Gujarati

Properties of definite integration Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · 7-2.Definite Integral · Properties of definite integration

722+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 722 questions in Gujarati

151
AdvancedMCQ
$\int_{10}^{19} \frac{\sin x}{1 + x^8} dx$ નું નિરપેક્ષ મૂલ્ય કોના કરતા ઓછું છે?
A
$10^{-10}$
B
$10^{-11}$
C
$10^{-7}$
D
$10^{-9}$

Solution

(C) આપણે ગુણધર્મ $\left| \int_{a}^{b} f(x) dx \right| \le \int_{a}^{b} |f(x)| dx$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
આપેલ સંકલન $I = \int_{10}^{19} \frac{\sin x}{1 + x^8} dx$ માટે,આપણી પાસે છે:
$|I| \le \int_{10}^{19} \frac{|\sin x|}{1 + x^8} dx$.
કારણ કે $|\sin x| \le 1$ અને $1 + x^8 > x^8$,આપણને મળે છે:
$|I| < \int_{10}^{19} \frac{1}{x^8} dx$.
સંકલનનું મૂલ્ય શોધતા:
$\int_{10}^{19} x^{-8} dx = \left[ \frac{x^{-7}}{-7} \right]_{10}^{19} = \frac{1}{7} \left( \frac{1}{10^7} - \frac{1}{19^7} \right)$.
કારણ કે $\frac{1}{7} < 1$ અને $\left( \frac{1}{10^7} - \frac{1}{19^7} \right) < \frac{1}{10^7}$,તેથી:
$|I| < \frac{1}{10^7} = 10^{-7}$.
152
AdvancedMCQ
સંકલન $\int_{-\pi}^{\pi} (\cos px - \sin qx)^2 dx$ નું મૂલ્ય,જ્યાં $p$ અને $q$ પૂર્ણાંક સંખ્યાઓ છે,તે કેટલું થાય?
A
$-\pi$
B
$0$
C
$\pi$
D
$2\pi$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{-\pi}^{\pi} (\cos px - \sin qx)^2 dx$.
વિકલનનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \int_{-\pi}^{\pi} (\cos^2 px + \sin^2 qx - 2 \cos px \sin qx) dx$.
ગુણધર્મ $\int_{-a}^{a} f(x) dx = 0$ નો ઉપયોગ કરતા જો $f(x)$ અયુગ્મ વિધેય હોય,તો પદ $\int_{-\pi}^{\pi} 2 \cos px \sin qx dx = 0$ થાય કારણ કે $\cos px$ યુગ્મ છે અને $\sin qx$ અયુગ્મ છે.
તેથી,$I = \int_{-\pi}^{\pi} \cos^2 px dx + \int_{-\pi}^{\pi} \sin^2 qx dx$.
નિત્યસમ $\cos^2 \theta = \frac{1 + \cos 2\theta}{2}$ અને $\sin^2 \theta = \frac{1 - \cos 2\theta}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_{-\pi}^{\pi} \frac{1 + \cos 2px}{2} dx + \int_{-\pi}^{\pi} \frac{1 - \cos 2qx}{2} dx$.
$I = \frac{1}{2} [x + \frac{\sin 2px}{2p}]_{-\pi}^{\pi} + \frac{1}{2} [x - \frac{\sin 2qx}{2q}]_{-\pi}^{\pi}$.
કારણ કે $p, q$ પૂર્ણાંક છે,$\sin(2p\pi) = 0$ અને $\sin(-2p\pi) = 0$.
$I = \frac{1}{2} [(\pi - 0) - (-\pi - 0)] + \frac{1}{2} [(\pi - 0) - (-\pi - 0)]$.
$I = \frac{1}{2} [2\pi] + \frac{1}{2} [2\pi] = \pi + \pi = 2\pi$.
153
AdvancedMCQ
નિશ્ચિત સંકલન $\int_{19}^{37} (\{x\}^2 + 3 \sin(2\pi x)) \, dx$ નું મૂલ્ય શોધો,જ્યાં $\{x\}$ એ અપૂર્ણાંક ભાગ વિધેય દર્શાવે છે.
A
$0$
B
$6$
C
$9$
D
નક્કી કરી શકાતું નથી

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = \{x\}^2 + 3 \sin(2\pi x)$.
કારણ કે $\{x\}$ એ $T = 1$ આવર્તકાળ ધરાવે છે અને $\sin(2\pi x)$ પણ $T = 1$ આવર્તકાળ ધરાવે છે,તેથી વિધેય $f(x)$ એ $1$ આવર્તકાળ ધરાવે છે.
આવર્તી વિધેય માટે આપણે ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} f(x) \, dx = (b-a) \int_{0}^{1} f(x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
અહીં,$a = 19$ અને $b = 37$ છે,તેથી $b - a = 37 - 19 = 18$.
આમ,સંકલન $18 \int_{0}^{1} (x^2 + 3 \sin(2\pi x)) \, dx$ બને છે.
સંકલનનું મૂલ્ય શોધતા:
$18 \left[ \frac{x^3}{3} - \frac{3}{2\pi} \cos(2\pi x) \right]_{0}^{1}$
$= 18 \left( (\frac{1}{3} - \frac{3}{2\pi} \cos(2\pi)) - (0 - \frac{3}{2\pi} \cos(0)) \right)$
$= 18 \left( \frac{1}{3} - \frac{3}{2\pi} - (0 - \frac{3}{2\pi}) \right)$
$= 18 \left( \frac{1}{3} - \frac{3}{2\pi} + \frac{3}{2\pi} \right)$
$= 18 \times \frac{1}{3} = 6$.
154
AdvancedMCQ
નિશ્ચિત સંકલન $\int\limits_0^{\frac{\pi }{2}} {\sqrt {\tan x} \,dx} $ નું મૂલ્ય છે
A
$\sqrt 2 \,\pi $
B
$\frac{\pi }{{\sqrt 2 }}$
C
$2\sqrt 2 \,\pi $
D
$\frac{\pi }{{2\sqrt 2 }}$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int\limits_0^{\frac{\pi }{2}} {\sqrt {\tan x} \,dx} \quad ....(1)$
ગુણધર્મ $\int\limits_0^a f(x) dx = \int\limits_0^a f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int\limits_0^{\frac{\pi }{2}} {\sqrt {\tan(\frac{\pi}{2} - x)} \,dx} = \int\limits_0^{\frac{\pi }{2}} {\sqrt {\cot x} \,dx} \quad ....(2)$
$(1)$ અને $(2)$ નો સરવાળો કરતા:
$2I = \int\limits_0^{\frac{\pi }{2}} {(\sqrt {\tan x} + \sqrt {\cot x}) \,dx} = \int\limits_0^{\frac{\pi }{2}} {\frac{\sin x + \cos x}{\sqrt{\sin x \cos x}} \,dx}$
અંશ અને છેદને $\sqrt{2}$ વડે ગુણતા:
$2I = \sqrt{2} \int\limits_0^{\frac{\pi }{2}} {\frac{\sin x + \cos x}{\sqrt{2 \sin x \cos x}} \,dx} = \sqrt{2} \int\limits_0^{\frac{\pi }{2}} {\frac{\sin x + \cos x}{\sqrt{1 - (\sin x - \cos x)^2}} \,dx}$
ધારો કે $t = \sin x - \cos x$,તો $dt = (\cos x + \sin x) dx$. જ્યારે $x=0, t=-1$; જ્યારે $x=\frac{\pi}{2}, t=1$.
$2I = \sqrt{2} \int\limits_{-1}^1 {\frac{dt}{\sqrt{1 - t^2}}} = \sqrt{2} [\sin^{-1} t]_{-1}^1 = \sqrt{2} (\frac{\pi}{2} - (-\frac{\pi}{2})) = \sqrt{2} \pi$
$I = \frac{\sqrt{2} \pi}{2} = \frac{\pi}{\sqrt{2}}$.
155
AdvancedMCQ
જો $I = \int\limits_0^{\frac{\pi}{2}} \ln(\sin x) dx$ હોય,તો $\int\limits_{-\frac{\pi}{4}}^{\frac{\pi}{4}} \ln(\sin x + \cos x) dx =$
A
$\frac{I}{2}$
B
$\frac{I}{4}$
C
$\frac{I}{\sqrt{2}}$
D
$I$

