Gujarati

Properties of definite integration Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · 7-2.Definite Integral · Properties of definite integration

722+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 722 questions in Gujarati

101
DifficultMCQ
$\int_0^{2n\pi } {\left( {|\sin x| - \left| {\frac{1}{2}\sin x} \right|} \right)} \;dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$n$
B
$2n$
C
$-2n$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ સંકલન $I = \int_0^{2n\pi } {\left( {|\sin x| - \frac{1}{2}|\sin x|} \right)} \;dx$ છે.
સંકલ્યને સરળ બનાવતા,આપણને $I = \int_0^{2n\pi } {\frac{1}{2}|\sin x|} \;dx$ મળે છે.
$|\sin x|$ એ $\pi$ આવર્તમાન ધરાવતું વિધેય હોવાથી,આપણે ગુણધર્મ $\int_0^{nT} f(x) dx = n \int_0^T f(x) dx$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
અહીં $T = \pi$ છે,તેથી $I = \frac{1}{2} \times n \int_0^{\pi} |\sin x| \;dx$.
$x \in [0, \pi]$ માટે $\sin x \ge 0$ હોવાથી,$|\sin x| = \sin x$ થાય.
$I = \frac{n}{2} \int_0^{\pi} \sin x \;dx = \frac{n}{2} [-\cos x]_0^{\pi}$.
$I = \frac{n}{2} (-(-1) - (-1)) = \frac{n}{2} (2) = n$ એ ગણતરી મુજબ છે,પરંતુ $\int_0^{2n\pi} |\sin x| dx = 2n \int_0^{\pi} \sin x dx = 2n(2) = 4n$ થાય.
તેથી $I = \frac{1}{2} (4n) = 2n$.
સાચો જવાબ $2n$ છે.
102
EasyMCQ
$\int_{ - a}^a {\frac{1}{{x + {x^3}}}} dx$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$0$
B
$\int_0^a {\frac{1}{{1 + {x^6}}}} dx$
C
$2\int_0^a {\frac{1}{{1 + {x^3}}}} dx$
D
$\int_0^a {\frac{1}{{1 + {{(a - x)}^3}}}} dx$

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = \frac{1}{x + x^3}$.
વિધેય યુગ્મ છે કે અયુગ્મ તે તપાસો.
$f(-x) = \frac{1}{(-x) + (-x)^3} = \frac{1}{-(x + x^3)} = -\frac{1}{x + x^3} = -f(x)$.
અહીં $f(-x) = -f(x)$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ અયુગ્મ વિધેય છે.
નિશ્ચિત સંકલનના ગુણધર્મ મુજબ,જો $f(x)$ અયુગ્મ વિધેય હોય,તો $\int_{-a}^a f(x) dx = 0$ થાય.
તેથી,$\int_{-a}^a \frac{1}{x + x^3} dx = 0$.
103
EasyMCQ
$\int_{\pi /6}^{\pi /3} \frac{dx}{1 + \sqrt{\tan x}} = $
A
$\pi /12$
B
$\pi /2$
C
$\pi /6$
D
$\pi /4$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{\pi /6}^{\pi /3} \frac{dx}{1 + \sqrt{\tan x}}$.
$I = \int_{\pi /6}^{\pi /3} \frac{\sqrt{\cos x}}{\sqrt{\cos x} + \sqrt{\sin x}} dx$ ...$(i)$
ગુણધર્મ $\int_a^b f(x) dx = \int_a^b f(a + b - x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \int_{\pi /6}^{\pi /3} \frac{\sqrt{\cos(\pi/2 - x)}}{\sqrt{\cos(\pi/2 - x)} + \sqrt{\sin(\pi/2 - x)}} dx$
$I = \int_{\pi /6}^{\pi /3} \frac{\sqrt{\sin x}}{\sqrt{\sin x} + \sqrt{\cos x}} dx$ ...(ii)
$(i)$ અને $(ii)$ નો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_{\pi /6}^{\pi /3} \frac{\sqrt{\cos x} + \sqrt{\sin x}}{\sqrt{\cos x} + \sqrt{\sin x}} dx$
$2I = \int_{\pi /6}^{\pi /3} 1 dx$
$2I = [x]_{\pi /6}^{\pi /3} = \frac{\pi}{3} - \frac{\pi}{6} = \frac{\pi}{6}$
$I = \frac{\pi}{12}$.
104
MediumMCQ
$\int_{-\pi}^{\pi} \frac{\sin^4 x}{\sin^4 x + \cos^4 x} \, dx = $
A
$\pi / 4$
B
$\pi / 2$
C
$3\pi / 2$
D
$\pi$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{-\pi}^{\pi} \frac{\sin^4 x}{\sin^4 x + \cos^4 x} \, dx$.
અહીં વિધેય $f(x) = \frac{\sin^4 x}{\sin^4 x + \cos^4 x}$ એ યુગ્મ વિધેય હોવાથી,$I = 2 \int_{0}^{\pi} \frac{\sin^4 x}{\sin^4 x + \cos^4 x} \, dx$ થાય.
ગુણધર્મ $\int_{0}^{2a} f(x) \, dx = 2 \int_{0}^{a} f(x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $f(\pi - x) = f(x)$ છે,
$I = 2 \times 2 \int_{0}^{\pi/2} \frac{\sin^4 x}{\sin^4 x + \cos^4 x} \, dx = 4 \int_{0}^{\pi/2} \frac{\sin^4 x}{\sin^4 x + \cos^4 x} \, dx$ ..... $(i)$.
ગુણધર્મ $\int_{0}^{a} f(x) \, dx = \int_{0}^{a} f(a-x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા,$I = 4 \int_{0}^{\pi/2} \frac{\cos^4 x}{\cos^4 x + \sin^4 x} \, dx$ ..... $(ii)$.
$(i)$ અને $(ii)$ નો સરવાળો કરતા,$2I = 4 \int_{0}^{\pi/2} \frac{\sin^4 x + \cos^4 x}{\sin^4 x + \cos^4 x} \, dx = 4 \int_{0}^{\pi/2} 1 \, dx = 4 \times \frac{\pi}{2} = 2\pi$.
તેથી,$I = \pi$.
105
MediumMCQ
જો $f$ એ સતત વિધેય હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$\int_{-2}^{2} f(x) dx = \int_{0}^{2} [f(x) - f(-x)] dx$
B
$\int_{-3}^{5} 2f(x) dx = \int_{-6}^{10} f(x - 1) dx$
C
$\int_{-3}^{5} f(x) dx = \int_{-4}^{4} f(x - 1) dx$
D
$\int_{-3}^{5} f(x) dx = \int_{-2}^{6} f(x - 1) dx$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f$ એ સતત વિધેય છે.
સંકલન $I = \int_{-3}^{5} f(x) dx$ ધ્યાનમાં લો.
ધારો કે $x = t - 1$,તેથી $dx = dt$.
જ્યારે $x = -3$ હોય,ત્યારે $t = -2$.
જ્યારે $x = 5$ હોય,ત્યારે $t = 6$.
આ કિંમતોને સંકલનમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$I = \int_{-2}^{6} f(t - 1) dt$.
સંકલનનો ચલ એ ડમી ચલ હોવાથી,આપણે $t$ ને $x$ વડે બદલી શકીએ છીએ:
$I = \int_{-2}^{6} f(x - 1) dx$.
આમ,વિકલ્પ $(d)$ સાચો છે.
106
DifficultMCQ
$\int_0^\infty \frac{\log(1 + x^2)}{1 + x^2} \,dx = $
A
$\pi \log \frac{1}{2}$
B
$\pi \log 2$
C
$2\pi \log \frac{1}{2}$
D
$2\pi \log 2$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_0^\infty \frac{\log(1 + x^2)}{1 + x^2} \,dx$.
$x = \tan \theta$ આદેશ લેતા,$dx = \sec^2 \theta \,d\theta$ મળે.
જ્યારે $x = 0$ ત્યારે $\theta = 0$ અને જ્યારે $x \to \infty$ ત્યારે $\theta = \frac{\pi}{2}$ થાય.
તેથી,$I = \int_0^{\pi/2} \frac{\log(1 + \tan^2 \theta)}{1 + \tan^2 \theta} \cdot \sec^2 \theta \,d\theta$.
$1 + \tan^2 \theta = \sec^2 \theta$ હોવાથી,$I = \int_0^{\pi/2} \log(\sec^2 \theta) \,d\theta$.
$\log(a^b) = b \log a$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$I = 2 \int_0^{\pi/2} \log(\sec \theta) \,d\theta$.
$\sec \theta = \frac{1}{\cos \theta}$ હોવાથી,$\log(\sec \theta) = -\log(\cos \theta)$ થાય.
તેથી,$I = -2 \int_0^{\pi/2} \log(\cos \theta) \,d\theta$.
પ્રમાણિત સંકલન $\int_0^{\pi/2} \log(\cos \theta) \,d\theta = -\frac{\pi}{2} \log 2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = -2 \left( -\frac{\pi}{2} \log 2 \right) = \pi \log 2$.
107
MediumMCQ
સંકલન $\int_{-1}^{1} \frac{d}{dx} \left( \tan^{-1} \frac{1}{x} \right) dx$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$-\frac{\pi}{2}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = \tan^{-1} \frac{1}{x}$. સંકલન $\int_{-1}^{1} f'(x) dx = [f(x)]_{-1}^{1} = f(1) - f(-1)$ છે.
અહીં $f(1) = \tan^{-1}(1) = \frac{\pi}{4}$ અને $f(-1) = \tan^{-1}(-1) = -\frac{\pi}{4}$ છે.
પરંતુ,$x = 0$ આગળ વિધેય અસતત હોવાથી આ એક અનિયત સંકલન છે: $\int_{-1}^{1} f'(x) dx = \lim_{\epsilon \to 0^+} \int_{-1}^{-\epsilon} f'(x) dx + \lim_{\delta \to 0^+} \int_{\delta}^{1} f'(x) dx$.
$= [f(-\epsilon) - f(-1)] + [f(1) - f(\delta)] = (\tan^{-1}(-1/\epsilon) - \tan^{-1}(-1)) + (\tan^{-1}(1) - \tan^{-1}(1/\delta))$.
જ્યારે $\epsilon, \delta \to 0$,ત્યારે $\tan^{-1}(-1/\epsilon) \to -\frac{\pi}{2}$ અને $\tan^{-1}(1/\delta) \to \frac{\pi}{2}$ થાય છે.
પરિણામ $= (-\frac{\pi}{2} - (-\frac{\pi}{4})) + (\frac{\pi}{4} - \frac{\pi}{2}) = -\frac{\pi}{4} - \frac{\pi}{4} = -\frac{\pi}{2}$.
108
DifficultMCQ
સંકલન $\sum\limits_{k = 1}^n {\int_0^1 {f(k - 1 + x)\,dx} } $ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\int_0^1 {f(x)\,dx} $
B
$\int_0^2 {f(x)\,dx} $
C
$\int_0^n {f(x)\,dx} $
D
$n\int_0^1 {f(x)\,dx} $

