેપનું મૂલ્ય શોધો,જ્યાં $O$ ઉગમબિંદુ છે.
A
$7\sqrt{51}$
B
$\frac{7}{\sqrt{50}}$
C
$7\sqrt{50}$
D
$\frac{7}{\sqrt{51}}$

Solution

(D) સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણમાં,વિકર્ણો એકબીજાને દુભાગે છે. તેથી,વિકર્ણ $DB$ નું મધ્યબિંદુ $M$ એ વિકર્ણ $AC$ નું પણ મધ્યબિંદુ થાય.
$M$ નો સ્થાન સદિશ $\vec{OM} = \frac{\vec{OA} + \vec{OC}}{2} = \frac{(3\hat{i} + 3\hat{j} + 5\hat{k}) + (\hat{i} - 5\hat{j} - 5\hat{k})}{2} = \frac{4\hat{i} - 2\hat{j} + 0\hat{k}}{2} = 2\hat{i} - \hat{j}$ મળે.
સદિશ $\vec{OM}$ નો $\vec{OC}$ પરનો પ્રક્ષેપ શોધવાનું સૂત્ર $\frac{\vec{OM} \cdot \vec{OC}}{|\vec{OC}|}$ છે.
અહીં $\vec{OM} = 2\hat{i} - \hat{j}$ અને $\vec{OC} = \hat{i} - 5\hat{j} - 5\hat{k}$ છે.
તેથી,અદિશ ગુણાકાર $\vec{OM} \cdot \vec{OC} = (2)(1) + (-1)(-5) + (0)(-5) = 2 + 5 + 0 = 7$ થાય.
$\vec{OC}$ નું મૂલ્ય $|\vec{OC}| = \sqrt{1^2 + (-5)^2 + (-5)^2} = \sqrt{1 + 25 + 25} = \sqrt{51}$ થાય.
આમ,પ્રક્ષેપનું મૂલ્ય $\frac{\vec{OM} \cdot \vec{OC}}{|\vec{OC}|} = \frac{7}{\sqrt{51}}$ મળે.
Solution diagram
279
DifficultMCQ
ધારો કે $\vec a = \hat i - \hat j,$ $\vec b = \hat i + \hat j + \hat k$ અને $\vec c$ એવો સદિશ છે કે જેથી $\vec a \times \vec c + \vec b = 0$ અને $\vec a \cdot \vec c = 4$ થાય,તો ${\left| {\vec c} \right|^2}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{19}{2}$
B
$9$
C
$8$
D
$\frac{17}{2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\vec{a} = \hat{i} - \hat{j}$,$\vec{b} = \hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$,અને $\vec{c} = x\hat{i} + y\hat{j} + z\hat{k}$.
સમીકરણ $\vec{a} \times \vec{c} + \vec{b} = 0$ પરથી,આપણને $\vec{a} \times \vec{c} = -\vec{b}$ મળે છે.
સદિશ ગુણાકાર $\vec{a} \times \vec{c}$ ની ગણતરી કરતા:
$\vec{a} \times \vec{c} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -1 & 0 \\ x & y & z \end{vmatrix} = \hat{i}(-z) - \hat{j}(z) + \hat{k}(y + x) = -z\hat{i} - z\hat{j} + (x + y)\hat{k}$.
આને $-\vec{b} = -(\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}) = -\hat{i} - \hat{j} - \hat{k}$ સાથે સરખાવતા:
$-z = -1 \Rightarrow z = 1$.
$-z = -1 \Rightarrow z = 1$ (સુસંગત).
$x + y = -1$.
આપેલ છે કે $\vec{a} \cdot \vec{c} = 4$,તેથી $(\hat{i} - \hat{j}) \cdot (x\hat{i} + y\hat{j} + z\hat{k}) = x - y = 4$.
સમીકરણો ઉકેલતા:
$x + y = -1$
$x - y = 4$
બંનેનો સરવાળો કરતા: $2x = 3 \Rightarrow x = \frac{3}{2}$.
બંનેની બાદબાકી કરતા: $2y = -5 \Rightarrow y = -\frac{5}{2}$.
આમ,$\vec{c} = \frac{3}{2}\hat{i} - \frac{5}{2}\hat{j} + 1\hat{k}$.
$|\vec{c}|^2 = x^2 + y^2 + z^2 = \left(\frac{3}{2}\right)^2 + \left(-\frac{5}{2}\right)^2 + (1)^2 = \frac{9}{4} + \frac{25}{4} + 1 = \frac{34}{4} + 1 = \frac{17}{2} + 1 = \frac{19}{2}$.
280
DifficultMCQ
ધારો કે $\vec{a} = \hat{i} + \hat{j} + \sqrt{2}\hat{k}$,$\vec{b} = b_{1}\hat{i} + b_{2}\hat{j} + \sqrt{2}\hat{k}$,અને $\vec{c} = 5\hat{i} + \hat{j} + \sqrt{2}\hat{k}$ ત્રણ સદિશો છે,જેથી $\vec{b}$ નો $\vec{a}$ પરનો પ્રક્ષેપ સદિશ $\vec{a}$ છે. જો $\vec{a} + \vec{b}$ એ $\vec{c}$ ને લંબ હોય,તો $|\vec{b}|$ ની કિંમત શોધો.
A
$\sqrt{22}$
B
$4$
C
$\sqrt{32}$
D
$6$

