Method of birth control Questions in Gujarati

(A) રિધમ પદ્ધતિ (જેને સામયિક સંયમ અથવા કેલેન્ડર પદ્ધતિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સ્ત્રીના માસિક ચક્રના ફળદ્રુપ સમયગાળાની આગાહી કરવા પર આધારિત છે.
તે આ ધારણા પર આધારિત છે કે અંડપાત (ovulation) આગામી માસિક ચક્રના $14$ દિવસ પહેલા થાય છે.
જોકે,આ પદ્ધતિમાં નિષ્ફળતાનો દર ખૂબ ઊંચો (આશરે $20-30\;\%$) છે કારણ કે ખૂબ ઓછી સ્ત્રીઓમાં માસિક ચક્ર સંપૂર્ણપણે નિયમિત હોય છે.
તણાવ,બીમારી અથવા હોર્મોનલ ફેરફારોને કારણે ચક્રની લંબાઈમાં થતા ફેરફારો ફળદ્રુપ સમયગાળાની સચોટ આગાહી કરવાનું મુશ્કેલ બનાવે છે,જેનાથી અનિચ્છનીય ગર્ભાવસ્થાનું જોખમ વધી જાય છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની નિષ્ફળતાના ઊંચા દર માટેની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(A) વેસેક્ટોમી (પુરુષોમાં) અને ટ્યુબેક્ટોમી (સ્ત્રીઓમાં) એ ગર્ભનિરોધકની શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિઓ છે,જેને વંધ્યીકરણ (sterilization) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિઓ અત્યંત અસરકારક છે કારણ કે તે જનનકોષો (શુક્રકોષ અથવા અંડકોષ) ના વહનને ભૌતિક રીતે અવરોધે છે,જેના પરિણામે નિષ્ફળતાનો દર લગભગ શૂન્ય ટકા રહે છે.
જો કે,આ પ્રક્રિયાઓ કાયમી હોવાના હેતુથી કરવામાં આવે છે,અને તેની શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા પુનઃપ્રાપ્તિ (reversibility) ખૂબ જ નબળી છે,જે તેમને એવા વ્યક્તિઓ માટે અયોગ્ય બનાવે છે જેઓ ભવિષ્યમાં બાળકો મેળવવા ઈચ્છતા હોય.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ સમજાવે છે કે શા માટે આ પદ્ધતિઓને કાયમી શસ્ત્રક્રિયા તરીકે ગણવામાં આવે છે.

(A) સ્તનપાન દરમિયાન ગર્ભધારણનો અભાવ (Lactational amenorrhoea) એ ગર્ભનિરોધકની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે,જે આ હકીકત પર આધારિત છે કે પ્રસૂતિ પછીના તીવ્ર સ્તનપાનના સમયગાળા દરમિયાન અંડપાત (ovulation) થતો નથી.
આ સમયગાળા દરમિયાન,માતાના રુધિરમાં પ્રોલેક્ટીન (દૂધના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર અંતઃસ્ત્રાવ) નું ઊંચું સ્તર અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ગોનાડોટ્રોપિન ($LH$ અને $FSH$) ના સ્ત્રાવને અવરોધે છે.
ગોનાડોટ્રોપિન અંડપિંડના પુટિકાઓના પરિપક્વતા અને અંડપાત માટે આવશ્યક હોવાથી,તેમનું અવરોધન અંડપાતને અટકાવે છે,આમ તે કુદરતી ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) : ગોસિપોલ એ કપાસના છોડમાંથી મેળવવામાં આવતું એક ફિનોલિક સંયોજન છે. તેનો પુરુષ ગર્ભનિરોધક તરીકે અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે કારણ કે તે વૃષણના જર્મિનલ એપિથેલિયમને અસર કરીને શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાને અવરોધે છે.
$R$: સેન્ટક્રોમન (જે 'સહેલી' તરીકે ઓળખાય છે) એ નોન-સ્ટીરોઈડલ મૌખિક ગર્ભનિરોધક ગોળી છે. તે અંડપાતને અવરોધતું નથી; તેના બદલે,તે સિલેક્ટિવ ઇસ્ટ્રોજન રિસેપ્ટર મોડ્યુલેટર $(SERM)$ તરીકે કાર્ય કરે છે જે ગર્ભાશયમાં ફલિત અંડકોષના સ્થાપન (implantation) ને અટકાવે છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(D) મુખ દ્વારા લેવાતા ગર્ભનિરોધક અથવા ગર્ભનિરોધક ગોળીઓનો ઉપયોગ પ્રજનનક્ષમતાને નિયંત્રિત કરવા માટે થાય છે.
આ ગોળીઓમાં કૃત્રિમ ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનું મિશ્રણ અથવા માત્ર કૃત્રિમ પ્રોજેસ્ટેરોન હોય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો અંડપાત (ovulation) ને અટકાવીને,શુક્રકોષોના પ્રવેશને રોકવા માટે ગ્રીવા શ્લેષ્મમાં ફેરફાર કરીને અને ગર્ભસ્થાપનને રોકવા માટે ગર્ભાશયના અસ્તરમાં ફેરફાર કરીને કાર્ય કરે છે.