Solution

(C) ધારો કે $I_k = \int_0^1 {f(k - 1 + x)\,dx} $.
$t = k - 1 + x$ આદેશ લેતા,$dt = dx$ મળે.
જ્યારે $x = 0$ હોય,ત્યારે $t = k - 1$ અને જ્યારે $x = 1$ હોય,ત્યારે $t = k$ થાય.
તેથી,$I_k = \int_{k - 1}^k {f(t)\,dt} = \int_{k - 1}^k {f(x)\,dx} $.
હવે,આપેલ સરવાળો $\sum\limits_{k = 1}^n {I_k} = \sum\limits_{k = 1}^n {\int_{k - 1}^k {f(x)\,dx} } $ છે.
સરવાળાને વિસ્તૃત કરતા:
$\int_0^1 {f(x)\,dx} + \int_1^2 {f(x)\,dx} + \dots + \int_{n - 1}^n {f(x)\,dx} $.
નિશ્ચિત સંકલનના ગુણધર્મ મુજબ,$\int_a^b f(x)dx + \int_b^c f(x)dx = \int_a^c f(x)dx$.
તેથી,આ સરવાળો $\int_0^n {f(x)\,dx} $ બરાબર થાય છે.
109
MediumMCQ
$\int_a^{a + (\pi /2)} (\sin^4 x + \cos^4 x) \, dx$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$a$ થી સ્વતંત્ર
B
$a \left( \frac{\pi}{2} \right)^2$
C
$\frac{3\pi}{8}$
D
$\frac{3\pi a^2}{8}$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_a^{a + (\pi /2)} (\sin^4 x + \cos^4 x) \, dx$.
અહીં વિધેય $f(x) = \sin^4 x + \cos^4 x$ એ $\frac{\pi}{2}$ આવર્તકાળ ધરાવતું આવર્તી વિધેય છે,તેથી $\frac{\pi}{2}$ લંબાઈના કોઈપણ અંતરાલ પરનું સંકલન સમાન રહે છે અને તે $[0, \pi/2]$ પરના સંકલન જેટલું થાય છે.
તેથી,$I = \int_0^{\pi/2} (\sin^4 x + \cos^4 x) \, dx$.
નિત્યસમ $\sin^4 x + \cos^4 x = (\sin^2 x + \cos^2 x)^2 - 2\sin^2 x \cos^2 x = 1 - \frac{1}{2}(2\sin x \cos x)^2 = 1 - \frac{1}{2}\sin^2(2x)$ નો ઉપયોગ કરતા.
તેથી,$I = \int_0^{\pi/2} (1 - \frac{1}{2}\sin^2(2x)) \, dx = \int_0^{\pi/2} 1 \, dx - \frac{1}{2} \int_0^{\pi/2} \sin^2(2x) \, dx$.
$I = [x]_0^{\pi/2} - \frac{1}{2} \int_0^{\pi/2} \frac{1 - \cos(4x)}{2} \, dx = \frac{\pi}{2} - \frac{1}{4} [x - \frac{\sin(4x)}{4}]_0^{\pi/2}$.
$I = \frac{\pi}{2} - \frac{1}{4} (\frac{\pi}{2} - 0) = \frac{\pi}{2} - \frac{\pi}{8} = \frac{3\pi}{8}$.
110
DifficultMCQ
$\int_{0}^{\infty} \log \left( x + \frac{1}{x} \right) \frac{dx}{1 + x^2}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\pi \log 2$
B
$-\pi \log 2$
C
$(\pi / 2) \log 2$
D
$-(\pi / 2) \log 2$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_0^\infty \log \left( x + \frac{1}{x} \right) \frac{dx}{1 + x^2}$.
$x = \tan \theta$ આદેશ લેતા,$dx = \sec^2 \theta \, d\theta$.
જ્યારે $x \to 0, \theta \to 0$ અને જ્યારે $x \to \infty, \theta \to \pi / 2$.
$I = \int_0^{\pi / 2} \log (\tan \theta + \cot \theta) \frac{\sec^2 \theta}{1 + \tan^2 \theta} \, d\theta = \int_0^{\pi / 2} \log \left( \frac{\sin^2 \theta + \cos^2 \theta}{\sin \theta \cos \theta} \right) d\theta$.
$I = \int_0^{\pi / 2} \log \left( \frac{1}{\sin \theta \cos \theta} \right) d\theta = - \int_0^{\pi / 2} \log (\sin \theta \cos \theta) \, d\theta$.
$I = - \int_0^{\pi / 2} (\log \sin \theta + \log \cos \theta) \, d\theta$.
ગુણધર્મ $\int_0^{\pi / 2} \log \sin \theta \, d\theta = \int_0^{\pi / 2} \log \cos \theta \, d\theta = -\frac{\pi}{2} \log 2$ નો ઉપયોગ કરતા.
$I = - \left( -\frac{\pi}{2} \log 2 - \frac{\pi}{2} \log 2 \right) = - (-\pi \log 2) = \pi \log 2$.
111
DifficultMCQ
$\int_{0}^{\infty} \frac{x \ln x}{(1 + x^2)^2} \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$\infty$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{0}^{\infty} \frac{x \ln x}{(1 + x^2)^2} \, dx$.
$x = \tan \theta$ આદેશ લેતા,$dx = \sec^2 \theta \, d\theta$ મળે.
જ્યારે $x \to 0$,ત્યારે $\theta \to 0$ અને જ્યારે $x \to \infty$,ત્યારે $\theta \to \frac{\pi}{2}$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int_{0}^{\pi/2} \frac{\tan \theta \ln(\tan \theta)}{(1 + \tan^2 \theta)^2} \sec^2 \theta \, d\theta$
$1 + \tan^2 \theta = \sec^2 \theta$ હોવાથી:
$I = \int_{0}^{\pi/2} \frac{\tan \theta \ln(\tan \theta)}{\sec^4 \theta} \sec^2 \theta \, d\theta$
$I = \int_{0}^{\pi/2} \sin \theta \cos \theta \ln(\tan \theta) \, d\theta$
$\sin \theta \cos \theta = \frac{1}{2} \sin 2\theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \frac{1}{2} \int_{0}^{\pi/2} \sin 2\theta \ln(\tan \theta) \, d\theta$
ધારો કે $J = \int_{0}^{\pi/2} \sin 2\theta \ln(\tan \theta) \, d\theta$. ગુણધર્મ $\int_{0}^{a} f(x) \, dx = \int_{0}^{a} f(a-x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$J = \int_{0}^{\pi/2} \sin(2(\frac{\pi}{2} - \theta)) \ln(\tan(\frac{\pi}{2} - \theta)) \, d\theta$
$J = \int_{0}^{\pi/2} \sin(\pi - 2\theta) \ln(\cot \theta) \, d\theta$
$J = \int_{0}^{\pi/2} \sin 2\theta \ln(\cot \theta) \, d\theta$
$J = \int_{0}^{\pi/2} \sin 2\theta (-\ln(\tan \theta)) \, d\theta = -J$
આમ,$2J = 0$,જેનો અર્થ છે કે $J = 0$. તેથી,$I = 0$.
112
DifficultMCQ
જો $I$ એ નીચેના નિશ્ચિત સંકલનોમાં સૌથી મોટું હોય
${I_1} = \int_0^1 {{e^{ - x}}{{\cos }^2}x\,dx} , \,\, {I_2} = \int_0^1 {{e^{ - {x^2}}}} {\cos ^2}x\,dx$
${I_3} = \int_0^1 {{e^{ - {x^2}}}dx} ,\,\,{I_4} = \int_0^1 {{e^{ - {x^2}/2}}dx} ,$ તો
A
$I = {I_1}$
B
$I = {I_2}$
C
$I = {I_3}$
D
$I = {I_4}$

Solution

(D) $0 < x < 1$ માટે,આપણી પાસે $\frac{1}{2}{x^2} < {x^2} < x$ છે.
આનો અર્થ એ થાય કે $- \frac{1}{2}{x^2} > - {x^2} > - x$.
પરિણામે,${e^{ - \frac{1}{2}{x^2}}} > {e^{ - {x^2}}} > {e^{ - x}}$.
કારણ કે ${\cos ^2}x \le 1$,તેથી ${e^{ - {x^2}}}{\cos ^2}x \le {e^{ - {x^2}}} < {e^{ - \frac{1}{2}{x^2}}}$.
$0$ થી $1$ સુધી સંકલન કરતા,આપણને મળે છે $\int_0^1 {{e^{ - x}}{{\cos }^2}x\,dx} < \int_0^1 {{e^{ - {x^2}}}{{\cos }^2}x\,dx} < \int_0^1 {{e^{ - {x^2}}}} dx < \int_0^1 {{e^{ - {x^2}/2}}dx}$.
આમ,${I_1} < {I_2} < {I_3} < {I_4}$.
તેથી,${I_4}$ એ સૌથી મોટું સંકલન છે.
113
DifficultMCQ
ધારો કે $f$ એક ધન વિધેય છે. ધારો કે $I_1 = \int_{1 - k}^k x f\{x(1 - x)\} dx$ અને $I_2 = \int_{1 - k}^k f\{x(1 - x)\} dx$,જ્યાં $2k - 1 > 0$ છે. તો $I_1/I_2$ શું થાય?
A
$2$
B
$k$
C
$1/2$
D
$1$