Solution

(D) $\vec{b}$ નો $\vec{a}$ પરનો પ્રક્ષેપ સદિશ $\left(\frac{\vec{b} \cdot \vec{a}}{|\vec{a}|^2}\right)\vec{a}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે આ પ્રક્ષેપ સદિશ $\vec{a}$ છે,તેથી $\frac{\vec{b} \cdot \vec{a}}{|\vec{a}|^2} = 1$,જેનો અર્થ છે કે $\vec{b} \cdot \vec{a} = |\vec{a}|^2$.
$|\vec{a}|^2 = 1^2 + 1^2 + (\sqrt{2})^2 = 1 + 1 + 2 = 4$.
હવે,$\vec{b} \cdot \vec{a} = (b_{1}\hat{i} + b_{2}\hat{j} + \sqrt{2}\hat{k}) \cdot (\hat{i} + \hat{j} + \sqrt{2}\hat{k}) = b_{1} + b_{2} + 2$.
બંનેને સરખાવતા,$b_{1} + b_{2} + 2 = 4$,તેથી $b_{1} + b_{2} = 2$ .....$(1)$.
આપેલ છે કે $(\vec{a} + \vec{b}) \perp \vec{c}$,તેથી $(\vec{a} + \vec{b}) \cdot \vec{c} = 0$.
$\vec{a} + \vec{b} = (1 + b_{1})\hat{i} + (1 + b_{2})\hat{j} + 2\sqrt{2}\hat{k}$.
$(\vec{a} + \vec{b}) \cdot \vec{c} = (1 + b_{1})(5) + (1 + b_{2})(1) + (2\sqrt{2})(\sqrt{2}) = 0$.
$5 + 5b_{1} + 1 + b_{2} + 4 = 0 \Rightarrow 5b_{1} + b_{2} = -10$ .....$(2)$.
સમીકરણ $(2)$ માંથી $(1)$ બાદ કરતા: $4b_{1} = -12 \Rightarrow b_{1} = -3$.
$b_{1} = -3$ ને $(1)$ માં મૂકતા: $-3 + b_{2} = 2 \Rightarrow b_{2} = 5$.
આમ,$\vec{b} = -3\hat{i} + 5\hat{j} + \sqrt{2}\hat{k}$.
$|\vec{b}| = \sqrt{(-3)^2 + 5^2 + (\sqrt{2})^2} = \sqrt{9 + 25 + 2} = \sqrt{36} = 6$.
281
DifficultMCQ
ધારો કે $\vec{a} = 2\hat{i} + \lambda_{1}\hat{j} + 3\hat{k}$,$\vec{b} = 4\hat{i} + (3 - \lambda_{2})\hat{j} + 6\hat{k}$,અને $\vec{c} = 3\hat{i} + 6\hat{j} + (\lambda_{3} - 1)\hat{k}$ ત્રણ સદિશો છે જેથી $\vec{b} = 2\vec{a}$ અને $\vec{a}$ એ $\vec{c}$ ને લંબ છે. તો $(\lambda_{1}, \lambda_{2}, \lambda_{3})$ ની એક શક્ય કિંમત છે:
A
$(1, 3, 1)$
B
$(-\frac{1}{2}, 4, 0)$
C
$(\frac{1}{2}, 4, -2)$
D
$(1, 5, 1)$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\vec{b} = 2\vec{a}$,તેથી $4\hat{i} + (3 - \lambda_{2})\hat{j} + 6\hat{k} = 2(2\hat{i} + \lambda_{1}\hat{j} + 3\hat{k}) = 4\hat{i} + 2\lambda_{1}\hat{j} + 6\hat{k}$.
$\hat{j}$ ના સહગુણકોની સરખામણી કરતા,આપણને $3 - \lambda_{2} = 2\lambda_{1}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\lambda_{2} = 3 - 2\lambda_{1}$ ... $(i)$.
કારણ કે $\vec{a} \perp \vec{c}$,તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય છે: $\vec{a} \cdot \vec{c} = 0$.
$(2\hat{i} + \lambda_{1}\hat{j} + 3\hat{k}) \cdot (3\hat{i} + 6\hat{j} + (\lambda_{3} - 1)\hat{k}) = 0$.
$2(3) + \lambda_{1}(6) + 3(\lambda_{3} - 1) = 0$.
$6 + 6\lambda_{1} + 3\lambda_{3} - 3 = 0$.
$3\lambda_{3} = -3 - 6\lambda_{1} \Rightarrow \lambda_{3} = -1 - 2\lambda_{1}$ ... $(ii)$.
આમ,ત્રિપુટી $(\lambda_{1}, 3 - 2\lambda_{1}, -1 - 2\lambda_{1})$ છે.
જો $\lambda_{1} = -\frac{1}{2}$ લઈએ,તો $\lambda_{2} = 3 - 2(-\frac{1}{2}) = 4$ અને $\lambda_{3} = -1 - 2(-\frac{1}{2}) = 0$ મળે છે.
તેથી,શક્ય કિંમત $(-\frac{1}{2}, 4, 0)$ છે.
282
DifficultMCQ
ધારો કે $\sqrt{3} \hat{i} + \hat{j}$,$\hat{i} + \sqrt{3} \hat{j}$ અને $\beta \hat{i} + (1 + \beta) \hat{j}$ એ ઉગમબિંદુ $O$ ની સાપેક્ષે બિંદુઓ $A, B$ અને $C$ ના સ્થાન સદિશો છે. જો $OA$ અને $OB$ વચ્ચેના લઘુકોણના દ્વિભાજકથી $C$ નું અંતર $\frac{3}{\sqrt{2}}$ હોય,તો $\beta$ ની તમામ શક્ય કિંમતોનો સરવાળો શોધો.
A
$4$
B
$3$
C
$2$
D
$1$

