Mix Examples-Reproductive Health Questions in Gujarati

(D) માનવ વસ્તીની આનુવંશિક ગુણવત્તા સુધારવાની વિભાવનાને યુજેનિક્સ (Eugenics) કહેવામાં આવે છે.
$(d)$ જે ખામીયુક્ત અથવા અનિચ્છનીય વ્યક્તિઓ આનુવંશિક ખામીઓ કે રોગો (જેમ કે હિમોફિલિયા,વર્ણાંધતા,મૃગી અથવા બૌદ્ધિક અક્ષમતા) ધરાવે છે,તેમને પ્રજનન કરવાની મંજૂરી આપવી જોઈએ નહીં.
હાનિકારક પ્રભાવી જનીનો ધરાવતી વ્યક્તિઓને પ્રજનન કરતા અટકાવીને,આ અનિચ્છનીય જનીનોને માનવ વસ્તીના જનીન ભંડાર (gene pool) માંથી ક્રમશઃ દૂર કરી શકાય છે,જેનાથી એકંદરે આનુવંશિક ગુણવત્તામાં સુધારો થાય છે.

(A) ભારતમાં,સરકાર કાયદેસર અને નૈતિક માધ્યમો દ્વારા પ્રજનન સ્વાસ્થ્ય અને વસ્તી સ્થિરીકરણને પ્રોત્સાહન આપે છે.
$A$. સગર્ભા માતાને તેના મૂળભૂત અધિકારોથી વંચિત રાખવી એ માનવ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે અને તે વસ્તી નિયંત્રણ માટે કાયદેસરની પદ્ધતિ નથી.
$B$. ગર્ભપાતની તબીબી સમાપ્તિ $(MTP)$ એ $MTP$ અધિનિયમ,$1971$ હેઠળ ચોક્કસ તબીબી અથવા સામાજિક કારણોસર ભારતમાં એક કાયદેસરની પ્રક્રિયા છે.
$C$. ગર્ભનિરોધકનો ઉપયોગ એ જન્મ નિયંત્રણ અને પરિવાર નિયોજન માટે વ્યાપકપણે સ્વીકૃત અને પ્રોત્સાહિત પદ્ધતિ છે.
$D$. જોકે લગ્નની કાયદેસરની ઉંમર નક્કી કરવામાં આવી છે,પરંતુ લગ્ન પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવો એ ભારતમાં જન્મદર ઘટાડવા માટેની કોઈ કાયદેસર કે વ્યવહારુ નીતિ નથી.

(D) એમ્નિયોસેન્ટેસિસ એ એક પ્રિનેટલ (જન્મ પૂર્વેની) નિદાન પદ્ધતિ છે,જેમાં ગર્ભની આસપાસ રહેલા એમ્નિયોટિક પ્રવાહીને બહાર કાઢવામાં આવે છે.
આ પ્રવાહીમાં ગર્ભના કોષો (જેમ કે ત્વચાના કોષો અથવા મૂત્રમાર્ગના કોષો) હોય છે જે વિકસતા ગર્ભ દ્વારા મુક્ત કરવામાં આવે છે.
આ કોષોને પ્રયોગશાળામાં સંવર્ધિત કરીને વિવિધ નિદાન પરીક્ષણો કરી શકાય છે.
$1$. $Karyotype$ (કેરિયોટાઇપ): ડાઉન સિન્ડ્રોમ અથવા ટર્નર સિન્ડ્રોમ જેવી રંગસૂત્રીય ખામીઓને શોધવા માટે વપરાય છે.
$2$. $Enzyme$ $production$ (ઉત્સેચક ઉત્પાદન): ઉત્સેચકની ઉણપને કારણે થતા ચયાપચયના રોગોને શોધવા માટે વપરાય છે.
$3$. $DNA$ $analysis$ ($DNA$ વિશ્લેષણ): આણ્વિક સ્તરે આનુવંશિક વિકૃતિઓ અથવા મ્યુટેશન શોધવા માટે વપરાય છે.
તેથી,આ તમામ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ ગર્ભના વિવિધ રોગોને શોધવા માટે થાય છે.