Solution

(C) આપેલ છે કે $I_1 = \int_{1 - k}^k x f\{x(1 - x)\} dx$ અને $I_2 = \int_{1 - k}^k f\{x(1 - x)\} dx$.
ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} g(x) dx = \int_{a}^{b} g(a + b - x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,અહીં $a + b = 1 - k + k = 1$ છે.
તેથી,$I_1 = \int_{1 - k}^k (1 - x) f\{(1 - x)(1 - (1 - x))\} dx$.
$I_1 = \int_{1 - k}^k (1 - x) f\{(1 - x)x\} dx$.
$I_1 = \int_{1 - k}^k f\{x(1 - x)\} dx - \int_{1 - k}^k x f\{x(1 - x)\} dx$.
$I_1 = I_2 - I_1$.
$2I_1 = I_2$.
તેથી,$I_1/I_2 = 1/2$.
114
MediumMCQ
જો $n$ કોઈ પૂર્ણાંક હોય,તો $\int_0^\pi {e^{\cos^2 x} \cos^3((2n + 1)x)} \, dx = $
A
$x$
B
$1$
C
$0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_0^\pi {e^{\cos^2 x} \cos^3((2n + 1)x)} \, dx$.
ગુણધર્મ $\int_0^a f(x) \, dx = \int_0^a f(a - x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_0^\pi {e^{\cos^2(\pi - x)} \cos^3((2n + 1)(\pi - x))} \, dx$.
કારણ કે $\cos(\pi - x) = -\cos x$,તેથી $\cos^2(\pi - x) = \cos^2 x$.
વળી,$\cos((2n + 1)(\pi - x)) = \cos((2n + 1)\pi - (2n + 1)x) = \cos((2n + 1)\pi) \cos((2n + 1)x) + \sin((2n + 1)\pi) \sin((2n + 1)x)$.
કારણ કે $(2n + 1)$ એક એકી પૂર્ણાંક છે,$\cos((2n + 1)\pi) = -1$ અને $\sin((2n + 1)\pi) = 0$.
તેથી,$\cos((2n + 1)(\pi - x)) = -\cos((2n + 1)x)$.
તેથી,$\cos^3((2n + 1)(\pi - x)) = (-\cos((2n + 1)x))^3 = -\cos^3((2n + 1)x)$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા,આપણને $I = \int_0^\pi e^{\cos^2 x} (-\cos^3((2n + 1)x)) \, dx = -I$ મળે છે.
$2I = 0 \implies I = 0$.
115
DifficultMCQ
$\int_{-\pi}^{\pi} \frac{\cos^2 x}{1 + a^x} dx, a > 0$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\pi$
B
$a\pi$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$2\pi$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_{-\pi}^{\pi} \frac{\cos^2 x}{1 + a^x} dx$.
ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} f(x) dx = \int_{a}^{b} f(a+b-x) dx$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે $x$ ને $-\pi + \pi - x = -x$ વડે બદલીએ છીએ:
$I = \int_{-\pi}^{\pi} \frac{\cos^2(-x)}{1 + a^{-x}} dx = \int_{-\pi}^{\pi} \frac{\cos^2 x}{1 + \frac{1}{a^x}} dx = \int_{-\pi}^{\pi} \frac{a^x \cos^2 x}{a^x + 1} dx$.
$I$ માટેના બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_{-\pi}^{\pi} \frac{\cos^2 x}{1 + a^x} dx + \int_{-\pi}^{\pi} \frac{a^x \cos^2 x}{1 + a^x} dx = \int_{-\pi}^{\pi} \frac{(1 + a^x) \cos^2 x}{1 + a^x} dx = \int_{-\pi}^{\pi} \cos^2 x dx$.
કારણ કે $\cos^2 x$ એ યુગ્મ વિધેય છે,$2I = 2 \int_{0}^{\pi} \cos^2 x dx = \int_{0}^{\pi} (1 + \cos 2x) dx$.
$2I = [x + \frac{\sin 2x}{2}]_{0}^{\pi} = (\pi + 0) - (0 + 0) = \pi$.
તેથી,$I = \frac{\pi}{2}$.
116
DifficultMCQ
જો $f(x) = \frac{e^x}{1 + e^x}$,$I_1 = \int_{f(-a)}^{f(a)} x g\{x(1 - x)\} dx$,અને $I_2 = \int_{f(-a)}^{f(a)} g\{x(1 - x)\} dx$ હોય,તો $\frac{I_2}{I_1}$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$-3$
C
$-1$
D
$2$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = \frac{e^x}{1 + e^x}$. નોંધો કે $f(-a) = \frac{e^{-a}}{1 + e^{-a}} = \frac{1}{e^a + 1}$.
તેથી,$f(a) + f(-a) = \frac{e^a}{1 + e^a} + \frac{1}{1 + e^a} = 1$.
ધારો કે $I_1 = \int_{f(-a)}^{f(a)} x g\{x(1 - x)\} dx$. ગુણધર્મ $\int_{A}^{B} h(x) dx = \int_{A}^{B} h(A + B - x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $A + B = 1$:
$I_1 = \int_{f(-a)}^{f(a)} (1 - x) g\{(1 - x)(1 - (1 - x))\} dx = \int_{f(-a)}^{f(a)} (1 - x) g\{(1 - x)x\} dx$.
$I_1 = \int_{f(-a)}^{f(a)} g\{x(1 - x)\} dx - \int_{f(-a)}^{f(a)} x g\{x(1 - x)\} dx$.
$I_1 = I_2 - I_1$.
$2I_1 = I_2$.
તેથી,$\frac{I_2}{I_1} = 2$.
117
MediumMCQ
ધારો કે $f:R \to R$ અને $g:R \to R$ સતત વિધેયો છે,તો સંકલન $\int_{-\pi/2}^{\pi/2} [f(x) + f(-x)][g(x) - g(-x)] \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$ \pi $
B
$ 1 $
C
$ -1 $
D
$ 0 $

Solution

(D) ધારો કે $h(x) = [f(x) + f(-x)][g(x) - g(-x)]$.
હવે,$h(-x)$ ની ગણતરી કરીએ:
$h(-x) = [f(-x) + f(-(-x))][g(-x) - g(-(-x))] = [f(-x) + f(x)][g(-x) - g(x)]$.
આને આપણે આ રીતે લખી શકીએ:
$h(-x) = -[f(x) + f(-x)][g(x) - g(-x)] = -h(x)$.
જેથી $h(-x) = -h(x)$,તેથી વિધેય $h(x)$ એ અયુગ્મ વિધેય છે.
કોઈપણ અયુગ્મ વિધેય $h(x)$ માટે,સંમિત અંતરાલ $[-a, a]$ પરનું સંકલન શૂન્ય થાય છે:
$\int_{-a}^{a} h(x) \, dx = 0$.
તેથી,$\int_{-\pi/2}^{\pi/2} [f(x) + f(-x)][g(x) - g(-x)] \, dx = 0$.
118
DifficultMCQ
$\left[ {\sum\limits_{n = 1}^{10} {\int_{ - 2n - 1}^{2n} {{{\sin }^{27}}x\,dx} } } \right] + \left[ {\sum\limits_{n = 1}^{10} {\int_{2n}^{2n + 1} {{{\sin }^{27}}x\,dx} } } \right]$ ની કિંમત શોધો.
A
$27^2$
B
$-54$
C
$36$
D
$0$

Solution

(D) ધારો કે આપેલ પદાવલિ $S = \sum\limits_{n = 1}^{10} \int_{ - 2n - 1}^{2n} \sin^{27}x \, dx + \sum\limits_{n = 1}^{10} \int_{2n}^{2n + 1} \sin^{27}x \, dx$ છે.
નિશ્ચિત સંકલનના ગુણધર્મ મુજબ,$\int_{a}^{b} f(x) dx + \int_{b}^{c} f(x) dx = \int_{a}^{c} f(x) dx$.
તેથી,$S = \sum\limits_{n = 1}^{10} \int_{ - 2n - 1}^{2n + 1} \sin^{27}x \, dx$.
અહીં $\sin^{27}x$ એ અયુગ્મ વિધેય છે,તેથી $\int_{-a}^{a} \sin^{27}x \, dx = 0$ થાય.
આથી,દરેક $n$ માટે $\int_{ - (2n + 1)}^{(2n + 1)} \sin^{27}x \, dx = 0$ થાય.
તેથી,$S = \sum\limits_{n = 1}^{10} 0 = 0$.
119
MediumMCQ
જો ${I_n} = \int_{0}^{\pi /4} {\tan^n x} \,dx$ હોય,તો $\lim_{n \to \infty} n[{I_n} + {I_{n - 2}}]$ ની કિંમત શોધો.
A
$1/2$
B
$1$
C
$\infty$
D
$0$