Solution

(A) ધારો કે $I_1 = \int\limits_{-\frac{\pi}{4}}^{\frac{\pi}{4}} \ln(\sin x + \cos x) dx$.
ગુણધર્મ $\int_a^b f(x) dx = \int_a^b f(a+b-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I_1 = \int\limits_{-\frac{\pi}{4}}^{\frac{\pi}{4}} \ln(\sin(-\frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{4} - x) + \cos(-\frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{4} - x)) dx = \int\limits_{-\frac{\pi}{4}}^{\frac{\pi}{4}} \ln(\sin(-x) + \cos(-x)) dx = \int\limits_{-\frac{\pi}{4}}^{\frac{\pi}{4}} \ln(\cos x - \sin x) dx$.
$I_1$ માટેના બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$2I_1 = \int\limits_{-\frac{\pi}{4}}^{\frac{\pi}{4}} (\ln(\sin x + \cos x) + \ln(\cos x - \sin x)) dx = \int\limits_{-\frac{\pi}{4}}^{\frac{\pi}{4}} \ln(\cos^2 x - \sin^2 x) dx = \int\limits_{-\frac{\pi}{4}}^{\frac{\pi}{4}} \ln(\cos 2x) dx$.
$\ln(\cos 2x)$ એ યુગ્મ વિધેય હોવાથી,$2I_1 = 2 \int\limits_0^{\frac{\pi}{4}} \ln(\cos 2x) dx$.
ધારો કે $2x = t$,તેથી $2dx = dt$. જ્યારે $x=0, t=0$; જ્યારે $x=\frac{\pi}{4}, t=\frac{\pi}{2}$.
$I_1 = \int\limits_0^{\frac{\pi}{2}} \ln(\cos t) \frac{dt}{2} = \frac{1}{2} \int\limits_0^{\frac{\pi}{2}} \ln(\sin t) dt = \frac{I}{2}$.
156
AdvancedMCQ
$a$ ના કયા મૂલ્યોના ગણ માટે અસમતા $\int_{a}^{0} (3^{-2x} - 2 \cdot 3^{-x}) \, dx \geq 0$ સત્ય છે?
A
$[0, 1]$
B
$(-\infty, -1]$
C
$[0, \infty)$
D
$(-\infty, -1] \cup [0, \infty)$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{a}^{0} (3^{-2x} - 2 \cdot 3^{-x}) \, dx \geq 0$.
$t = 3^{-x}$ આદેશ લેતા,$dt = -3^{-x} \ln 3 \, dx$,તેથી $dx = -\frac{dt}{t \ln 3}$.
જ્યારે $x = a$,ત્યારે $t = 3^{-a}$. જ્યારે $x = 0$,ત્યારે $t = 1$.
સંકલન $\int_{3^{-a}}^{1} (t^2 - 2t) \left( -\frac{dt}{t \ln 3} \right) = \frac{1}{\ln 3} \int_{1}^{3^{-a}} (t - 2) \, dt \geq 0$ બને છે.
$\ln 3 > 0$ હોવાથી,$\int_{1}^{3^{-a}} (t - 2) \, dt \geq 0$.
સંકલનનું મૂલ્ય: $\left[ \frac{t^2}{2} - 2t \right]_{1}^{3^{-a}} \geq 0$.
$\left( \frac{3^{-2a}}{2} - 2 \cdot 3^{-a} \right) - \left( \frac{1}{2} - 2 \right) \geq 0$.
$\frac{3^{-2a}}{2} - 2 \cdot 3^{-a} + \frac{3}{2} \geq 0$.
$2$ વડે ગુણતા: $3^{-2a} - 4 \cdot 3^{-a} + 3 \geq 0$.
$u = 3^{-a}$ લેતા,$u^2 - 4u + 3 \geq 0$,જે $(u - 3)(u - 1) \geq 0$ તરીકે અવયવ પાડી શકાય.
આનો અર્થ એ છે કે $u \leq 1$ અથવા $u \geq 3$.
કિસ્સો $1$: $3^{-a} \leq 3^0 \implies -a \leq 0 \implies a \geq 0$.
કિસ્સો $2$: $3^{-a} \geq 3^1 \implies -a \geq 1 \implies a \leq -1$.
આમ,$a \in (-\infty, -1] \cup [0, \infty)$.
157
AdvancedMCQ
ધારો કે $A = \int\limits_0^1 \frac{e^t}{1 + t} \, dt$. તો $\int\limits_{a - 1}^a \frac{e^{-t}}{t - a - 1} \, dt$ નું મૂલ્ય શોધો:
A
$Ae^{-a}$
B
$-Ae^{-a}$
C
$-ae^{-a}$
D
$Ae^a$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int\limits_{a - 1}^a \frac{e^{-t}}{t - a - 1} \, dt$.
$t = a - 1 + y$ આદેશ લેતા,$dt = dy$.
જ્યારે $t = a - 1$,ત્યારે $y = 0$. જ્યારે $t = a$,ત્યારે $y = 1$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int\limits_0^1 \frac{e^{-(a - 1 + y)}}{a - 1 + y - a - 1} \, dy = \int\limits_0^1 \frac{e^{1 - a - y}}{y - 2} \, dy$.
$y \to 1-y$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int\limits_0^1 \frac{e^{1 - a - (1 - y)}}{(1 - y) - 2} \, dy = \int\limits_0^1 \frac{e^{-a + y}}{-1 - y} \, dy = -e^{-a} \int\limits_0^1 \frac{e^y}{1 + y} \, dy = -e^{-a} A$.
158
AdvancedMCQ
$\int\limits_0^{\frac{\pi }{2}} {\sqrt {\sin 2\theta } } \sin \theta \,d\theta$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\pi$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int\limits_0^{\frac{\pi}{2}} \sqrt{\sin 2\theta} \sin \theta \,d\theta$.
ગુણધર્મ $\int_0^a f(x) dx = \int_0^a f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int\limits_0^{\frac{\pi}{2}} \sqrt{\sin 2(\frac{\pi}{2}-\theta)} \sin(\frac{\pi}{2}-\theta) \,d\theta = \int\limits_0^{\frac{\pi}{2}} \sqrt{\sin 2\theta} \cos \theta \,d\theta$.
$I$ માટેના બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$2I = \int\limits_0^{\frac{\pi}{2}} \sqrt{\sin 2\theta} (\sin \theta + \cos \theta) \,d\theta$.
કારણ કે $\sin 2\theta = 1 - (\sin \theta - \cos \theta)^2$,ધારો કે $t = \sin \theta - \cos \theta$.
તેથી $dt = (\cos \theta + \sin \theta) \,d\theta$.
જ્યારે $\theta = 0, t = -1$. જ્યારે $\theta = \frac{\pi}{2}, t = 1$.
$2I = \int_{-1}^{1} \sqrt{1 - t^2} \,dt$.
આ $1$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અર્ધવર્તુળનું ક્ષેત્રફળ છે,જે $\frac{1}{2} \pi (1)^2 = \frac{\pi}{2}$ થાય.
તેથી,$2I = \frac{\pi}{2} \implies I = \frac{\pi}{4}$.
159
AdvancedMCQ
જો $0 < x < \frac{\pi}{2}$ માટે $f(x) = \int\limits_0^\pi {\frac{t \sin t \, dt}{\sqrt{1 + \tan^2 x \sin^2 t}}}$ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$f(0^+) = \pi$
B
$f\left(\frac{\pi}{4}\right) = \frac{\pi^2}{4}$
C
$f$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં સતત અને વિકલનીય છે
D
$f$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં સતત છે પણ વિકલનીય નથી

Solution

(C) આપેલ છે $f(x) = \int\limits_0^\pi \frac{t \sin t}{\sqrt{1 + \tan^2 x \sin^2 t}} \, dt$.
ગુણધર્મ $\int_0^a f(t) \, dt = \int_0^a f(a-t) \, dt$ નો ઉપયોગ કરતા,$f(x) = \int_0^\pi \frac{(\pi-t) \sin(\pi-t)}{\sqrt{1 + \tan^2 x \sin^2(\pi-t)}} \, dt = \int_0^\pi \frac{(\pi-t) \sin t}{\sqrt{1 + \tan^2 x \sin^2 t}} \, dt$.
બંને પદોનો સરવાળો કરતા: $2f(x) = \pi \int_0^\pi \frac{\sin t}{\sqrt{1 + \tan^2 x \sin^2 t}} \, dt$.
સંકલિત $t = \frac{\pi}{2}$ ની સાપેક્ષ સંમિત હોવાથી,$f(x) = \pi \int_0^{\pi/2} \frac{\sin t}{\sqrt{1 + \tan^2 x \sin^2 t}} \, dt$.
ધારો કે $y = \cos t$,તો $dy = -\sin t \, dt$. જ્યારે $t=0, y=1$; જ્યારે $t=\pi/2, y=0$.
$f(x) = \pi \int_0^1 \frac{dy}{\sqrt{1 + \tan^2 x (1-y^2)}} = \pi \int_0^1 \frac{dy}{\sqrt{\sec^2 x - \tan^2 x \, y^2}} = \frac{\pi}{\tan x} \int_0^1 \frac{dy}{\sqrt{\csc^2 x - y^2}}$.
$f(x) = \frac{\pi}{\tan x} [\sin^{-1}(\frac{y}{\csc x})]_0^1 = \frac{\pi}{\tan x} \sin^{-1}(\sin x) = \frac{\pi x}{\tan x}$.
$f(x) = \frac{\pi x}{\tan x}$ એ $(0, \pi/2)$ માં વિકલનીય વિધેયોનું સંયોજન હોવાથી,$f$ એ $(0, \pi/2)$ માં સતત અને વિકલનીય છે.
160
AdvancedMCQ
$\int\limits_{ - 1}^1 {\frac{{{x^3} + |x| + 1}}{{{x^2} + 2|x| + 1}}} dx = a \ln 2 + b$,તો:
A
$a = 2; b = 1$
B
$a = 2; b = 0$
C
$a = 3; b = -2$
D
$a = 4; b = -1$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int\limits_{ - 1}^1 {\frac{{{x^3} + |x| + 1}}{{{x^2} + 2|x| + 1}}} dx$.
છેદ ${x^2} + 2|x| + 1 = (|x| + 1)^2$ એ યુગ્મ વિધેય હોવાથી,આપણે સંકલનને અયુગ્મ અને યુગ્મ ભાગમાં વિભાજિત કરી શકીએ છીએ.
$I = \int\limits_{ - 1}^1 {\frac{{{x^3}}}{{(|x| + 1)^2}}} dx + \int\limits_{ - 1}^1 {\frac{{|x| + 1}}{{(|x| + 1)^2}}} dx$.
પ્રથમ ભાગ $\int\limits_{ - 1}^1 {\frac{{{x^3}}}{{(|x| + 1)^2}}} dx$ એ સંમિત અંતરાલ $[-1, 1]$ પર અયુગ્મ વિધેયનું સંકલન છે,તેથી તે $0$ થાય છે.
આમ,$I = \int\limits_{ - 1}^1 {\frac{1}{{|x| + 1}}} dx$.
$\frac{1}{{|x| + 1}}$ એ યુગ્મ વિધેય હોવાથી,$I = 2 \int\limits_0^1 {\frac{1}{{x + 1}}} dx$.
$I = 2 [\ln(x + 1)]_0^1 = 2(\ln 2 - \ln 1) = 2 \ln 2$.
$2 \ln 2$ ને $a \ln 2 + b$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a = 2$ અને $b = 0$ મળે છે.
161
AdvancedMCQ
$\int\limits_a^b [x] \,dx + \int\limits_a^b [-x] \,dx$,જ્યાં $[.]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય દર્શાવે છે,તે કોના બરાબર છે?
A
$a + b$
B
$b - a$
C
$a - b$
D
$\frac{a + b}{2}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય $[x]$ માટે,સરવાળો $[x] + [-x]$ નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત થાય છે:
$[x] + [-x] = \begin{cases} 0, & \text{જો } x \in \mathbb{Z} \\ -1, & \text{જો } x \notin \mathbb{Z} \end{cases}$
અંતરાલ $[a, b]$ માં પૂર્ણાંકોનો ગણ $\mathbb{Z}$ માપ શૂન્ય ધરાવે છે,તેથી અંતરાલ $[a, b]$ પર વિધેયનું સંકલન એ અંતરાલ $[a, b]$ પર અચળ કિંમત $-1$ ના સંકલન સમાન છે.
તેથી,$I = \int\limits_a^b ([x] + [-x]) \,dx = \int\limits_a^b (-1) \,dx$
$I = -[x]_a^b = -(b - a) = a - b$.
162
AdvancedMCQ
જો $\int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{dx}{1 + \sin x + \cos x} = \ln 2$ આપેલ હોય,તો નિશ્ચિત સંકલન $\int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin x}{1 + \sin x + \cos x} dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{2} \ln 2$
B
$\frac{\pi}{4} - \frac{1}{2} \ln 2$
C
$\frac{\pi}{2} - \ln 2$
D
$\frac{\pi}{4} + \frac{1}{2} \ln 2$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin x}{1 + \sin x + \cos x} dx$ અને $J = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\cos x}{1 + \sin x + \cos x} dx$.
ગુણધર્મ $\int_{0}^{a} f(x) dx = \int_{0}^{a} f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $J = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin x}{1 + \cos x + \sin x} dx = I$.
હવે,$I + J = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin x + \cos x}{1 + \sin x + \cos x} dx$.
કારણ કે $I = J$,તેથી $2I = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{1 + \sin x + \cos x - 1}{1 + \sin x + \cos x} dx = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} (1 - \frac{1}{1 + \sin x + \cos x}) dx$.
$2I = [x]_{0}^{\frac{\pi}{2}} - \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{dx}{1 + \sin x + \cos x}$.
$2I = \frac{\pi}{2} - \ln 2$.
$I = \frac{\pi}{4} - \frac{1}{2} \ln 2$.
163
AdvancedMCQ
$\int\limits_0^\pi {\frac{{x\cos x}}{{{{\left( {1 + \sin x} \right)}^2}}}} dx$ ની કિંમત શોધો:
A
$\pi - 2$
B
$-(2 + \pi)$
C
$0$
D
$2 - \pi$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int\limits_0^\pi {\frac{{x\cos x}}{{{{\left( {1 + \sin x} \right)}^2}}}} dx$.
ગુણધર્મ $\int_0^a f(x) dx = \int_0^a f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \int_0^\pi \frac{(\pi - x)\cos(\pi - x)}{(1 + \sin(\pi - x))^2} dx = \int_0^\pi \frac{(\pi - x)(-\cos x)}{(1 + \sin x)^2} dx$.
$I = -\pi \int_0^\pi \frac{\cos x}{(1 + \sin x)^2} dx + \int_0^\pi \frac{x\cos x}{(1 + \sin x)^2} dx$.
$I = -\pi \int_0^\pi \frac{\cos x}{(1 + \sin x)^2} dx + I$.
આનો અર્થ એ છે કે $\pi \int_0^\pi \frac{\cos x}{(1 + \sin x)^2} dx = 0$.
ધારો કે $u = 1 + \sin x$,તો $du = \cos x dx$.
જ્યારે $x = 0, u = 1$. જ્યારે $x = \pi, u = 1$.
આમ,$\int_1^1 \frac{1}{u^2} du = 0$.
તેથી,સંકલનનું મૂલ્ય $0$ છે.
164
AdvancedMCQ
જો $\int\limits_0^1 \frac{\ln x}{\sqrt{1 - x^2}} dx = k \int\limits_0^\pi \ln(1 + \cos x) dx$ હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો:
A
$2$
B
$1/2$
C
$-2$
D
$-1/2$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int\limits_0^1 \frac{\ln x}{\sqrt{1 - x^2}} dx$. $x = \sin \theta$ લેતા,$dx = \cos \theta d\theta$ મળે.
જ્યારે $x \to 0, \theta \to 0$ અને જ્યારે $x \to 1, \theta \to \pi/2$.
$I = \int\limits_0^{\pi/2} \ln(\sin \theta) d\theta = -\frac{\pi}{2} \ln 2$.
હવે જમણી બાજુ $(RHS)$ ધ્યાનમાં લો: $J = \int\limits_0^\pi \ln(1 + \cos x) dx$.
ગુણધર્મ $\int\limits_0^a f(x) dx = \int\limits_0^a f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,$J = \int\limits_0^\pi \ln(1 - \cos x) dx$.
$2J = \int\limits_0^\pi \ln(1 - \cos^2 x) dx = \int\limits_0^\pi \ln(\sin^2 x) dx = 2 \int\limits_0^\pi \ln(\sin x) dx$.
કારણ કે $\int\limits_0^\pi \ln(\sin x) dx = 2 \int\limits_0^{\pi/2} \ln(\sin x) dx = 2(-\frac{\pi}{2} \ln 2) = -\pi \ln 2$,તેથી $2J = 2(-\pi \ln 2) = -2\pi \ln 2$,એટલે કે $J = -\pi \ln 2$.
$I = kJ$ ને સરખાવતા,$-\frac{\pi}{2} \ln 2 = k(-\pi \ln 2)$,જે આપણને $k = 1/2$ આપે છે.
165
AdvancedMCQ
જો $f(x) = \cos(\tan^{-1}x)$ હોય,તો સંકલન $\int_{0}^{1} x f''(x) dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{3 - \sqrt{2}}{2}$
B
$\frac{3 + \sqrt{2}}{2}$
C
$1$
D
$1 - \frac{3}{2\sqrt{2}}$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = \cos(\tan^{-1}x)$.
સંકલન $I = \int_{0}^{1} x f''(x) dx$ માટે ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
$I = [x f'(x)]_{0}^{1} - \int_{0}^{1} f'(x) dx$
$I = f'(1) - [f(1) - f(0)] = f'(1) - f(1) + f(0)$.
હવે,$f(x) = \cos(\tan^{-1}x)$. $x=1$ માટે,$\tan^{-1}(1) = \frac{\pi}{4}$,તેથી $f(1) = \cos(\frac{\pi}{4}) = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
$x=0$ માટે,$\tan^{-1}(0) = 0$,તેથી $f(0) = \cos(0) = 1$.
વિકલન $f'(x) = -\sin(\tan^{-1}x) \cdot \frac{1}{1+x^2}$.
$f'(1) = -\sin(\frac{\pi}{4}) \cdot \frac{1}{1+1^2} = -\frac{1}{\sqrt{2}} \cdot \frac{1}{2} = -\frac{1}{2\sqrt{2}}$.
આ કિંમતો મૂકતા:
$I = -\frac{1}{2\sqrt{2}} - \frac{1}{\sqrt{2}} + 1 = 1 - \frac{1+2}{2\sqrt{2}} = 1 - \frac{3}{2\sqrt{2}}$.
166
AdvancedMCQ
$U_n = \int\limits_0^1 x^n (2 - x)^n \, dx$ અને $V_n = \int\limits_0^1 x^n (1 - x)^n \, dx$,જ્યાં $n \in N$ માટે,નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$U_n = 2^n V_n$
B
$U_n = 2^{-n} V_n$
C
$U_n = 2^{2n} V_n$
D
$U_n = 2^{-2n} V_n$