Solution

(D) સ્થાન સદિશો $\vec{OA} = \sqrt{3} \hat{i} + \hat{j}$ અને $\vec{OB} = \hat{i} + \sqrt{3} \hat{j}$ છે.
$OA$ અને $OB$ ની દિશામાં એકમ સદિશો $\hat{u}_A = \frac{\sqrt{3} \hat{i} + \hat{j}}{2}$ અને $\hat{u}_B = \frac{\hat{i} + \sqrt{3} \hat{j}}{2}$ છે.
$\angle AOB$ નો ખૂણાનો દ્વિભાજક એ $\vec{u}_A + \vec{u}_B = \frac{(\sqrt{3}+1) \hat{i} + (1+\sqrt{3}) \hat{j}}{2}$ સદિશની દિશામાં છે,જે રેખા $y = x$ માં પરિણમે છે.
બિંદુ $C$ ના યામ $(\beta, 1 + \beta)$ છે.
રેખા $x - y = 0$ થી બિંદુ $C(x_0, y_0)$ નું અંતર $d = \frac{|x_0 - y_0|}{\sqrt{1^2 + (-1)^2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જો આપણે $C$ ના યામ $(\beta, 1-\beta)$ લઈએ,તો અંતર $\frac{|\beta - (1-\beta)|}{\sqrt{2}} = \frac{|2\beta - 1|}{\sqrt{2}} = \frac{3}{\sqrt{2}}$ થાય.
તેથી $|2\beta - 1| = 3$,જેનો અર્થ છે કે $2\beta - 1 = 3$ અથવા $2\beta - 1 = -3$.
$\beta = 2$ અથવા $\beta = -1$.
કિંમતોનો સરવાળો $= 2 + (-1) = 1$.
Solution diagram
283
DifficultMCQ
એક સદિશ $\overrightarrow{a} = \alpha \hat{i} + 2 \hat{j} + \beta \hat{k}$ (જ્યાં $\alpha, \beta \in R$) એ સદિશો $\overrightarrow{b} = \hat{i} + \hat{j}$ અને $\overrightarrow{c} = \hat{i} - \hat{j} + 4 \hat{k}$ ના સમતલમાં આવેલો છે. જો $\overrightarrow{a}$ એ $\overrightarrow{b}$ અને $\overrightarrow{c}$ વચ્ચેના ખૂણાને દુભાગે,તો:
A
$\overrightarrow{a} \cdot \hat{i} + 1 = 0$
B
$\overrightarrow{a} \cdot \hat{i} + 3 = 0$
C
$\overrightarrow{a} \cdot \hat{k} + 4 = 0$
D
$\overrightarrow{a} \cdot \hat{k} - 4 = 0$

Solution

(D) કારણ કે $\overrightarrow{a}$ એ $\overrightarrow{b}$ અને $\overrightarrow{c}$ વચ્ચેના ખૂણાને દુભાગે છે,તેથી $\overrightarrow{a}$ એ $\overrightarrow{b}$ અને $\overrightarrow{c}$ ની દિશામાં એકમ સદિશોના સરવાળાને સમાંતર હોવો જોઈએ.
પ્રથમ,એકમ સદિશો શોધો:
$\hat{b} = \frac{\overrightarrow{b}}{|\overrightarrow{b}|} = \frac{\hat{i} + \hat{j}}{\sqrt{1^2 + 1^2}} = \frac{\hat{i} + \hat{j}}{\sqrt{2}}$
$\hat{c} = \frac{\overrightarrow{c}}{|\overrightarrow{c}|} = \frac{\hat{i} - \hat{j} + 4 \hat{k}}{\sqrt{1^2 + (-1)^2 + 4^2}} = \frac{\hat{i} - \hat{j} + 4 \hat{k}}{\sqrt{18}} = \frac{\hat{i} - \hat{j} + 4 \hat{k}}{3 \sqrt{2}}$
આમ,$\overrightarrow{a} = \lambda (\hat{b} + \hat{c}) = \lambda \left( \frac{\hat{i} + \hat{j}}{\sqrt{2}} + \frac{\hat{i} - \hat{j} + 4 \hat{k}}{3 \sqrt{2}} \right) = \frac{\lambda}{3 \sqrt{2}} [3(\hat{i} + \hat{j}) + (\hat{i} - \hat{j} + 4 \hat{k})] = \frac{\lambda}{3 \sqrt{2}} (4 \hat{i} + 2 \hat{j} + 4 \hat{k})$.
આને $\overrightarrow{a} = \alpha \hat{i} + 2 \hat{j} + \beta \hat{k}$ સાથે સરખાવતા,આપણી પાસે $y$-ઘટક $2$ છે. તેથી,$\frac{\lambda}{3 \sqrt{2}} \times 2 = 2$,જે આપે છે $\frac{\lambda}{3 \sqrt{2}} = 1$.
તેથી,$\overrightarrow{a} = 4 \hat{i} + 2 \hat{j} + 4 \hat{k}$.
વિકલ્પો તપાસતા:
$\overrightarrow{a} \cdot \hat{k} = 4$. તેથી,$\overrightarrow{a} \cdot \hat{k} - 4 = 0$.
284
MediumMCQ
બિંદુઓ $P(1, -1, 3)$ અને $Q(2, -4, 11)$ ને જોડતા રેખાખંડનો,બિંદુઓ $A(-1, 2, 3)$ અને $B(3, -2, 10)$ ને જોડતી રેખા પરનો પ્રક્ષેપ શોધો.
A
$8$
B
$5$
C
$7$
D
$6$

