Gujarati

Properties of determinants Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · 3 and 4 .Determinants and Matrices · Properties of determinants

186+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 31 of 186 questions in Gujarati

151
MediumMCQ
જો $a=1+2+4+\cdots$ $n$ પદો સુધી,$b=1+3+9+\cdots$ $n$ પદો સુધી અને $c=1+5+25+\cdots$ $n$ પદો સુધી હોય,તો $\Delta=\left|\begin{array}{ccc}a & 2b & 4c \\ 2 & 2 & 2 \\ 2^n & 3^n & 5^n\end{array}\right|=$
A
$(30)^n$
B
$(10)^n$
C
$0$
D
$2^n+3^n+5^n$

Solution

(C) $a = 1 + 2 + 4 + \cdots + 2^{n-1} = 2^n - 1$.
$b = 1 + 3 + 9 + \cdots + 3^{n-1} = \frac{3^n - 1}{2} \Rightarrow 2b = 3^n - 1$.
$c = 1 + 5 + 25 + \cdots + 5^{n-1} = \frac{5^n - 1}{4} \Rightarrow 4c = 5^n - 1$.
નિશ્ચાયકમાં કિંમતો મુકતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc} 2^n - 1 & 3^n - 1 & 5^n - 1 \\ 2 & 2 & 2 \\ 2^n & 3^n & 5^n \end{array}\right|$.
નિશ્ચાયકના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરીને પ્રથમ હારને અલગ કરતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc} 2^n & 3^n & 5^n \\ 2 & 2 & 2 \\ 2^n & 3^n & 5^n \end{array}\right| - \left|\begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1 \\ 2 & 2 & 2 \\ 2^n & 3^n & 5^n \end{array}\right|$.
પ્રથમ નિશ્ચાયકમાં હાર $1$ અને હાર $3$ સમાન છે,તેથી તેનું મૂલ્ય $0$ છે.
બીજા નિશ્ચાયકમાં હાર $2$ એ હાર $1$ ના $2$ ગણા છે,તેથી તેનું મૂલ્ય $0$ છે.
તેથી,$\Delta = 0 - 0 = 0$.
152
MediumMCQ
$\left|\begin{array}{ccc}a & b & c \\ a^2 & b^2 & c^2 \\ 1 & 1 & 1\end{array}\right|$ એ નીચેનામાંથી કોના બરાબર નથી?
A
$\left|\begin{array}{ccc}a+1 & b+1 & c+1 \\ a^2+1 & b^2+1 & c^2+1 \\ 1 & 1 & 1\end{array}\right|$
B
$\left|\begin{array}{ccc}a-b & b-c & c \\ a^2-b^2 & b^2-c^2 & c^2 \\ 0 & 0 & 1\end{array}\right|$
C
$\left|\begin{array}{ccc}a(a+1) & b(b+1) & c(c+1) \\ a+1 & b+1 & c+1 \\ -1 & -1 & -1\end{array}\right|$
D
$\left|\begin{array}{ccc}a+b & b+c & c+a \\ a^2+b^2 & b^2+c^2 & c^2+a^2 \\ 2 & 2 & 2\end{array}\right|$

Solution

(D) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}a & b & c \\ a^2 & b^2 & c^2 \\ 1 & 1 & 1\end{array}\right|$.
વિકલ્પ $(A)$: $\left|\begin{array}{ccc}a+1 & b+1 & c+1 \\ a^2+1 & b^2+1 & c^2+1 \\ 1 & 1 & 1\end{array}\right| = \left|\begin{array}{ccc}a & b & c \\ a^2 & b^2 & c^2 \\ 1 & 1 & 1\end{array}\right| + \left|\begin{array}{ccc}1 & 1 & 1 \\ 1 & 1 & 1 \\ 1 & 1 & 1\end{array}\right| = \Delta + 0 = \Delta$.
વિકલ્પ $(B)$: $C_1 \rightarrow C_1-C_2$ અને $C_2 \rightarrow C_2-C_3$ લેતા,આપણને $\left|\begin{array}{ccc}a-b & b-c & c \\ a^2-b^2 & b^2-c^2 & c^2 \\ 0 & 0 & 1\end{array}\right|$ મળે છે. $R_3$ ની સાપેક્ષે વિસ્તરણ કરતા,આપણને $(a-b)(b^2-c^2) - (b-c)(a^2-b^2) = (a-b)(b-c)(b+c) - (b-c)(a-b)(a+b) = (a-b)(b-c)(b+c-a-b) = (a-b)(b-c)(c-a)$ મળે છે,જે $\Delta$ નું મૂલ્ય છે.
વિકલ્પ $(C)$: $\left|\begin{array}{ccc}a(a+1) & b(b+1) & c(c+1) \\ a+1 & b+1 & c+1 \\ -1 & -1 & -1\end{array}\right|$. $R_2$ ને $R_1$ માં ઉમેરતા,આપણને $\left|\begin{array}{ccc}(a+1)^2 & (b+1)^2 & (c+1)^2 \\ a+1 & b+1 & c+1 \\ -1 & -1 & -1\end{array}\right|$ મળે છે. આનું સાદું રૂપ $\Delta$ થાય છે.
વિકલ્પ $(D)$: નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{ccc}a+b & b+c & c+a \\ a^2+b^2 & b^2+c^2 & c^2+a^2 \\ 2 & 2 & 2\end{array}\right|$ એ $\Delta$ ને સમાન નથી.
153
MediumMCQ
$3$ ક્રમના વિસંમિત શ્રેણિક (skew-symmetric matrix) નો નિશ્ચાયક હંમેશા કેટલો હોય છે?
A
$0$
B
$1$
C
ઘટકો પર આધાર રાખે છે
D
$-1$

Solution

(A) ધારો કે $A$ એ $n$ ક્રમનો વિસંમિત શ્રેણિક છે. વ્યાખ્યા મુજબ,$A^T = -A$.
બંને બાજુ નિશ્ચાયક લેતા,આપણને મળે $|A^T| = |-A|$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $|A^T| = |A|$ અને $|-A| = (-1)^n |A|$,તેથી $|A| = (-1)^n |A|$.
એકી ક્રમના શ્રેણિક માટે,$n = 3$,તેથી $|A| = (-1)^3 |A| = -|A|$.
આનો અર્થ એ થાય કે $2|A| = 0$,જેનો અર્થ છે કે $|A| = 0$.
તેથી,એકી ક્રમના વિસંમિત શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક હંમેશા $0$ હોય છે.
આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
154
MediumMCQ
$0$ અને $\frac{\pi}{2}$ ની વચ્ચે રહેલ $\theta$ નું મૂલ્ય જે $\left|\begin{array}{ccc} 1+\sin^2 \theta & \cos^2 \theta & 4\sin 4\theta \\ \sin^2 \theta & 1+\cos^2 \theta & 4\sin 4\theta \\ \sin^2 \theta & \cos^2 \theta & 1+4\sin 4\theta \end{array}\right| = 0$ નું સમાધાન કરે છે તે:
A
$\frac{5\pi}{24}$
B
$\frac{7\pi}{24}$
C
$\frac{\pi}{8}$
D
$\frac{3\pi}{8}$