Solution

(C) આપેલ છે કે $U_n = \int\limits_0^1 x^n (2 - x)^n \, dx$ અને $V_n = \int\limits_0^1 x^n (1 - x)^n \, dx$.
$U_n$ ના સંકલન માટે,$x = 2t$ આદેશ લેતા,$dx = 2 \, dt$ મળે.
જ્યારે $x = 0, t = 0$ અને જ્યારે $x = 1, t = 1/2$ થાય.
$U_n = \int\limits_0^{1/2} (2t)^n (2 - 2t)^n (2 \, dt) = \int\limits_0^{1/2} 2^n t^n 2^n (1 - t)^n (2 \, dt) = 2^{2n+1} \int\limits_0^{1/2} t^n (1 - t)^n \, dt$.
હવે,$V_n = \int\limits_0^1 x^n (1 - x)^n \, dx$ ધ્યાનમાં લો.
ગુણધર્મ $\int\limits_0^{2a} f(x) \, dx = 2 \int\limits_0^a f(x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા,જો $f(2a - x) = f(x)$ હોય,તો $f(x) = x^n (1 - x)^n$ માટે તપાસતા,
$f(1 - x) = (1 - x)^n (1 - (1 - x))^n = (1 - x)^n x^n = f(x)$ મળે છે.
તેથી,$V_n = 2 \int\limits_0^{1/2} x^n (1 - x)^n \, dx$.
$U_n$ અને $V_n$ ની સરખામણી કરતા,આપણને મળે છે કે $U_n = 2^{2n} \left( 2 \int\limits_0^{1/2} t^n (1 - t)^n \, dt \right) = 2^{2n} V_n$.
167
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x)$ એ $(a, b)$ પર સંકલનીય છે,જ્યાં $b > a > 0$. જો $I_1 = \int_{\frac{\pi}{6}}^{\frac{\pi}{3}} f(\tan \theta + \cot \theta) \sec^2 \theta \, d\theta$ અને $I_2 = \int_{\frac{\pi}{6}}^{\frac{\pi}{3}} f(\tan \theta + \cot \theta) \csc^2 \theta \, d\theta$ હોય,તો ગુણોત્તર $\frac{I_1}{I_2}$ શું છે?
A
ધન પૂર્ણાંક છે
B
ઋણ પૂર્ણાંક છે
C
અસંમેય સંખ્યા છે
D
નિશ્ચિત કરી શકાતું નથી
168
AdvancedMCQ
ધારો કે $I_1 = \int\limits_0^{\frac{\pi }{2}} {{e^{ - {x^2}}}\sin (x)dx} $,$I_2 = \int\limits_0^{\frac{\pi }{2}} {{e^{ - {x^2}}}dx} $,અને $I_3 = \int\limits_0^{\frac{\pi }{2}} {{e^{ - {x^2}}}(1 + x)\,dx} $. નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$I: I_1 < I_2$
$II: I_2 < I_3$
$III: I_1 = I_3$
નીચેનામાંથી કયું (કયા) સાચું છે?
A
માત્ર $I$
B
માત્ર $II$
C
$I$,$II$ કે $III$ માંથી કોઈ પણ નહીં
D
$I$ અને $II$ બંને

Solution

(D) અંતરાલ $(0, \frac{\pi}{2})$ માં,આપણી પાસે $0 < \sin(x) < 1$ છે. $e^{-x^2} > 0$ હોવાથી,$e^{-x^2}$ વડે ગુણતા $e^{-x^2}\sin(x) < e^{-x^2}$ મળે છે. $0$ થી $\frac{\pi}{2}$ સુધી સંકલન કરતા,આપણને $I_1 < I_2$ મળે છે. આમ,વિધાન $I$ સાચું છે.
આગળ,અંતરાલ $(0, \frac{\pi}{2})$ માં,$1 + x > 1$ છે. $e^{-x^2} > 0$ વડે ગુણતા,$e^{-x^2}(1 + x) > e^{-x^2}$ મળે છે. $0$ થી $\frac{\pi}{2}$ સુધી સંકલન કરતા,આપણને $I_3 > I_2$ મળે છે. આમ,વિધાન $II$ સાચું છે.
$I_1 < I_2$ અને $I_2 < I_3$ હોવાથી,$I_1 < I_3$ થાય,તેથી વિધાન $III$ ખોટું છે.
તેથી,$I$ અને $II$ બંને સાચા છે.
169
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = \frac{\sin x}{x}$,તો $\int_{0}^{\frac{\pi}{2}} f(x) f\left(\frac{\pi}{2} - x\right) dx =$
A
$\frac{2}{\pi} \int_{0}^{\pi} f(x) dx$
B
$\int_{0}^{\pi} f(x) dx$
C
$\pi \int_{0}^{\pi} f(x) dx$
D
$\frac{1}{\pi} \int_{0}^{\pi} f(x) dx$

Solution

(D) આપેલ છે $f(x) = \frac{\sin x}{x}$. આપણે $I = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} f(x) f\left(\frac{\pi}{2} - x\right) dx$ ની કિંમત શોધવાની છે.
વિધેયની કિંમત મૂકતા,$I = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin x}{x} \cdot \frac{\sin(\frac{\pi}{2} - x)}{\frac{\pi}{2} - x} dx = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin x \cos x}{x(\frac{\pi}{2} - x)} dx$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $I = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin 2x}{2x(\frac{\pi}{2} - x)} dx = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin 2x}{x(\pi - 2x)} dx$ મળે.
ધારો કે $t = 2x$,તો $dt = 2dx$ અથવા $dx = \frac{dt}{2}$. જ્યારે $x=0, t=0$ અને જ્યારે $x=\frac{\pi}{2}, t=\pi$.
$I = \int_{0}^{\pi} \frac{\sin t}{t(\pi - t)} \cdot \frac{dt}{2} = \frac{1}{2} \int_{0}^{\pi} \frac{\sin t}{t(\pi - t)} dt$.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{t(\pi - t)} = \frac{1}{\pi} \left( \frac{1}{t} + \frac{1}{\pi - t} \right)$.
$I = \frac{1}{2\pi} \int_{0}^{\pi} \sin t \left( \frac{1}{t} + \frac{1}{\pi - t} \right) dt = \frac{1}{2\pi} \left( \int_{0}^{\pi} \frac{\sin t}{t} dt + \int_{0}^{\pi} \frac{\sin t}{\pi - t} dt \right)$.
બીજા સંકલનમાં,ધારો કે $u = \pi - t$,તો $du = -dt$. સંકલન $\int_{0}^{\pi} \frac{\sin u}{u} du$ બને છે.
આમ,$I = \frac{1}{2\pi} \left( 2 \int_{0}^{\pi} \frac{\sin t}{t} dt \right) = \frac{1}{\pi} \int_{0}^{\pi} f(t) dt$.
170
AdvancedMCQ
નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$\int_{a}^{\pi - a} x f(\sin x) dx = \frac{\pi}{2} \int_{a}^{\pi - a} f(\sin x) dx$
B
$\int_{-a}^{a} f(x)^2 dx = 2 \int_{0}^{a} f(x)^2 dx$
C
$\int_{0}^{n\pi} f(\cos^2 x) dx = n \int_{0}^{\pi} f(\cos^2 x) dx$
D
ઉપરના તમામ