(D) ગર્ભપાત અથવા કસુવાવડ વિવિધ ચેપી કારકો દ્વારા થઈ શકે છે.
$1$. વાઇરસ જેવા કે રૂબેલા,સાયટોમેગાલોવાઇરસ અને હર્પીસ સિમ્પ્લેક્સ ગર્ભને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અથવા ગર્ભપાતનું કારણ બની શકે છે.
$2$. બેક્ટેરિયા જેવા કે લિસ્ટેરિયા મોનોસાઇટોજીન્સ અને ટ્રેપોનેમા પેલિડમ ગર્ભાવસ્થામાં જટિલતાઓ અને ગર્ભપાત માટે જવાબદાર છે.
$3$. માયકોપ્લાઝમા પ્રજાતિઓ (દા.ત.,માયકોપ્લાઝમા હોમિનિસ) પણ ગર્ભાવસ્થામાં ગંભીર પરિણામો અને સ્વયંભૂ ગર્ભપાત સાથે સંકળાયેલ છે.
આમ,આપેલ તમામ વિકલ્પો $(A, B, C)$ ગર્ભપાત માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે.

(A) સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(CDRI)$ એ ભારતની એક અગ્રણી દવા સંશોધન સંસ્થા છે.
તે ઉત્તર પ્રદેશના લખનૌમાં આવેલી છે.
આ સંસ્થા પ્રજનન સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રે તેના મહત્વપૂર્ણ યોગદાન માટે જાણીતી છે,જેમાં નોન-સ્ટીરોઈડલ ઓરલ કોન્ટ્રાસેપ્ટિવ પિલ (ગર્ભનિરોધક ગોળી) 'સહેલી'નો વિકાસ પણ સામેલ છે.

(B) : એમ્નિયોસેન્ટેસિસ એ ગર્ભના વિકાસ દરમિયાન તેની આસપાસ રહેલા એમ્નિયોટિક પ્રવાહીમાં રહેલા રંગસૂત્રોની ભાતને આધારે ગર્ભની જાતિ અને આનુવંશિક વિકૃતિઓ જાણવા માટેની એક પૂર્વ-નિદાન પદ્ધતિ છે.
તેનો ઉપયોગ ગર્ભની જાતિ નક્કી કરવા,રંગસૂત્રોની સંખ્યામાં રહેલી અસાધારણતા (જેમ કે ડાઉન સિન્ડ્રોમ) ઓળખવા અને અમુક જૈવ-રાસાયણિક કે ઉત્સેચકીય ખામીઓ શોધવા માટે થઈ શકે છે.
તે સામાન્ય રીતે ત્યારે કરવામાં આવે છે જ્યારે સ્ત્રી $14-16$ અઠવાડિયાની ગર્ભવતી હોય.
તાળવામાં ચીરો (cleft palate) એ એક શારીરિક ખામી છે જે સામાન્ય રીતે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ દ્વારા શોધી શકાય છે,એમ્નિયોસેન્ટેસિસ દ્વારા નહીં.

(A) વિધાન $(1)$ સાચું છે: ગર્ભનું તબીબી સમાપન $(MTP)$ પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા (ગર્ભાવસ્થાના $12$ અઠવાડિયા સુધી) દરમિયાન પ્રમાણમાં સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે.
વિધાન $(2)$ ખોટું છે: લેક્ટેશનલ એમેનોરિયા (સ્તનપાન દરમિયાન ગર્ભધારણ ન થવું) માત્ર પ્રસૂતિ પછીના $6$ મહિના સુધી જ અસરકારક છે,બે વર્ષ સુધી નહીં.
વિધાન $(3)$ સાચું છે: કોપર $T$ જેવા ઇન્ટ્રા-યુટેરિન ડિવાઇસ (IUDs) અત્યંત અસરકારક ગર્ભનિરોધક છે જે શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને દબાવે છે.
વિધાન $(4)$ ખોટું છે: ઇમરજન્સી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ સામાન્ય રીતે અસુરક્ષિત સંભોગના $72$ કલાક (એક અઠવાડિયું નહીં) ની અંદર લેવામાં આવે તો જ અસરકારક રહે છે.
તેથી,વિધાન $(1)$ અને $(3)$ સાચા છે.