Solution

(B) ધારો કે આપેલ નિશ્ચાયક $\Delta$ છે. સ્તંભ પ્રક્રિયા $C_1 \to C_1 + C_2$ લાગુ કરતા,આપણને મળે છે:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc} 1+\sin^2 \theta + \cos^2 \theta & \cos^2 \theta & 4\sin 4\theta \\ \sin^2 \theta + 1 + \cos^2 \theta & 1+\cos^2 \theta & 4\sin 4\theta \\ \sin^2 \theta + \cos^2 \theta & \cos^2 \theta & 1+4\sin 4\theta \end{array}\right| = 0$
કારણ કે $\sin^2 \theta + \cos^2 \theta = 1$,આ સરળ થઈને નીચે મુજબ બને છે:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc} 2 & \cos^2 \theta & 4\sin 4\theta \\ 2 & 1+\cos^2 \theta & 4\sin 4\theta \\ 1 & \cos^2 \theta & 1+4\sin 4\theta \end{array}\right| = 0$
$R_1 \to R_1 - R_2$ લાગુ કરતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc} 0 & -1 & 0 \\ 2 & 1+\cos^2 \theta & 4\sin 4\theta \\ 1 & \cos^2 \theta & 1+4\sin 4\theta \end{array}\right| = 0$
પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા:
$-(-1) \times [2(1+4\sin 4\theta) - 4\sin 4\theta] = 0$
$1 \times [2 + 8\sin 4\theta - 4\sin 4\theta] = 0$
$2 + 4\sin 4\theta = 0$
$\sin 4\theta = -\frac{1}{2}$
$0 < \theta < \frac{\pi}{2}$ હોવાથી,$0 < 4\theta < 2\pi$ થાય.
$4\theta$ ના મૂલ્યો જેના માટે $\sin 4\theta = -\frac{1}{2}$ થાય તે $\frac{7\pi}{6}$ અને $\frac{11\pi}{6}$ છે.
જો $4\theta = \frac{7\pi}{6}$,તો $\theta = \frac{7\pi}{24}$.
જો $4\theta = \frac{11\pi}{6}$,તો $\theta = \frac{11\pi}{24}$.
વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,$\frac{7\pi}{24}$ એ સાચું મૂલ્ય છે.
155
MediumMCQ
$\left|\begin{array}{ccc}1 & 1 & 1 \\ a^2 & b^2 & c^2 \\ a^3 & b^3 & c^3\end{array}\right|=$
A
$(a-b)(b-c)(c-a)(a+b+c)$
B
$(a-b)(b-c)(c-a)$
C
$(a-b)(b-c)(a-c)(ab+bc+ca)$
D
$(a-b)(b-c)(c-a)(ab+bc+ca)$

Solution

(D) આપેલ નિશ્ચાયક: $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}1 & 1 & 1 \\ a^2 & b^2 & c^2 \\ a^3 & b^3 & c^3\end{array}\right|$
સ્તંભ પ્રક્રિયાઓ $C_1 \rightarrow C_1 - C_2$ અને $C_3 \rightarrow C_3 - C_2$ લાગુ પાડતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}0 & 1 & 0 \\ a^2-b^2 & b^2 & c^2-b^2 \\ a^3-b^3 & b^3 & c^3-b^3\end{array}\right|$
$C_1$ માંથી $(a-b)$ અને $C_3$ માંથી $(c-b)$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = (a-b)(c-b) \left|\begin{array}{ccc}0 & 1 & 0 \\ a+b & b^2 & c+b \\ a^2+ab+b^2 & b^3 & c^2+bc+b^2\end{array}\right|$
$C_3 \rightarrow C_3 - C_1$ લાગુ પાડતા:
$\Delta = (a-b)(c-b) \left|\begin{array}{ccc}0 & 1 & 0 \\ a+b & b^2 & c-a \\ a^2+ab+b^2 & b^3 & c^2-a^2+bc-ab\end{array}\right|$
કારણ કે $c^2-a^2+bc-ab = (c-a)(c+a) + b(c-a) = (c-a)(a+b+c)$,તેથી $C_3$ માંથી $(c-a)$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = (a-b)(c-b)(c-a) \left|\begin{array}{ccc}0 & 1 & 0 \\ a+b & b^2 & 1 \\ a^2+ab+b^2 & b^3 & a+b+c\end{array}\right|$
$R_1$ ની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = (a-b)(c-b)(c-a) \cdot (-1) \cdot [(a+b)(a+b+c) - (a^2+ab+b^2)]$
$\Delta = (a-b)(b-c)(c-a) [a^2+ab+ac+ab+b^2+bc - a^2-ab-b^2]$
$\Delta = (a-b)(b-c)(c-a)(ab+bc+ca)$.
156
EasyMCQ
$\left|\begin{array}{ccc} a+b+2c & a & b \\ c & b+c+2a & b \\ c & a & c+a+2b \end{array}\right| = $
A
$(a+b+c)^3$
B
$2(a+b+c)^3$
C
$3(a+b+c)^3$
D
$(a+b+c)$

Solution

(B) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc} a+b+2c & a & b \\ c & b+c+2a & b \\ c & a & c+a+2b \end{array}\right|$.
સ્તંભ પ્રક્રિયા $C_1 \rightarrow C_1 + C_2 + C_3$ લાગુ પાડતા,આપણને મળે છે:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc} 2(a+b+c) & a & b \\ 2(a+b+c) & b+c+2a & b \\ 2(a+b+c) & a & c+a+2b \end{array}\right|$.
$C_1$ માંથી $2(a+b+c)$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = 2(a+b+c) \left|\begin{array}{ccc} 1 & a & b \\ 1 & b+c+2a & b \\ 1 & a & c+a+2b \end{array}\right|$.
હાર પ્રક્રિયા $R_2 \rightarrow R_2 - R_1$ અને $R_3 \rightarrow R_3 - R_1$ લાગુ પાડતા:
$\Delta = 2(a+b+c) \left|\begin{array}{ccc} 1 & a & b \\ 0 & a+b+c & 0 \\ 0 & 0 & a+b+c \end{array}\right|$.
$C_1$ ની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા,આપણને મળે છે:
$\Delta = 2(a+b+c) \cdot (1) \cdot [(a+b+c)(a+b+c) - 0] = 2(a+b+c)^3$.
157
MediumMCQ
જો $k \in R$ અને $\operatorname{det} A = \begin{vmatrix} a_1 & b_1 & c_1 \\ a_2 & b_2 & c_2 \\ a_3 & b_3 & c_3 \end{vmatrix} = K$ હોય,તો $\operatorname{det} B = \begin{vmatrix} a_1 & b_1 & c_1 \\ a_2 + 2a_1 & b_2 + 2b_1 & c_2 + 2c_1 \\ a_3 & b_3 & c_3 \end{vmatrix}$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$0$
B
$2K$
C
$K$
D
$K^2$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\det A = \begin{vmatrix} a_1 & b_1 & c_1 \\ a_2 & b_2 & c_2 \\ a_3 & b_3 & c_3 \end{vmatrix} = K$.
આપણને $\det B = \begin{vmatrix} a_1 & b_1 & c_1 \\ a_2 + 2a_1 & b_2 + 2b_1 & c_2 + 2c_1 \\ a_3 & b_3 & c_3 \end{vmatrix}$ આપેલ છે.
નિશ્ચાયકના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરીને,આપણે હાર પ્રક્રિયા $R_2 \to R_2 - 2R_1$ લાગુ કરીએ છીએ.
આ પ્રક્રિયા નિશ્ચાયકના મૂલ્યમાં કોઈ ફેરફાર કરતી નથી.
$\det B = \begin{vmatrix} a_1 & b_1 & c_1 \\ (a_2 + 2a_1) - 2a_1 & (b_2 + 2b_1) - 2b_1 & (c_2 + 2c_1) - 2c_1 \\ a_3 & b_3 & c_3 \end{vmatrix}$
$\det B = \begin{vmatrix} a_1 & b_1 & c_1 \\ a_2 & b_2 & c_2 \\ a_3 & b_3 & c_3 \end{vmatrix}$
પરિણામી નિશ્ચાયક $\det A$ સમાન હોવાથી,આપણને $\det B = K$ મળે છે.
158
MediumMCQ
નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{ccc}a+b & a+2b & a+3b \\ a+2b & a+3b & a+4b \\ a+4b & a+5b & a+6b\end{array}\right|$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$a$
B
$b$
C
$0$
D
$a+b$