Solution

(D) $1$. વિકલ્પ $A$ માટે: ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} f(x) dx = \int_{a}^{b} f(a+b-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,$I = \int_{a}^{\pi-a} x f(\sin x) dx$. $x$ ને $a + (\pi - a) - x = \pi - x$ વડે બદલતા,આપણને મળે $I = \int_{a}^{\pi-a} (\pi - x) f(\sin(\pi - x)) dx = \int_{a}^{\pi-a} (\pi - x) f(\sin x) dx$. બંને પદોનો સરવાળો કરતા: $2I = \int_{a}^{\pi-a} \pi f(\sin x) dx$,તેથી $I = \frac{\pi}{2} \int_{a}^{\pi-a} f(\sin x) dx$. આ સાચું છે.
$2$. વિકલ્પ $B$ માટે: જો $f(x)^2$ એ યુગ્મ વિધેય હોય,તો $\int_{-a}^{a} f(x)^2 dx = 2 \int_{0}^{a} f(x)^2 dx$. કારણ કે $f(x)^2$ હંમેશા અ-ઋણ અને સંમિત હોય છે,તેથી આ ગુણધર્મ સાચો છે.
$3$. વિકલ્પ $C$ માટે: ગુણધર્મ $\int_{0}^{nT} f(x) dx = n \int_{0}^{T} f(x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $f(x+T) = f(x)$,અહીં $f(\cos^2 x)$ નું આવર્તમાન $\pi$ છે. તેથી,$\int_{0}^{n\pi} f(\cos^2 x) dx = n \int_{0}^{\pi} f(\cos^2 x) dx$. આ સાચું છે.
$4$. બધા વિધાનો સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
171
AdvancedMCQ
નિશ્ચિત સંકલનનું મૂલ્ય શોધો: $\int_{0}^{\infty} \frac{x}{(1 + x)(1 + x^2)} \, dx$
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{\pi}{8}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{0}^{\infty} \frac{x}{(1 + x)(1 + x^2)} \, dx$.
ગુણધર્મ $\int_{0}^{\infty} f(x) \, dx = \int_{0}^{\infty} f(1/x) \cdot \frac{1}{x^2} \, dx$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે $x = 1/t$ આદેશ લઈએ,તેથી $dx = -1/t^2 \, dt$.
જ્યારે $x \to 0, t \to \infty$ અને જ્યારે $x \to \infty, t \to 0$.
$I = \int_{\infty}^{0} \frac{1/t}{(1 + 1/t)(1 + 1/t^2)} \cdot (-1/t^2) \, dt = \int_{0}^{\infty} \frac{1/t}{(\frac{t+1}{t})(\frac{t^2+1}{t^2})} \cdot \frac{1}{t^2} \, dt = \int_{0}^{\infty} \frac{1}{t(t+1)(t^2+1)/t^3} \cdot \frac{1}{t^2} \, dt = \int_{0}^{\infty} \frac{1}{(t+1)(t^2+1)} \, dt$.
હવે,$2I = \int_{0}^{\infty} \frac{x}{(1+x)(1+x^2)} \, dx + \int_{0}^{\infty} \frac{1}{(1+x)(1+x^2)} \, dx = \int_{0}^{\infty} \frac{x+1}{(1+x)(1+x^2)} \, dx = \int_{0}^{\infty} \frac{1}{1+x^2} \, dx$.
$2I = [\tan^{-1}(x)]_{0}^{\infty} = \frac{\pi}{2} - 0 = \frac{\pi}{2}$.
તેથી,$I = \frac{\pi}{4}$.
172
DifficultMCQ
જો $f(x) = \int\limits_1^x \frac{\ln t}{1 + t} dt$ જ્યાં $x > 0$ હોય,તો સમીકરણ $f(x) + f(1/x) = 0$ નું સમાધાન કરતી $x$ ની કિંમત(ઓ) કઈ છે?
A
$e^2$
B
$e$
C
$e^{-2}$
D
બધા $x > 0$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = \int\limits_1^x \frac{\ln t}{1 + t} dt$.
$f(1/x) = \int\limits_1^{1/x} \frac{\ln t}{1 + t} dt$ ધ્યાનમાં લો.
ધારો કે $t = 1/u$,તો $dt = -1/u^2 du$.
જ્યારે $t = 1$,ત્યારે $u = 1$ અને જ્યારે $t = 1/x$,ત્યારે $u = x$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$f(1/x) = \int\limits_1^x \frac{\ln(1/u)}{1 + 1/u} (-1/u^2) du = \int\limits_1^x \frac{-\ln u}{\frac{u+1}{u}} \cdot \frac{1}{u^2} du = -\int\limits_1^x \frac{\ln u}{u(u+1)} du$.
હવે,$f(x) + f(1/x) = \int\limits_1^x \frac{\ln t}{1 + t} dt - \int\limits_1^x \frac{\ln t}{t(1 + t)} dt = \int\limits_1^x \ln t \left( \frac{1}{1+t} - \frac{1}{t(1+t)} \right) dt$.
સંકલ્યનું સાદું રૂપ આપતા:
$\frac{1}{1+t} - \frac{1}{t(1+t)} = \frac{t-1}{t(1+t)}$.
આમ,$f(x) + f(1/x) = \int\limits_1^x \frac{\ln t (t-1)}{t(1+t)} dt$.
આ સંકલન $x=1$ માટે $0$ થાય છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.
173
AdvancedMCQ
નીચેના ગાણિતિક વિધાનોને ધ્યાનપૂર્વક વાંચો:
$I.$ $x = c$ પર મહત્તમ મૂલ્ય ધરાવતું વિકલનીય વિધેય $f$ $\implies f''(c) < 0$.
$II.$ આવર્તી વિધેયનું પ્રતિવિકલિત પણ આવર્તી વિધેય હોય છે.
$III.$ જો $f$ નો આવર્તમાન $T$ હોય,તો કોઈપણ $a \in R$ માટે,$\int\limits_0^T {f(x)\,dx} = \int\limits_0^T {f(x + a)\,dx}$.
$IV.$ જો $f(x)$ ને $x = c$ પર મહત્તમ મૂલ્ય હોય,તો $h \to 0$ $(h > 0)$ માટે $f$ એ $(c - h, c)$ માં વધતું અને $(c, c + h)$ માં ઘટતું વિધેય છે. હવે સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
A
માત્ર એક વિધાન સાચું છે.
B
માત્ર બે વિધાનો સાચાં છે.
C
માત્ર ત્રણ વિધાનો સાચાં છે.
D
ચારેય વિધાનો સાચાં છે.

Solution

(A) $I.$ વિધેય $f(x) = -x^4$ ધ્યાનમાં લો. તો $f'(x) = -4x^3$ અને $f''(x) = -12x^2$ થાય.
અહીં $f(x)$ ને $x = 0$ પર મહત્તમ મૂલ્ય છે પરંતુ $f''(0) = 0$ થાય છે. તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે.
$II.$ $f(x) = \cos x + 1$ ધ્યાનમાં લો,જે $2\pi$ આવર્તમાન ધરાવે છે. પરંતુ $\int (\cos x + 1)\,dx = \sin x + x + C$ એ આવર્તી વિધેય નથી. તેથી,વિધાન $II$ ખોટું છે.
$III.$ $\int\limits_0^T {f(x + a)\,dx}$ માટે,$x + a = y$ લો. તો સંકલન $\int\limits_a^{a + T} {f(y)\,dy}$ બને છે.
આવર્તી વિધેયોના ગુણધર્મ મુજબ $\int\limits_a^{a+T} f(y) dy = \int\limits_0^T f(y) dy$ થાય,તેથી આ વિધાન સાચું છે.
$IV.$ આ વિધાન ત્યારે જ સાચું હોય જો $f$ એ $x = c$ પર સતત હોય. વિધેય $f(x) = \begin{cases} x & \text{જો } x > 0 \\ 1 & \text{જો } x = 0 \\ -x & \text{જો } x < 0 \end{cases}$ ધ્યાનમાં લો.
આ વિધેયને $x = 0$ પર મહત્તમ મૂલ્ય છે,પરંતુ તે સમસ્યામાં જણાવેલ શરતોનું પાલન કરતું નથી. તેથી,વિધાન $IV$ ખોટું છે.
નિષ્કર્ષ: માત્ર વિધાન $III$ સાચું છે. તેથી,માત્ર એક વિધાન સાચું છે.
174
AdvancedMCQ
નિશ્ચિત સંકલનનું મૂલ્ય શોધો: $\int_{\frac{1}{2}}^{2} \frac{x^2 \ln x}{(1+x^2)^3} dx$
A
$1$
B
$-1$
C
$\frac{1}{2}[3+\frac{1}{2} \ln 2]$
D
$0$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{\frac{1}{2}}^{2} \frac{x^2 \ln x}{(1+x^2)^3} dx$.
ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} f(x) dx = \int_{a}^{b} f(a+b-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે જોઈએ છીએ કે સીમાઓ વ્યસ્ત છે ($a=1/2, b=2$,તેથી $a \times b = 1$).
ધારો કે $x = \frac{1}{t}$,તો $dx = -\frac{1}{t^2} dt$.
જ્યારે $x = \frac{1}{2}, t = 2$. જ્યારે $x = 2, t = \frac{1}{2}$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int_{2}^{\frac{1}{2}} \frac{(\frac{1}{t})^2 \ln(\frac{1}{t})}{(1+(\frac{1}{t})^2)^3} (-\frac{1}{t^2}) dt$
$I = \int_{\frac{1}{2}}^{2} \frac{\frac{1}{t^2} (-\ln t)}{(\frac{t^2+1}{t^2})^3} \frac{1}{t^2} dt$
$I = \int_{\frac{1}{2}}^{2} \frac{-\ln t \cdot \frac{1}{t^4}}{\frac{(1+t^2)^3}{t^6}} dt$
$I = \int_{\frac{1}{2}}^{2} \frac{-\ln t \cdot t^2}{(1+t^2)^3} dt$
$I = -\int_{\frac{1}{2}}^{2} \frac{t^2 \ln t}{(1+t^2)^3} dt = -I$.
તેથી,$2I = 0$,જેનો અર્થ છે કે $I = 0$.
175
AdvancedMCQ
$\int_{1}^{6\pi}([\sec^{-1}x]+[\cot^{-1}x])dx$ ની કિંમત શોધો (જ્યાં $[.]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય દર્શાવે છે).
A
$12\pi-\sec 1$
B
$6\pi-\cot 1$
C
$6\pi-\cot 1-\sec 1$
D
$6\pi-\sec 1$