(A) ટ્યુબેક્ટોમી એ સ્ત્રીઓમાં વંધ્યીકરણની એક શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિ છે,જેમાં અંડવાહિનીઓને (fallopian tubes) કાપીને બાંધવામાં આવે છે (ટ્યુબલ લિગેશન). અંડવાહિનીઓને અવરોધિત કરવાથી,શુક્રકોષો અંડકોષ સુધી પહોંચી શકતા નથી,જેના પરિણામે ફલન અટકે છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ વોલ્ટ્સ એ અવરોધક પદ્ધતિઓ છે જે ગ્રીવા દ્વારા શુક્રકોષોના પ્રવેશને અટકાવે છે. તેથી,$(a)-(i)$.
$(b)$ $IUDs$ (ગર્ભાશયમાં મુકાતા સાધનો) જેમ કે લિપ્સ લૂપ,ગર્ભાશયની અંદર શુક્રકોષોના ભક્ષણ (Phagocytosis) માં વધારો કરે છે. તેથી,$(b)-(iii)$.
$(c)$ વાસેક્ટોમી એ પુરુષોમાં શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા વંધ્યીકરણની પદ્ધતિ છે જેમાં શુક્રવાહિનીનો નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા બાંધવામાં આવે છે. તેથી,$(c)-(ii)$.
$(d)$ ટ્યુબેક્ટોમી એ સ્ત્રીઓમાં શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા વંધ્યીકરણની પદ્ધતિ છે જેમાં અંડવાહિનીનો નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા બાંધવામાં આવે છે. તેથી,$(d)-(iv)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(a)-(i), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(iv)$ છે,જે વિકલ્પ $(B)$ ને અનુરૂપ છે.

(B) ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવતા સાધનો $(IUDs)$ એ અસરકારક ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિઓ છે. તેને ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. બિન-ઔષધીય $IUDs$: દા.ત.,લિપ્સ લૂપ.
$2$. કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$: આ ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોના ભક્ષણની પ્રક્રિયામાં વધારો કરે છે અને શુક્રકોષોની ગતિશીલતા તથા ફલન ક્ષમતામાં ઘટાડો કરે છે. ઉદાહરણોમાં $CuT$,$Cu-7$ અને Multiload $375$ નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતા $IUDs$: આ ગર્ભાશયને ગર્ભસ્થાપન માટે અયોગ્ય બનાવે છે અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે. ઉદાહરણોમાં પ્રોજેસ્ટાસર્ટ અને $LNG-20$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,$LNG-20$ એ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતું $IUD$ છે.

(B) લિપ્સ લૂપ એ એક પ્રકારનું $IUD$ (ગર્ભાશયની અંદરનું સાધન) છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તેને બિન-ઔષધીય $IUD$ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે કોઈ પણ અંતઃસ્ત્રાવ કે ધાતુના આયનો મુક્ત કરતું નથી.
તે ગર્ભાશયની અંદર શુક્રકોષોના ભક્ષણ (phagocytosis) ની પ્રક્રિયામાં વધારો કરીને કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ડાયાફ્રામ એ અવરોધક પદ્ધતિઓ છે જે ગ્રીવાને ઢાંકે છે,જેનાથી શુક્રકોષોનો ગર્ભાશયમાં પ્રવેશ અટકે છે. તેથી,$(a)-(iv)$.
$(b)$ ગર્ભનિરોધક ગોળીઓમાં અંતઃસ્ત્રાવો (પ્રોજેસ્ટોજેન્સ અથવા પ્રોજેસ્ટોજેન-એસ્ટ્રોજનનું મિશ્રણ) હોય છે જે અંડપાત અને ગર્ભસ્થાપનને અટકાવે છે,અને શુક્રકોષોના પ્રવેશને રોકવા માટે ગ્રીવા શ્લેષ્મની ગુણવત્તામાં પણ ફેરફાર કરે છે. તેથી,$(b)-(i)$.
$(c)$ ઇન્ટ્રા યુટેરાઇન ડિવાઇસ (IUDs) જેમ કે કોપર-$T$,ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોનું ભક્ષણ (phagocytosis) વધારે છે,જે શુક્રકોષોની સંખ્યા અને ગતિશીલતા ઘટાડે છે. તેથી,$(c)-(ii)$.
$(d)$ લેક્ટેશનલ એમેનોરિયા એ એક કુદરતી પદ્ધતિ છે જે આ હકીકત પર આધારિત છે કે પ્રસૂતિ પછીના સમયગાળામાં જ્યારે સ્તનપાન કરાવવામાં આવે છે ત્યારે અંડપાત અને માસિક ચક્ર થતું નથી. તેથી,$(d)-(iii)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(a)-(iv), (b)-(i), (c)-(ii), (d)-(iii)$ છે.

(D) વિડ્રોઅલ અથવા કોઇટસ ઇન્ટરપ્ટસ એ ગર્ભનિરોધકની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે જેમાં પુરુષ સાથી ગર્ભધારણ ટાળવા માટે સ્ખલન પહેલાં જ તેના શિશ્નને યોનિમાંથી બહાર કાઢી લે છે.
તેથી,બંને વિકલ્પો $A$ અને $C$ એક જ પદ્ધતિનો નિર્દેશ કરે છે.

(C) નિરોધ એ ભારતમાં પુરુષો માટેના કોન્ડોમની એક જાણીતી અને વ્યાપકપણે વપરાતી બ્રાન્ડ છે. સુરક્ષિત જાતીય વ્યવહારને પ્રોત્સાહન આપવા અને ગર્ભનિરોધક તરીકે અવરોધક પદ્ધતિ (barrier method) તરીકે કાર્ય કરવા માટે સરકાર દ્વારા તેનો પ્રચાર કરવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) અવરોધક પદ્ધતિઓ (જેમ કે કોન્ડોમ,ડાયાફ્રામ,સર્વાઇકલ કેપ્સ અને વોલ્ટ્સ) શુક્રકોષ અને અંડકોષના ભૌતિક મિલનને અટકાવે છે. જ્યારે આ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ શુક્રાણુનાશક ક્રીમ,જેલ અને ફોમ જેવા રાસાયણિક પદાર્થો સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે આ રસાયણો શુક્રકોષોનો નાશ કરે છે અને તેમને અચલિત બનાવે છે. આ સંયોજન ગર્ભધારણને રોકવા માટે સુરક્ષાનું બેવડું સ્તર પૂરું પાડીને ગર્ભનિરોધક ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.