Solution

(B) આપેલ છે કે ${I_n} = \int_{0}^{\pi /4} {\tan^n x} \,dx$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan^2 x = \sec^2 x - 1$.
તેથી,${I_n} = \int_{0}^{\pi /4} {\tan^{n-2} x (\sec^2 x - 1)} \,dx$.
${I_n} = \int_{0}^{\pi /4} {\tan^{n-2} x \sec^2 x} \,dx - \int_{0}^{\pi /4} {\tan^{n-2} x} \,dx$.
${I_n} = \left[ \frac{\tan^{n-1} x}{n-1} \right]_{0}^{\pi /4} - {I_{n-2}}$.
કારણ કે $\tan(\pi/4) = 1$ અને $\tan(0) = 0$,તેથી ${I_n} = \frac{1}{n-1} - {I_{n-2}}$.
આમ,${I_n} + {I_{n-2}} = \frac{1}{n-1}$.
હવે,આપણે $\lim_{n \to \infty} n[{I_n} + {I_{n-2}}]$ શોધવાનું છે.
$\lim_{n \to \infty} n \left( \frac{1}{n-1} \right) = \lim_{n \to \infty} \frac{n}{n-1} = \lim_{n \to \infty} \frac{1}{1 - 1/n} = 1$.
120
DifficultMCQ
$\int\limits_0^\pi {\frac{{\sin \left( {n + \frac{1}{2}} \right)x}}{{\sin \frac{x}{2}}}} \,dx$,$(n \in N)$ ની કિંમત શોધો.
A
$n\pi $
B
$(2n + 1)\frac{\pi }{2}$
C
$\pi $
D
$0$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $2\sin \frac{x}{2} \left( {\frac{1}{2} + \cos x + \cos 2x + \dots + \cos nx} \right) = \sin \frac{x}{2} + \sum_{k=1}^n 2\sin \frac{x}{2} \cos kx$.
$2\sin A \cos B = \sin(A+B) + \sin(A-B)$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા:
$2\sin \frac{x}{2} \cos kx = \sin \left( k + \frac{1}{2} \right)x - \sin \left( k - \frac{1}{2} \right)x$.
$k=1$ થી $n$ સુધી સરવાળો કરતા,આપણને ટેલિસ્કોપિંગ શ્રેણી મળે છે:
$\sin \frac{x}{2} + \left( \sin \frac{3x}{2} - \sin \frac{x}{2} \right) + \dots + \left( \sin \left( n + \frac{1}{2} \right)x - \sin \left( n - \frac{1}{2} \right)x \right) = \sin \left( n + \frac{1}{2} \right)x$.
તેથી,$\frac{\sin \left( n + \frac{1}{2} \right)x}{\sin \frac{x}{2}} = 1 + 2\cos x + 2\cos 2x + \dots + 2\cos nx$.
હવે,$0$ થી $\pi$ સુધી સંકલન કરતા:
$\int_0^\pi \left( 1 + 2\sum_{k=1}^n \cos kx \right) dx = \left[ x + 2\sum_{k=1}^n \frac{\sin kx}{k} \right]_0^\pi$.
બધા પૂર્ણાંક $k$ માટે $\sin(k\pi) = 0$ હોવાથી,સંકલનનું મૂલ્ય $\pi - 0 = \pi$ થાય છે.
121
DifficultMCQ
જો $\int_0^1 {{e^{{x^2}}}(x - \alpha )\,dx = 0,} $ હોય,તો
A
$1 < \alpha < 2$
B
$\alpha < 0$
C
$0 < \alpha < 1$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ છે કે $\int_0^1 {{e^{{x^2}}}(x - \alpha )\,dx = 0}$.
આને $\int_0^1 {x{e^{{x^2}}}dx = \alpha \int_0^1 {{e^{{x^2}}}dx} }$ તરીકે લખી શકાય.
ડાબી બાજુ માટે,ધારો કે $u = x^2$,તો $du = 2x \, dx$,તેથી $x \, dx = \frac{1}{2} du$. જ્યારે $x=0, u=0$ અને જ્યારે $x=1, u=1$.
આમ,$\frac{1}{2} \int_0^1 {e^u du} = \alpha \int_0^1 {{e^{{x^2}}}dx}$.
$\frac{1}{2} [e^u]_0^1 = \alpha \int_0^1 {{e^{{x^2}}}dx}$.
$\frac{1}{2} (e - 1) = \alpha \int_0^1 {{e^{{x^2}}}dx}$.
તેથી,$\alpha = \frac{e - 1}{2 \int_0^1 {{e^{{x^2}}}dx}}$.
કારણ કે $e^x$ એ $[0, 1]$ પર વધતું વિધેય છે,$1 \le e^{x^2} \le e$. તેથી,$\int_0^1 1 \, dx < \int_0^1 e^{x^2} \, dx < \int_0^1 e \, dx$,જેનો અર્થ છે કે $1 < \int_0^1 e^{x^2} \, dx < e$.
કારણ કે $e \approx 2.718$,$\frac{e-1}{2} \approx 0.859$. કારણ કે $\int_0^1 e^{x^2} \, dx > 1$,$\alpha = \frac{0.859}{\text{value} > 1} < 0.859 < 1$.
વળી,કારણ કે $e > 1$,$\alpha > 0$. આમ,$0 < \alpha < 1$.
122
MediumMCQ
$\int_{\,\pi }^{\,10\pi } {|\sin x|dx}$ ની કિંમત શું છે?
A
$20$
B
$8$
C
$10$
D
$18$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે વિધેય $f(x) = |\sin x|$ એ $\pi$ આવર્તમાન ધરાવે છે.
ગુણધર્મ $\int_{a}^{a+nT} f(x) dx = n \int_{0}^{T} f(x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $T$ એ આવર્તમાન છે:
$\int_{\,\pi }^{\,10\pi } {|\sin x|dx} = \int_{\,0}^{\,9\pi } {|\sin x|dx}$ (સીમાઓને $-\pi$ જેટલી ખસેડતા).
આવર્તમાન $\pi$ હોવાથી,આપણે તેને આ રીતે લખી શકીએ:
$9 \int_{\,0}^{\,\pi } {|\sin x|dx} = 9 \int_{\,0}^{\,\pi } {\sin x dx}$ (કારણ કે $[0, \pi]$ માં $\sin x \ge 0$ છે).
સંકલનનું મૂલ્ય શોધતા:
$9 [-\cos x]_{0}^{\pi} = 9 (-(\cos \pi) + \cos 0) = 9 (-(-1) + 1) = 9(1 + 1) = 18$.
123
DifficultMCQ
$\int_{ - \pi }^{\pi } {\frac{{2x(1 + \sin x)}}{{1 + {{\cos }^2}x}}dx} $ ની કિંમત શોધો.
A
${\pi ^2}/4$
B
${\pi ^2}$
C
$0$
D
$\pi /2$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_{ - \pi }^\pi {\frac{{2x(1 + \sin x)}}{{1 + {{\cos }^2}x}}dx} $.
આ સંકલનને બે ભાગમાં વિભાજિત કરી શકાય છે:
$I = \int_{ - \pi }^\pi {\frac{{2x}}{{1 + {{\cos }^2}x}}dx} + \int_{ - \pi }^\pi {\frac{{2x\sin x}}{{1 + {{\cos }^2}x}}dx} $.
પ્રથમ ભાગ માટે,$f(x) = \frac{2x}{1 + \cos^2 x}$ લો. અહીં $f(-x) = \frac{-2x}{1 + \cos^2(-x)} = -f(x)$ હોવાથી,આ વિધેય અયુગ્મ છે. તેથી,$\int_{-\pi}^{\pi} f(x) dx = 0$.
બીજા ભાગ માટે,$g(x) = \frac{2x\sin x}{1 + \cos^2 x}$ લો. અહીં $g(-x) = \frac{2(-x)\sin(-x)}{1 + \cos^2(-x)} = \frac{2x\sin x}{1 + \cos^2 x} = g(x)$ હોવાથી,આ વિધેય યુગ્મ છે. તેથી,$\int_{-\pi}^{\pi} g(x) dx = 2 \int_0^{\pi} g(x) dx$.
આથી,$I = 2 \int_0^{\pi} \frac{2x\sin x}{1 + \cos^2 x} dx = 4 \int_0^{\pi} \frac{x\sin x}{1 + \cos^2 x} dx$ ... $(i)$.
ગુણધર્મ $\int_0^a f(x) dx = \int_0^a f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = 4 \int_0^{\pi} \frac{(\pi - x)\sin(\pi - x)}{1 + \cos^2(\pi - x)} dx = 4 \int_0^{\pi} \frac{(\pi - x)\sin x}{1 + \cos^2 x} dx$ ... $(ii)$.
$(i)$ અને $(ii)$ નો સરવાળો કરતા:
$2I = 4 \int_0^{\pi} \frac{x\sin x + (\pi - x)\sin x}{1 + \cos^2 x} dx = 4\pi \int_0^{\pi} \frac{\sin x}{1 + \cos^2 x} dx$.
$I = 2\pi \int_0^{\pi} \frac{\sin x}{1 + \cos^2 x} dx$.
ધારો કે $t = \cos x$,તો $dt = -\sin x dx$. જ્યારે $x=0, t=1$; જ્યારે $x=\pi, t=-1$.
$I = 2\pi \int_1^{-1} \frac{-dt}{1 + t^2} = 2\pi \int_{-1}^1 \frac{dt}{1 + t^2} = 2\pi [\tan^{-1} t]_{-1}^1$.
$I = 2\pi (\tan^{-1}(1) - \tan^{-1}(-1)) = 2\pi (\frac{\pi}{4} - (-\frac{\pi}{4})) = 2\pi (\frac{\pi}{2}) = \pi^2$.
124
MediumMCQ
$\int_{0}^{\pi} x f(\sin x) dx = $
A
$\pi \int_{0}^{\pi} x f(\cos x) dx$
B
$\pi \int_{0}^{\pi} f(\sin x) dx$
C
$\frac{\pi}{2} \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} f(\sin x) dx$
D
$\pi \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} f(\cos x) dx$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{0}^{\pi} x f(\sin x) dx$ $(1)$
ગુણધર્મ $\int_{0}^{a} f(x) dx = \int_{0}^{a} f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \int_{0}^{\pi} (\pi - x) f(\sin(\pi - x)) dx$
કારણ કે $\sin(\pi - x) = \sin x$,તેથી:
$I = \int_{0}^{\pi} (\pi - x) f(\sin x) dx$
$I = \pi \int_{0}^{\pi} f(\sin x) dx - \int_{0}^{\pi} x f(\sin x) dx$
$I = \pi \int_{0}^{\pi} f(\sin x) dx - I$
$2I = \pi \int_{0}^{\pi} f(\sin x) dx$
$I = \frac{\pi}{2} \int_{0}^{\pi} f(\sin x) dx$
ગુણધર્મ $\int_{0}^{2a} f(x) dx = 2 \int_{0}^{a} f(x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા જો $f(2a-x) = f(x)$ હોય:
અહીં $f(\sin(\pi - x)) = f(\sin x)$,તેથી $\int_{0}^{\pi} f(\sin x) dx = 2 \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} f(\sin x) dx$
$I = \frac{\pi}{2} \times 2 \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} f(\sin x) dx = \pi \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} f(\sin x) dx$
$\int_{0}^{a} f(x) dx = \int_{0}^{a} f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $\int_{0}^{\frac{\pi}{2}} f(\sin x) dx = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} f(\cos x) dx$
તેથી,$I = \pi \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} f(\cos x) dx$.
125
MediumMCQ
$\int_{\frac{-3\pi}{2}}^{\frac{-\pi}{2}} \left[ (x+\pi)^3 + \cos^2(x+3\pi) \right] dx = $
A
$\frac{\pi^4}{32}$
B
$\frac{\pi^4}{32} + \frac{\pi}{2}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\frac{\pi}{4} - 1$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_{-\frac{3\pi}{2}}^{-\frac{\pi}{2}} \left[ (x+\pi)^3 + \cos^2(x+3\pi) \right] dx$.
$t = x + \pi$ આદેશ લેતા,$dt = dx$ મળે.
જ્યારે $x = -\frac{3\pi}{2}$,ત્યારે $t = -\frac{\pi}{2}$.
જ્યારે $x = -\frac{\pi}{2}$,ત્યારે $t = \frac{\pi}{2}$.
$\cos(x+3\pi) = \cos(x+\pi) = -\cos x$ હોવાથી,$\cos^2(x+3\pi) = \cos^2 x$ થાય.
તેથી,$I = \int_{-\frac{\pi}{2}}^{\frac{\pi}{2}} (t^3 + \cos^2 t) dt$.
$t^3$ એ અયુગ્મ વિધેય છે અને $\cos^2 t$ એ યુગ્મ વિધેય છે,તેથી $\int_{-\frac{\pi}{2}}^{\frac{\pi}{2}} t^3 dt = 0$ થાય.
તેથી,$I = \int_{-\frac{\pi}{2}}^{\frac{\pi}{2}} \cos^2 t dt = 2 \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \cos^2 t dt$.
$\cos^2 t = \frac{1 + \cos 2t}{2}$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા,$I = 2 \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{1 + \cos 2t}{2} dt = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} (1 + \cos 2t) dt$.
સંકલન કરતા: $[t + \frac{\sin 2t}{2}]_{0}^{\frac{\pi}{2}} = (\frac{\pi}{2} + 0) - (0 + 0) = \frac{\pi}{2}$.
126
DifficultMCQ
જો $F(x) = f(x) + f\left(\frac{1}{x}\right)$,જ્યાં $f(x) = \int_{1}^{x} \frac{\log_{e} t}{1+t} dt$ હોય,તો $F(e) = $
A
$1$
B
$2$
C
$0.5$
D
$0$