(C) સાચી જોડ $A-(iii), B-(i), C-(iv), D-(ii)$ છે.
$(A)$ ગર્ભનિરોધક ગોળી: આ ગોળીઓમાં પ્રોજેસ્ટોજેન્સ અથવા પ્રોજેસ્ટોજેન-ઈસ્ટ્રોજનનું મિશ્રણ હોય છે,જે અંડપાત (ovulation) અટકાવે છે.
$(B)$ કોન્ડોમ: આ ભૌતિક અવરોધ છે જે શુક્રકોષોને ગ્રીવા (cervix) સુધી પહોંચતા અટકાવે છે.
$(C)$ વાસેક્ટોમી: આ પુરુષોમાં કરવામાં આવતી શસ્ત્રક્રિયા છે જેમાં શુક્રવાહિનીને કાપીને બાંધવામાં આવે છે,જેથી વીર્યમાં શુક્રકોષો હોતા નથી.
$(D)$ કોપર $T$: આ એક ગર્ભાશયમાં મૂકવાનું સાધન $(IUD)$ છે જે કોપર આયનો મુક્ત કરે છે,જે શુક્રકોષોની ગતિશીલતા ઘટાડે છે અને ગર્ભાશયમાં ગર્ભસ્થાપન અટકાવે છે.

(C) $1$. કોપર મુક્ત કરતા IUDs માં CuT,Cu7 અને Multiload $375$ નો સમાવેશ થાય છે,જ્યારે $LNG$-$20$ એ હોર્મોન મુક્ત કરતું $IUD$ છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
$2$. ડાયાફ્રામ એ અવરોધક પદ્ધતિઓ છે,IUDs નથી. તેથી,વિકલ્પ $B$ ખોટો છે.
$3$. લેક્ટેશનલ એમેનોરિયા (દુગ્ધસ્ત્રાવ એમેનોરિયા) એટલે પ્રસૂતિ પછીના સમયગાળામાં જ્યારે સ્તનપાન કરાવતી માતામાં માસિક ચક્રની ગેરહાજરી હોય છે. આ ગર્ભનિરોધકની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
$4$. કોલોસ્ટ્રમ એ સ્તનપાનના શરૂઆતના થોડા દિવસો દરમિયાન ઉત્પન્ન થતું પીળાશ પડતું પ્રવાહી છે,જે એન્ટિબોડીઝ (ખાસ કરીને $IgA$) થી ભરપૂર હોય છે,એન્ટિજેન્સથી નહીં. તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટો છે.