Solution

(A) ધારો કે બિંદુઓ $P(1, -1, 3)$ અને $Q(2, -4, 11)$ છે. સદિશ $\overrightarrow{PQ} = (2-1)\hat{i} + (-4 - (-1))\hat{j} + (11-3)\hat{k} = \hat{i} - 3\hat{j} + 8\hat{k}$.
ધારો કે રેખા પરના બિંદુઓ $A(-1, 2, 3)$ અને $B(3, -2, 10)$ છે. સદિશ $\overrightarrow{AB} = (3 - (-1))\hat{i} + (-2-2)\hat{j} + (10-3)\hat{k} = 4\hat{i} - 4\hat{j} + 7\hat{k}$.
$\overrightarrow{AB}$ નું માન $|\overrightarrow{AB}| = \sqrt{4^2 + (-4)^2 + 7^2} = \sqrt{16 + 16 + 49} = \sqrt{81} = 9$ છે.
$\overrightarrow{PQ}$ નો $\overrightarrow{AB}$ પરનો પ્રક્ષેપ $\left| \frac{\overrightarrow{PQ} \cdot \overrightarrow{AB}}{|\overrightarrow{AB}|} \right|$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અદિશ ગુણાકારની ગણતરી કરતા: $\overrightarrow{PQ} \cdot \overrightarrow{AB} = (1)(4) + (-3)(-4) + (8)(7) = 4 + 12 + 56 = 72$.
તેથી,પ્રક્ષેપ $\left| \frac{72}{9} \right| = 8$ થાય.
Solution diagram
285
EasyMCQ
નીચેનાને અદિશ (scalar) અને સદિશ (vector) રાશિઓમાં વર્ગીકૃત કરો:
કાર્ય (Work done)
A
અદિશ રાશિ
B
સદિશ રાશિ
C
અદિશ અને સદિશ બંને
D
અદિશ કે સદિશ બંનેમાંથી એકપણ નહીં

Solution

(A) કાર્ય એ બળ અને સ્થાનાંતરનો અદિશ ગુણાકાર છે,જેને $W = \vec{F} \cdot \vec{d}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
બે સદિશોનો અદિશ ગુણાકાર હંમેશા અદિશ મૂલ્ય આપે છે,તેથી કાર્યને માત્ર મૂલ્ય હોય છે અને કોઈ ચોક્કસ દિશા હોતી નથી.
આથી,કાર્ય એ અદિશ રાશિ છે.
286
Medium
દર્શાવો કે બિંદુઓ $A (2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k})$,$B (\hat{i}-3 \hat{j}-5 \hat{k})$ અને $C (3 \hat{i}-4 \hat{j}-4 \hat{k})$ એ કાટકોણ ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ છે.

Solution

(A) શિરોબિંદુઓના સ્થાન સદિશો $\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$,$\vec{b} = \hat{i} - 3\hat{j} - 5\hat{k}$,અને $\vec{c} = 3\hat{i} - 4\hat{j} - 4\hat{k}$ છે.
પ્રથમ,આપણે બાજુઓ દર્શાવતા સદિશો શોધીએ:
$\vec{AB} = \vec{b} - \vec{a} = (1-2)\hat{i} + (-3+1)\hat{j} + (-5-1)\hat{k} = -\hat{i} - 2\hat{j} - 6\hat{k}$
$\vec{BC} = \vec{c} - \vec{b} = (3-1)\hat{i} + (-4+3)\hat{j} + (-4+5)\hat{k} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$
$\vec{CA} = \vec{a} - \vec{c} = (2-3)\hat{i} + (-1+4)\hat{j} + (1+4)\hat{k} = -\hat{i} + 3\hat{j} + 5\hat{k}$
હવે,આ બાજુઓના માનના વર્ગની ગણતરી કરીએ:
$|\vec{AB}|^2 = (-1)^2 + (-2)^2 + (-6)^2 = 1 + 4 + 36 = 41$
$|\vec{BC}|^2 = (2)^2 + (-1)^2 + (1)^2 = 4 + 1 + 1 = 6$
$|\vec{CA}|^2 = (-1)^2 + (3)^2 + (5)^2 = 1 + 9 + 25 = 35$
અહીં નોંધો કે $|\vec{AB}|^2 = |\vec{BC}|^2 + |\vec{CA}|^2$ કારણ કે $41 = 6 + 35$.
પાયથાગોરસના પ્રમેયના પ્રતિપ મુજબ,આ ત્રિકોણ એ શિરોબિંદુ $C$ આગળ કાટખૂણો ધરાવતો કાટકોણ ત્રિકોણ છે.
287
Medium
દર્શાવો કે બિંદુઓ $A, B$ અને $C$ જેના સ્થાન સદિશો અનુક્રમે $\vec{a}=3 \hat{i}-4 \hat{j}-4 \hat{k}$,$\vec{b}=2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k}$ અને $\vec{c}=\hat{i}-3 \hat{j}-5 \hat{k}$ છે,તે કાટકોણ ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ બનાવે છે.