(C) આંતરપટલ,ગ્રીવા ટોપી અને વોલ્ટ્સ એ ગર્ભનિરોધકની અવરોધક પદ્ધતિઓ છે. આ સાધનો રબરના બનેલા હોય છે અને સંવનન દરમિયાન ગ્રીવાને ઢાંકવા માટે સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં દાખલ કરવામાં આવે છે. ગ્રીવાને ઢાંકીને,તેઓ શુક્રકોષોને ગર્ભાશયમાં પ્રવેશતા ભૌતિક રીતે અટકાવે છે,જેનાથી ફલન અટકે છે.

(A) આંતરગર્ભાશયી ઉપકરણો $(IUDs)$ નું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$: આ ઉપકરણો કોપર આયનો મુક્ત કરે છે જે શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને અવરોધે છે। ઉદાહરણોમાં $CuT$,$Cu 7$ અને મલ્ટિલોડ $375$ નો સમાવેશ થાય છે। તેથી,$P-I$.
$2$. બિન-ઔષધીય $IUDs$: આ $IUDs$ ની પ્રથમ પેઢી છે જે મુખ્યત્વે ગર્ભાશયમાં વિદેશી પદાર્થની પ્રતિક્રિયા દ્વારા કાર્ય કરે છે,જેનાથી શુક્રકોષોનું ભક્ષણ (phagocytosis) થાય છે। ઉદાહરણ લિપસ લૂપ છે। તેથી,$Q-II$.
$3$. અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતા $IUDs$: આ ઉપકરણો અંતઃસ્ત્રાવો (પ્રોજેસ્ટોજેન્સ) મુક્ત કરે છે જે ગર્ભાશયને ગર્ભસ્થાપન માટે અયોગ્ય બનાવે છે અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે। ઉદાહરણોમાં પ્રોજેસ્ટાસર્ટ અને $LNG-20$ નો સમાવેશ થાય છે। તેથી,$R-III$.
તેથી,સાચી જોડ $(P-I), (Q-II), (R-III)$ છે।

(A) જે સ્ત્રીઓ ગર્ભધારણમાં વિલંબ કરવા અને બે બાળકો વચ્ચે અંતર રાખવા માંગતી હોય તેમના માટે $IUDs$ (આંતરગર્ભાશયી ઉપકરણો) ને આદર્શ ગર્ભનિરોધક માનવામાં આવે છે.
આ ઉપકરણો ડોક્ટર અથવા નિષ્ણાત નર્સ દ્વારા યોનિમાર્ગ દ્વારા ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
$IUDs$ અત્યંત અસરકારક,લાંબા સમય સુધી કાર્યરત અને પ્રતિવર્તી (reversible) છે,જે તેને ભારતમાં બાળકો વચ્ચે અંતર રાખવા માટે સૌથી વધુ સ્વીકૃત પદ્ધતિ બનાવે છે.

(B) વર્ણવેલ પદ્ધતિ $Lactational \text{ } amenorrhea$ (દુગ્ધસ્ત્રવણ એમેનોરિયા) છે।
આ ગર્ભનિરોધકની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે જે આ જૈવિક તથ્ય પર આધારિત છે કે પ્રસૂતિ બાદ તીવ્ર સ્તનપાનના સમયગાળા દરમિયાન અંડપાત (ovulation) થતો નથી।
જ્યાં સુધી માતા બાળકને સંપૂર્ણ સ્તનપાન કરાવે છે, ત્યાં સુધી પ્રોલેક્ટીનનું સ્તર ઊંચું રહે છે, જે ગોનાડોટ્રોપિન ($FSH$ અને $LH$) ના મુક્ત થવાને અવરોધે છે, જેનાથી અંડપાત અટકે છે।
આ પદ્ધતિ પ્રસૂતિ બાદ મહત્તમ $6$ મહિના સુધી જ અસરકારક રહે છે।

(C) કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ (જેમ કે $CuT$,$Cu7$,$Multiload$ $375$) $Cu^{2+}$ આયનો મુક્ત કરે છે.
આ આયનો નીચે મુજબના કાર્યો કરે છે:
$1$. તેઓ શુક્રકોષોની ગતિશીલતાને અવરોધે છે $(I)$.
$2$. તેઓ શુક્રકોષોની ફલનક્ષમતાને અવરોધે છે $(II)$.
$3$. તેઓ ગર્ભાશય કે ગ્રીવા પર હોર્મોન મુક્ત કરતા $IUDs$ જેવી અસર કરતા નથી (જે ગર્ભાશયને ગર્ભધારણ માટે અયોગ્ય અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો વિરોધી બનાવે છે).
તેથી,માત્ર વિધાનો $I$ અને $II$ સાચા છે.

(B) આપેલ આકૃતિઓના આધારે:
$P$ એ પુરુષ નિરોધ (condom) દર્શાવે છે.
$Q$ એ સ્ત્રી નિરોધ (condom) દર્શાવે છે.
$R$ એ કોપર $T$ (આંતરગર્ભાશયી સાધન) દર્શાવે છે.
$S$ એ હોર્મોનલ ઈમ્પ્લાન્ટ દર્શાવે છે.
કોલમ-$II$ સાથે જોડતા:
$P$ (પુરુષ નિરોધ) એ $II$ સાથે જોડાય છે.
$Q$ (સ્ત્રી નિરોધ) એ $I$ સાથે જોડાય છે.
$R$ (કોપર $T$) એ $IV$ સાથે જોડાય છે.
$S$ (ઈમ્પ્લાન્ટ) એ $III$ સાથે જોડાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(P-II), (Q-I), (R-IV), (S-III)$ છે.