(B) ગર્ભનિરોધક ગોળીઓમાં અંતઃસ્ત્રાવો હોય છે જે અંડપાત અને ગર્ભસ્થાપનને અવરોધે છે,આમ ગર્ભાવસ્થા અટકાવે છે. તેથી,$a-2$.
$(b)$ કોન્ડોમ અવરોધક તરીકે કાર્ય કરે છે જે સ્ખલિત વીર્યને સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે. તેથી,$b-1$.
$(c)$ વંધ્યીકરણ (જેમ કે નસબંધી) એ શસ્ત્રક્રિયાની પદ્ધતિ છે જે જનનકોષોના વહનને અવરોધે છે. તેથી,$c-4$.
$(d)$ IUDs (ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો) ગર્ભાશયની અંદર શુક્રકોષોના ભક્ષણ (phagocytosis) માં વધારો કરીને કાર્ય કરે છે. તેથી,$d-3$.
તેથી,સાચી જોડ $a-2, b-1, c-4, d-3$ છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ કોપર મુક્ત કરતા $IUD$ માં $CuT$,$Cu7$ અને $Multiload-375$ નો સમાવેશ થાય છે. તેથી,$(a-4)$.
$(b)$ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતા $IUD$ માં $Progestasert$ અને $LNG-20$ નો સમાવેશ થાય છે. તેથી,$(b-3)$.
$(c)$ ગોળીઓ એ મુખ દ્વારા લેવાતા ગર્ભનિરોધકો છે,અને 'સહેલી' એ અઠવાડિયામાં એકવાર લેવાતી નોન-સ્ટીરોઈડલ ગોળી છે. તેથી,$(c-2)$.
$(d)$ ઉલ્વજળ કસોટી (એમ્નિયોસેન્ટેસિસ) નો ઉપયોગ ગર્ભમાં રંગસૂત્રીય ખામીઓના નિદાન માટે થાય છે. તેથી,$(d-1)$.
આમ,સાચો ક્રમ $a-4, b-3, c-2, d-1$ છે.

(A) વિધાન $(1)$ સાચું છે: $MTP$ પ્રથમ ટ્રાઇમેસ્ટર (ગર્ભાવસ્થાના $12$ અઠવાડિયા સુધી) દરમિયાન પ્રમાણમાં સલામત છે.
વિધાન $(2)$ ખોટું છે: લેક્ટેશનલ એમનોરિયા માત્ર પ્રસૂતિ પછીના $6$ મહિના સુધી જ અસરકારક છે,$2$ વર્ષ સુધી નહીં.
વિધાન $(3)$ સાચું છે: કોપર-$T$ જેવા $IUDs$ અત્યંત અસરકારક અને વ્યાપકપણે વપરાતા ગર્ભનિરોધક છે.
વિધાન $(4)$ ખોટું છે: ગર્ભધારણ અટકાવવા માટે ઇમરજન્સી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ અસુરક્ષિત સમાગમના $72$ કલાકની અંદર લેવી જરૂરી છે,એક અઠવાડિયા સુધી નહીં.
તેથી,વિધાન $(1)$ અને $(3)$ સાચા છે.

(A) સાચું. ગર્ભપાત આપમેળે પણ થઈ શકે છે,જેને ઘણીવાર કસુવાવડ (miscarriage) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે વિવિધ જૈવિક કારણોસર થઈ શકે છે.
$(b)$ ખોટું. વંધ્યત્વ એટલે અસુરક્ષિત જાતીય સંબંધો હોવા છતાં દંપતી બાળક પેદા કરવામાં અસમર્થ હોય. તે પુરુષ,સ્ત્રી અથવા બંને સાથીઓમાં રહેલી ખામીઓને કારણે હોઈ શકે છે.
$(c)$ ખોટું. લેક્ટેશનલ એમનોરિયા (સ્તનપાન દરમિયાન ઋતુચક્રનો અભાવ) એ ગર્ભનિરોધકની કુદરતી પદ્ધતિ છે,પરંતુ તે પ્રસૂતિ પછીના છ મહિના સુધી જ અસરકારક રહે છે,જો માતા સંપૂર્ણ સ્તનપાન કરાવતી હોય તો જ.
$(d)$ સાચું. જાતીય શિક્ષણ આપવું અને પ્રજનન સ્વાસ્થ્ય,જાતીય સંક્રમિત રોગો (STIs) અને ગર્ભનિરોધક વિશે જાગૃતિ લાવવી એ વસ્તીના પ્રજનન સ્વાસ્થ્યને સુધારવા માટેની આવશ્યક વ્યૂહરચના છે.