Solution

(N/A) બિંદુઓ $A, B$ અને $C$ ના સ્થાન સદિશો નીચે મુજબ છે:
$\vec{a}=3 \hat{i}-4 \hat{j}-4 \hat{k}, \vec{b}=2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k}, \vec{c}=\hat{i}-3 \hat{j}-5 \hat{k}$
પ્રથમ,આપણે ત્રિકોણની બાજુઓ દર્શાવતા સદિશોની ગણતરી કરીએ:
$\overrightarrow{AB} = \vec{b} - \vec{a} = (2-3)\hat{i} + (-1+4)\hat{j} + (1+4)\hat{k} = -\hat{i} + 3\hat{j} + 5\hat{k}$
$\overrightarrow{BC} = \vec{c} - \vec{b} = (1-2)\hat{i} + (-3+1)\hat{j} + (-5-1)\hat{k} = -\hat{i} - 2\hat{j} - 6\hat{k}$
$\overrightarrow{CA} = \vec{a} - \vec{c} = (3-1)\hat{i} + (-4+3)\hat{j} + (-4+5)\hat{k} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$
હવે,આપણે આ સદિશોના માનના વર્ગ શોધીએ:
$|\overrightarrow{AB}|^2 = (-1)^2 + 3^2 + 5^2 = 1 + 9 + 25 = 35$
$|\overrightarrow{BC}|^2 = (-1)^2 + (-2)^2 + (-6)^2 = 1 + 4 + 36 = 41$
$|\overrightarrow{CA}|^2 = 2^2 + (-1)^2 + 1^2 = 4 + 1 + 1 = 6$
અહીં $|\overrightarrow{AB}|^2 + |\overrightarrow{CA}|^2 = 35 + 6 = 41 = |\overrightarrow{BC}|^2$ હોવાથી,બે બાજુઓના વર્ગોનો સરવાળો ત્રીજી બાજુના વર્ગ જેટલો છે.
તેથી,પાયથાગોરસના પ્રમેયના પ્રતિપ મુજબ,$ABC$ એ કાટકોણ ત્રિકોણ છે.
288
EasyMCQ
બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ ના માન અનુક્રમે $1$ અને $2$ છે અને $\vec{a} \cdot \vec{b} = 1$ હોય,તો તેમની વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(A) બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ ના અદિશ ગુણાકારનું સૂત્ર $\vec{a} \cdot \vec{b} = |\vec{a}| |\vec{b}| \cos \theta$ છે,જ્યાં $\theta$ એ સદિશો વચ્ચેનો ખૂણો છે.
આપેલ છે કે $|\vec{a}| = 1$,$|\vec{b}| = 2$,અને $\vec{a} \cdot \vec{b} = 1$.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા: $1 = (1)(2) \cos \theta$.
આથી $1 = 2 \cos \theta$.
તેથી,$\cos \theta = \frac{1}{2}$.
આમ,$\theta = \cos^{-1}(\frac{1}{2}) = \frac{\pi}{3}$.
289
EasyMCQ
સદિશો $\vec{a} = \hat{i} + \hat{j} - \hat{k}$ અને $\vec{b} = \hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ શોધો.
A
$\cos^{-1}\left(-\frac{1}{3}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(-\frac{2}{3}\right)$
D
$\cos^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)$

Solution

(A) બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\cos \theta = \frac{\vec{a} \cdot \vec{b}}{|\vec{a}| |\vec{b}|}$
પ્રથમ,અદિશ ગુણાકાર $\vec{a} \cdot \vec{b}$ શોધો:
$\vec{a} \cdot \vec{b} = (1)(1) + (1)(-1) + (-1)(1) = 1 - 1 - 1 = -1$
ત્યારબાદ,માન $|\vec{a}|$ અને $|\vec{b}|$ શોધો:
$|\vec{a}| = \sqrt{1^2 + 1^2 + (-1)^2} = \sqrt{1 + 1 + 1} = \sqrt{3}$
$|\vec{b}| = \sqrt{1^2 + (-1)^2 + 1^2} = \sqrt{1 + 1 + 1} = \sqrt{3}$
હવે,આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\cos \theta = \frac{-1}{\sqrt{3} \cdot \sqrt{3}} = \frac{-1}{3}$
તેથી,ખૂણો $\theta = \cos^{-1}\left(-\frac{1}{3}\right)$ થાય.
290
Medium
જો $\vec{a}=5 \hat{i}-\hat{j}-3 \hat{k}$ અને $\vec{b}=\hat{i}+3 \hat{j}-5 \hat{k}$ હોય,તો દર્શાવો કે સદિશો $\vec{a}+\vec{b}$ અને $\vec{a}-\vec{b}$ પરસ્પર લંબ છે.

Solution

આપણે જાણીએ છીએ કે જો બે શૂન્યતર સદિશોનો અદિશ ગુણાકાર શૂન્ય હોય,તો તે સદિશો પરસ્પર લંબ હોય છે.
પ્રથમ,$\vec{a}+\vec{b}$ ની ગણતરી કરો:
$\vec{a}+\vec{b}=(5 \hat{i}-\hat{j}-3 \hat{k})+(\hat{i}+3 \hat{j}-5 \hat{k}) = 6 \hat{i}+2 \hat{j}-8 \hat{k}$
ત્યારબાદ,$\vec{a}-\vec{b}$ ની ગણતરી કરો:
$\vec{a}-\vec{b}=(5 \hat{i}-\hat{j}-3 \hat{k})-(\hat{i}+3 \hat{j}-5 \hat{k}) = 4 \hat{i}-4 \hat{j}+2 \hat{k}$
હવે,અદિશ ગુણાકાર $(\vec{a}+\vec{b}) \cdot (\vec{a}-\vec{b})$ શોધો:
$(\vec{a}+\vec{b}) \cdot (\vec{a}-\vec{b}) = (6 \hat{i}+2 \hat{j}-8 \hat{k}) \cdot (4 \hat{i}-4 \hat{j}+2 \hat{k})$
$= (6)(4) + (2)(-4) + (-8)(2)$
$= 24 - 8 - 16$
$= 24 - 24 = 0$
અહીં અદિશ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,સદિશો $\vec{a}+\vec{b}$ અને $\vec{a}-\vec{b}$ પરસ્પર લંબ છે.
291
EasyMCQ
સદિશ $\vec{a} = 2\hat{i} + 3\hat{j} + 2\hat{k}$ નો સદિશ $\vec{b} = \hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}$ પરનો પ્રક્ષેપ શોધો.
A
$\frac{5}{6} \sqrt{6}$
B
$\frac{5}{3} \sqrt{6}$
C
$\frac{2}{3} \sqrt{6}$
D
$\frac{1}{3} \sqrt{6}$