Solution

(D) આપણે $I = \int_{1}^{6\pi} ([\sec^{-1}x] + [\cot^{-1}x]) dx$ ની કિંમત શોધવાની છે.
જ્યારે $x \ge 1$ હોય,ત્યારે $0 < \sec^{-1}x < \pi/2$ અને $0 < \cot^{-1}x < \pi/4$ થાય.
$x \ge 1$ માટે,$\sec^{-1}x$ ની કિંમત $[0, \pi/2)$ અંતરાલમાં હોય છે. તેથી,$1 \le x < \sec 1$ માટે $[\sec^{-1}x] = 0$ અને $\sec 1 \le x \le 6\pi$ માટે $[\sec^{-1}x] = 1$ થાય.
$x \ge 1$ માટે,$\cot^{-1}x$ ની કિંમત $(0, \pi/4]$ અંતરાલમાં હોય છે. તેથી,તમામ $x \ge 1$ માટે $[\cot^{-1}x] = 0$ થાય.
આથી,સંકલન $I = \int_{1}^{\sec 1} (0 + 0) dx + \int_{\sec 1}^{6\pi} (1 + 0) dx$ થશે.
$I = 0 + [x]_{\sec 1}^{6\pi} = 6\pi - \sec 1$.
176
AdvancedMCQ
$\int\limits_{\frac{-\pi}{2}}^{\frac{\pi}{2}} \frac{x^2}{1 + \tan x + \sqrt{1 + \tan^2 x}} \, dx$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\pi^3$
B
$\frac{\pi^3}{12}$
C
$\frac{\pi^3}{24}$
D
$\frac{\pi^3}{48}$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int\limits_{-\pi/2}^{\pi/2} \frac{x^2}{1 + \tan x + \sec x} \, dx$ (કારણ કે $x \in [-\pi/2, \pi/2]$ માટે $\sqrt{1+\tan^2 x} = |\sec x| = \sec x$ થાય).
ગુણધર્મ $\int_{-a}^{a} f(x) \, dx = \int_{0}^{a} (f(x) + f(-x)) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_{0}^{\pi/2} \left( \frac{x^2}{1 + \tan x + \sec x} + \frac{(-x)^2}{1 + \tan(-x) + \sec(-x)} \right) \, dx$
$I = \int_{0}^{\pi/2} x^2 \left( \frac{1}{1 + \tan x + \sec x} + \frac{1}{1 - \tan x + \sec x} \right) \, dx$
$I = \int_{0}^{\pi/2} x^2 \left( \frac{1 + \sec x - \tan x + 1 + \sec x + \tan x}{(1 + \sec x)^2 - \tan^2 x} \right) \, dx$
$I = \int_{0}^{\pi/2} x^2 \left( \frac{2 + 2\sec x}{1 + 2\sec x + \sec^2 x - \tan^2 x} \right) \, dx$
કારણ કે $1 + \tan^2 x = \sec^2 x$,તેથી છેદ $1 + 2\sec x + 1 = 2 + 2\sec x$ થશે.
$I = \int_{0}^{\pi/2} x^2 \left( \frac{2(1 + \sec x)}{2(1 + \sec x)} \right) \, dx = \int_{0}^{\pi/2} x^2 \, dx$
$I = \left[ \frac{x^3}{3} \right]_{0}^{\pi/2} = \frac{(\pi/2)^3}{3} = \frac{\pi^3}{8 \times 3} = \frac{\pi^3}{24}$.
177
AdvancedMCQ
$\int\limits_0^1 {\sqrt[3]{{2{x^3} - 3{x^2} - x + 1}}\,dx} $ ની કિંમત શોધો.
A
$-1$
B
$0$
C
$1$
D
$2$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int\limits_0^1 {\sqrt[3]{{2{x^3} - 3{x^2} - x + 1}}\,dx}$.
ગુણધર્મ $\int\limits_0^a {f(x)\,dx} = \int\limits_0^a {f(a - x)\,dx}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int\limits_0^1 {\sqrt[3]{{2{{(1 - x)}^3} - 3{{(1 - x)}^2} - (1 - x) + 1}}\,dx}$
ઘનમૂળની અંદરના પદોનું વિસ્તરણ કરતા:
$2{(1 - x)^3} = 2(1 - 3x + 3{x^2} - {x^3}) = 2 - 6x + 6{x^2} - 2{x^3}$
$-3{(1 - x)^2} = -3(1 - 2x + {x^2}) = -3 + 6x - 3{x^2}$
$-(1 - x) + 1 = -1 + x + 1 = x$
સરવાળો કરતા: $(2 - 3 - 1 + 1) + (-6x + 6x + x) + (6{x^2} - 3{x^2}) + (-2{x^3}) = -1 + x + 3{x^2} - 2{x^3}$
આમ,$I = \int\limits_0^1 {\sqrt[3]{{ - 2{x^3} + 3{x^2} + x - 1}}\,dx} = \int\limits_0^1 { - \sqrt[3]{{2{x^3} - 3{x^2} - x + 1}}\,dx} = -I$.
તેથી,$2I = 0$,જેનો અર્થ છે કે $I = 0$.
178
AdvancedMCQ
$\int\limits_{\frac{-\pi}{2}}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin^2 x}{1 + (2017)^x} \, dx$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\pi$
D
$0$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int\limits_{\frac{-\pi}{2}}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin^2 x}{1 + (2017)^x} \, dx$.
ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} f(x) \, dx = \int_{a}^{b} f(a+b-x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $I = \int\limits_{\frac{-\pi}{2}}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin^2(-x)}{1 + (2017)^{-x}} \, dx$.
કારણ કે $\sin^2(-x) = \sin^2 x$,તેથી $I = \int\limits_{\frac{-\pi}{2}}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin^2 x}{1 + \frac{1}{(2017)^x}} \, dx = \int\limits_{\frac{-\pi}{2}}^{\frac{\pi}{2}} \frac{(2017)^x \sin^2 x}{(2017)^x + 1} \, dx$.
$I$ ના બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા:
$2I = \int\limits_{\frac{-\pi}{2}}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin^2 x + (2017)^x \sin^2 x}{1 + (2017)^x} \, dx = \int\limits_{\frac{-\pi}{2}}^{\frac{\pi}{2}} \sin^2 x \, dx$.
$\sin^2 x$ એ યુગ્મ વિધેય હોવાથી,$2I = 2 \int\limits_{0}^{\frac{\pi}{2}} \sin^2 x \, dx$.
$I = \int\limits_{0}^{\frac{\pi}{2}} \sin^2 x \, dx = \int\limits_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{1 - \cos 2x}{2} \, dx = \left[ \frac{x}{2} - \frac{\sin 2x}{4} \right]_{0}^{\frac{\pi}{2}} = \frac{\pi}{4} - 0 = \frac{\pi}{4}$.
179
AdvancedMCQ
નિશ્ચિત સંકલન $\int\limits_0^{\frac{1}{2}} \frac{\ln(1 + 2x)}{1 + 4x^2} \,dx$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$\frac{\pi \ln 2}{8}$
B
$\frac{\pi \ln 2}{4}$
C
$\frac{\pi \ln 2}{32}$
D
$\frac{\pi \ln 2}{16}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int\limits_0^{1/2} \frac{\ln(1 + 2x)}{1 + 4x^2} \,dx$.
$2x = \tan \theta$ આદેશ લેતા,$2 \,dx = \sec^2 \theta \,d\theta$,તેથી $dx = \frac{1}{2} \sec^2 \theta \,d\theta$.
જ્યારે $x = 0$,ત્યારે $\theta = 0$. જ્યારે $x = 1/2$,ત્યારે $\tan \theta = 1$,તેથી $\theta = \pi/4$.
સંકલન આ મુજબ બનશે: $I = \int\limits_0^{\pi/4} \frac{\ln(1 + \tan \theta)}{1 + \tan^2 \theta} \cdot \frac{1}{2} \sec^2 \theta \,d\theta$.
$1 + \tan^2 \theta = \sec^2 \theta$ હોવાથી,$I = \frac{1}{2} \int\limits_0^{\pi/4} \ln(1 + \tan \theta) \,d\theta$.
ગુણધર્મ $\int\limits_0^a f(x) \,dx = \int\limits_0^a f(a-x) \,dx$ નો ઉપયોગ કરતા,$I = \frac{1}{2} \int\limits_0^{\pi/4} \ln(1 + \tan(\pi/4 - \theta)) \,d\theta$.
$\tan(\pi/4 - \theta) = \frac{1 - \tan \theta}{1 + \tan \theta}$ હોવાથી,$1 + \tan(\pi/4 - \theta) = 1 + \frac{1 - \tan \theta}{1 + \tan \theta} = \frac{2}{1 + \tan \theta}$.
તેથી,$I = \frac{1}{2} \int\limits_0^{\pi/4} (\ln 2 - \ln(1 + \tan \theta)) \,d\theta = \frac{1}{2} [\theta \ln 2]_0^{\pi/4} - I$.
$2I = \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{4} \ln 2 = \frac{\pi \ln 2}{8}$.
આમ,$I = \frac{\pi \ln 2}{16}$.
180
DifficultMCQ
જો $\int_{-1}^{4} f(x) dx = 4$ અને $\int_{2}^{4} (3 - f(x)) dx = 7$ હોય,તો $\int_{2}^{-1} f(x) dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$-3$
C
$-5$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ છે કે $\int_{2}^{4} (3 - f(x)) dx = 7$.
સંકલનનું વિસ્તરણ કરતા: $\int_{2}^{4} 3 dx - \int_{2}^{4} f(x) dx = 7$.
કારણ કે $\int_{2}^{4} 3 dx = [3x]_{2}^{4} = 3(4 - 2) = 6$,તેથી $6 - \int_{2}^{4} f(x) dx = 7$.
આમ,$\int_{2}^{4} f(x) dx = 6 - 7 = -1$.
આપણે $\int_{2}^{-1} f(x) dx$ શોધવાનું છે.
ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} f(x) dx = -\int_{b}^{a} f(x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,$\int_{2}^{-1} f(x) dx = -\int_{-1}^{2} f(x) dx$.
ગુણધર્મ $\int_{a}^{c} f(x) dx = \int_{a}^{b} f(x) dx + \int_{b}^{c} f(x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે જાણીએ છીએ કે $\int_{-1}^{4} f(x) dx = \int_{-1}^{2} f(x) dx + \int_{2}^{4} f(x) dx$.
જ્ઞાત કિંમતો મૂકતા: $4 = \int_{-1}^{2} f(x) dx + (-1)$.
તેથી,$\int_{-1}^{2} f(x) dx = 4 + 1 = 5$.
અંતે,$\int_{2}^{-1} f(x) dx = -\int_{-1}^{2} f(x) dx = -5$.
181
AdvancedMCQ
$\frac{\int_{0}^{\pi/2} (x \cos x + 1) e^{\sin x} dx}{\int_{0}^{\pi/2} (x \sin x + 1) e^{\cos x} dx}$ નું નિરપેક્ષ મૂલ્ય - ની બરાબર છે.
A
$e$
B
$\pi e$
C
$e/2$
D
$\pi/e$