(D) મોં દ્વારા લેવામાં આવતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ (OCPs) નો ઉપયોગ જન્મ નિયંત્રણની પદ્ધતિ તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે. આ ગોળીઓમાં કાં તો માત્ર પ્રોજેસ્ટોજેન્સ હોય છે અથવા પ્રોજેસ્ટોજેન્સ અને ઈસ્ટ્રોજેનનું સંયોજન હોય છે. તે અંડપાત (ovulation) અને ગર્ભસ્થાપન (implantation) ને અટકાવીને તેમજ શુક્રકોષોના પ્રવેશને રોકવા માટે ગ્રીવા શ્લેષ્મ (cervical mucus) ની ગુણવત્તામાં ફેરફાર કરીને કાર્ય કરે છે. તેથી,સાચો જવાબ એ છે કે તેમાં પ્રોજેસ્ટોજેન્સ અથવા પ્રોજેસ્ટોજેન્સ અને ઈસ્ટ્રોજેનનું સંયોજન હોય છે.

(D) આપેલ આકૃતિમાં:
$P$ એ વાસેક્ટોમી (પુરુષ નસબંધી) દર્શાવે છે,જે પુરુષોમાં શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવતી વંધ્યીકરણ પદ્ધતિ છે,જેમાં શુક્રવાહિનીને કાપીને બાંધવામાં આવે છે જેથી શુક્રકોષોનું વહન અટકે.
$Q$ એ ટ્યુબેક્ટોમી (સ્ત્રી નસબંધી) દર્શાવે છે,જે સ્ત્રીઓમાં શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવતી વંધ્યીકરણ પદ્ધતિ છે,જેમાં અંડવાહિનીઓને કાપીને બાંધવામાં આવે છે જેથી અંડકોષનું વહન અટકે.
તેથી,સાચો ક્રમ વાસેક્ટોમી અને ટ્યુબેક્ટોમી છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$P$. શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિઓ: ટ્યુબેક્ટોમી $(II)$
$Q$. મુખ દ્વારા લેવાતી ગોળીઓ: લેવામાં સરળ $(I)$
$R$. $IUDs$: $Cu 7$ $(V)$
$S$. અવરોધક પદ્ધતિઓ: ડાયાફ્રામ $(IV)$
$T$. કુદરતી પદ્ધતિઓ: વિધડ્રોઅલ $(III)$
તેથી, સાચો ક્રમ $(P-II), (Q-I), (R-V), (S-IV), (T-III)$ છે.

(D) પ્રોજેસ્ટોજેન્સ એકલા અથવા ઈસ્ટ્રોજેન સાથેના સંયોજનમાં સ્ત્રીઓ દ્વારા ઈન્જેક્શન તરીકે અથવા ત્વચાની નીચે પ્રત્યારોપિત (implant) તરીકે ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. આ હોર્મોનલ ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિઓ અંડપાત (ovulation) અટકાવીને અને ગ્રીવા શ્લેષ્મ (cervical mucus) માં ફેરફાર કરીને શુક્રકોષોના પ્રવેશને અટકાવે છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ અને $C$ બંને સાચા છે.

(C) મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ (Oral Contraceptive Pills - OCPs) એ જન્મ નિયંત્રણની એક સામાન્ય પદ્ધતિ છે.
આ ગોળીઓમાં પ્રોજેસ્ટોજેન્સ અથવા પ્રોજેસ્ટોજેન અને ઇસ્ટ્રોજનનું મિશ્રણ હોય છે.
આ પદ્ધતિ મુજબ,માસિક ચક્રના પ્રથમ પાંચ દિવસમાં શરૂ કરીને $21$ દિવસ સુધી દરરોજ ગોળી લેવામાં આવે છે.
$21$ દિવસનો કોર્સ પૂર્ણ થયા પછી,$7$ દિવસનો અંતરાય રાખવામાં આવે છે,જે દરમિયાન વિડ્રોઅલ રક્તસ્ત્રાવ (માસિક ધર્મ) થાય છે.
જ્યાં સુધી સ્ત્રી ગર્ભધારણ અટકાવવા માંગતી હોય ત્યાં સુધી આ ચક્રનું પુનરાવર્તન કરવામાં આવે છે.

(D) કટોકટીના ગર્ભનિરોધકનો ઉપયોગ અસુરક્ષિત જાતીય સંબંધના $72$ કલાકની અંદર અનિચ્છનીય ગર્ભાવસ્થાને રોકવા માટે કરવામાં આવે છે.
પ્રોજેસ્ટોજેન એકલા અથવા ઈસ્ટ્રોજેન સાથેના સંયોજનમાં કટોકટીના ગર્ભનિરોધક તરીકે વાપરી શકાય છે.
$IUDs$ (ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો) પણ જો અસુરક્ષિત જાતીય સંબંધના $72$ કલાકની અંદર દાખલ કરવામાં આવે તો ખૂબ જ અસરકારક રહે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો કટોકટીના ગર્ભનિરોધક તરીકે અસરકારક છે.