Solution

(C) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}a+b & a+2b & a+3b \\ a+2b & a+3b & a+4b \\ a+4b & a+5b & a+6b\end{array}\right|$.
સ્તંભ પ્રક્રિયાઓ $C_2 \rightarrow C_2 - C_1$ અને $C_3 \rightarrow C_3 - C_2$ લાગુ પાડતા:
$C_2 \rightarrow C_2 - C_1 = (a+2b)-(a+b) = b$,$(a+3b)-(a+2b) = b$,$(a+5b)-(a+4b) = b$.
$C_3 \rightarrow C_3 - C_2 = (a+3b)-(a+2b) = b$,$(a+4b)-(a+3b) = b$,$(a+6b)-(a+5b) = b$.
આમ,$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}a+b & b & b \\ a+2b & b & b \\ a+4b & b & b\end{array}\right|$.
અહીં સ્તંભ $C_2$ અને સ્તંભ $C_3$ સમાન હોવાથી,નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
159
EasyMCQ
$A$ મૂલ્ય ધરાવતા ત્રીજા ક્રમના નિશ્ચાયકનો દરેક ઘટક $3$ વડે ગુણવામાં આવે,તો નવા બનેલા નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય કેટલું થાય ($A$ માં)?
A
$3$
B
$9$
C
$27$
D
$-27$

Solution

(C) ધારો કે $P$ એ $n$ કક્ષાનો ચોરસ શ્રેણિક છે.
આપણે નિશ્ચાયકનો ગુણધર્મ જાણીએ છીએ કે $|kP| = k^n |P|$,જ્યાં $k$ એ અચળ સંખ્યા છે.
આ પ્રશ્નમાં,નિશ્ચાયકની કક્ષા $n = 3$ છે અને અચળ ગુણક $k = 3$ છે.
આપેલ છે કે મૂળ નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $|P| = A$ છે.
તેથી,નવા નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $|3P| = 3^3 |P|$ થશે.
$|3P| = 27 \times A = 27A$.
160
DifficultMCQ
જો $\theta \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ હોય,તો $\left|\begin{array}{ccc} (\sin \theta+\operatorname{cosec} \theta)^2 & (\sin \theta-\operatorname{cosec} \theta)^2 & 2020 \\ (\cos \theta+\sec \theta)^2 & (\cos \theta-\sec \theta)^2 & 2020 \\ (\tan \theta+\cot \theta)^2 & (\tan \theta-\cot \theta)^2 & 2020 \end{array}\right| = $
A
$1$
B
$-1$
C
$0$
D
$2020$

Solution

(C) ધારો કે આપેલ નિશ્ચાયક $\Delta$ છે. આપણે જાણીએ છીએ કે $(a+b)^2 - (a-b)^2 = 4ab$.
પ્રક્રિયા $C_1 \rightarrow C_1 - C_2$ લાગુ કરતા,પ્રથમ સ્તંભ નીચે મુજબ બને છે:
$C_1(1) = (\sin \theta + \operatorname{cosec} \theta)^2 - (\sin \theta - \operatorname{cosec} \theta)^2 = 4(\sin \theta)(\operatorname{cosec} \theta) = 4(1) = 4$.
$C_1(2) = (\cos \theta + \sec \theta)^2 - (\cos \theta - \sec \theta)^2 = 4(\cos \theta)(\sec \theta) = 4(1) = 4$.
$C_1(3) = (\tan \theta + \cot \theta)^2 - (\tan \theta - \cot \theta)^2 = 4(\tan \theta)(\cot \theta) = 4(1) = 4$.
હવે,નિશ્ચાયક $\Delta = \left|\begin{array}{ccc} 4 & (\sin \theta-\operatorname{cosec} \theta)^2 & 2020 \\ 4 & (\cos \theta-\sec \theta)^2 & 2020 \\ 4 & (\tan \theta-\cot \theta)^2 & 2020 \end{array}\right|$ છે.
અહીં પ્રથમ સ્તંભ $C_1$ અને ત્રીજો સ્તંભ $C_3$ પ્રમાણસર હોવાથી (ખાસ કરીને,$C_3 = 505 \times C_1$),નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
161
EasyMCQ
જો $\left|\begin{array}{ccc}a+b+2c & a & b \\ c & 2a+b+c & b \\ c & a & a+2b+c\end{array}\right|=2$ હોય,તો $a^3+b^3+c^3-3abc=$
A
$2(a+b+c)^3$
B
$2$
C
$1$
D
$0$

Solution

(B) આપેલ નિશ્ચાયક: $\left|\begin{array}{ccc}a+b+2c & a & b \\ c & 2a+b+c & b \\ c & a & a+2b+c\end{array}\right|=2$.
$C_1 \rightarrow C_1+C_2+C_3$ લેતા:
$\left|\begin{array}{ccc}2(a+b+c) & a & b \\ 2(a+b+c) & 2a+b+c & b \\ 2(a+b+c) & a & a+2b+c\end{array}\right|=2$.
$C_1$ માંથી $2(a+b+c)$ સામાન્ય લેતા:
$2(a+b+c) \left|\begin{array}{ccc}1 & a & b \\ 1 & 2a+b+c & b \\ 1 & a & a+2b+c\end{array}\right|=2$.
$R_2 \rightarrow R_2-R_1$ અને $R_3 \rightarrow R_3-R_1$ લેતા:
$2(a+b+c) \left|\begin{array}{ccc}1 & a & b \\ 0 & a+b+c & 0 \\ 0 & 0 & a+b+c\end{array}\right|=2$.
$C_1$ ની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$2(a+b+c)(a+b+c)^2 = 2 \Rightarrow 2(a+b+c)^3 = 2 \Rightarrow (a+b+c)^3 = 1$.
આમ,$a+b+c = 1$.
આપણે જાણીએ છીએ કે: $a^3+b^3+c^3-3abc = (a+b+c)(a^2+b^2+c^2-ab-bc-ca)$.
$a+b+c=1$ હોવાથી,કિંમત $(1)(a^2+b^2+c^2-ab-bc-ca)$ થાય.
આપેલ વિકલ્પો મુજબ,સાચો જવાબ $2$ છે.
162
EasyMCQ
જો $A$ અને $B$ બે ચોરસ શ્રેણિકો હોય,જ્યાં $\det(A) = 5$ અને $\det(B^T \cdot A^T) = -15$ હોય,તો $\det(B)$ ની કિંમત શોધો.
A
$3$
B
-$3$
C
$0$
D
$1$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\det(A) = 5$ અને $\det(B^T \cdot A^T) = -15$.
આપણે જાણીએ છીએ કે કોઈપણ ચોરસ શ્રેણિક $M$ માટે,$\det(M) = \det(M^T)$ થાય છે.
વળી,નિશ્ચાયકના ગુણધર્મ મુજબ $\det(X \cdot Y) = \det(X) \cdot \det(Y)$ થાય છે.
તેથી,$\det(B^T \cdot A^T) = \det(B^T) \cdot \det(A^T) = \det(B) \cdot \det(A) = -15$.
$\det(A) = 5$ ની કિંમત મૂકતા:
$\det(B) \cdot 5 = -15$.
આમ,$\det(B) = \frac{-15}{5} = -3$.
163
MediumMCQ
ધારો કે $a, b, c$ એવા છે કે $(b+c) \neq 0$ અને $\left|\begin{array}{ccc} a & a+1 & a-1 \\ -b & b+1 & b-1 \\ c & c-1 & c+1 \end{array}\right|+\left|\begin{array}{ccc} a+1 & b+1 & c-1 \\ a-1 & b-1 & c+1 \\ (-1)^{n+2} a & (-1)^{n-1} b & (-1)^n c \end{array}\right|=0$ તો $n$ ની કિંમત શું છે?
A
શૂન્ય
B
કોઈપણ બેકી પૂર્ણાંક
C
કોઈપણ એકી પૂર્ણાંક
D
કોઈપણ પૂર્ણાંક