Solution

(A) ધારો કે $I_1 = \int_{0}^{\pi/2} (x \cos x + 1) e^{\sin x} dx$ અને $I_2 = \int_{0}^{\pi/2} (x \sin x + 1) e^{\cos x} dx$.
ગુણધર્મ $\int_{0}^{a} f(x) dx = \int_{0}^{a} f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે $I_2$ ને રૂપાંતરિત કરીએ છીએ:
$I_2 = \int_{0}^{\pi/2} ((\frac{\pi}{2} - x) \sin(\frac{\pi}{2} - x) + 1) e^{\cos(\frac{\pi}{2} - x)} dx$
$I_2 = \int_{0}^{\pi/2} ((\frac{\pi}{2} - x) \cos x + 1) e^{\sin x} dx$
$I_1$ અને $I_2$ ની ગણતરી કરતા,બંનેનું મૂલ્ય સમાન મળે છે. તેથી ગુણોત્તર $1$ થાય છે.
182
AdvancedMCQ
નિશ્ચિત સંકલન $\int_{-1/2}^{1/2} (\sin^{-1}(3x - 4x^3) - \cos^{-1}(4x^3 - 3x)) dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$-\frac{\pi}{2}$
C
$-\frac{7\pi}{2}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_{-1/2}^{1/2} (\sin^{-1}(3x - 4x^3) - \cos^{-1}(4x^3 - 3x)) dx$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $x \in [-1/2, 1/2]$ માટે $\sin^{-1}(3x - 4x^3) = 3\sin^{-1}(x)$.
વળી,$\cos^{-1}(4x^3 - 3x) = \cos^{-1}(-(3x - 4x^3)) = \pi - \cos^{-1}(3x - 4x^3)$.
$\sin^{-1}(\theta) + \cos^{-1}(\theta) = \frac{\pi}{2}$ હોવાથી,$\cos^{-1}(3x - 4x^3) = \frac{\pi}{2} - \sin^{-1}(3x - 4x^3)$.
આ કિંમત મૂકતા,$\cos^{-1}(4x^3 - 3x) = \pi - (\frac{\pi}{2} - \sin^{-1}(3x - 4x^3)) = \frac{\pi}{2} + \sin^{-1}(3x - 4x^3)$.
હવે,સંકલ્ય પદ: $\sin^{-1}(3x - 4x^3) - (\frac{\pi}{2} + \sin^{-1}(3x - 4x^3)) = -\frac{\pi}{2}$ થાય છે.
તેથી,$I = \int_{-1/2}^{1/2} -\frac{\pi}{2} dx = -\frac{\pi}{2} [x]_{-1/2}^{1/2} = -\frac{\pi}{2} (\frac{1}{2} - (-\frac{1}{2})) = -\frac{\pi}{2} (1) = -\frac{\pi}{2}$.
183
AdvancedMCQ
નિશ્ચિત સંકલન $\int_{0}^{\pi/2} \sqrt{\tan x} \, dx$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\sqrt{2} \pi$
B
$\frac{\pi}{\sqrt{2}}$
C
$2\sqrt{2} \pi$
D
$\frac{\pi}{2\sqrt{2}}$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_{0}^{\pi/2} \sqrt{\tan x} \, dx$.
ગુણધર્મ $\int_{0}^{a} f(x) \, dx = \int_{0}^{a} f(a-x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_{0}^{\pi/2} \sqrt{\tan(\pi/2 - x)} \, dx = \int_{0}^{\pi/2} \sqrt{\cot x} \, dx$.
$I$ માટેના બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_{0}^{\pi/2} (\sqrt{\tan x} + \sqrt{\cot x}) \, dx = \int_{0}^{\pi/2} \frac{\sin x + \cos x}{\sqrt{\sin x \cos x}} \, dx$.
અંશ અને છેદને $\sqrt{2}$ વડે ગુણતા:
$2I = \sqrt{2} \int_{0}^{\pi/2} \frac{\sin x + \cos x}{\sqrt{2 \sin x \cos x}} \, dx = \sqrt{2} \int_{0}^{\pi/2} \frac{\sin x + \cos x}{\sqrt{1 - (\sin x - \cos x)^2}} \, dx$.
ધારો કે $u = \sin x - \cos x$,તો $du = (\cos x + \sin x) \, dx$.
જ્યારે $x=0, u=-1$; જ્યારે $x=\pi/2, u=1$.
$2I = \sqrt{2} \int_{-1}^{1} \frac{du}{\sqrt{1-u^2}} = \sqrt{2} [\sin^{-1}(u)]_{-1}^{1} = \sqrt{2} (\frac{\pi}{2} - (-\frac{\pi}{2})) = \sqrt{2} \pi$.
તેથી,$I = \frac{\sqrt{2} \pi}{2} = \frac{\pi}{\sqrt{2}}$.
184
AdvancedMCQ
જો $g(x)$ એ $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય હોય અને $f(x)$ નો પ્રદેશ $x \in [1, 5]$ હોય,જ્યાં $f(1) = 2$ અને $f(5) = 10$,તો $\int_{1}^{5} f(x) dx + \int_{2}^{10} g(y) dy$ ની કિંમત શોધો.
A
$48$
B
$64$
C
$71$
D
$52$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{1}^{5} f(x) dx + \int_{2}^{10} g(y) dy$.
કારણ કે $g(y)$ એ $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય છે,તેથી $y = f(x)$,જેનો અર્થ છે $x = g(y)$.
જ્યારે $x = 1$,ત્યારે $y = f(1) = 2$. જ્યારે $x = 5$,ત્યારે $y = f(5) = 10$.
પ્રતિવિધેયના સંકલનના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા: $\int_{a}^{b} f(x) dx + \int_{f(a)}^{f(b)} g(y) dy = b f(b) - a f(a)$.
અહીં,$a = 1$ અને $b = 5$ છે.
તેથી,$\int_{1}^{5} f(x) dx + \int_{f(1)}^{f(5)} g(y) dy = 5 f(5) - 1 f(1)$.
આપેલ કિંમતો $f(1) = 2$ અને $f(5) = 10$ મૂકતા:
$= 5(10) - 1(2) = 50 - 2 = 48$.
આમ,સાચો જવાબ $48$ છે.
185
AdvancedMCQ
નિશ્ચિત સંકલન $\int_{2}^{4} (x(3 - x)(4 + x)(6 - x)(10 - x) + \sin x) dx$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$\cos 2 + \cos 4$
B
$\cos 2 - \cos 4$
C
$\sin 2 + \sin 4$
D
$\sin 2 - \sin 4$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_{2}^{4} (x(3 - x)(4 + x)(6 - x)(10 - x) + \sin x) dx$ $(1)$
ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} f(x) dx = \int_{a}^{b} f(a + b - x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $a = 2$ અને $b = 4$,આપણને $a + b - x = 6 - x$ મળે છે.
સંકલનમાં $x$ ની જગ્યાએ $6 - x$ મૂકતા:
$I = \int_{2}^{4} ((6 - x)(3 - (6 - x))(4 + (6 - x))(6 - (6 - x))(10 - (6 - x)) + \sin(6 - x)) dx$
$I = \int_{2}^{4} ((6 - x)(x - 3)(10 - x)x(4 + x) + \sin(6 - x)) dx$
અહીં બહુપદી ભાગ $(6 - x)(x - 3)(10 - x)x(4 + x)$ એ મૂળ બહુપદી $x(3 - x)(4 + x)(6 - x)(10 - x)$ ની વિરોધી છે.
તેથી,બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_{2}^{4} (\sin x + \sin(6 - x)) dx$
$2I = [-\cos x - \cos(6 - x)]_{2}^{4}$
$2I = (-\cos 4 - \cos 2) - (-\cos 2 - \cos 4) = 0$.
બહુપદી ભાગનું સંકલન $0$ થાય છે.
તેથી,$I = \int_{2}^{4} \sin x dx = [-\cos x]_{2}^{4} = \cos 2 - \cos 4$.
186
AdvancedMCQ
ધારો કે $2f(x) + f(-x) = \frac{1}{x} \sin \left( x - \frac{1}{x} \right)$ છે,તો $\int_{1/e}^{e} f(x) dx$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$0$
B
$e + \pi$
C
$e + \frac{1}{e}$
D
$2e$

Solution

(A) આપેલ છે કે $2f(x) + f(-x) = \frac{1}{x} \sin \left( x - \frac{1}{x} \right)$ .....$(1)$
$x$ ને $-x$ વડે બદલતા,આપણને મળે $2f(-x) + f(x) = \frac{1}{-x} \sin \left( -x - \frac{1}{-x} \right) = \frac{1}{x} \sin \left( x - \frac{1}{x} \right)$ .....$(2)$
સમીકરણ $(1)$ ને $2$ વડે ગુણીને તેમાંથી $(2)$ બાદ કરતા,$3f(x) = \frac{1}{x} \sin \left( x - \frac{1}{x} \right)$ મળે.
તેથી,$f(x) = \frac{1}{3x} \sin \left( x - \frac{1}{x} \right)$
હવે,$I = \int_{1/e}^{e} f(x) dx = \frac{1}{3} \int_{1/e}^{e} \frac{1}{x} \sin \left( x - \frac{1}{x} \right) dx$
$x = 1/t$ આદેશ લેતા,$dx = -1/t^2 dt$. સીમાઓ $1/e$ થી $e$ બદલાઈને $e$ થી $1/e$ થશે.
$I = \frac{1}{3} \int_{e}^{1/e} t \sin \left( \frac{1}{t} - t \right) (-1/t^2) dt = \frac{1}{3} \int_{e}^{1/e} \frac{1}{t} \sin \left( t - \frac{1}{t} \right) dt = -I$
આમ,$2I = 0$ એટલે કે $I = 0$.
187
AdvancedMCQ
$\int_{-4}^{4} (2^x + 2^{-x})(3^x + 3^{-x}) \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$2 \int_{-4}^{4} (6^x + 6^{-x}) \, dx$
B
$4 \int_{0}^{4} (6^x + 6^{-x}) \, dx$
C
$8 \int_{0}^{4} (6^x + 6^{-x}) \, dx$
D
$0$

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = (2^x + 2^{-x})(3^x + 3^{-x})$.
ગુણાકારનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને મળે $f(x) = 2^x 3^x + 2^x 3^{-x} + 2^{-x} 3^x + 2^{-x} 3^{-x} = 6^x + (2/3)^x + (3/2)^x + 6^{-x}$.
અહીં $f(-x) = 6^{-x} + (2/3)^{-x} + (3/2)^{-x} + 6^x = 6^{-x} + (3/2)^x + (2/3)^x + 6^x = f(x)$ હોવાથી,$f(x)$ એ યુગ્મ વિધેય છે.
યુગ્મ વિધેય માટેના ગુણધર્મ $\int_{-a}^{a} f(x) \, dx = 2 \int_{0}^{a} f(x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\int_{-4}^{4} f(x) \, dx = 2 \int_{0}^{4} (6^x + (2/3)^x + (3/2)^x + 6^{-x}) \, dx$.
આને $2 \int_{0}^{4} (6^x + 6^{-x} + (2/3)^x + (3/2)^x) \, dx$ તરીકે લખી શકાય છે.
188
AdvancedMCQ
$\int_{-1}^{1} \frac{x^{3} + |x| + 3}{x^{2} + 4|x| + 3} dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{4}{\pi} \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \log(\sin \alpha) d\alpha$
B
$-\frac{4}{\pi} \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \log(\sin \theta) d\theta$
C
$-\frac{2}{\pi} \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \log(\sin 2\alpha) d\alpha$
D
$-\frac{2}{\pi} \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} (\log(\sin \alpha) + \log(\cos \alpha)) d\alpha$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_{-1}^{1} \frac{x^{3} + |x| + 3}{x^{2} + 4|x| + 3} dx$.
અહીં $f(x) = \frac{x^{3} + |x| + 3}{x^{2} + 4|x| + 3}$ છે,તેથી સંકલનને બે ભાગમાં વહેંચતા:
$I = \int_{-1}^{1} \frac{x^{3}}{x^{2} + 4|x| + 3} dx + \int_{-1}^{1} \frac{|x| + 3}{x^{2} + 4|x| + 3} dx$.
પ્રથમ ભાગ એક અયુગ્મ વિધેય છે,તેથી $[-1, 1]$ પર તેનું સંકલન $0$ થશે.
બીજા ભાગ માટે,$x^2 = |x|^2$ હોવાથી,$\frac{|x| + 3}{|x|^2 + 4|x| + 3} = \frac{|x| + 3}{(|x| + 1)(|x| + 3)} = \frac{1}{|x| + 1}$.
તેથી,$I = 2 \int_{0}^{1} \frac{1}{x + 1} dx = 2 [\ln(x + 1)]_{0}^{1} = 2 \ln 2$.
પ્રમાણિત સંકલન $\int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \log(\sin \alpha) d\alpha = -\frac{\pi}{2} \ln 2$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે કે $- \frac{4}{\pi} (-\frac{\pi}{2} \ln 2) = 2 \ln 2$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
189
AdvancedMCQ
ધારો કે $h(x) = \int\limits_0^x {g(t)dt}$,જ્યાં $g(x)$ એ વિકલનીય અને અયુગ્મ વિધેય છે $\forall x \in R$ અને $g(x)$ એ $3$ આવર્તમાન ધરાવતું આવર્તી વિધેય છે.
વિધાન $1: h(x) + h(-x) = 0$ $\forall x \in R$
વિધાન $2: h(x) + h(-x) = 2 \int\limits_0^x {g(t)dt}$ $\forall x \in R$
વિધાન $3: h(3n) = 0$ $\forall n \in I$
તો નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
A
વિધાન $1$ અને વિધાન $3$
B
વિધાન $2$ અને વિધાન $3$
C
માત્ર વિધાન $1$
D
માત્ર વિધાન $2$