(C) ભૌતિક અવરોધકો એવી પદ્ધતિઓ છે જે શુક્રકોષ અને અંડકોષના ભૌતિક મિલનને અટકાવે છે.
$1$. કોપર-$T$ અને લિપસ લૂપ એ ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો $(IUDs)$ છે.
$2$. આંતરપટલ (Diaphragm),સર્વાઇકલ કેપ્સ અને વોલ્ટ્સ એ રબર અથવા લેટેક્સમાંથી બનેલા ભૌતિક અવરોધકો છે,જે સ્ત્રી પ્રજનન માર્ગમાં ગ્રીવાને ઢાંકી દે છે જેથી શુક્રકોષોનો પ્રવેશ અટકે છે.
$3$. સંવનન અંતરાલ એ ગર્ભનિરોધકની વર્તણૂક પદ્ધતિ છે.
તેથી,આંતરપટલ એ સાચી ભૌતિક અવરોધક પદ્ધતિ છે.

(B) વંધ્યીકરણ પદ્ધતિઓ (જેમ કે પુરુષોમાં વાસેક્ટોમી અને સ્ત્રીઓમાં ટ્યુબેક્ટોમી) જન્મનિયંત્રણની સૌથી અસરકારક અને કાયમી પદ્ધતિઓ માનવામાં આવે છે.
આ શસ્ત્રક્રિયાઓ જનનકોષોના વહનનો માર્ગ અવરોધે છે,જેનાથી ફલન અટકે છે.
પ્રેરિત ગર્ભપાત એ ગર્ભાવસ્થા સમાપ્ત કરવા માટેની તબીબી પ્રક્રિયા છે,તે જન્મનિયંત્રણની પ્રાથમિક પદ્ધતિ નથી.
વંધ્યીકરણની સરખામણીમાં સંવનન અંતરાલ અને નિરોધ જેવી પદ્ધતિઓમાં નિષ્ફળતાનો દર વધુ હોય છે.

(D) ટ્યુબેક્ટોમી એ સ્ત્રીઓ માટેની એક શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવતી વંધ્યીકરણ પદ્ધતિ છે. આ પદ્ધતિમાં,ઉદરમાં નાનો ચીરો મૂકીને અથવા યોનિમાર્ગ દ્વારા અંડવાહિનીનો એક નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા તેને બાંધી દેવામાં આવે છે. આનાથી અંડકોષનું વહન અટકી જાય છે,જેના પરિણામે શુક્રકોષ અને અંડકોષનું મિલન અટકે છે,જેને ફલન કહેવામાં આવે છે. તેથી,ટ્યુબેક્ટોમીનો મુખ્ય હેતુ ફલનને અટકાવવાનો છે.

(A) ટ્યુબેક્ટોમી એ સ્ત્રીઓમાં કરવામાં આવતી સર્જિકલ વંધ્યીકરણની પદ્ધતિ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,અંડકોષનું શુક્રકોષ દ્વારા ફલન અટકાવવા માટે ફેલોપિયન નલિકાનો નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા તેને બાંધી દેવામાં આવે છે.
આ ગર્ભનિરોધકની કાયમી પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનાથી વિપરીત,પુરુષોમાં કરવામાં આવતી સર્જિકલ વંધ્યીકરણની પદ્ધતિને વાસેક્ટોમી કહેવામાં આવે છે.

(A) સામયિક સંયમ (Periodic abstinence) એ ગર્ભનિરોધકની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે જેમાં દંપતી ઋતુચક્રના $10$ થી $17$મા દિવસ દરમિયાન સંવનન કરવાનું ટાળે છે,કારણ કે આ સમયગાળા દરમિયાન અંડપાત (ovulation) થવાની શક્યતા હોય છે.
આ સમયગાળાને 'ફળદ્રુપ ગાળો' (fertile period) કહેવામાં આવે છે કારણ કે આ દિવસોમાં ગર્ભધારણની શક્યતા ખૂબ વધારે હોય છે.
તેથી,આ સમય દરમિયાન સંવનનથી દૂર રહેવાથી ગર્ભધારણ અટકાવી શકાય છે.

(C) વાસેકટોમી એ પુરુષોમાં ગર્ભનિરોધનની એક કાયમી શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,અંડકોષની કોથળી પર નાનો ચીરો મૂકીને શુક્રવાહિની $(vas \ deferens)$ નો નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા તેને બાંધી દેવામાં આવે છે.
આનાથી શુક્રપિંડમાંથી મૂત્રજનનમાર્ગ સુધી શુક્રકોષોનું વહન અટકી જાય છે.
તેથી,તે મૂત્રજનનમાર્ગમાં શુક્રકોષોના પ્રવેશને અટકાવે છે,જ્યારે શુક્રપિંડમાં શુક્રકોષોનું નિર્માણ અને સહાયક ગ્રંથિઓ દ્વારા વીર્યનું નિર્માણ સામાન્ય રીતે ચાલુ રહે છે.

(A) વાસેકટોમી એ પુરુષોમાં ગર્ભનિરોધકની એક શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિ છે. આ પ્રક્રિયામાં,વૃષણકોથળી પર નાનો કાપ મૂકીને $vas \ deferens$ (શુક્રવાહિની) નો નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા તેને બાંધી દેવામાં આવે છે. આનાથી શુક્રપિંડમાંથી શુક્રકોષોનું વહન મૂત્રમાર્ગ સુધી થતું અટકે છે,જેના પરિણામે ફલન અટકે છે.

(A) વંધ્યીકરણ (શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિઓ) એ ગર્ભનિરોધકની અંતિમ પદ્ધતિ છે. તે ગર્ભાવસ્થાને રોકવામાં અત્યંત અસરકારક છે કારણ કે તે જનનકોષોના વહનને અટકાવે છે (પુરુષોમાં વાસેક્ટોમી અને સ્ત્રીઓમાં ટ્યુબેક્ટોમી). જો કે,આ પ્રક્રિયાઓની પુન:સ્થાપિતતા (reversibility) ખૂબ જ નબળી છે,જે તેને જન્મનિયંત્રણની કાયમી પદ્ધતિઓ બનાવે છે.