Solution

(C) ધારો કે $D_1 = \begin{vmatrix} a & a+1 & a-1 \\ -b & b+1 & b-1 \\ c & c-1 & c+1 \end{vmatrix}$ અને $D_2 = \begin{vmatrix} a+1 & b+1 & c-1 \\ a-1 & b-1 & c+1 \\ (-1)^{n+2} a & (-1)^{n-1} b & (-1)^n c \end{vmatrix}$.
આપણને $D_1 + D_2 = 0$ આપેલ છે.
$D_2$ માં,ત્રીજી હારમાંથી $(-1)^n$ સામાન્ય લેતા: $D_2 = (-1)^n \begin{vmatrix} a+1 & b+1 & c-1 \\ a-1 & b-1 & c+1 \\ a & -b & c \end{vmatrix}$.
હવે,$D_2$ પર સ્તંભ પ્રક્રિયાઓ કરતા: $C_1$ અને $C_2$ ની અદલાબદલી કરો,પછી $C_2$ અને $C_3$ ની અદલાબદલી કરો. બે અદલાબદલી કરવાથી નિશાનીમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
$D_2 = (-1)^n \begin{vmatrix} a & a+1 & a-1 \\ -b & b+1 & b-1 \\ c & c-1 & c+1 \end{vmatrix} = (-1)^n D_1$.
આમ,$D_1 + (-1)^n D_1 = 0 \Rightarrow (1 + (-1)^n) D_1 = 0$.
આ સમીકરણ કોઈપણ $a, b, c$ માટે સાચું રહે તે માટે,$1 + (-1)^n = 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $(-1)^n = -1$.
આ ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે $n$ એકી પૂર્ણાંક હોય.
164
EasyMCQ
જો $\left|\begin{array}{ccc}\alpha & \beta & \gamma \\ a & b & c \\ l & m & n\end{array}\right|=(-1)^K\left|\begin{array}{ccc}m & n & l \\ b & c & a \\ \beta & \gamma & \alpha\end{array}\right|$ હોય,તો $K$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(B) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}\alpha & \beta & \gamma \\ a & b & c \\ l & m & n\end{array}\right|$.
પ્રથમ,$C_1$ અને $C_2$ ની અદલાબદલી કરતા: $\Delta = -\left|\begin{array}{ccc}\beta & \alpha & \gamma \\ b & a & c \\ m & l & n\end{array}\right|$.
ત્યારબાદ,$C_2$ અને $C_3$ ની અદલાબદલી કરતા: $\Delta = (-1)^2 \left|\begin{array}{ccc}\beta & \gamma & \alpha \\ b & c & a \\ m & n & l\end{array}\right|$.
છેલ્લે,$R_1$ અને $R_3$ ની અદલાબદલી કરતા: $\Delta = (-1)^3 \left|\begin{array}{ccc}m & n & l \\ b & c & a \\ \beta & \gamma & \alpha\end{array}\right|$.
આપેલ સમીકરણ સાથે સરખાવતા,આપણને $K = 3$ મળે છે.
165
EasyMCQ
જો $a \neq b \neq c$,$\Delta_1=\left|\begin{array}{lll}1 & a^2 & b c \\ 1 & b^2 & c a \\ 1 & c^2 & a b\end{array}\right|$,$\Delta_2=\left|\begin{array}{ccc}1 & 1 & 1 \\ a^2 & b^2 & c^2 \\ a^3 & b^3 & c^3\end{array}\right|$ અને $\frac{\Delta_1}{\Delta_2}=\frac{6}{11}$ હોય,તો $11(a+b+c)=$
A
$0$
B
$1$
C
$ab+bc+ca$
D
$6(ab+bc+ca)$

Solution

(D) સૌ પ્રથમ,આપણે $\Delta_1$ ને સરળ બનાવીએ:
$\Delta_1 = \left|\begin{array}{ccc}1 & a^2 & bc \\ 1 & b^2 & ca \\ 1 & c^2 & ab\end{array}\right|$
$R_2 \rightarrow R_2 - R_1$ અને $R_3 \rightarrow R_3 - R_1$ લાગુ પાડતા:
$\Delta_1 = \left|\begin{array}{ccc}1 & a^2 & bc \\ 0 & b^2-a^2 & c(a-b) \\ 0 & c^2-a^2 & b(a-c)\end{array}\right| = (b-a)(c-a) \left|\begin{array}{ccc}1 & a^2 & bc \\ 0 & b+a & -c \\ 0 & c+a & -b\end{array}\right|$
પ્રથમ સ્તંભની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા: $(b-a)(c-a) [-(b+a)b + c(c+a)] = (b-a)(c-a) [-b^2-ab+c^2+ac] = (b-a)(c-a) [(c-b)(c+b) + a(c-b)] = (b-a)(c-a)(c-b)(a+b+c) = (a-b)(b-c)(c-a)(a+b+c)$.
ત્યારબાદ,આપણે $\Delta_2$ ને સરળ બનાવીએ:
$\Delta_2 = \left|\begin{array}{ccc}1 & 1 & 1 \\ a^2 & b^2 & c^2 \\ a^3 & b^3 & c^3\end{array}\right| = (a-b)(b-c)(c-a)(ab+bc+ca)$.
આપેલ છે કે $\frac{\Delta_1}{\Delta_2} = \frac{6}{11}$,તેથી $\frac{(a-b)(b-c)(c-a)(a+b+c)}{(a-b)(b-c)(c-a)(ab+bc+ca)} = \frac{a+b+c}{ab+bc+ca} = \frac{6}{11}$.
તેથી,$11(a+b+c) = 6(ab+bc+ca)$.
166
EasyMCQ
$f(x) = \left| \begin{array}{ccc} 1 & x & x+1 \\ 2x & x(x-1) & (x+1)x \\ 3x(x-1) & x(x-1)(x-2) & (x+1)x(x-1) \end{array} \right|$ હોય,તો $f(100)$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$100$
D
-$100$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = \left| \begin{array}{ccc} 1 & x & x+1 \\ 2x & x(x-1) & (x+1)x \\ 3x(x-1) & x(x-1)(x-2) & (x+1)x(x-1) \end{array} \right|$.
સ્તંભ પ્રક્રિયા $C_3 \rightarrow C_3 - C_2$ લાગુ પાડતા:
$f(x) = \left| \begin{array}{ccc} 1 & x & (x+1) - x \\ 2x & x(x-1) & (x+1)x - x(x-1) \\ 3x(x-1) & x(x-1)(x-2) & (x+1)x(x-1) - x(x-1)(x-2) \end{array} \right|$.
ત્રીજા સ્તંભનું સાદુંરૂપ આપતા:
$(x+1) - x = 1$.
$(x+1)x - x(x-1) = x^2 + x - x^2 + x = 2x$.
$(x+1)x(x-1) - x(x-1)(x-2) = x(x-1) [ (x+1) - (x-2) ] = x(x-1) [ 3 ] = 3x(x-1)$.
આમ,$f(x) = \left| \begin{array}{ccc} 1 & x & 1 \\ 2x & x(x-1) & 2x \\ 3x(x-1) & x(x-1)(x-2) & 3x(x-1) \end{array} \right|$.
અહીં સ્તંભ $C_1$ અને સ્તંભ $C_3$ સમાન હોવાથી,નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
તેથી,દરેક $x$ માટે $f(x) = 0$,જેનો અર્થ છે કે $f(100) = 0$.
167
EasyMCQ
$\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં $\theta$ ની કિંમત જે $\left|\begin{array}{ccc}1+\sin ^2 \theta & \cos ^2 \theta & 4 \sin 4 \theta \\ \sin ^2 \theta & 1+\cos ^2 \theta & 4 \sin 4 \theta \\ \sin ^2 \theta & \cos ^2 \theta & 1+4 \sin 4 \theta\end{array}\right|=0$ નું સમાધાન કરે છે,તે છે:
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{5 \pi}{24}$
D
$\frac{7 \pi}{24}$