Solution

(C) આપેલ છે $f(x) = \int_{1}^{x} \frac{\log_{e} t}{1+t} dt$.
$f\left(\frac{1}{x}\right) = \int_{1}^{1/x} \frac{\log_{e} t}{1+t} dt$ ધ્યાનમાં લો.
ધારો કે $t = \frac{1}{u}$,તો $dt = -\frac{1}{u^2} du$.
જ્યારે $t=1, u=1$. જ્યારે $t=1/x, u=x$.
$f\left(\frac{1}{x}\right) = \int_{1}^{x} \frac{\log_{e}(1/u)}{1+(1/u)} \left(-\frac{1}{u^2}\right) du = \int_{1}^{x} \frac{-\log_{e} u}{\frac{u+1}{u}} \left(\frac{1}{u^2}\right) du = \int_{1}^{x} \frac{-\log_{e} u}{u(u+1)} du$.
હવે,$F(x) = f(x) + f\left(\frac{1}{x}\right) = \int_{1}^{x} \frac{\log_{e} t}{1+t} dt + \int_{1}^{x} \frac{-\log_{e} t}{t(1+t)} dt$.
$F(x) = \int_{1}^{x} \frac{\log_{e} t}{1+t} \left( 1 - \frac{1}{t} \right) dt = \int_{1}^{x} \frac{\log_{e} t}{t} dt$.
$F(x) = \left[ \frac{(\log_{e} t)^2}{2} \right]_{1}^{x} = \frac{(\log_{e} x)^2}{2}$.
$x=e$ માટે,$F(e) = \frac{(\log_{e} e)^2}{2} = \frac{1}{2} = 0.5$.
127
DifficultMCQ
$\int_{0}^{\pi} [\cot x] dx = $
A
$1$
B
$-1$
C
$-\frac{\pi}{2}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_{0}^{\pi} [\cot x] dx$.
ગુણધર્મ $\int_{0}^{a} f(x) dx = \int_{0}^{a} f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \int_{0}^{\pi} [\cot(\pi - x)] dx = \int_{0}^{\pi} [-\cot x] dx$.
$I$ માટેના બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_{0}^{\pi} ([\cot x] + [-\cot x]) dx$.
આપણે જાણીએ છીએ કે કોઈપણ $y \notin \mathbb{Z}$ માટે,$[y] + [-y] = -1$ થાય છે,અને $y \in \mathbb{Z}$ માટે,$[y] + [-y] = 0$ થાય છે.
વિધેય $\cot x$ એ $x=0, \pi/2, \pi$ પર વ્યાખ્યાયિત નથી. $x=\pi/2$ પર,$\cot x = 0$ હોવાથી $[0] + [0] = 0$ થાય છે.
બાકીના તમામ $x \in (0, \pi)$ માટે,$\cot x$ પૂર્ણાંક નથી.
આમ,$(0, \pi)$ માં લગભગ દરેક જગ્યાએ $[\cot x] + [-\cot x] = -1$ થાય છે.
$2I = \int_{0}^{\pi} (-1) dx = -\pi$.
તેથી,$I = -\frac{\pi}{2}$.
128
DifficultMCQ
ધારો કે $p(x)$ એ $R$ પર વ્યાખ્યાયિત વિધેય છે જેથી $p'(x) = p'(1 - x)$ તમામ $x \in [0, 1]$ માટે,$p(0) = 1$ અને $p(1) = 41$ છે. તો $\int_{0}^{1} p(x) dx = $
A
$21$
B
$41$
C
$42$
D
$\sqrt{41}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $p'(x) = p'(1 - x)$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા,આપણને $p(x) = -p(1 - x) + C$ મળે છે.
$x = 0$ લેતા,$p(0) = -p(1) + C$.
આપેલ કિંમતો $p(0) = 1$ અને $p(1) = 41$ મૂકતા,$1 = -41 + C$,જેનો અર્થ છે કે $C = 42$.
આમ,$p(x) + p(1 - x) = 42$.
ધારો કે $I = \int_{0}^{1} p(x) dx$. ગુણધર્મ $\int_{0}^{a} f(x) dx = \int_{0}^{a} f(a - x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $I = \int_{0}^{1} p(1 - x) dx$ મળે છે.
$I$ ના બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા,$2I = \int_{0}^{1} (p(x) + p(1 - x)) dx$.
$p(x) + p(1 - x) = 42$ મૂકતા,$2I = \int_{0}^{1} 42 dx = 42[x]_{0}^{1} = 42$.
તેથી,$I = 21$.
129
DifficultMCQ
$\int_{0}^{1} \frac{8 \log(1+x)}{1+x^{2}} dx = $
A
$\frac{\pi}{8} \log 2$
B
$\frac{\pi}{2} \log 2$
C
$\log 2$
D
$\pi \log 2$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{0}^{1} \frac{8 \log(1+x)}{1+x^{2}} dx$.
$x = \tan \theta$ આદેશ લેતા,$dx = \sec^{2} \theta d\theta$ મળે.
જ્યારે $x=0, \theta=0$ અને જ્યારે $x=1, \theta=\frac{\pi}{4}$ થાય.
$I = 8 \int_{0}^{\pi/4} \frac{\log(1+\tan \theta)}{1+\tan^{2} \theta} \sec^{2} \theta d\theta = 8 \int_{0}^{\pi/4} \log(1+\tan \theta) d\theta$ ... $(i)$.
ગુણધર્મ $\int_{0}^{a} f(x) dx = \int_{0}^{a} f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = 8 \int_{0}^{\pi/4} \log(1+\tan(\frac{\pi}{4}-\theta)) d\theta$.
$\tan(\frac{\pi}{4}-\theta) = \frac{1-\tan \theta}{1+\tan \theta}$ હોવાથી:
$I = 8 \int_{0}^{\pi/4} \log(1 + \frac{1-\tan \theta}{1+\tan \theta}) d\theta = 8 \int_{0}^{\pi/4} \log(\frac{2}{1+\tan \theta}) d\theta$.
$I = 8 \int_{0}^{\pi/4} (\log 2 - \log(1+\tan \theta)) d\theta$.
$I = 8 \log 2 [\theta]_{0}^{\pi/4} - 8 \int_{0}^{\pi/4} \log(1+\tan \theta) d\theta$.
$I = 8 \log 2 (\frac{\pi}{4}) - I$.
$2I = 2\pi \log 2 \Rightarrow I = \pi \log 2$.
130
MediumMCQ
વિધાન $-1$: સંકલન $\int_{\frac{\pi}{6}}^{\frac{\pi}{3}} \frac{dx}{1 + \sqrt{\tan x}} = \frac{\pi}{6}$ નું મૂલ્ય છે.
વિધાન $-2$: $\int_{a}^{b} f(x) dx = \int_{a}^{b} f(a + b - x) dx$.
A
વિધાન $-1$ સાચું છે,વિધાન $-2$ સાચું છે; વિધાન $-2$ એ વિધાન $-1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
B
વિધાન $-1$ સાચું છે,વિધાન $-2$ ખોટું છે.
C
વિધાન $-1$ સાચું છે,વિધાન $-2$ સાચું છે; વિધાન $-2$ એ વિધાન $-1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
D
વિધાન $-1$ ખોટું છે,વિધાન $-2$ સાચું છે.