(D) દુગ્ધસ્ત્રવણ એમેનોરિયા એ ગર્ભનિરોધનની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે,જે આ હકીકત પર આધારિત છે કે પ્રસૂતિ પછીના તીવ્ર સ્તનપાનના સમયગાળા દરમિયાન અંડપાત (ovulation) અને માસિક ચક્ર થતું નથી.
આ પદ્ધતિ પ્રસૂતિ પછીના મહત્તમ $6$ મહિનાના સમયગાળા સુધી જ અત્યંત અસરકારક રહે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) ગર્ભનિરોધનની કુદરતી પદ્ધતિઓ,જેવી કે સામયિક સંયમ,બાહ્ય સ્ખલન (coitus interruptus) અને દૂધસ્ત્રાવ દરમિયાન ગર્ભધારણ ન થવું (lactational amenorrhea),તે વર્તણૂકીય ફેરફારો અથવા શારીરિક સમયગાળા પર આધારિત છે.
અન્ય ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિઓની તુલનામાં આ પદ્ધતિઓનો નિષ્ફળ જવાનો દર ખૂબ ઊંચો છે,કારણ કે તેમાં કડક પાલનની જરૂર હોય છે અને તે માનવીય ભૂલ અથવા માસિક ચક્રની ગણતરીમાં ભૂલ થવાની સંભાવના ધરાવે છે.

(B) $Saheli$ એ ભારતની લખનૌ સ્થિત સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(CDRI)$ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ સ્ત્રીઓ માટેનું નવું મુખ દ્વારા લેવાતું ગર્ભનિરોધક છે.
તેમાં $Centchroman$ નામનું નોન-સ્ટેરોઈડલ તત્વ હોય છે.
તે 'અઠવાડિયામાં એક વાર' લેવાની ગોળી છે,જેની આડઅસરો ખૂબ ઓછી છે અને ગર્ભનિરોધક મૂલ્ય ઊંચું છે.
તેથી,તે સ્ટેરોઈડલ બનાવટ છે તેવું વિધાન અયોગ્ય છે.

(A) ઇન્ટ્રા યુટેરાઇન ડિવાઇસ (IUDs) એ ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિઓ છે જે ડોકટરો અથવા નિષ્ણાત નર્સ દ્વારા ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
તેમને બિન-દવાયુક્ત IUDs (દા.ત.,લિપ્સ લૂપ),કોપર-મુક્ત કરતા IUDs (દા.ત.,CuT,Cu7,મલ્ટીલોડ $375$),અને હોર્મોન-મુક્ત કરતા IUDs (દા.ત.,પ્રોજેસ્ટાસર્ટ,$LNG$-$20$) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
પ્રોજેસ્ટોજેન્સ એ ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ અથવા ઇમ્પ્લાન્ટ્સમાં વપરાતા હોર્મોન્સનો એક પ્રકાર છે,પરંતુ તે પોતે $IUD$ તરીકે વર્ગીકૃત નથી.
તેથી,પ્રોજેસ્ટોજેન્સ એ સાચો જવાબ છે.

(C) ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવતા સાધનો $(IUDs)$ વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા કાર્ય કરે છે:
$1$. વિધાન $(a)$ ખોટું છે કારણ કે $IUDs$ વાસ્તવમાં ગર્ભાશયની અંદર શુક્રકોષોના કોષભક્ષણ (phagocytosis) માં વધારો કરે છે.
$2$. વિધાન $(b)$ સાચું છે; કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ (જેમ કે $CuT$) માંથી મુક્ત થતા કોપર આયનો શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને ઘટાડે છે.
$3$. વિધાન $(c)$ ખોટું છે કારણ કે $IUDs$ ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે,જેથી તેમનો પ્રવેશ અટકે છે.
$4$. વિધાન $(d)$ સાચું છે; કોપર આયનો શુક્રકોષોની ફલન ક્ષમતાને દબાવે છે.
$5$. વિધાન $(e)$ ખોટું છે કારણ કે $IUDs$ ડોકટરો અથવા નિષ્ણાત નર્સ દ્વારા ગર્ભાશયની પોલાણમાં દાખલ કરવામાં આવે છે અને તેમાં કોઈ શસ્ત્રક્રિયાની જરૂર પડતી નથી.
તેથી,વિધાન $(b)$ અને $(d)$ સાચા છે.

(C) સાચો જવાબ વિકલ્પ $C$ છે કારણ કે:
$1$. વોલ્ટ્સ એ ગર્ભનિરોધકની અવરોધક પદ્ધતિ છે જે રબરની બનેલી હોય છે,જેને સંવનન દરમિયાન ગ્રીવાને ઢાંકવા માટે સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
$2$. સમયાંતરે સંયમ એ ગર્ભનિરોધકની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે જેમાં યુગલો ફળદ્રુપ સમયગાળા દરમિયાન સંવનન કરવાનું ટાળે છે.
$3$. દૂધસ્ત્રાવ એમેનોરિયા એ ગર્ભનિરોધકની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે જે આ હકીકત પર આધારિત છે કે પ્રસૂતિ પછીના તીવ્ર દૂધસ્ત્રાવના સમયગાળા દરમિયાન અંડપાત અને તેથી માસિક ચક્ર થતું નથી.
$4$. સંવનન અંતરાય એ ગર્ભનિરોધકની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે જેમાં પુરુષ સાથી વીર્યસેચન ટાળવા માટે સ્ખલન પહેલાં જ તેના શિશ્નને યોનિમાંથી બહાર કાઢી લે છે.