$(a)$ ગર્ભનિરોધનની શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિઓ જનનકોષોના નિર્માણને અટકાવે છે.
સુધારો: ગર્ભનિરોધનની શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિઓ જનનકોષોના વહનને અટકાવે છે, તેમના નિર્માણને નહીં.
$(b)$ તમામ જાતીય સંક્રમિત રોગો સંપૂર્ણપણે સાધ્ય છે.
સુધારો: કેટલાક જાતીય સંક્રમિત રોગો જો વહેલા નિદાન થાય અને યોગ્ય સારવાર મળે તો સાધ્ય છે, પરંતુ $AIDS$, $Genital \text{ } Herpes$ અને $Hepatitis-B$ જેવા રોગો સંપૂર્ણપણે સાધ્ય નથી.
$(c)$ મુખ દ્વારા લેવાતી ગોળીઓ ગ્રામીણ મહિલાઓમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય ગર્ભનિરોધક છે.
સુધારો: મુખ દ્વારા લેવાતી ગોળીઓ વધુ જાગૃતિ અને સુલભતાને કારણે શહેરી મહિલાઓમાં વધુ લોકપ્રિય છે.
$(d)$ $E.T.$ પદ્ધતિઓમાં, ભ્રૂણને હંમેશા ગર્ભાશયમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
સુધારો: $E.T.$ (ભ્રૂણ સ્થાનાંતરણ) પદ્ધતિઓમાં, $8$ કોષીય અવસ્થા સુધીના ભ્રૂણને ફેલોપિયન નલિકામાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે $(ZIFT)$, જ્યારે $8$ થી વધુ કોષો ધરાવતા ભ્રૂણને ગર્ભાશયમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે $(IUT)$.

(N/A) $(1)$ $\text{GIFT}$: $\text{Gamete Intra Fallopian Transfer}$ (ગેમેટ ઇન્ટ્રા ફેલોપિયન ટ્રાન્સફર)
$(2)$ $\text{IUDs}$: $\text{Intra Uterine Devices}$ (ઇન્ટ્રા યુટેરાઇન ડિવાઇસીસ)
$(3)$ $\text{STD}$: $\text{Sexually Transmitted Diseases}$ (જાતીય સંક્રમિત રોગો)
$(4)$ $\text{ART}$: $\text{Assisted Reproductive Technology}$ (આસિસ્ટેડ રિપ્રોડક્ટિવ ટેકનોલોજી)
$(5)$ $\text{ZIFT}$: $\text{Zygote Intra Fallopian Transfer}$ (ઝાયગોટ ઇન્ટ્રા ફેલોપિયન ટ્રાન્સફર)

(D) $WHO$ (વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા) $HIV$ ચેપના ફેલાવાને રોકવા માટે ઘણા કાર્યક્રમોનું આયોજન કરે છે.
આ કાર્યક્રમોમાં મુખ્યત્વે નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. બ્લડ બેંકોમાં રક્તને $HIV$ મુક્ત રાખવું.
$2$. જાહેર અને ખાનગી હોસ્પિટલોમાં ડિસ્પોઝેબલ સોય અને સિરીંજનો ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવો.
$3$. કોન્ડોમનું મફત વિતરણ કરવું.
$4$. નશીલા પદાર્થોના દુરુપયોગ પર નિયંત્રણ રાખવું.
$5$. સુરક્ષિત જાતીય સંબંધોની હિમાયત કરવી.
$6$. $HIV$ માટે સંવેદનશીલ વસ્તીમાં સમયાંતરે નિયમિત તપાસ કરાવવી.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો $WHO$ દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંનો ભાગ છે.