Solution

(B) આપેલ છે કે $h(x) = \int\limits_0^x g(t)dt$. કારણ કે $g(x)$ અયુગ્મ વિધેય છે,તેથી $g(-t) = -g(t)$.
$h(-x) = \int\limits_0^{-x} g(t)dt$ ધ્યાનમાં લો. ધારો કે $t = -u$,તો $dt = -du$.
જ્યારે $t=0, u=0$ અને જ્યારે $t=-x, u=x$.
$h(-x) = \int\limits_0^x g(-u)(-du) = \int\limits_0^x -g(-u)du = \int\limits_0^x g(u)du = h(x)$.
આમ,$h(-x) = h(x)$,જેનો અર્થ છે કે $h(x) - h(-x) = 0$ અને $h(x) + h(-x) = 2h(x) = 2\int\limits_0^x g(t)dt$. તેથી,વિધાન $2$ સાચું છે.
વિધાન $3$ માટે,$h(3n) = \int\limits_0^{3n} g(t)dt$. કારણ કે $g(t)$ એ $3$ આવર્તમાન ધરાવતું અયુગ્મ વિધેય છે,તેથી $\int_0^3 g(t)dt = 0$.
અયુગ્મ આવર્તી વિધેયનું તેના આવર્તમાન પરનું સંકલન શૂન્ય હોવાથી,$h(3n) = n \int_0^3 g(t)dt = n(0) = 0$. તેથી,વિધાન $3$ સાચું છે.
તેથી,વિધાન $2$ અને વિધાન $3$ સાચા છે.
190
AdvancedMCQ
જો $f(x) = \int\limits_0^x {2(\cos^2 3t + 3\sin^2 3t)dt}$ હોય,તો $f(x + \pi)$ ની કિંમત શું થાય?
A
$f(x) + f(\pi)$
B
$f(x) + 2f\left(\frac{\pi}{2}\right)$
C
$2f(x) + 3f\left(\frac{\pi}{3}\right)$
D
$f(x) + 4f\left(\frac{\pi}{4}\right)$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = \int_{0}^{x} (2\cos^2 3t + 3\sin^2 3t) dt$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $f(x+\pi) = \int_{0}^{x+\pi} (2\cos^2 3t + 3\sin^2 3t) dt$.
નિશ્ચિત સંકલનના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$f(x+\pi) = \int_{0}^{x} (2\cos^2 3t + 3\sin^2 3t) dt + \int_{x}^{x+\pi} (2\cos^2 3t + 3\sin^2 3t) dt$.
આથી $f(x+\pi) = f(x) + \int_{x}^{x+\pi} (2\cos^2 3t + 3\sin^2 3t) dt$.
અહીં વિધેય $g(t) = 2\cos^2 3t + 3\sin^2 3t$ એ $T = \frac{\pi}{3}$ આવર્તકાળ ધરાવે છે.
સંકલનનો અંતરાલ $[x, x+\pi]$ ની લંબાઈ $\pi$ છે,જે $T = \frac{\pi}{3}$ નો ગુણક છે (કારણ કે $\pi = 3 \times \frac{\pi}{3}$),તેથી કોઈપણ $\pi$ લંબાઈના અંતરાલ પરનું સંકલન એ $[0, \pi]$ પરના સંકલન જેટલું જ થાય.
આમ,$\int_{x}^{x+\pi} g(t) dt = \int_{0}^{\pi} g(t) dt = f(\pi)$.
તેથી,$f(x+\pi) = f(x) + f(\pi)$.
191
AdvancedMCQ
જો $I_n = \int_{0}^{\pi} \frac{\sin(nx)}{\sin(x)} dx$ હોય,તો $\sum_{n=1}^{10} I_n$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$5\pi$
C
$10\pi$
D
$20\pi$

Solution

(B) તફાવત $I_{n+2} - I_n = \int_{0}^{\pi} \frac{\sin((n+2)x) - \sin(nx)}{\sin(x)} dx$ ધ્યાનમાં લો.
સૂત્ર $\sin(A) - \sin(B) = 2 \cos(\frac{A+B}{2}) \sin(\frac{A-B}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\sin((n+2)x) - \sin(nx) = 2 \cos((n+1)x) \sin(x)$ મળે છે.
તેથી,$I_{n+2} - I_n = \int_{0}^{\pi} 2 \cos((n+1)x) dx = [\frac{2 \sin((n+1)x)}{n+1}]_{0}^{\pi} = 0$.
આનો અર્થ એ છે કે $I_n = I_{n+2}$.
$n=1$ માટે,$I_1 = \int_{0}^{\pi} 1 dx = \pi$.
$n=2$ માટે,$I_2 = \int_{0}^{\pi} \frac{\sin(2x)}{\sin(x)} dx = \int_{0}^{\pi} 2 \cos(x) dx = [2 \sin(x)]_{0}^{\pi} = 0$.
જેમ કે $I_n = I_{n+2}$,બધા એકી પદો $I_1, I_3, \dots, I_9$ એ $\pi$ છે,અને બધા બેકી પદો $I_2, I_4, \dots, I_{10}$ એ $0$ છે.
તેથી,$\sum_{n=1}^{10} I_n = (I_1 + I_3 + I_5 + I_7 + I_9) + (I_2 + I_4 + I_6 + I_8 + I_{10}) = 5(\pi) + 5(0) = 5\pi$.
192
AdvancedMCQ
જો $I_{n+1} = \int_{0}^{1} \frac{x^{n+1} - 1}{x + 1} dx$ હોય,તો $I_{10} + I_{11} + 2 \log 2$ ની કિંમત શું થાય?
A
$1$
B
$\frac{1}{9}$
C
$\frac{1}{10}$
D
$\frac{1}{11}$

Solution

(D) આપેલ છે કે $I_{n+1} = \int_{0}^{1} \frac{x^{n+1} - 1}{x + 1} dx$.
$I_{n+1} + I_n = \int_{0}^{1} \frac{x^{n+1} - 1}{x + 1} dx + \int_{0}^{1} \frac{x^n - 1}{x + 1} dx$ ધ્યાનમાં લો.
$I_{n+1} + I_n = \int_{0}^{1} \frac{x^{n+1} + x^n - 2}{x + 1} dx$.
$I_{n+1} + I_n = \int_{0}^{1} \frac{x^n(x + 1) - 2}{x + 1} dx$.
$I_{n+1} + I_n = \int_{0}^{1} x^n dx - 2 \int_{0}^{1} \frac{1}{x + 1} dx$.
$I_{n+1} + I_n = \left[ \frac{x^{n+1}}{n+1} \right]_0^1 - 2 [\log(x + 1)]_0^1$.
$I_{n+1} + I_n = \frac{1}{n+1} - 2 \log 2$.
$n = 10$ માટે,આપણને $I_{11} + I_{10} = \frac{1}{11} - 2 \log 2$ મળે છે.
તેથી,$I_{10} + I_{11} + 2 \log 2 = \frac{1}{11}$.
193
AdvancedMCQ
$I = \int\limits_0^1 \sqrt[3]{2x^3 - 3x^2 - x + 1} \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$0$
C
$2^{1/3}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે $I = \int\limits_0^1 f(x) \, dx$,જ્યાં $f(x) = \sqrt[3]{2x^3 - 3x^2 - x + 1}$ છે.
નિશ્ચિત સંકલનના ગુણધર્મ $\int\limits_a^b f(x) \, dx = \int\limits_a^b f(a+b-x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $I = \int\limits_0^1 f(1-x) \, dx$ મળે છે.
હવે $f(1-x) = \sqrt[3]{2(1-x)^3 - 3(1-x)^2 - (1-x) + 1}$ ની ગણતરી કરીએ.
$f(1-x) = \sqrt[3]{2(1 - 3x + 3x^2 - x^3) - 3(1 - 2x + x^2) - 1 + x + 1}$.
$f(1-x) = \sqrt[3]{2 - 6x + 6x^2 - 2x^3 - 3 + 6x - 3x^2 - 1 + x + 1}$.
$f(1-x) = \sqrt[3]{-2x^3 + 3x^2 + x - 1} = -\sqrt[3]{2x^3 - 3x^2 - x + 1} = -f(x)$.
તેથી,$I = \int\limits_0^1 -f(x) \, dx = -I$.
$2I = 0 \implies I = 0$.
194
AdvancedMCQ
જો $I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos(\sin x) \,dx$,$J = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin(\cos x) \,dx$,અને $K = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos x \,dx$ હોય,તો:
A
$K > I > J$
B
$J > I > K$
C
$I > J > K$
D
$I > K > J$