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{\pi/6}^{\pi/3} \frac{dx}{1 + \sqrt{\tan x}}$.
ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} f(x) dx = \int_{a}^{b} f(a + b - x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \int_{\pi/6}^{\pi/3} \frac{dx}{1 + \sqrt{\tan(\frac{\pi}{6} + \frac{\pi}{3} - x)}} = \int_{\pi/6}^{\pi/3} \frac{dx}{1 + \sqrt{\tan(\frac{\pi}{2} - x)}} = \int_{\pi/6}^{\pi/3} \frac{dx}{1 + \sqrt{\cot x}}$.
$I = \int_{\pi/6}^{\pi/3} \frac{dx}{1 + \frac{1}{\sqrt{\tan x}}} = \int_{\pi/6}^{\pi/3} \frac{\sqrt{\tan x}}{\sqrt{\tan x} + 1} dx$.
$I$ માટેના બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_{\pi/6}^{\pi/3} \left( \frac{1}{1 + \sqrt{\tan x}} + \frac{\sqrt{\tan x}}{1 + \sqrt{\tan x}} \right) dx = \int_{\pi/6}^{\pi/3} 1 dx = [x]_{\pi/6}^{\pi/3} = \frac{\pi}{3} - \frac{\pi}{6} = \frac{\pi}{6}$.
આમ,$I = \frac{\pi}{12}$.
વિધાન $-1$ માં મૂલ્ય $\frac{\pi}{6}$ આપેલ છે,જે ખોટું છે. વિધાન $-2$ એ નિશ્ચિત સંકલનનો પ્રમાણિત ગુણધર્મ છે,જે સાચું છે.
131
MediumMCQ
$\int_{2}^{4} \frac{\log(x^2)}{\log(x^2) + \log(36 - 12x + x^2)} \, dx = $
A
$6$
B
$2$
C
$4$
D
$1$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{2}^{4} \frac{\log(x^2)}{\log(x^2) + \log((6-x)^2)} \, dx$.
ગુણધર્મ $\log(a^2) = 2\log|a|$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_{2}^{4} \frac{2\log x}{2\log x + 2\log(6-x)} \, dx = \int_{2}^{4} \frac{\log x}{\log x + \log(6-x)} \, dx \quad \dots(1)$.
ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} f(x) \, dx = \int_{a}^{b} f(a+b-x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $a+b = 2+4 = 6$:
$I = \int_{2}^{4} \frac{\log(6-x)}{\log(6-x) + \log(6-(6-x))} \, dx = \int_{2}^{4} \frac{\log(6-x)}{\log(6-x) + \log x} \, dx \quad \dots(2)$.
$(1)$ અને $(2)$ નો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_{2}^{4} \frac{\log x + \log(6-x)}{\log x + \log(6-x)} \, dx = \int_{2}^{4} 1 \, dx$.
$2I = [x]_{2}^{4} = 4 - 2 = 2$.
$I = 1$.
132
MediumMCQ
$\int_{\frac{\pi}{4}}^{\frac{3\pi}{4}} \frac{dx}{1 + \cos x} = \dots$
A
$-1$
B
$-2$
C
$2$
D
$4$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_{\frac{\pi}{4}}^{\frac{3\pi}{4}} \frac{dx}{1 + \cos x} \quad (i)$
ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} f(x) dx = \int_{a}^{b} f(a+b-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $a+b = \frac{\pi}{4} + \frac{3\pi}{4} = \pi$ છે:
$I = \int_{\frac{\pi}{4}}^{\frac{3\pi}{4}} \frac{dx}{1 + \cos(\pi - x)} = \int_{\frac{\pi}{4}}^{\frac{3\pi}{4}} \frac{dx}{1 - \cos x} \quad (ii)$
$(i)$ અને $(ii)$ નો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_{\frac{\pi}{4}}^{\frac{3\pi}{4}} \left( \frac{1}{1 + \cos x} + \frac{1}{1 - \cos x} \right) dx$
$2I = \int_{\frac{\pi}{4}}^{\frac{3\pi}{4}} \frac{1 - \cos x + 1 + \cos x}{1 - \cos^2 x} dx = \int_{\frac{\pi}{4}}^{\frac{3\pi}{4}} \frac{2}{\sin^2 x} dx$
$2I = 2 \int_{\frac{\pi}{4}}^{\frac{3\pi}{4}} \csc^2 x dx$
$I = [-\cot x]_{\frac{\pi}{4}}^{\frac{3\pi}{4}}$
$I = -(\cot \frac{3\pi}{4} - \cot \frac{\pi}{4}) = -(-1 - 1) = 2$
133
MediumMCQ
$\int_{-\pi/2}^{\pi/2} \frac{\sin^2 x}{1 + 2^x} dx = \dots$
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$4\pi$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{8}$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_{-\pi/2}^{\pi/2} \frac{\sin^2 x}{1 + 2^x} dx$ $(i)$
ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} f(x) dx = \int_{a}^{b} f(a+b-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_{-\pi/2}^{\pi/2} \frac{\sin^2(-x)}{1 + 2^{-x}} dx = \int_{-\pi/2}^{\pi/2} \frac{\sin^2 x}{1 + \frac{1}{2^x}} dx = \int_{-\pi/2}^{\pi/2} \frac{2^x \sin^2 x}{2^x + 1} dx$ $(ii)$
$(i)$ અને $(ii)$ નો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_{-\pi/2}^{\pi/2} \frac{\sin^2 x + 2^x \sin^2 x}{1 + 2^x} dx = \int_{-\pi/2}^{\pi/2} \sin^2 x dx$
$\sin^2 x$ એ યુગ્મ વિધેય હોવાથી,$2I = 2 \int_{0}^{\pi/2} \sin^2 x dx$
$I = \int_{0}^{\pi/2} \sin^2 x dx = \int_{0}^{\pi/2} \frac{1 - \cos 2x}{2} dx = \left[ \frac{x}{2} - \frac{\sin 2x}{4} \right]_{0}^{\pi/2} = \frac{\pi}{4} - 0 = \frac{\pi}{4}$
134
MediumMCQ
જો ${I_n} = \int_0^{\pi /4} {{\tan ^n}\theta \,d\theta ,} $ હોય,તો કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે,$n({I_{n - 1}} + {I_{n + 1}})$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$1$
B
$2$
C
$\frac{\pi }{4}$
D
$\pi $

Solution

(A) આપેલ છે કે ${I_n} = \int_0^{\pi /4} {{\tan ^n}\theta \,d\theta }$.
${I_{n + 1}} + {I_{n - 1}} = \int_0^{\pi /4} {{\tan ^{n + 1}}\theta \,d\theta } + \int_0^{\pi /4} {{\tan ^{n - 1}}\theta \,d\theta }$ ધ્યાનમાં લો.
$= \int_0^{\pi /4} {{\tan ^{n - 1}}\theta (\tan ^2\theta + 1)d\theta }$.
$= \int_0^{\pi /4} {{\tan ^{n - 1}}\theta \sec ^2\theta \,d\theta }$.
ધારો કે $u = \tan \theta$,તો $du = \sec ^2\theta \,d\theta$. જ્યારે $\theta = 0, u = 0$ અને જ્યારે $\theta = \pi /4, u = 1$.
$= \int_0^1 {{u^{n - 1}}du} = \left[ \frac{u^n}{n} \right]_0^1 = \frac{1}{n}$.
તેથી,$n({I_{n - 1}} + {I_{n + 1}}) = 1$.
135
MediumMCQ
જો $h(a) = h(b)$ હોય,તો સંકલન $\int_a^b {[f(g(h(x)))]^{-1} f'(g(h(x))) \cdot g'(h(x)) \cdot h'(x) \, dx} = $ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$0$
B
$f(a) - f(b)$
C
$f(g(a)) - f(g(b))$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $u = h(x)$. તો $du = h'(x) \, dx$.
જ્યારે $x = a$,ત્યારે $u = h(a)$. જ્યારે $x = b$,ત્યારે $u = h(b)$.
સંકલન $\int_{h(a)}^{h(b)} [f(g(u))]^{-1} f'(g(u)) g'(u) \, du$ બને છે.
ધારો કે $v = g(u)$. તો $dv = g'(u) \, du$.
જ્યારે $u = h(a)$,ત્યારે $v = g(h(a))$. જ્યારે $u = h(b)$,ત્યારે $v = g(h(b))$.
સંકલન $\int_{g(h(a))}^{g(h(b))} [f(v)]^{-1} f'(v) \, dv$ બને છે.
આ $\int_{g(h(a))}^{g(h(b))} \frac{f'(v)}{f(v)} \, dv = [\ln|f(v)|]_{g(h(a))}^{g(h(b))}$ છે.
કારણ કે $h(a) = h(b)$,તેથી ઉપરની અને નીચેની સીમાઓ સમાન છે: $g(h(a)) = g(h(b))$.
તેથી,સંકલનનું મૂલ્ય $0$ છે.
136
MediumMCQ
જો $f$ અને $g$ એ $[0, a]$ પર સતત વિધેયો હોય જે $f(x) = f(a - x)$ અને $g(x) + g(a - x) = 2$ નું પાલન કરે છે,તો $\int_0^a f(x)g(x) dx = $
A
$\int_0^a f(x) dx$
B
$\int_a^0 f(x) dx$
C
$2\int_0^a f(x) dx$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_0^a f(x)g(x) dx$.
ગુણધર્મ $\int_0^a h(x) dx = \int_0^a h(a - x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \int_0^a f(a - x)g(a - x) dx$.
આપેલ છે કે $f(x) = f(a - x)$ અને $g(a - x) = 2 - g(x)$,આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int_0^a f(x)[2 - g(x)] dx$.
$I = 2\int_0^a f(x) dx - \int_0^a f(x)g(x) dx$.
$I = 2\int_0^a f(x) dx - I$.
$2I = 2\int_0^a f(x) dx$.
$I = \int_0^a f(x) dx$.
137
DifficultMCQ
$\int_1^3 \sqrt{3 + x^3} \,dx$ નું મૂલ્ય કયા અંતરાલમાં આવેલું છે?
A
$(1, 3)$
B
$(2, 30)$
C
$(4, 2\sqrt{30})$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_1^3 \sqrt{3 + x^3} \,dx$.
અહીં $f(x) = \sqrt{3 + x^3}$ એ અંતરાલ $[1, 3]$ પર વધતું વિધેય છે,તેથી ન્યૂનતમ મૂલ્ય $x = 1$ આગળ અને મહત્તમ મૂલ્ય $x = 3$ આગળ મળે છે.
$f(1) = \sqrt{3 + 1^3} = \sqrt{4} = 2$.
$f(3) = \sqrt{3 + 3^3} = \sqrt{3 + 27} = \sqrt{30}$.
નિશ્ચિત સંકલનના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$(b - a)f(x)_{\min} \le I \le (b - a)f(x)_{\max}$.
અહીં,$a = 1$ અને $b = 3$,તેથી $(b - a) = 2$.
આમ,$2 \times 2 \le I \le 2 \times \sqrt{30}$.
$4 \le I \le 2\sqrt{30}$.
તેથી,સંકલનનું મૂલ્ય $(4, 2\sqrt{30})$ અંતરાલમાં આવેલું છે.
138
DifficultMCQ
$n > 0$ માટે,$\int_0^{2\pi } {\frac{{x{{\sin }^{2n}}x}}{{{{\sin }^{2n}}x + {{\cos }^{2n}}x}}\,dx = } $
A
${\pi ^{ - 1}}$
B
$\pi $
C
${\pi ^{ - 2}}$
D
${\pi ^2}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_0^{2\pi } {\frac{{x{{\sin }^{2n}}x}}{{{{\sin }^{2n}}x + {{\cos }^{2n}}x}}dx} $.
ગુણધર્મ $\int_0^a {f(x)dx = \int_0^a {f(a - x)dx} }$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \int_0^{2\pi } {\frac{{(2\pi - x){{\sin }^{2n}}(2\pi - x)}}{{{{\sin }^{2n}}(2\pi - x) + {{\cos }^{2n}}(2\pi - x)}}dx} $
$I = \int_0^{2\pi } {\frac{{(2\pi - x){{\sin }^{2n}}x}}{{{{\sin }^{2n}}x + {{\cos }^{2n}}x}}dx} $
$I$ માટેના બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_0^{2\pi } {\frac{{2\pi {{\sin }^{2n}}x}}{{{{\sin }^{2n}}x + {{\cos }^{2n}}x}}dx} $
$I = \pi \int_0^{2\pi } {\frac{{{{\sin }^{2n}}x}}{{{{\sin }^{2n}}x + {{\cos }^{2n}}x}}dx} $
ગુણધર્મ $\int_0^{2a} {f(x)dx = 2\int_0^a {f(x)dx} }$ નો ઉપયોગ કરતા જો $f(2a-x) = f(x)$ હોય:
$I = 2\pi \int_0^{\pi } {\frac{{{{\sin }^{2n}}x}}{{{{\sin }^{2n}}x + {{\cos }^{2n}}x}}dx} $
$I = 4\pi \int_0^{\pi /2} {\frac{{{{\sin }^{2n}}x}}{{{{\sin }^{2n}}x + {{\cos }^{2n}}x}}dx} $ (સમીકરણ $i$)
તે જ રીતે,$I = 4\pi \int_0^{\pi /2} {\frac{{{{\cos }^{2n}}x}}{{{{\sin }^{2n}}x + {{\cos }^{2n}}x}}dx} $ (સમીકરણ $ii$)
$(i)$ અને $(ii)$ નો સરવાળો કરતા:
$2I = 4\pi \int_0^{\pi /2} {1 dx} = 4\pi \left( \frac{\pi }{2} \right) = 2{\pi ^2}$
તેથી,$I = {\pi ^2}$.
139
DifficultMCQ
ધારો કે $T > 0$ એક નિશ્ચિત સંખ્યા છે. ધારો કે $f$ એ એક સતત વિધેય છે કે જેથી તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $f(x + T) = f(x)$ થાય. જો $I = \int_{0}^{T} f(x) dx$ હોય,તો $\int_{3}^{3 + 3T} f(2x) dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{3}{2}I$
B
$2I$
C
$3I$
D
$6I$