(D) કુટુંબ નિયોજન એ પદ્ધતિઓનો સમૂહ છે જે વ્યક્તિઓ અથવા દંપતીઓને ચોક્કસ ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરે છે. તેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. અનિચ્છનીય ગર્ભાવસ્થા ટાળવી.
$2$. ક્રમિક ગર્ભાવસ્થા વચ્ચે યોગ્ય અંતર જાળવવું.
$3$. કુટુંબમાં બાળકોની સંખ્યા મર્યાદિત રાખવી.
આપેલા તમામ વિકલ્પો ($A$,$B$,અને $C$) કુટુંબ નિયોજનના માન્ય ઉદ્દેશ્યો હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) બાર બોડી એ માદા સસ્તન પ્રાણીઓના દૈહિક કોષોના કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળતા ઘટ્ટ અને નિષ્ક્રિય $X$ રંગસૂત્રો છે.
બાર બોડીનો ઉપયોગ કરીને જાતીય પરીક્ષણ ગર્ભસ્થ શિશુના કોષોનું વિશ્લેષણ કરીને કરી શકાય છે,જે પ્રિનેટલ ડાયગ્નોસ્ટિક પદ્ધતિઓ દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
એમ્નિયોસેન્ટેસિસમાં ગર્ભના કોષો ધરાવતા ઉલ્વજળ (amniotic fluid) નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે,જ્યારે કોરિઓનિક વિલસ સેમ્પલિંગ $(CVS)$ માં જરાયુના પેશીઓનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે.
આ બંને પદ્ધતિઓ ગર્ભના જાતિ નક્કી કરવા માટે બાર બોડીની ઓળખ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) આપેલી આકૃતિ સ્ત્રીઓમાં ગર્ભનિરોધકની એક શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિ દર્શાવે છે જેને ટ્યુબેક્ટોમી કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,અંડવાહિની (fallopian tube) નો એક નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા તેને બાંધી દેવામાં આવે છે જેથી અંડકોષનો માર્ગ અવરોધાય.
આ સ્ત્રીઓમાં જન્મ નિયંત્રણની કાયમી પદ્ધતિ હોવાથી,તેને સ્ત્રી વંધ્યીકરણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ અને $B$ બંને સાચા છે.

(C) ઉલ્વજળ કસોટી (Amniocentesis) એ વિકસતા ગર્ભમાં આનુવંશિક વિકૃતિઓ અને રંગસૂત્રીય અસાધારણતાઓ નક્કી કરવા માટે વપરાતી પ્રસૂતિ-પૂર્વેની નિદાન પદ્ધતિ છે.
તેમાં ગર્ભના કોષો ધરાવતા ઉલ્વજળનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે.
$1$. ગર્ભનું જાતિ પરીક્ષણ બાર બોડીઝની હાજરી અથવા રંગસૂત્રીય વિશ્લેષણ દ્વારા કરી શકાય છે.
$2$. ડાઉન સિન્ડ્રોમ (ટ્રાયસોમી $21$) અને ક્લાઈનફેલ્ટર સિન્ડ્રોમ $(XXY)$ એ રંગસૂત્રીય વિકૃતિઓ છે જે ગર્ભના કોષોના કેરિયોટાઈપિંગ દ્વારા શોધી શકાય છે.
$3$. કમળો એ યકૃતના કાર્ય અને બિલીરૂબિનના સ્તર સાથે સંબંધિત શારીરિક સ્થિતિ છે,જે સામાન્ય રીતે જન્મ પછી અથવા નવજાત શિશુમાં રક્ત પરીક્ષણ દ્વારા તપાસવામાં આવે છે; તે ઉલ્વજળ કસોટી દ્વારા શોધી શકાય તેવી આનુવંશિક કે રંગસૂત્રીય વિકૃતિ નથી.
તેથી,સાચો જવાબ કમળો છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. ભારત સરકારે $MTP$ (મેડિકલ ટર્મિનેશન ઓફ પ્રેગ્નન્સી) ને $1971$ માં કાયદેસર કર્યું.
$B$. ભારતમાં કુટુંબ નિયોજન કાર્યક્રમની શરૂઆત $1951$ માં કરવામાં આવી હતી.
$C$. દુગ્ધસ્ત્રાવ એમેનોરિયા એ કુદરતી ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિ છે, જે આ હકીકત પર આધારિત છે કે સ્તનપાન કરાવતી માતાઓમાં અંડપાત થતો નથી.
$D$. $IUD$ (ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવતા સાધનો) નું ઉદાહરણ $Cu-T$ છે.
$E$. ગર્ભનિરોધક ગોળીઓમાં પ્રોજેસ્ટેરોન અથવા પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનનું મિશ્રણ હોય છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-2, B-1, C-3, D-5, E-4$ છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. હેપેટાઇટિસ-$B$ એ હેપેટાઇટિસ-$B$ વાયરસ $(HBV)$ દ્વારા થાય છે.
$B$. $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) એ હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ $(HIV)$ દ્વારા થાય છે.
$C$. જનનાંગીય મસા એ હ્યુમન પેપિલોમા વાયરસ $(HPV)$ દ્વારા થાય છે.
તેથી, સાચી જોડ $A-2, B-1, C-3$ છે.