Solution

(B) સદિશ $\vec{a}$ નો સદિશ $\vec{b}$ પરનો પ્રક્ષેપ શોધવાનું સૂત્ર: $\text{Projection} = \frac{\vec{a} \cdot \vec{b}}{|\vec{b}|}$ છે.
સૌ પ્રથમ,અદિશ ગુણાકાર $\vec{a} \cdot \vec{b}$ શોધો:
$\vec{a} \cdot \vec{b} = (2)(1) + (3)(2) + (2)(1) = 2 + 6 + 2 = 10$.
ત્યારબાદ,સદિશ $\vec{b}$ નું માન શોધો:
$|\vec{b}| = \sqrt{(1)^2 + (2)^2 + (1)^2} = \sqrt{1 + 4 + 1} = \sqrt{6}$.
છેલ્લે,પ્રક્ષેપનું મૂલ્ય:
$\frac{10}{\sqrt{6}} = \frac{10 \times \sqrt{6}}{\sqrt{6} \times \sqrt{6}} = \frac{10\sqrt{6}}{6} = \frac{5}{3} \sqrt{6}$.
292
EasyMCQ
જો $\vec{a}$ એક એકમ સદિશ હોય અને $(\vec{x}-\vec{a}) \cdot (\vec{x}+\vec{a})=8$ હોય,તો $|\vec{x}|$ શોધો.
A
$3$
B
$4$
C
$9$
D
$2$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\vec{a}$ એક એકમ સદિશ છે,તેથી $|\vec{a}| = 1$.
આપેલ સમીકરણ $(\vec{x}-\vec{a}) \cdot (\vec{x}+\vec{a}) = 8$ છે.
અદિશ ગુણાકારના વિભાજનના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$\vec{x} \cdot \vec{x} + \vec{x} \cdot \vec{a} - \vec{a} \cdot \vec{x} - \vec{a} \cdot \vec{a} = 8$.
અદિશ ગુણાકાર ક્રમનો નિયમ પાળે છે,તેથી $\vec{x} \cdot \vec{a} = \vec{a} \cdot \vec{x}$,જેથી આ પદો ઉડી જશે:
$|\vec{x}|^2 - |\vec{a}|^2 = 8$.
$|\vec{a}| = 1$ મૂકતા:
$|\vec{x}|^2 - 1^2 = 8$.
$|\vec{x}|^2 - 1 = 8$.
$|\vec{x}|^2 = 9$.
વર્ગમૂળ લેતા,કારણ કે સદિશનું માન $|\vec{x}|$ હંમેશા અ-ઋણ હોય છે:
$|\vec{x}| = 3$.
293
EasyMCQ
કોઈપણ બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ માટે,આપણી પાસે હંમેશા $|\vec{a} \cdot \vec{b}| \leq |\vec{a}| |\vec{b}|$ (કોશી-શ્વાર્ટઝ અસમતા) હોય છે. શું આ વિધાન સત્ય છે કે અસત્ય?
A
સત્ય
B
અસત્ય
C
નિર્ધારિત કરી શકાતું નથી
D
માત્ર એકમ સદિશો માટે જ સત્ય

Solution

(A) અસમતા $|\vec{a} \cdot \vec{b}| \leq |\vec{a}| |\vec{b}|$ ને કોશી-શ્વાર્ટઝ અસમતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કિસ્સો $1$: જો $\vec{a} = \vec{0}$ અથવા $\vec{b} = \vec{0}$ હોય,તો $|\vec{a} \cdot \vec{b}| = 0$ અને $|\vec{a}| |\vec{b}| = 0$ થાય. આમ,$0 \leq 0$ સત્ય છે.
કિસ્સો $2$: જો $\vec{a} \neq \vec{0}$ અને $\vec{b} \neq \vec{0}$ હોય,તો આપણે જાણીએ છીએ કે $\vec{a} \cdot \vec{b} = |\vec{a}| |\vec{b}| \cos \theta$,જ્યાં $\theta$ એ સદિશો વચ્ચેનો ખૂણો છે.
બંને બાજુ નિરપેક્ષ મૂલ્ય લેતા,આપણને $|\vec{a} \cdot \vec{b}| = |\vec{a}| |\vec{b}| |\cos \theta|$ મળે છે.
કોસાઇન વિધેયનો વિસ્તાર $[-1, 1]$ હોવાથી,આપણી પાસે $|\cos \theta| \leq 1$ છે.
$|\vec{a}| |\vec{b}|$ (જે ધન છે) વડે ગુણતા,આપણને $|\vec{a}| |\vec{b}| |\cos \theta| \leq |\vec{a}| |\vec{b}|$ મળે છે.
તેથી,$|\vec{a} \cdot \vec{b}| \leq |\vec{a}| |\vec{b}|$ હંમેશા સત્ય છે.
294
MediumMCQ
બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ ના માન અનુક્રમે $\sqrt{3}$ અને $2$ છે અને $\vec{a} \cdot \vec{b} = \sqrt{6}$ હોય,તો તેમની વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(B) આપેલ છે કે,
$|\vec{a}| = \sqrt{3}$,$|\vec{b}| = 2$,અને $\vec{a} \cdot \vec{b} = \sqrt{6}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે બે સદિશોનો અદિશ ગુણાકાર નીચે મુજબ છે:
$\vec{a} \cdot \vec{b} = |\vec{a}| |\vec{b}| \cos \theta$,જ્યાં $\theta$ એ સદિશો વચ્ચેનો ખૂણો છે.
આપેલ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$\sqrt{6} = \sqrt{3} \times 2 \times \cos \theta$
$\cos \theta = \frac{\sqrt{6}}{2\sqrt{3}}$
$\cos \theta = \frac{\sqrt{2} \times \sqrt{3}}{2\sqrt{3}}$
$\cos \theta = \frac{\sqrt{2}}{2} = \frac{1}{\sqrt{2}}$
તેથી,$\cos \theta = \frac{1}{\sqrt{2}}$ હોવાથી,$\theta = \frac{\pi}{4}$ મળે.
આમ,સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{4}$ છે.
295
MediumMCQ
સદિશો $\hat{i}-2 \hat{j}+3 \hat{k}$ અને $3 \hat{i}-2 \hat{j}+\hat{k}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\cos^{-1}\left(\frac{5}{7}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{10}{14}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{7}\right)$
D
$\cos^{-1}\left(\frac{3}{7}\right)$