Solution

(C) ધારો કે $J = \int_{3}^{3 + 3T} f(2x) dx$. $u = 2x$ આદેશ લેતા,$du = 2 dx$ અથવા $dx = \frac{1}{2} du$ મળે.
જ્યારે $x = 3, u = 6$. જ્યારે $x = 3 + 3T, u = 6 + 6T$.
તેથી,$J = \frac{1}{2} \int_{6}^{6 + 6T} f(u) du$.
કારણ કે $f$ એ $T$ આવર્તકાળ ધરાવતું આવર્તી વિધેય છે,તેથી કોઈપણ $a \in \mathbb{R}$ અને $n \in \mathbb{Z}$ માટે $\int_{a}^{a + nT} f(x) dx = n \int_{0}^{T} f(x) dx$ થાય.
અહીં,સંકલન $6T$ લંબાઈના અંતરાલ પર છે,જે આવર્તકાળ $T$ કરતા $6$ ગણું છે.
તેથી,$\int_{6}^{6 + 6T} f(u) du = 6 \int_{0}^{T} f(u) du = 6I$.
આ કિંમત મૂકતા,$J = \frac{1}{2} \times 6I = 3I$.
140
DifficultMCQ
$\int_{0}^{\pi} \frac{x \, dx}{a^2 \cos^2 x + b^2 \sin^2 x} = $
A
$\frac{\pi}{ab}$
B
$\frac{\pi}{2ab}$
C
$\frac{\pi^2}{ab}$
D
$\frac{\pi^2}{2ab}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_0^\pi \frac{x \, dx}{a^2 \cos^2 x + b^2 \sin^2 x} \dots (i)$
ગુણધર્મ $\int_0^a f(x) \, dx = \int_0^a f(a-x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_0^\pi \frac{(\pi - x) \, dx}{a^2 \cos^2(\pi - x) + b^2 \sin^2(\pi - x)} = \int_0^\pi \frac{(\pi - x) \, dx}{a^2 \cos^2 x + b^2 \sin^2 x} \dots (ii)$
$(i)$ અને $(ii)$ નો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_0^\pi \frac{\pi \, dx}{a^2 \cos^2 x + b^2 \sin^2 x} = \pi \int_0^\pi \frac{dx}{a^2 \cos^2 x + b^2 \sin^2 x}$
વિધેય $\frac{\pi}{2}$ ની સાપેક્ષ સંમિત હોવાથી,$I = \pi \int_0^{\pi/2} \frac{dx}{a^2 \cos^2 x + b^2 \sin^2 x}$
અંશ અને છેદને $\cos^2 x$ વડે ભાગતા:
$I = \pi \int_0^{\pi/2} \frac{\sec^2 x \, dx}{a^2 + b^2 \tan^2 x}$
ધારો કે $b \tan x = t$,તેથી $b \sec^2 x \, dx = dt \implies \sec^2 x \, dx = \frac{dt}{b}$.
જ્યારે $x \to 0, t \to 0$ અને જ્યારે $x \to \frac{\pi}{2}, t \to \infty$.
$I = \frac{\pi}{b} \int_0^\infty \frac{dt}{a^2 + t^2} = \frac{\pi}{b} \left[ \frac{1}{a} \tan^{-1} \left( \frac{t}{a} \right) \right]_0^\infty = \frac{\pi}{ab} \left( \frac{\pi}{2} - 0 \right) = \frac{\pi^2}{2ab}$.
141
AdvancedMCQ
નિશ્ચિત સંકલન $\int\limits_{ - \frac{1}{2}}^{\frac{1}{2}} {\,(\,\,{{\sin }^{ - 1}}(3x - 4{x^3})\,\, - \,\,{{\cos }^{ - 1}}(4{x^3} - 3x)\,\,)\,dx} \,\,$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$0$
B
$ - \frac{\pi }{2}$
C
$\frac{7\pi }{2}$
D
$\frac{\pi }{2}$

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = \sin^{-1}(3x - 4x^3) - \cos^{-1}(4x^3 - 3x)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $y \in [-1, 1]$ માટે $\cos^{-1}(y) = \pi - \sin^{-1}(y)$.
તેથી,$f(x) = \sin^{-1}(3x - 4x^3) - [\pi - \sin^{-1}(4x^3 - 3x)]$.
કારણ કે $4x^3 - 3x = -(3x - 4x^3)$,તેથી $\sin^{-1}(4x^3 - 3x) = \sin^{-1}(-(3x - 4x^3)) = -\sin^{-1}(3x - 4x^3)$.
આ કિંમત $f(x)$ માં મૂકતા:
$f(x) = \sin^{-1}(3x - 4x^3) - \pi + \sin^{-1}(4x^3 - 3x) = \sin^{-1}(3x - 4x^3) - \pi - \sin^{-1}(3x - 4x^3) = -\pi$ એ ખોટું છે,સાચી ગણતરી નીચે મુજબ છે:
$x \in [-\frac{1}{2}, \frac{1}{2}]$ માટે $\sin^{-1}(3x - 4x^3) = 3\sin^{-1}x$ અને $\cos^{-1}(4x^3 - 3x) = \frac{\pi}{2} + \sin^{-1}(3x - 4x^3)$ થાય છે.
તેથી $f(x) = \sin^{-1}(3x - 4x^3) - (\frac{\pi}{2} + \sin^{-1}(3x - 4x^3)) = -\frac{\pi}{2}$.
તેથી,$I = \int_{-1/2}^{1/2} -\frac{\pi}{2} dx = -\frac{\pi}{2} [x]_{-1/2}^{1/2} = -\frac{\pi}{2} (\frac{1}{2} - (-\frac{1}{2})) = -\frac{\pi}{2}$.
142
AdvancedMCQ
$\int\limits_0^\pi (x \cdot \sin^2 x \cdot \cos x) dx =$
A
$0$
B
$2/9$
C
$-2/9$
D
$-4/9$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int\limits_0^\pi x \sin^2 x \cos x \, dx$.
ગુણધર્મ $\int_0^a f(x) dx = \int_0^a f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_0^\pi (\pi - x) \sin^2(\pi - x) \cos(\pi - x) \, dx$
કારણ કે $\sin(\pi - x) = \sin x$ અને $\cos(\pi - x) = -\cos x$,તેથી:
$I = \int_0^\pi (\pi - x) \sin^2 x (-\cos x) \, dx$
$I = -\pi \int_0^\pi \sin^2 x \cos x \, dx + \int_0^\pi x \sin^2 x \cos x \, dx$
$I = -\pi \int_0^\pi \sin^2 x \cos x \, dx + I$
આનો અર્થ એ છે કે $\pi \int_0^\pi \sin^2 x \cos x \, dx = 0$.
ધારો કે $u = \sin x$,તો $du = \cos x \, dx$.
જ્યારે $x=0, u=0$ અને જ્યારે $x=\pi, u=0$.
તેથી,$\int_0^\pi \sin^2 x \cos x \, dx = \int_0^0 u^2 \, du = 0$.
આમ,$I = 0$.
143
AdvancedMCQ
$\int\limits_0^{\pi / 2n} \frac{dx}{1 + \tan^n(nx)} = $
A
$0$
B
$\frac{\pi}{4n}$
C
$\frac{n\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{2n}$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int\limits_0^{\pi / 2n} \frac{dx}{1 + \tan^n(nx)}$.
$nx = t$ આદેશ લેતા,$n \, dx = dt$,તેથી $dx = \frac{dt}{n}$.
જ્યારે $x = 0, t = 0$. જ્યારે $x = \frac{\pi}{2n}, t = \frac{\pi}{2}$.
$I = \frac{1}{n} \int\limits_0^{\pi / 2} \frac{dt}{1 + \tan^n(t)} = \frac{1}{n} \int\limits_0^{\pi / 2} \frac{\cos^n(t)}{\sin^n(t) + \cos^n(t)} \, dt$.
ગુણધર્મ $\int\limits_0^a f(t) \, dt = \int\limits_0^a f(a-t) \, dt$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \frac{1}{n} \int\limits_0^{\pi / 2} \frac{\sin^n(t)}{\cos^n(t) + \sin^n(t)} \, dt$.
$I$ માટેના બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$2I = \frac{1}{n} \int\limits_0^{\pi / 2} \frac{\cos^n(t) + \sin^n(t)}{\cos^n(t) + \sin^n(t)} \, dt = \frac{1}{n} \int\limits_0^{\pi / 2} 1 \, dt = \frac{1}{n} \left[ t \right]_0^{\pi / 2} = \frac{\pi}{2n}$.
તેથી,$I = \frac{\pi}{4n}$.
144
MediumMCQ
$\int\limits_{ - a}^a {f(x)\,dx} = $
A
$\int\limits_0^a {[f(x) + f(-x)]\,dx}$
B
$\int\limits_0^a {[f(x) - f(-x)]\,dx}$
C
$2\int\limits_0^a {f(x)\,dx}$
D
$0$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int\limits_{-a}^a f(x)\,dx$.
ગુણધર્મ $\int\limits_a^b f(x)\,dx = \int\limits_a^b f(a+b-x)\,dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $I = \int\limits_{-a}^a f(-x)\,dx$.
$I$ માટેના આ બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$2I = \int\limits_{-a}^a [f(x) + f(-x)]\,dx$.
અહીં વિધેય $g(x) = f(x) + f(-x)$ એ યુગ્મ વિધેય છે (કારણ કે $g(-x) = f(-x) + f(x) = g(x)$),તેથી આપણે લખી શકીએ:
$2I = 2\int\limits_0^a [f(x) + f(-x)]\,dx$.
$2$ વડે ભાગતા,આપણને $I = \int\limits_0^a [f(x) + f(-x)]\,dx$ મળે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
145
AdvancedMCQ
$\int\limits_{\frac{1}{2}}^{3\frac{1}{2}} {\left\{ {\frac{1}{2}\,\left( {|x - 3| + |1 - x| - 4} \right)} \right\}\,dx} $ ની કિંમત શોધો: જ્યાં $\{*\}$ એ અપૂર્ણાંક ભાગ વિધેય દર્શાવે છે.
A
$-\frac{3}{2}$
B
$\frac{9}{8}$
C
$\frac{1}{4}$
D
$\frac{3}{2}$