(D) $i$. મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ ઇન્ટ્રાવાસ્ક્યુલર ક્લોટિંગ (રુધિર જામી જવું) નું જોખમ વધારે છે,જે હૃદય અને રુધિરવાહિનીઓને લગતી સમસ્યાઓ તરફ દોરી શકે છે.
$ii$. સરોગેટ મધર એ એવી સ્ત્રી છે જે અન્ય વ્યક્તિ અથવા દંપતી માટે ગર્ભ ધારણ કરે છે.
$iii$. ઇન વિટ્રો ફર્ટિલાઇઝેશન $(IVF)$ એક સફળ તકનીક છે અને આ પદ્ધતિ દ્વારા જન્મેલા બાળકો સામાન્ય રીતે સ્વસ્થ હોય છે; તેમને અસાધારણતાઓ હોય છે તેવો દાવો ખોટો છે.
$iv$. કુટુંબ અને માનવ જાતિની સાતત્યતામાં સ્ત્રીઓ પાયાની ભૂમિકા ભજવે છે.
$v$. સ્ત્રી ભ્રૂણ હત્યાને રોકવા માટે ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં ગર્ભના જાતિ પરીક્ષણ પર કાયદેસર રીતે પ્રતિબંધ છે.
તેથી,વિધાનો $i$,$ii$ અને $iv$ સાચા છે.

(C) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે વંધ્યત્વ એ પુરુષ અથવા સ્ત્રી બંને સાથીઓમાં રહેલી ખામીઓને કારણે સંતાન ઉત્પન્ન કરવામાં અસમર્થતા છે.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે સંપૂર્ણ સ્તનપાન (લેક્ટેશનલ એમિનોરિયા) એ અંડપાત (ovulation) ને અટકાવીને કુદરતી ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
વિધાન $III$ સાચું છે કારણ કે પ્રજનન સ્વાસ્થ્ય વિશે જાગૃતિ ફેલાવવાથી પ્રજનન સંબંધિત સમસ્યાઓ ઘટાડવામાં અને સ્વસ્થ સમાજ બનાવવામાં મદદ મળે છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $II$ અને $III$ છે.

(A) $A.$ ખસીકરણમાં શુક્રપિંડ દૂર કરવામાં આવે છે,જે જાતીય અંતઃસ્ત્રાવોના ઉત્પાદનમાં અવરોધ પેદા કરે છે અને તે ગર્ભનિરોધકની સામાન્ય પદ્ધતિ નથી.
$B.$ $MTPs$ (ગર્ભપાતની તબીબી સમાપ્તિ) નો મુખ્ય હેતુ અસુરક્ષિત ગર્ભપાતને કારણે થતા માતાના મૃત્યુને અટકાવવાનો છે,વસ્તી નિયંત્રણ કરવાનો નથી. તેથી આ વિધાન ખોટું છે.
$C.$ ભારતમાં સ્ત્રી ભ્રૂણ હત્યા અટકાવવા માટે જાતિ પરીક્ષણ માટે એમ્નિયોસેન્ટેસિસ પર કાયદેસર રીતે પ્રતિબંધ છે.
$D.$ વૈશ્વિક સ્તરે,દર વર્ષે લગભગ $45$ થી $50$ મિલિયન $MTPs$ કરવામાં આવે છે,જે સાચું આંકડાકીય અનુમાન છે.
આમ,વિધાન $A$ અને $B$ ખોટા છે.