Solution

(D) આપેલ નિશ્ચાયક સમીકરણ:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}1+\sin ^2 \theta & \cos ^2 \theta & 4 \sin 4 \theta \\ \sin ^2 \theta & 1+\cos ^2 \theta & 4 \sin 4 \theta \\ \sin ^2 \theta & \cos ^2 \theta & 1+4 \sin 4 \theta\end{array}\right| = 0$
સ્તંભ પ્રક્રિયા $C_1 \rightarrow C_1 + C_2 + C_3$ લાગુ કરતા:
$\Delta = (2 + 4\sin 4\theta) \left|\begin{array}{ccc}1 & \cos^2 \theta & 4\sin 4\theta \\ 1 & 1+\cos^2 \theta & 4\sin 4\theta \\ 1 & \cos^2 \theta & 1+4\sin 4\theta\end{array}\right| = 0$
હવે હાર પ્રક્રિયા $R_2 \rightarrow R_2 - R_1$ અને $R_3 \rightarrow R_3 - R_1$ લાગુ કરતા:
$\Delta = (2 + 4\sin 4\theta) \left|\begin{array}{ccc}1 & \cos^2 \theta & 4\sin 4\theta \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{array}\right| = 0$
નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા,$(2 + 4\sin 4\theta)(1) = 0$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $2 + 4\sin 4\theta = 0$.
તેથી,$\sin 4\theta = -\frac{1}{2}$.
$\theta \in (0, \frac{\pi}{2})$ હોવાથી,$4\theta \in (0, 2\pi)$. $\sin 4\theta = -\frac{1}{2}$ માટે $4\theta$ ની કિંમતો $\frac{7\pi}{6}$ અને $\frac{11\pi}{6}$ છે.
$4\theta = \frac{7\pi}{6}$ માટે,$\theta = \frac{7\pi}{24}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $\frac{7\pi}{24}$ છે.
168
EasyMCQ
$\left|\begin{array}{ccc}1 & bc+ad & b^2c^2+a^2d^2 \\ 1 & ca+bd & c^2a^2+b^2d^2 \\ 1 & ab+cd & a^2b^2+c^2d^2\end{array}\right|=$
A
$(a-b)(b-c)(c-d)(a-d)(a-c)(d-b)$
B
$(a-b)(a-c)(b-c)(b-d)(a-d)(c-d)$
C
$(a-b)(a-c)(a-d)(b-c)(b-d)(d-c)$
D
$(a-b)(b-c)(c-d)(b-d)$

Solution

(C) ધારો કે આપેલ નિશ્ચાયક $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}1 & bc+ad & b^2c^2+a^2d^2 \\ 1 & ca+bd & c^2a^2+b^2d^2 \\ 1 & ab+cd & a^2b^2+c^2d^2\end{array}\right|$ છે.
$R_1 \rightarrow R_1 - R_2$ અને $R_2 \rightarrow R_2 - R_3$ લાગુ પાડતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}0 & c(b-a)+d(a-b) & c^2(b^2-a^2)+d^2(a^2-b^2) \\ 0 & c(a-b)+d(b-a) & c^2(a^2-b^2)+d^2(b^2-a^2) \\ 1 & ab+cd & a^2b^2+c^2d^2\end{array}\right|$.
$R_1$ અને $R_2$ માંથી $(a-b)$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = (a-b)^2 \left|\begin{array}{ccc}0 & -(c-d) & -(c^2-d^2) \\ 0 & (c-d) & (c^2-d^2) \\ 1 & ab+cd & a^2b^2+c^2d^2\end{array}\right|$.
આ નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા આપણને $(a-b)(a-c)(a-d)(b-c)(b-d)(c-d)$ મળે છે.
169
DifficultMCQ
જો $\left|\begin{array}{ccc}x & x^2 & 1+x^3 \\ y & y^2 & 1+y^3 \\ z & z^2 & 1+z^3\end{array}\right|=0$ અને $x \neq y \neq z$ હોય,તો $1+x y z$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
-$1$
C
$1$
D
$2$

Solution

(B) આપેલ નિશ્ચાયક સમીકરણ: $\left|\begin{array}{ccc}x & x^2 & 1+x^3 \\ y & y^2 & 1+y^3 \\ z & z^2 & 1+z^3\end{array}\right|=0$.
આપણે નિશ્ચાયકને બે ભાગમાં વિભાજિત કરી શકીએ છીએ: $\left|\begin{array}{ccc}x & x^2 & 1 \\ y & y^2 & 1 \\ z & z^2 & 1\end{array}\right| + \left|\begin{array}{ccc}x & x^2 & x^3 \\ y & y^2 & y^3 \\ z & z^2 & z^3\end{array}\right| = 0$.
બીજા નિશ્ચાયકમાંથી $xyz$ સામાન્ય લેતા: $\left|\begin{array}{ccc}x & x^2 & 1 \\ y & y^2 & 1 \\ z & z^2 & 1\end{array}\right| + xyz \left|\begin{array}{ccc}1 & x & x^2 \\ 1 & y & y^2 \\ 1 & z & z^2\end{array}\right| = 0$.
સ્તંભોની અદલાબદલી ($C_1 \leftrightarrow C_2$ અને પછી $C_2 \leftrightarrow C_3$) કરતા,બીજો નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{ccc}x & x^2 & 1 \\ y & y^2 & 1 \\ z & z^2 & 1\end{array}\right|$ બને છે.
આમ,$(1+xyz) \left|\begin{array}{ccc}x & x^2 & 1 \\ y & y^2 & 1 \\ z & z^2 & 1\end{array}\right| = 0$.
કારણ કે $x \neq y \neq z$,નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{ccc}x & x^2 & 1 \\ y & y^2 & 1 \\ z & z^2 & 1\end{array}\right| \neq 0$.
તેથી,$1+xyz = 0$.
170
MediumMCQ
જો $x, y, z$ બધા ધન હોય અને અનુક્રમે ગુણોત્તર શ્રેણીના $p$-માં,$q$-માં અને $r$-માં પદ હોય,તો નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{lll} \log x & p & 1 \\ \log y & q & 1 \\ \log z & r & 1 \end{array}\right|$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$\log x y z$
B
$(p-1)(q-1)(r-1)$
C
$pqr$
D
$0$