(C) સાચો જવાબ વિકલ્પ $C$ છે કારણ કે:
- લિપ્સ લૂપ એ બિન-ઔષધીય $IUD$ છે $(A-III)$.
- મલ્ટીલોડ $375$ એ કોપર મુક્ત કરતું $IUD$ છે $(B-I)$.
- $LNG-20$ એ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતું $IUD$ છે $(C-IV)$.
- પ્રોજેસ્ટોજેન્સનો ઉપયોગ ઇમ્પ્લાન્ટ્સ તરીકે થાય છે $(D-II)$.

(C) વાસેક્ટોમી એ પુરુષોમાં કરવામાં આવતી ગર્ભનિરોધકની શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિ છે,જેમાં શુક્રકોષોના વહન ને રોકવા માટે શુક્રવાહિનીનો એક નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા બાંધી દેવામાં આવે છે.
પ્રોજેસ્ટેરોન,પ્રોજેસ્ટોજન-એસ્ટ્રોજનનું મિશ્રણ અને વોલ્ટ્સ એ સ્ત્રી ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિઓ છે.
પ્રોજેસ્ટેરોન અને પ્રોજેસ્ટોજન-એસ્ટ્રોજનનું મિશ્રણ અંડપાત અટકાવવા માટે મુખ દ્વારા લેવાતી ગોળીઓ અથવા ઇન્જેક્શનમાં વપરાય છે.
વોલ્ટ્સ એ સ્ત્રીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી અવરોધક પદ્ધતિ છે જે શુક્રકોષોને ગર્ભાશયમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે.

(A) ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો (IUDs) એ ક્લિનિકલ સાધનો છે જે ગર્ભાવસ્થાને રોકવા માટે ડોકટરો અથવા નિષ્ણાત નર્સ દ્વારા ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
આપેલ યાદીમાંથી,IUDs નીચે મુજબ છે:
$1$. લિપ્સ લૂપ
$2$. મલ્ટીલોડ $375$
$3$. Cu-$T$
$4$. $LNG$-$20$
કોન્ડોમ,ડાયાફ્રામ,સર્વાઇકલ કેપ અને વોલ્ટ્સ એ અવરોધક પદ્ધતિઓ છે,IUDs નથી.
તેથી,કુલ $4$ સાધનો IUDs છે.

(B) ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો $(\text{IUDs})$ એ ગર્ભનિરોધકની અસરકારક પદ્ધતિઓ છે. તેને ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. બિન-ઔષધીય $\text{IUDs}$: ઉદાહરણ તરીકે લિપ્સ લૂપ.
$2$. કોપર મુક્ત કરતા $\text{IUDs}$: આ સાધનો કોપર આયનો મુક્ત કરે છે જે શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને અવરોધે છે. ઉદાહરણોમાં $\text{CuT}$,$\text{Cu7}$ અને મલ્ટીલોડ $375$ નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. હોર્મોન મુક્ત કરતા $\text{IUDs}$: આ સાધનો ગર્ભાશયને ગર્ભધારણ માટે અયોગ્ય બનાવે છે અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે. ઉદાહરણોમાં પ્રોજેસ્ટાસર્ટ અને $\text{LNG}-20$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,મલ્ટીલોડ $375$ એ કોપર મુક્ત કરતું $\text{IUD}$ છે.

(D) કટોકટીના ગર્ભનિરોધક (emergency contraception) એવી પદ્ધતિઓનો સંદર્ભ આપે છે જે અસુરક્ષિત જાતીય સંબંધો પછી અથવા ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિની નિષ્ફળતા પછી ગર્ભાવસ્થાને અટકાવી શકે છે.
અનવોન્ટેડ-$72$ એ એક જાણીતી ઇમરજન્સી ગર્ભનિરોધક ગોળી છે જેમાં લેવોનોર્જેસ્ટ્રેલ (levonorgestrel) નામનું હોર્મોન હોય છે.
તે અસુરક્ષિત જાતીય સંબંધના $72$ કલાકની અંદર લેવામાં આવે તો સૌથી વધુ અસરકારક રહે છે.
ડાયાફ્રામ એ અવરોધક પદ્ધતિઓ છે જેનો ઉપયોગ જાતીય સંબંધ દરમિયાન થાય છે,કટોકટી માટે નહીં.
દૈનિક ગોળીઓ (જેમ કે સંયુક્ત મૌખિક ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ) નિયમિત,દૈનિક ગર્ભનિરોધક માટે વપરાય છે.
સહેલી એ અઠવાડિયામાં એકવાર લેવાની બિન-સ્ટીરોઇડલ મૌખિક ગર્ભનિરોધક ગોળી છે.

(B) અંતઃગર્ભાશયી સાધનો (IUDs) જે અંતઃસ્ત્રાવો મુક્ત કરે છે,જેમ કે $LNG-20$ અને પ્રોજેસ્ટાસર્ટ,ગર્ભાશયને ગર્ભસ્થાપન માટે અયોગ્ય બનાવીને અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવીને કાર્ય કરે છે.
$LNG-20$ એ લેવોનોર્જેસ્ટ્રેલ મુક્ત કરતું અંતઃગર્ભાશયી સાધન છે જે સ્થાનિક રીતે અંતઃસ્ત્રાવો મુક્ત કરે છે,જે ગર્ભાશયના વાતાવરણમાં ફેરફાર કરે છે અને ગ્રીવાના શ્લેષ્મને ઘટ્ટ બનાવે છે,જેનાથી શુક્રકોષોનો પ્રવેશ અને ગર્ભસ્થાપન અટકે છે.