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = \frac{1}{2}(|x - 3| + |1 - x| - 4)$.
$x \in [\frac{1}{2}, 1]$ માટે,$f(x) = \frac{1}{2}(3 - x + 1 - x - 4) = -x$. તેથી,$\{f(x)\} = \{-x\} = 1 - x$.
$x \in [1, 3]$ માટે,$f(x) = \frac{1}{2}(3 - x + x - 1 - 4) = -1$. તેથી,$\{f(x)\} = \{-1\} = 0$.
$x \in [3, \frac{7}{2}]$ માટે,$f(x) = \frac{1}{2}(x - 3 + x - 1 - 4) = x - 4$. તેથી,$\{f(x)\} = \{x - 4\} = x - 3$.
હવે,સંકલન $\int_{\frac{1}{2}}^{1} (1 - x) dx + \int_{1}^{3} 0 dx + \int_{3}^{\frac{7}{2}} (x - 3) dx$ થશે.
$= [x - \frac{x^2}{2}]_{\frac{1}{2}}^{1} + 0 + [\frac{x^2}{2} - 3x]_{3}^{\frac{7}{2}}$.
$= (1 - \frac{1}{2}) - (\frac{1}{2} - \frac{1}{8}) + ((\frac{49}{8} - \frac{21}{2}) - (\frac{9}{2} - 9))$.
$= \frac{1}{8} + \frac{1}{8} = \frac{1}{4}$.
146
EasyMCQ
જો $f(a + b - x) = f(x)$ હોય,તો $\int_{a}^{b} x \cdot f(a + b - x) \, dx = $
A
$0$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{a + b}{2} \int_{a}^{b} f(x) \, dx$
D
$\frac{a - b}{2} \int_{a}^{b} f(x) \, dx$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_{a}^{b} x \cdot f(a + b - x) \, dx$.
ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} g(x) \, dx = \int_{a}^{b} g(a + b - x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \int_{a}^{b} (a + b - x) \cdot f(a + b - (a + b - x)) \, dx$
$I = \int_{a}^{b} (a + b - x) \cdot f(x) \, dx$
$I = (a + b) \int_{a}^{b} f(x) \, dx - \int_{a}^{b} x \cdot f(x) \, dx$.
કારણ કે $f(a + b - x) = f(x)$,મૂળ સંકલન $I = \int_{a}^{b} x \cdot f(x) \, dx$ છે.
આને સમીકરણમાં મૂકતા:
$I = (a + b) \int_{a}^{b} f(x) \, dx - I$
$2I = (a + b) \int_{a}^{b} f(x) \, dx$
$I = \frac{a + b}{2} \int_{a}^{b} f(x) \, dx$.
147
AdvancedMCQ
જો $f$ અને $g$ એ $[0, a]$ માં સતત વિધેયો હોય જે $f(x) = f(a - x)$ અને $g(x) + g(a - x) = 4$ નું સમાધાન કરે છે,તો $\int_{0}^{a} f(x) g(x) dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{2} \int_{0}^{a} f(x) dx$
B
$2 \int_{0}^{a} f(x) dx$
C
$\int_{0}^{a} f(x) dx$
D
$4 \int_{0}^{a} f(x) dx$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_{0}^{a} f(x) g(x) dx$ ....$(1)$
ગુણધર્મ $\int_{0}^{a} h(x) dx = \int_{0}^{a} h(a - x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_{0}^{a} f(a - x) g(a - x) dx$
આપેલ છે કે $f(x) = f(a - x)$ અને $g(a - x) = 4 - g(x)$,તેથી:
$I = \int_{0}^{a} f(x) (4 - g(x)) dx$
$I = 4 \int_{0}^{a} f(x) dx - \int_{0}^{a} f(x) g(x) dx$
$I = 4 \int_{0}^{a} f(x) dx - I$
બંને બાજુ $I$ ઉમેરતા:
$2I = 4 \int_{0}^{a} f(x) dx$
$I = 2 \int_{0}^{a} f(x) dx$
148
AdvancedMCQ
$\int\limits_{\frac{1}{2}}^2 \frac{1}{x} \sin \left( x - \frac{1}{x} \right) dx$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$0$
B
$\frac{3}{4}$
C
$\frac{5}{4}$
D
$2$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int\limits_{\frac{1}{2}}^2 \frac{1}{x} \sin \left( x - \frac{1}{x} \right) dx$.
ગુણધર્મ $\int_a^b f(x) dx = \int_a^b f(a+b-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $a = \frac{1}{2}$ અને $b = 2$,આપણને $a+b = \frac{5}{2}$ મળે છે.
$x = \frac{1}{t}$ આદેશ લેતા,$dx = -\frac{1}{t^2} dt$ મળે.
જ્યારે $x = \frac{1}{2}$,ત્યારે $t = 2$. જ્યારે $x = 2$,ત્યારે $t = \frac{1}{2}$.
$I = \int\limits_2^{\frac{1}{2}} t \sin \left( \frac{1}{t} - t \right) \left( -\frac{1}{t^2} \right) dt$
$I = \int\limits_2^{\frac{1}{2}} \frac{1}{t} \sin \left( t - \frac{1}{t} \right) dt$
$I = -\int\limits_{\frac{1}{2}}^2 \frac{1}{t} \sin \left( t - \frac{1}{t} \right) dt$
$I = -I$
તેથી,$2I = 0$,જેનો અર્થ છે કે $I = 0$.
149
AdvancedMCQ
$I_n = \int_{1}^{e} (\ln x)^n dx$,જ્યાં $n \in N$ માટે,નીચેનામાંથી કયો સંબંધ સાચો છે?
A
$I_n + (n + 1) I_{n + 1} = e$
B
$I_{n + 1} + n I_n = e$
C
$I_{n + 1} + (n + 1) I_n = e$
D
$I_{n + 1} + (n - 1) I_n = e$

Solution

(C) આપેલ છે કે $I_n = \int_{1}^{e} (\ln x)^n dx$.
ખંડશઃ સંકલન (integration by parts) નો ઉપયોગ કરતા,ધારો કે $u = (\ln x)^n$ અને $dv = dx$.
તેથી $du = n(\ln x)^{n-1} \cdot \frac{1}{x} dx$ અને $v = x$ મળે.
$I_n = [x(\ln x)^n]_{1}^{e} - \int_{1}^{e} x \cdot n(\ln x)^{n-1} \cdot \frac{1}{x} dx$.
$I_n = (e(\ln e)^n - 1(\ln 1)^n) - n \int_{1}^{e} (\ln x)^{n-1} dx$.
કારણ કે $\ln e = 1$ અને $\ln 1 = 0$,તેથી $I_n = e - n I_{n-1}$ મળે.
$n$ ને બદલે $n+1$ મૂકતા,આપણને $I_{n+1} = e - (n+1) I_n$ મળે છે.
પદોને ગોઠવતા,$I_{n+1} + (n+1) I_n = e$ મળે છે.

7-2.Definite Integral — Properties of definite integration · Frequently Asked Questions

1Are these 7-2.Definite Integral questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 7-2.Definite Integral Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.