Solution

(A) ધારો કે આપેલા સદિશો $\vec{a} = \hat{i} - 2\hat{j} + 3\hat{k}$ અને $\vec{b} = 3\hat{i} - 2\hat{j} + \hat{k}$ છે.
$\vec{a}$ નું માન $|\vec{a}| = \sqrt{1^{2} + (-2)^{2} + 3^{2}} = \sqrt{1 + 4 + 9} = \sqrt{14}$ છે.
$\vec{b}$ નું માન $|\vec{b}| = \sqrt{3^{2} + (-2)^{2} + 1^{2}} = \sqrt{9 + 4 + 1} = \sqrt{14}$ છે.
અદિશ ગુણાકાર $\vec{a} \cdot \vec{b} = (1)(3) + (-2)(-2) + (3)(1) = 3 + 4 + 3 = 10$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\vec{a} \cdot \vec{b} = |\vec{a}||\vec{b}| \cos \theta$,જ્યાં $\theta$ એ સદિશો વચ્ચેનો ખૂણો છે.
કિંમતો મૂકતા: $10 = \sqrt{14} \cdot \sqrt{14} \cos \theta$.
$10 = 14 \cos \theta$.
$\cos \theta = \frac{10}{14} = \frac{5}{7}$.
તેથી,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{5}{7}\right)$.
296
EasyMCQ
સદિશ $\hat{i}-\hat{j}$ નો સદિશ $\hat{i}+\hat{j}$ પરનો પ્રક્ષેપ શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$-1$
D
$\sqrt{2}$

Solution

(A) ધારો કે $\vec{a} = \hat{i} - \hat{j}$ અને $\vec{b} = \hat{i} + \hat{j}$ છે.
સદિશ $\vec{a}$ નો સદિશ $\vec{b}$ પરનો પ્રક્ષેપ નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$\text{પ્રક્ષેપ} = \frac{\vec{a} \cdot \vec{b}}{|\vec{b}|}$
પ્રથમ,અદિશ ગુણાકાર $\vec{a} \cdot \vec{b}$ ગણો:
$\vec{a} \cdot \vec{b} = (1)(1) + (-1)(1) = 1 - 1 = 0$.
ત્યારબાદ,સદિશ $\vec{b}$ નું માન ગણો:
$|\vec{b}| = \sqrt{1^2 + 1^2} = \sqrt{2}$.
તેથી,પ્રક્ષેપ થશે:
$\frac{0}{\sqrt{2}} = 0$.
આમ,સદિશ $\vec{a}$ નો સદિશ $\vec{b}$ પરનો પ્રક્ષેપ $0$ છે.
297
EasyMCQ
સદિશ $\hat{i}+3 \hat{j}+7 \hat{k}$ નો સદિશ $7 \hat{i}-\hat{j}+8 \hat{k}$ પરનો પ્રક્ષેપ શોધો.
A
$\frac{60}{\sqrt{114}}$
B
$\frac{50}{\sqrt{114}}$
C
$\frac{40}{\sqrt{114}}$
D
$\frac{30}{\sqrt{114}}$

Solution

(A) ધારો કે $\vec{a} = \hat{i} + 3\hat{j} + 7\hat{k}$ અને $\vec{b} = 7\hat{i} - \hat{j} + 8\hat{k}$ છે.
સદિશ $\vec{a}$ નો સદિશ $\vec{b}$ પરનો પ્રક્ષેપ નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$\text{પ્રક્ષેપ} = \frac{\vec{a} \cdot \vec{b}}{|\vec{b}|}$
પ્રથમ,અદિશ ગુણાકાર $\vec{a} \cdot \vec{b}$ ગણો:
$\vec{a} \cdot \vec{b} = (1)(7) + (3)(-1) + (7)(8) = 7 - 3 + 56 = 60$.
ત્યારબાદ,સદિશ $\vec{b}$ નું માન ગણો:
$|\vec{b}| = \sqrt{7^{2} + (-1)^{2} + 8^{2}} = \sqrt{49 + 1 + 64} = \sqrt{114}$.
તેથી,પ્રક્ષેપ:
$\frac{60}{\sqrt{114}}$ થાય.
298
MediumMCQ
જો $(\vec{a}+\vec{b}) \cdot(\vec{a}-\vec{b})=8$ અને $|\vec{a}|=8|\vec{b}|$ હોય,તો $|\vec{a}|$ અને $|\vec{b}|$ શોધો.
A
$\frac{16\sqrt{2}}{3\sqrt{7}}, \frac{2\sqrt{2}}{3\sqrt{7}}$
B
$\frac{8\sqrt{2}}{3\sqrt{7}}, \frac{\sqrt{2}}{3\sqrt{7}}$
C
$\frac{16\sqrt{2}}{\sqrt{7}}, \frac{2\sqrt{2}}{\sqrt{7}}$
D
$\frac{4\sqrt{2}}{3\sqrt{7}}, \frac{\sqrt{2}}{3\sqrt{7}}$