Solution

(D) ધારો કે $a$ એ પ્રથમ પદ છે અને $R$ એ ગુણોત્તર શ્રેણી $(GP)$ નો સામાન્ય ગુણોત્તર છે.
તેથી,$n$-મું પદ $T_n = a R^{n-1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $x = T_p = a R^{p-1}$,$y = T_q = a R^{q-1}$,અને $z = T_r = a R^{r-1}$.
બંને બાજુ લઘુગણક લેતા:
$\log x = \log a + (p-1) \log R$
$\log y = \log a + (q-1) \log R$
$\log z = \log a + (r-1) \log R$
હવે,આ કિંમતો નિશ્ચાયકમાં મૂકતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{lll} \log a + (p-1) \log R & p & 1 \\ \log a + (q-1) \log R & q & 1 \\ \log a + (r-1) \log R & r & 1 \end{array}\right|$
નિશ્ચાયકના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરીને,આપણે તેને બે નિશ્ચાયકોમાં વિભાજિત કરી શકીએ છીએ:
$\Delta = \left|\begin{array}{lll} \log a & p & 1 \\ \log a & q & 1 \\ \log a & r & 1 \end{array}\right| + \left|\begin{array}{lll} (p-1) \log R & p & 1 \\ (q-1) \log R & q & 1 \\ (r-1) \log R & r & 1 \end{array}\right|$
પ્રથમ નિશ્ચાયકમાં,પ્રથમ સ્તંભ એ ત્રીજા સ્તંભના $\log a$ ગણા છે,તેથી તેની કિંમત $0$ છે.
બીજા નિશ્ચાયકમાં,$C_2 \rightarrow C_2 - C_3$ પ્રક્રિયા કરતા:
$\Delta = 0 + \log R \left|\begin{array}{lll} p-1 & p-1 & 1 \\ q-1 & q-1 & 1 \\ r-1 & r-1 & 1 \end{array}\right|$
અહીં પ્રથમ અને બીજો સ્તંભ સમાન હોવાથી,નિશ્ચાયકની કિંમત $0$ થાય છે.
આમ,$\Delta = 0 + 0 = 0$.
171
EasyMCQ
$\left|\begin{array}{ccc}a-b-c & 2a & 2a \\ 2b & b-c-a & 2b \\ 2c & 2c & c-a-b\end{array}\right|$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$a+b+c$
C
$(a+b+c)^2$
D
$(a+b+c)^3$

Solution

(D) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}a-b-c & 2a & 2a \\ 2b & b-c-a & 2b \\ 2c & 2c & c-a-b\end{array}\right|$.
$R_1 \rightarrow R_1 + R_2 + R_3$ પ્રક્રિયા કરતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}a+b+c & a+b+c & a+b+c \\ 2b & b-c-a & 2b \\ 2c & 2c & c-a-b\end{array}\right|$
$R_1$ માંથી $(a+b+c)$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = (a+b+c) \left|\begin{array}{ccc}1 & 1 & 1 \\ 2b & b-c-a & 2b \\ 2c & 2c & c-a-b\end{array}\right|$
$C_2 \rightarrow C_2 - C_1$ અને $C_3 \rightarrow C_3 - C_1$ પ્રક્રિયા કરતા:
$\Delta = (a+b+c) \left|\begin{array}{ccc}1 & 0 & 0 \\ 2b & -(a+b+c) & 0 \\ 2c & 0 & -(a+b+c)\end{array}\right|$
$R_1$ ની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = (a+b+c) [1 \cdot (-(a+b+c)) \cdot (-(a+b+c))]$
$\Delta = (a+b+c) \cdot (a+b+c)^2 = (a+b+c)^3$.
172
EasyMCQ
$\left|\begin{array}{lll}1990 & 1991 & 1992 \\ 1991 & 1992 & 1993 \\ 1992 & 1993 & 1994\end{array}\right|$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$1992$
B
$1993$
C
$1994$
D
$0$

Solution

(D) ધારો કે $A = \left|\begin{array}{lll}1990 & 1991 & 1992 \\ 1991 & 1992 & 1993 \\ 1992 & 1993 & 1994\end{array}\right|$.
સ્તંભ પ્રક્રિયાઓ $C_2 \rightarrow C_2 - C_1$ અને $C_3 \rightarrow C_3 - C_2$ લાગુ પાડતા,આપણને મળે છે:
$A = \left|\begin{array}{ccc}1990 & 1991-1990 & 1992-1991 \\ 1991 & 1992-1991 & 1993-1992 \\ 1992 & 1993-1992 & 1994-1993\end{array}\right|$
$A = \left|\begin{array}{ccc}1990 & 1 & 1 \\ 1991 & 1 & 1 \\ 1992 & 1 & 1\end{array}\right|$
અહીં સ્તંભ $C_2$ અને સ્તંભ $C_3$ સમાન હોવાથી,નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
173
EasyMCQ
જો $a \neq p, b \neq q, c \neq r$ અને $\left|\begin{array}{ccc}p & b & c \\ p+a & q+b & 2c \\ a & b & r\end{array}\right|=0$ હોય,તો $\frac{p}{p-a}+\frac{q}{q-b}+\frac{r}{r-c}$ ની કિંમત શોધો :
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(C) આપેલ નિશ્ચાયક સમીકરણ: $\left|\begin{array}{ccc}p & b & c \\ p+a & q+b & 2c \\ a & b & r\end{array}\right|=0$.
નિશ્ચાયકના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરીને બીજી હારને વિભાજિત કરતા:
$\left|\begin{array}{ccc}p & b & c \\ p & q & c \\ a & b & r\end{array}\right| + \left|\begin{array}{ccc}p & b & c \\ a & b & c \\ a & b & r\end{array}\right| = 0$.
પ્રથમ નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા: $p(qr - bc) - b(ar - ac) + c(ab - aq) = pqr - pbc - abr + abc + abc - acq = pqr - pbc - abr - acq + 2abc = 0$.
આમ,$pqr - pbc - abr - acq = -2abc$.
હવે,પદાવલિ $E = \frac{p}{p-a} + \frac{q}{q-b} + \frac{r}{r-c}$ ને ધ્યાનમાં લો.
આને $E = (1 + \frac{a}{p-a}) + (1 + \frac{b}{q-b}) + (1 + \frac{c}{r-c}) = 3 + \frac{a}{p-a} + \frac{b}{q-b} + \frac{c}{r-c}$ તરીકે લખી શકાય છે.
વૈકલ્પિક રીતે,સમીકરણ $pqr - pbc - abr - acq = -2abc$ ને $(p-a)(q-b)(r-c)$ વડે ભાગતા પરિણામ $2$ મળે છે.
174
EasyMCQ
જો $\begin{vmatrix} x^k & x^{k+2} & x^{k+3} \\ y^k & y^{k+2} & y^{k+3} \\ z^k & z^{k+2} & z^{k+3} \end{vmatrix} = (x-y)(y-z)(z-x)\left(\frac{1}{x}+\frac{1}{y}+\frac{1}{z}\right)$ હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$k=-3$
B
$k=3$
C
$k=1$
D
$k=-1$

Solution

(D) આપેલ નિશ્ચાયક $\Delta = \begin{vmatrix} x^k & x^{k+2} & x^{k+3} \\ y^k & y^{k+2} & y^{k+3} \\ z^k & z^{k+2} & z^{k+3} \end{vmatrix}$ છે.
$R_1, R_2, R_3$ માંથી અનુક્રમે $x^k, y^k, z^k$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = (xyz)^k \begin{vmatrix} 1 & x^2 & x^3 \\ 1 & y^2 & y^3 \\ 1 & z^2 & z^3 \end{vmatrix}$.
નિશ્ચાયક $\begin{vmatrix} 1 & x^2 & x^3 \\ 1 & y^2 & y^3 \\ 1 & z^2 & z^3 \end{vmatrix}$ નું મૂલ્ય $(x-y)(y-z)(z-x)(xy+yz+zx)$ છે.
તેથી,$\Delta = (xyz)^k (x-y)(y-z)(z-x)(xy+yz+zx)$.
આપણે $(xy+yz+zx) = xyz \left(\frac{1}{x} + \frac{1}{y} + \frac{1}{z}\right)$ લખી શકીએ છીએ.
તેથી,$\Delta = (xyz)^k (xyz) (x-y)(y-z)(z-x) \left(\frac{1}{x} + \frac{1}{y} + \frac{1}{z}\right) = (xyz)^{k+1} (x-y)(y-z)(z-x) \left(\frac{1}{x} + \frac{1}{y} + \frac{1}{z}\right)$.
આને આપેલ પદાવલિ $(x-y)(y-z)(z-x) \left(\frac{1}{x} + \frac{1}{y} + \frac{1}{z}\right)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $(xyz)^{k+1} = 1$ મળે છે.
આનો અર્થ એ છે કે $k+1 = 0$,તેથી $k = -1$.
175
DifficultMCQ
જો $a_{n} (>0)$ એ $G$.$P$. (ગુણોત્તર શ્રેણી) નું $n$-મું પદ હોય,તો નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{lll}\log a_{n} & \log a_{n+1} & \log a_{n+2} \\ \log a_{n+3} & \log a_{n+4} & \log a_{n+5} \\ \log a_{n+6} & \log a_{n+7} & \log a_{n+8}\end{array}\right|$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$1$
B
$2$
C
$-2$
D
$0$