Solution

(D) $x \in (0, \frac{\pi}{2})$ માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos$ વિધેય $(0, \frac{\pi}{2})$ અંતરાલમાં ઘટતું વિધેય છે.
$\sin x < x$ હોવાથી,$\cos(\sin x) > \cos x$ થાય.
વળી,$\cos x > \sin(\cos x)$ કારણ કે $\sin \theta < \theta$ એ $\theta > 0$ માટે સત્ય છે.
આમ,$x \in (0, \frac{\pi}{2})$ માટે $\cos(\sin x) > \cos x > \sin(\cos x)$ મળે છે.
આ અસમતાઓનું $0$ થી $\frac{\pi}{2}$ સુધી સંકલન કરતા:
$\int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos(\sin x) \,dx > \int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos x \,dx > \int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin(\cos x) \,dx$.
તેથી,$I > K > J$ મળે છે.
195
AdvancedMCQ
એક વિધેય $f(x)$ એ કોઈ વાસ્તવિક સંખ્યા $c$ $(c > 1)$ અને $\forall\, x > 0$ માટે $f(x) = f(\frac{c}{x})$ નું પાલન કરે છે. જો $\int_{1}^{\sqrt{c}} \frac{f(x)}{x} dx = 3$ હોય,તો $\int_{1}^{c} \frac{f(x)}{x} dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$3$
C
$-3$
D
$6$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{1}^{c} \frac{f(x)}{x} dx$.
આપણે સંકલનને $I = \int_{1}^{\sqrt{c}} \frac{f(x)}{x} dx + \int_{\sqrt{c}}^{c} \frac{f(x)}{x} dx$ તરીકે વિભાજિત કરી શકીએ છીએ.
બીજા સંકલન માટે,ધારો કે $x = \frac{c}{u}$. તો $dx = -\frac{c}{u^2} du$.
જ્યારે $x = \sqrt{c}$,ત્યારે $u = \sqrt{c}$,અને જ્યારે $x = c$,ત્યારે $u = 1$.
તેથી,$\int_{\sqrt{c}}^{c} \frac{f(x)}{x} dx = \int_{\sqrt{c}}^{1} \frac{f(c/u)}{c/u} (-\frac{c}{u^2}) du = \int_{1}^{\sqrt{c}} \frac{f(c/u)}{c/u} \frac{c}{u^2} du = \int_{1}^{\sqrt{c}} \frac{f(u)}{u} du$.
કારણ કે $f(x) = f(c/x)$,તેથી $\int_{\sqrt{c}}^{c} \frac{f(x)}{x} dx = \int_{1}^{\sqrt{c}} \frac{f(u)}{u} du = 3$.
તેથી,$I = 3 + 3 = 6$.
196
AdvancedMCQ
ધારો કે $f: [2, 5] \to [2, 5]$ એક બાયજેક્ટિવ વિધેય છે જેથી $\frac{d}{dx}(f^{-1}(x)) > 0$ દરેક $x \in [2, 5]$ માટે,તો $\int_{2}^{5} (f(x) + f^{-1}(x)) dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$4$
C
$25$
D
$21$

Solution

(D) આપણે પ્રતિવિધેયો માટે નિશ્ચિત સંકલનના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int_{a}^{b} f(x) dx + \int_{f(a)}^{f(b)} f^{-1}(x) dx = b f(b) - a f(a)$.
આપેલ છે કે $f: [2, 5] \to [2, 5]$ એક બાયજેક્શન છે,તેથી $f(2) = 2$ અને $f(5) = 5$ થાય (કારણ કે પ્રતિવિધેયનું વિકલન ધન છે,તેથી $f$ વધતું વિધેય છે).
આમ,સંકલન $\int_{2}^{5} f(x) dx + \int_{2}^{5} f^{-1}(x) dx$ બને છે.
$a = 2$ અને $b = 5$ માટે સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\int_{2}^{5} f(x) dx + \int_{f(2)}^{f(5)} f^{-1}(x) dx = 5 \cdot f(5) - 2 \cdot f(2)$.
$f(5) = 5$ અને $f(2) = 2$ કિંમતો મૂકતા:
$= 5(5) - 2(2) = 25 - 4 = 21$.
197
AdvancedMCQ
$\int\limits_0^\infty {\frac{{{x^3}}}{{1 + x + 2{x^2} + 2{x^3} + {x^4} + {x^5}}}} dx$
A
$\frac{{\pi - 2}}{2}$
B
$\frac{{\pi - 1}}{2}$
C
$\frac{{\pi - 2}}{4}$
D
$\frac{{\pi - 1}}{4}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_0^\infty {\frac{{{x^3}}}{{1 + x + 2{x^2} + 2{x^3} + {x^4} + {x^5}}}} dx$.
છેદના અવયવ પાડતા: $1 + x + 2x^2 + 2x^3 + x^4 + x^5 = (1+x)(1+x^2)^2$.
તેથી,$I = \int_0^\infty {\frac{{{x^3}}}{{(1 + x){{(1 + {x^2})}^2}}}} dx$.
$x = \tan \theta$ આદેશ લેતા,$dx = \sec^2 \theta d\theta$. જ્યારે $x \to 0, \theta \to 0$ અને જ્યારે $x \to \infty, \theta \to \frac{\pi}{2}$.
$I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \frac{\tan^3 \theta \sec^2 \theta}{(1 + \tan \theta) \sec^4 \theta} d\theta = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin^3 \theta}{\cos \theta + \sin \theta} d\theta$.
ગુણધર્મ $\int_0^a f(x) dx = \int_0^a f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,$I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \frac{\cos^3 \theta}{\cos \theta + \sin \theta} d\theta$.
બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $2I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \frac{\sin^3 \theta + \cos^3 \theta}{\sin \theta + \cos \theta} d\theta = \int_0^{\frac{\pi}{2}} (\sin^2 \theta + \cos^2 \theta - \sin \theta \cos \theta) d\theta$.
$2I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} (1 - \frac{1}{2} \sin 2\theta) d\theta = [\theta + \frac{1}{4} \cos 2\theta]_0^{\frac{\pi}{2}} = (\frac{\pi}{2} - \frac{1}{4}) - (0 + \frac{1}{4}) = \frac{\pi}{2} - \frac{1}{2} = \frac{\pi - 1}{2}$.
તેથી,$I = \frac{\pi - 1}{4}$.
198
AdvancedMCQ
$\int_{-7}^{7} \frac{5^x}{5^{[x]}} dx$ નું મૂલ્ય શોધો (જ્યાં $[.]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય દર્શાવે છે).
A
$\frac{55}{\ln 5}$
B
$\frac{23}{\ln 5}$
C
$\frac{56}{\ln 5}$
D
$0$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_{-7}^{7} \frac{5^x}{5^{[x]}} dx$.
કારણ કે $x - [x] = \{x\}$ (અપૂર્ણાંક ભાગ),સંકલન $I = \int_{-7}^{7} 5^{\{x\}} dx$ બને છે.
વિધેય $f(x) = 5^{\{x\}}$ એ $T = 1$ આવર્તકાળ ધરાવતું આવર્તી વિધેય હોવાથી,આપણે લખી શકીએ:
$I = 14 \int_{0}^{1} 5^x dx$.
સંકલનનું મૂલ્ય મેળવતા:
$I = 14 \left[ \frac{5^x}{\ln 5} \right]_{0}^{1}$.
$I = \frac{14}{\ln 5} (5^1 - 5^0) = \frac{14}{\ln 5} (5 - 1)$.
$I = \frac{14 \times 4}{\ln 5} = \frac{56}{\ln 5}$.
199
AdvancedMCQ
ધારો કે $f, f', f''$ એ $[0, \ln 2]$ માં સતત છે અને $f(0) = 0, f'(0) = 3, f(\ln 2) = 6, f'(\ln 2) = 4$ અને $\int_{0}^{\ln 2} e^{-2x} f(x) dx = 3$ છે,તો $\int_{0}^{\ln 2} e^{-2x} f''(x) dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$10$
B
$13$
C
$12$
D
$8$

Solution

(B) આપણે સંકલન $I = \int_{0}^{\ln 2} e^{-2x} f''(x) dx$ માટે ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરીશું.
ધારો કે $u = e^{-2x}$ અને $dv = f''(x) dx$. તેથી $du = -2e^{-2x} dx$ અને $v = f'(x)$ થશે.
$\int u dv = uv - \int v du$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$I = [e^{-2x} f'(x)]_{0}^{\ln 2} - \int_{0}^{\ln 2} f'(x) (-2e^{-2x}) dx$
$I = [e^{-2\ln 2} f'(\ln 2) - e^{0} f'(0)] + 2 \int_{0}^{\ln 2} e^{-2x} f'(x) dx$
અહીં $e^{-2\ln 2} = e^{\ln(2^{-2})} = \frac{1}{4}$ હોવાથી:
$I = [\frac{1}{4}(4) - 1(3)] + 2 \int_{0}^{\ln 2} e^{-2x} f'(x) dx = (1 - 3) + 2 \int_{0}^{\ln 2} e^{-2x} f'(x) dx = -2 + 2 \int_{0}^{\ln 2} e^{-2x} f'(x) dx$.
હવે,$\int_{0}^{\ln 2} e^{-2x} f'(x) dx$ નું ફરીથી ખંડશઃ સંકલન કરતા:
ધારો કે $u = e^{-2x}$ અને $dv = f'(x) dx$. તેથી $du = -2e^{-2x} dx$ અને $v = f(x)$ થશે.
$\int_{0}^{\ln 2} e^{-2x} f'(x) dx = [e^{-2x} f(x)]_{0}^{\ln 2} - \int_{0}^{\ln 2} f(x) (-2e^{-2x}) dx$
$= [e^{-2\ln 2} f(\ln 2) - e^{0} f(0)] + 2 \int_{0}^{\ln 2} e^{-2x} f(x) dx$
$= [\frac{1}{4}(6) - 0] + 2(3) = 1.5 + 6 = 7.5$.
આ કિંમત $I$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I = -2 + 2(7.5) = -2 + 15 = 13$.
200
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = \int\limits_1^x \frac{\tan^{-1} t}{t} dt$ જ્યાં $x > 0$. તો $f(e^2) - f\left(\frac{1}{e^2}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\pi$
C
$2\pi$
D
$\frac{\pi}{4}$

Solution

(B) આપણને $f(x) = \int_{1}^{x} \frac{\tan^{-1} t}{t} dt$ આપેલ છે.
આપણે $f(e^2) - f\left(\frac{1}{e^2}\right) = \int_{1}^{e^2} \frac{\tan^{-1} t}{t} dt - \int_{1}^{1/e^2} \frac{\tan^{-1} t}{t} dt$ ની ગણતરી કરવાની છે.
નોંધો કે $-\int_{1}^{1/e^2} \frac{\tan^{-1} t}{t} dt = \int_{1/e^2}^{1} \frac{\tan^{-1} t}{t} dt$.
તેથી,$f(e^2) - f\left(\frac{1}{e^2}\right) = \int_{1}^{e^2} \frac{\tan^{-1} t}{t} dt + \int_{1/e^2}^{1} \frac{\tan^{-1} t}{t} dt = \int_{1/e^2}^{e^2} \frac{\tan^{-1} t}{t} dt$.
ધારો કે $I = \int_{1/e^2}^{e^2} \frac{\tan^{-1} t}{t} dt$. ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} g(t) dt = \int_{a}^{b} g\left(\frac{ab}{t}\right) dt$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $ab = (e^2)(1/e^2) = 1$,આપણને મળે છે $I = \int_{1/e^2}^{e^2} \frac{\tan^{-1}(1/t)}{t} dt$.
બંને પદોનો સરવાળો કરતા: $2I = \int_{1/e^2}^{e^2} \frac{\tan^{-1} t + \tan^{-1}(1/t)}{t} dt$.
કારણ કે $t > 0$ માટે $\tan^{-1} t + \tan^{-1}(1/t) = \frac{\pi}{2}$,તેથી $2I = \int_{1/e^2}^{e^2} \frac{\pi/2}{t} dt = \frac{\pi}{2} [\ln t]_{1/e^2}^{e^2} = \frac{\pi}{2} (\ln e^2 - \ln e^{-2}) = \frac{\pi}{2} (2 - (-2)) = \frac{\pi}{2} (4) = 2\pi$.
તેથી,$I = \frac{2\pi}{2} = \pi$.

7-2.Definite Integral — Properties of definite integration · Frequently Asked Questions

1Are these 7-2.Definite Integral questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 7-2.Definite Integral Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.