(A) Saheli એ લખનૌ,ભારત ખાતે આવેલી $CDRI$ (સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી બિન-સ્ટીરોઈડલ ગર્ભનિરોધક ગોળી છે.
તે અઠવાડિયામાં એકવાર લેવામાં આવે છે,જે તેને દૈનિક ગર્ભનિરોધક ગોળીઓથી અલગ પાડે છે.
તેની આડઅસરો ખૂબ ઓછી છે અને તે ઉચ્ચ ગર્ભનિરોધક મૂલ્ય ધરાવે છે.
તેથી,'સ્ટીરોઈડલ તૈયારી ધરાવે છે' તે વિધાન ખોટું છે અને તે અસંગત છે.

(B) અવરોધક પદ્ધતિઓ એવા ગર્ભનિરોધકો છે જે શુક્રકોષને અંડકોષ સુધી પહોંચતા ભૌતિક રીતે અટકાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી:
$1$. $IUD$ (ઇન્ટ્રા-યુટેરાઇન ડિવાઇસ) એ ક્લિનિકલ પદ્ધતિ છે.
$2$. કોન્ડોમ એ અવરોધક પદ્ધતિ છે.
$3$. ગોળીઓ એ અંતઃસ્ત્રાવી/રાસાયણિક પદ્ધતિ છે.
$4$. ડાયાફ્રામ એ અવરોધક પદ્ધતિ છે.
$5$. સર્વાઇકલ કેપ્સ એ અવરોધક પદ્ધતિ છે.
$6$. વોલ્ટ્સ એ અવરોધક પદ્ધતિ છે.
$7$. વંધ્યીકરણ એ શસ્ત્રક્રિયાની પદ્ધતિ છે.
તેથી,અવરોધક પદ્ધતિઓ છે: કોન્ડોમ,ડાયાફ્રામ,સર્વાઇકલ કેપ્સ અને વોલ્ટ્સ.
કુલ સંખ્યા $4$ છે.

(B) અવરોધક પદ્ધતિઓ (Barrier methods) શુક્રકોષ અને અંડકોષને ભૌતિક રીતે મળતા અટકાવવા માટે બનાવવામાં આવી છે.
કોન્ડોમ એ એક પ્રકારની અવરોધક પદ્ધતિ છે જે પાતળા રબર અથવા લેટેક્સના આવરણની બનેલી હોય છે,જે પુરુષમાં શિશ્નને ઢાંકે છે અથવા સ્ત્રીમાં યોનિમાર્ગમાં વીર્યના નિકાલને રોકવા માટે વપરાય છે.
$IUD$ (ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો) ગર્ભાશયની અંદર શુક્રકોષોના ભક્ષણ (phagocytosis) માં વધારો કરીને અથવા શુક્રકોષોની ગતિશીલતાને દબાવવા માટે કોપર આયનો મુક્ત કરીને કાર્ય કરે છે.
આવર્તિત સંયમમાં માસિક ચક્રના $10$ થી $17$ દિવસ દરમિયાન સંભોગ ટાળવાનો સમાવેશ થાય છે,જ્યારે અંડપાતની અપેક્ષા હોય છે.
ગોળીઓમાં એવા હોર્મોન્સ હોય છે જે અંડપાતને અટકાવે છે અથવા શુક્રકોષોના પ્રવેશને રોકવા માટે સર્વાઇકલ મ્યુકસની ગુણવત્તામાં ફેરફાર કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ કોન્ડોમ છે.

(C) ડાયાફ્રામ એ ગર્ભનિરોધકની એક અવરોધક પદ્ધતિ છે.
તે રબરનું ગુંબજ આકારનું સાધન છે જે સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં દાખલ કરીને ગ્રીવાને ઢાંકવા માટે વપરાય છે.
ગ્રીવાને ઢાંકીને,તે શુક્રકોષોને ગર્ભાશયમાં પ્રવેશતા ભૌતિક રીતે અટકાવે છે,જેનાથી ફલન અટકે છે.
દૂધસ્ત્રાવ દરમિયાન ગેરહાજર ઋતુચક્ર એ સ્તનપાન દરમિયાન માસિક ધર્મના અભાવ પર આધારિત એક કુદરતી પદ્ધતિ છે.
$IUD$ (ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો) એ ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવતા સાધનો છે જે શુક્રકોષોના ભક્ષણ (phagocytosis) માં વધારો કરે છે અથવા અંતઃસ્ત્રાવો મુક્ત કરે છે.
ટ્યુબેક્ટોમી એ સ્ત્રીઓમાં કરવામાં આવતી શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા વંધ્યીકરણની પદ્ધતિ છે જેમાં અંડવાહિનીઓને બંધ કરવામાં આવે છે અથવા કાપવામાં આવે છે.

(D) આ આકૃતિ ટ્યુબેક્ટોમી (Tubectomy) દર્શાવે છે,જે સ્ત્રીઓમાં વંધ્યીકરણની એક શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિ છે.
$1$. આ ગર્ભનિરોધકની કાયમી પદ્ધતિ છે,જેનો અર્થ છે કે તે અપરિવર્તનીય (irreversible) હોવાનો હેતુ ધરાવે છે.
$2$. તે ફેલોપિયન નળીઓને બ્લોક કરીને ગર્ભધારણને રોકવામાં અત્યંત અસરકારક છે.
$3$. કારણ કે તે કાયમી રહેવા માટે રચાયેલ શસ્ત્રક્રિયા છે,તેની પ્રતિવર્તીતા (reversibility) ખૂબ જ ઓછી છે,ઉચ્ચ નથી.
તેથી,ખોટું વિધાન એ છે કે તેની પ્રતિવર્તીતા ઉચ્ચ છે.