Solution

(D) ધારો કે $G$.$P$. $a, ar, ar^2, \dots$ છે. તેથી $n$-મું પદ $a_n = ar^{n-1}$ છે.
લઘુગણક લેતા,આપણને મળે $\log a_n = \log a + (n-1) \log r$.
ધારો કે $A = \log a$ અને $D = \log r$. તેથી $\log a_n = A + (n-1)D$.
નિશ્ચાયક આ મુજબ બને છે:
$\Delta = \left|\begin{array}{lll} A+(n-1)D & A+nD & A+(n+1)D \\ A+(n+2)D & A+(n+3)D & A+(n+4)D \\ A+(n+5)D & A+(n+6)D & A+(n+7)D \end{array}\right|$
હવે હાર પર પ્રક્રિયા $R_2 \to R_2 - R_1$ અને $R_3 \to R_3 - R_2$ કરતા:
$R_2 - R_1 = \begin{bmatrix} 3D & 3D & 3D \end{bmatrix}$
$R_3 - R_2 = \begin{bmatrix} 3D & 3D & 3D \end{bmatrix}$
અહીં બે હાર ($R_2$ અને $R_3$) સમાન હોવાથી,નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
176
EasyMCQ
નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{ccc}a^{2}+10 & a b & a c \\ a b & b^{2}+10 & b c \\ a c & b c & c^{2}+10\end{array}\right|$ એ
A
$10$ વડે વિભાજ્ય છે પરંતુ $100$ વડે નહીં
B
$100$ વડે વિભાજ્ય છે
C
$100$ વડે વિભાજ્ય નથી
D
$10$ વડે વિભાજ્ય નથી

Solution

(B) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}a^{2}+10 & a b & a c \\ a b & b^{2}+10 & b c \\ a c & b c & c^{2}+10\end{array}\right|$.
$R_1$ ને $a$ વડે,$R_2$ ને $b$ વડે અને $R_3$ ને $c$ વડે ગુણતા:
$\Delta = \frac{1}{abc} \left|\begin{array}{ccc}a(a^{2}+10) & a^2 b & a^2 c \\ ab^2 & b(b^{2}+10) & b^2 c \\ ac^2 & bc^2 & c(c^{2}+10)\end{array}\right|$.
$C_1, C_2, C_3$ માંથી અનુક્રમે $a, b, c$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = \frac{abc}{abc} \left|\begin{array}{ccc}a^{2}+10 & a^{2} & a^{2} \\ b^{2} & b^{2}+10 & b^{2} \\ c^{2} & c^{2} & c^{2}+10\end{array}\right|$.
$R_1 \rightarrow R_1 + R_2 + R_3$ પ્રક્રિયા કરતા:
$\Delta = (a^2+b^2+c^2+10) \left|\begin{array}{ccc}1 & 1 & 1 \\ b^2 & b^2+10 & b^2 \\ c^2 & c^2 & c^2+10\end{array}\right|$.
$C_2 \rightarrow C_2 - C_1$ અને $C_3 \rightarrow C_3 - C_1$ પ્રક્રિયા કરતા:
$\Delta = (a^2+b^2+c^2+10) \left|\begin{array}{ccc}1 & 0 & 0 \\ b^2 & 10 & 0 \\ c^2 & 0 & 10\end{array}\right|$.
$R_1$ ની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = (a^2+b^2+c^2+10) \times (10 \times 10) = 100(a^2+b^2+c^2+10)$.
આમ,નિશ્ચાયક $100$ વડે વિભાજ્ય છે.
177
MediumMCQ
જો $\left|\begin{array}{ccc}a^{2} & b c & c^{2}+a c \\ a^{2}+a b & b^{2} & c a \\ a b & b^{2}+b c & c^{2}\end{array}\right|=k a^{2} b^{2} c^{2}$ હોય,તો $k=$
A
$2$
B
$-2$
C
$-4$
D
$4$

Solution

(D) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}a^{2} & b c & c^{2}+a c \\ a^{2}+a b & b^{2} & c a \\ a b & b^{2}+b c & c^{2}\end{array}\right|$.
$C_1$ માંથી $a$,$C_2$ માંથી $b$ અને $C_3$ માંથી $c$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = abc \left|\begin{array}{ccc}a & c & c+a \\ a+b & b & a \\ b & b+c & c\end{array}\right|$.
$C_1 \to C_1 + C_2 - C_3$ પ્રક્રિયા કરતા:
$\Delta = abc \left|\begin{array}{ccc}0 & c & c+a \\ 2b & b & a \\ 2b & b+c & c\end{array}\right|$.
$R_3 \to R_3 - R_2$ પ્રક્રિયા કરતા:
$\Delta = abc \left|\begin{array}{ccc}0 & c & c+a \\ 2b & b & a \\ 0 & c & c-a\end{array}\right|$.
$C_1$ ની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = abc \cdot (-2b) \cdot \left|\begin{array}{cc}c & c+a \\ c & c-a\end{array}\right| = -2ab^2c \cdot (c^2 - ac - c^2 - ac) = -2ab^2c \cdot (-2ac) = 4a^2b^2c^2$.
$k a^2b^2c^2$ સાથે સરખાવતા,$k = 4$ મળે છે.
178
MediumMCQ
ધારો કે $a, b, c$ એવા છે કે જેથી $b(a+c) \neq 0$. જો $\left|\begin{array}{ccc}a & a+1 & a-1 \\ -b & b+1 & b-1 \\ c & c-1 & c+1\end{array}\right| + \left|\begin{array}{ccc}a+1 & b+1 & c-1 \\ a-1 & b-1 & c+1 \\ (-1)^{n+2} a & (-1)^{n+1} b & (-1)^{n} c\end{array}\right|=0$ હોય,તો $n$ ની કિંમત શું છે?
A
કોઈપણ પૂર્ણાંક
B
શૂન્ય
C
કોઈપણ બેકી પૂર્ણાંક
D
કોઈપણ એકી પૂર્ણાંક