Solution

(A) આપેલ છે: $(\vec{a}+\vec{b}) \cdot(\vec{a}-\vec{b})=8$ અને $|\vec{a}|=8|\vec{b}|.$
ડોટ પ્રોડક્ટનું વિસ્તરણ કરતા:
$\vec{a} \cdot \vec{a} - \vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{a} - \vec{b} \cdot \vec{b} = 8$
કારણ કે $\vec{a} \cdot \vec{b} = \vec{b} \cdot \vec{a}$,તેથી:
$|\vec{a}|^2 - |\vec{b}|^2 = 8$
સમીકરણમાં $|\vec{a}|=8|\vec{b}|$ મૂકતા:
$(8|\vec{b}|)^2 - |\vec{b}|^2 = 8$
$64|\vec{b}|^2 - |\vec{b}|^2 = 8$
$63|\vec{b}|^2 = 8$
$|\vec{b}|^2 = \frac{8}{63}$
$|\vec{b}| = \sqrt{\frac{8}{63}} = \frac{2\sqrt{2}}{3\sqrt{7}}$
હવે,$|\vec{a}|$ શોધો:
$|\vec{a}| = 8|\vec{b}| = 8 \times \frac{2\sqrt{2}}{3\sqrt{7}} = \frac{16\sqrt{2}}{3\sqrt{7}}$
299
EasyMCQ
$(3 \vec{a}-5 \vec{b}) \cdot (2 \vec{a}+7 \vec{b})$ નો ગુણાકાર શોધો.
A
$6|\vec{a}|^{2}+11 \vec{a} \cdot \vec{b}-35|\vec{b}|^{2}$
B
$6|\vec{a}|^{2}+11 \vec{a} \cdot \vec{b}+35|\vec{b}|^{2}$
C
$6|\vec{a}|^{2}-11 \vec{a} \cdot \vec{b}-35|\vec{b}|^{2}$
D
$6|\vec{a}|^{2}-11 \vec{a} \cdot \vec{b}+35|\vec{b}|^{2}$

Solution

(A) $(3 \vec{a}-5 \vec{b}) \cdot (2 \vec{a}+7 \vec{b})$ નો ગુણાકાર મેળવવા માટે,આપણે ડોટ પ્રોડક્ટના વિભાજનના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$(3 \vec{a}-5 \vec{b}) \cdot (2 \vec{a}+7 \vec{b}) = 3 \vec{a} \cdot (2 \vec{a}+7 \vec{b}) - 5 \vec{b} \cdot (2 \vec{a}+7 \vec{b})$
$= (3 \vec{a} \cdot 2 \vec{a}) + (3 \vec{a} \cdot 7 \vec{b}) - (5 \vec{b} \cdot 2 \vec{a}) - (5 \vec{b} \cdot 7 \vec{b})$
ડોટ પ્રોડક્ટ ક્રમનો નિયમ પાળે છે,તેથી $\vec{b} \cdot \vec{a} = \vec{a} \cdot \vec{b}$,અને $\vec{v} \cdot \vec{v} = |\vec{v}|^{2}$:
$= 6(\vec{a} \cdot \vec{a}) + 21(\vec{a} \cdot \vec{b}) - 10(\vec{a} \cdot \vec{b}) - 35(\vec{b} \cdot \vec{b})$
$= 6|\vec{a}|^{2} + (21-10)(\vec{a} \cdot \vec{b}) - 35|\vec{b}|^{2}$
$= 6|\vec{a}|^{2} + 11(\vec{a} \cdot \vec{b}) - 35|\vec{b}|^{2}$
300
MediumMCQ
બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ ના માન શોધો,જેમના માન સમાન છે અને તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $60^{\circ}$ છે અને તેમનો અદિશ ગુણાકાર $\frac{1}{2}$ છે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) ધારો કે સદિશોના માન $|\vec{a}| = |\vec{b}| = x$ છે.
બે સદિશોનો અદિશ ગુણાકાર $\vec{a} \cdot \vec{b} = |\vec{a}| |\vec{b}| \cos \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $\vec{a} \cdot \vec{b} = \frac{1}{2}$ અને ખૂણો $\theta = 60^{\circ}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{1}{2} = x \cdot x \cdot \cos(60^{\circ})$
કારણ કે $\cos(60^{\circ}) = \frac{1}{2}$,તેથી:
$\frac{1}{2} = x^2 \cdot \frac{1}{2}$
બંને બાજુ $2$ વડે ગુણતા:
$1 = x^2$
વર્ગમૂળ લેતા (કારણ કે માન હંમેશા ધન હોય છે):
$x = 1$
તેથી,$|\vec{a}| = |\vec{b}| = 1$.

Vector Algebra — Scalar or Dot product of two vectors and its applications · Frequently Asked Questions

1Are these Vector Algebra questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Vector Algebra Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.