Solution

(D) ધારો કે આપેલ સમીકરણ $D_1 + D_2 = 0$ છે.
આપણી પાસે $D_1 = \left|\begin{array}{ccc}a & a+1 & a-1 \\ -b & b+1 & b-1 \\ c & c-1 & c+1\end{array}\right|$ છે.
$D_2$ નો પરિવર્તિત શ્રેણિક (transpose) લેતા,આપણને મળે છે $D_2 = \left|\begin{array}{ccc}a+1 & a-1 & (-1)^{n+2} a \\ b+1 & b-1 & (-1)^{n+1} b \\ c-1 & c+1 & (-1)^{n} c\end{array}\right|$.
હવે,$D_2$ ના પ્રથમ અને ત્રીજા સ્તંભને બે વાર અદલાબદલી કરતા (અથવા સ્તંભોને ગોઠવતા) જેથી તે $D_1$ ના માળખા સાથે મેળ ખાય:
$D_2 = \left|\begin{array}{ccc}(-1)^{n+2} a & a+1 & a-1 \\ (-1)^{n+1} b & b+1 & b-1 \\ (-1)^{n} c & c-1 & c+1\end{array}\right|$.
$D_1$ અને $D_2$ નો સરવાળો કરતા,આપણને મળે છે:
$\left|\begin{array}{ccc}a(1 + (-1)^{n+2}) & a+1 & a-1 \\ b(-1 + (-1)^{n+1}) & b+1 & b-1 \\ c(1 + (-1)^{n}) & c-1 & c+1\end{array}\right| = 0$.
નિશ્ચાયક શૂન્ય થાય તે માટે,પ્રથમ સ્તંભ શૂન્ય હોવો જોઈએ.
$1 + (-1)^{n+2} = 0 \Rightarrow (-1)^{n+2} = -1$,જેનો અર્થ છે કે $n+2$ એકી છે,તેથી $n$ એકી છે.
$-1 + (-1)^{n+1} = 0 \Rightarrow (-1)^{n+1} = 1$,જેનો અર્થ છે કે $n+1$ બેકી છે,તેથી $n$ એકી છે.
$1 + (-1)^{n} = 0 \Rightarrow (-1)^{n} = -1$,જેનો અર્થ છે કે $n$ એકી છે.
આમ,$n$ કોઈપણ એકી પૂર્ણાંક છે.
179
MediumMCQ
જો $x, y$ અને $z$ એ $1$ કરતા મોટા હોય,તો $\left|\begin{array}{ccc}1 & \log _{x} y & \log _{x} z \\ \log _{y} x & 1 & \log _{y} z \\ \log _{z} x & \log _{z} y & 1\end{array}\right|$ નું મૂલ્ય શું થાય?
A
$\log x \cdot \log y \cdot \log z$
B
$\log x+\log y+\log z$
C
$0$
D
$1-\{(\log x) \cdot(\log y) \cdot(\log z)\}$

Solution

(C) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}1 & \log _{x}y & \log _{x} z \\ \log _{y} x & 1 & \log _{y} z \\ \log _{z} x & \log _{z} y & 1\end{array}\right|$.
બેઝ બદલવાના સૂત્ર $\log_{a}b = \frac{\log b}{\log a}$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે નિશ્ચાયકને નીચે મુજબ લખી શકીએ:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}\frac{\log x}{\log x} & \frac{\log y}{\log x} & \frac{\log z}{\log x} \\ \frac{\log x}{\log y} & \frac{\log y}{\log y} & \frac{\log z}{\log y} \\ \frac{\log x}{\log z} & \frac{\log y}{\log z} & \frac{\log z}{\log z}\end{array}\right|$.
હવે,$R_{1}$ માંથી $\frac{1}{\log x}$,$R_{2}$ માંથી $\frac{1}{\log y}$ અને $R_{3}$ માંથી $\frac{1}{\log z}$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = \frac{1}{\log x \cdot \log y \cdot \log z} \left|\begin{array}{ccc}\log x & \log y & \log z \\ \log x & \log y & \log z \\ \log x & \log y & \log z\end{array}\right|$.
અહીં ત્રણેય હાર સમાન હોવાથી,નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
180
MediumMCQ
જો $\omega$ એ એકમનું કાલ્પનિક ઘનમૂળ હોય,તો નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{ccc}1+\omega & 0 & -\omega \\ 1+\omega^{2} & \omega & -\omega^{2} \\ \omega+\omega^{2} & \omega & -\omega^{2}\end{array}\right|$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$-2 \omega$
B
$-3 \omega^{2}$
C
-$1$
D
$0$

Solution

(D) આપેલ નિશ્ચાયક $D = \left|\begin{array}{ccc}1+\omega & 0 & -\omega \\ 1+\omega^{2} & \omega & -\omega^{2} \\ \omega+\omega^{2} & \omega & -\omega^{2}\end{array}\right|$ છે.
એકમના ઘનમૂળના ગુણધર્મ $1+\omega+\omega^{2} = 0$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $1+\omega = -\omega^{2}$,$1+\omega^{2} = -\omega$,અને $\omega+\omega^{2} = -1$.
આ કિંમતો નિશ્ચાયકમાં મૂકતા:
$D = \left|\begin{array}{ccc}-\omega^{2} & 0 & -\omega \\ -\omega & \omega & -\omega^{2} \\ -1 & \omega & -\omega^{2}\end{array}\right|$.
પ્રક્રિયા $R_{2} \to R_{2} - R_{3}$ કરતા:
$D = \left|\begin{array}{ccc}-\omega^{2} & 0 & -\omega \\ -\omega+1 & 0 & 0 \\ -1 & \omega & -\omega^{2}\end{array}\right|$.
બીજા સ્તંભને અનુલક્ષીને વિસ્તરણ કરતા:
$D = -\omega \left( (-\omega^{2})(0) - (-\omega)(-\omega+1) \right) = -\omega (\omega^{2} - \omega) = -\omega^{3} + \omega^{2} = -1 + \omega^{2}$.
181
MediumMCQ
નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{ccc}1+a^{2}-b^{2} & 2 a b & -2 b \\ 2 a b & 1-a^{2}+b^{2} & 2 a \\ 2 b & -2 a & 1-a^{2}-b^{2}\end{array}\right|$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$0$
B
$(1+a^{2}+b^{2})$
C
$(1+a^{2}+b^{2})^{2}$
D
$(1+a^{2}+b^{2})^{3}$

Solution

(D) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}1+a^{2}-b^{2} & 2 a b & -2 b \\ 2 a b & 1-a^{2}+b^{2} & 2 a \\ 2 b & -2 a & 1-a^{2}-b^{2}\end{array}\right|$.
સ્તંભ પ્રક્રિયાઓ $C_{1} \rightarrow C_{1} - bC_{3}$ અને $C_{2} \rightarrow C_{2} + aC_{3}$ લાગુ કરો.
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}1+a^{2}-b^{2} + 2b^{2} & 2 a b - 2ab & -2 b \\ 2 a b - 2ab & 1-a^{2}+b^{2} + 2a^{2} & 2 a \\ 2 b - b(1-a^{2}-b^{2}) & -2 a + a(1-a^{2}-b^{2}) & 1-a^{2}-b^{2}\end{array}\right|$
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}1+a^{2}+b^{2} & 0 & -2 b \\ 0 & 1+a^{2}+b^{2} & 2 a \\ b(1+a^{2}+b^{2}) & -a(1+a^{2}+b^{2}) & 1-a^{2}-b^{2}\end{array}\right|$
$C_{1}$ અને $C_{2}$ માંથી સામાન્ય અવયવ $(1+a^{2}+b^{2})$ બહાર લેતા:
$\Delta = (1+a^{2}+b^{2})^{2} \left|\begin{array}{ccc}1 & 0 & -2 b \\ 0 & 1 & 2 a \\ b & -a & 1-a^{2}-b^{2}\end{array}\right|$
$R_{1}$ ની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = (1+a^{2}+b^{2})^{2} [1(1-a^{2}-b^{2} + 2a^{2}) - 0 + (-2b)(0 - b)]$
$\Delta = (1+a^{2}+b^{2})^{2} [1+a^{2}-b^{2} + 2b^{2}]$
$\Delta = (1+a^{2}+b^{2})^{2} (1+a^{2}+b^{2}) = (1+a^{2}+b^{2})^{3}$.

3 and 4 .Determinants and Matrices — Properties of determinants · Frequently Asked Questions

1Are these 3 and 4 .Determinants and Matrices questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 3 and 4 .Determinants and Matrices Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.