(B) વિધાન સાચું છે કારણ કે કોન્ડોમ એક અવરોધક પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે જે શારીરિક પ્રવાહીના આદાન-પ્રદાનને અટકાવે છે,જેનાથી $AIDS$ અને અન્ય જાતીય સંક્રમિત રોગો $(STIs)$ સામે રક્ષણ મળે છે અને સાથે ગર્ભધારણ પણ અટકે છે.
કારણ પણ સાચું છે કારણ કે હોર્મોનલ ઇમ્પ્લાન્ટ્સ,જેમ કે $Norplant$ અથવા $Implanon$,નાની લવચીક સળીઓ છે જે હાથના ઉપરના ભાગની ત્વચાની નીચે દાખલ કરવામાં આવે છે,જે હોર્મોન્સ મુક્ત કરીને અંડપાતને અટકાવે છે અને ગર્ભધારણ રોકે છે.
જોકે,કારણ એ સમજાવતું નથી કે કોન્ડોમ $AIDS$ અને $STIs$ સામે કેવી રીતે રક્ષણ આપે છે; તે એક અલગ પ્રકારની ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિનું વર્ણન કરે છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે,પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.

(A) વિશ્વ વસ્તી દિવસ $11^{\text{th}}$ જુલાઈના રોજ ઉજવવામાં આવે છે.
તમાકુ નિષેધ દિવસ $31^{\text{st}}$ મેના રોજ ઉજવવામાં આવે છે.
વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ $5^{\text{th}}$ જૂનના રોજ ઉજવવામાં આવે છે.
વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય દિવસ $7^{\text{th}}$ એપ્રિલના રોજ ઉજવવામાં આવે છે.

(C) આપાતકાલીન ગર્ભનિરોધક (જેમ કે પ્રોજેસ્ટોજેન્સ અથવા પ્રોજેસ્ટોજેન-એસ્ટ્રોજનનું મિશ્રણ અથવા $IUDs$ નો ઉપયોગ) જો સમાગમના $72$ કલાકની અંદર કરવામાં આવે તો તે ખૂબ જ અસરકારક છે. તે ખાસ કરીને બળાત્કાર અથવા અણધાર્યા અસુરક્ષિત જાતીય સમાગમને કારણે થતી સંભવિત ગર્ભધારણને રોકવા માટે સૂચવવામાં આવે છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$P$. વાસેકટોમી એ પુરુષો માટેની શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવતી વંધ્યીકરણની પદ્ધતિ છે। તેથી, $P-II$.
$Q$. નિરોધ એ અવરોધ પદ્ધતિ છે જે શુક્રકોષોને યોનિમાર્ગમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે। તેથી, $Q-III$.
$R$. મલ્ટિલોડ $375$ એ કોપર મુક્ત કરતું અંત:ગર્ભાશય સાધન $(IUD)$ છે। તેથી, $R-IV$.
$S$. સામયિક સંયમ એ જન્મ નિયંત્રણની કુદરતી પદ્ધતિ છે જેમાં દંપતી માસિક ચક્રના $10$ થી $17$ દિવસ દરમિયાન સંવનન ટાળે છે। તેથી, $S-I$.
આમ, સાચો ક્રમ $(P-II), (Q-III), (R-IV), (S-I)$ છે।

(C) સાચો જવાબ $A-III, B-IV, C-II, D-I$ છે.
$(i)$ વાસેક્ટોમી એ ગર્ભનિરોધનની એક શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિ છે જેમાં શુક્રવાહિનીને કાપીને બાંધવામાં આવે છે.
(ii) સંભોગ દરમિયાન સ્ખલન અટકાવવું (Coitus interruptus) એ ગર્ભનિરોધનની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે જેમાં પુરુષ સ્ખલન પહેલાં શિશ્નને યોનિમાંથી બહાર કાઢી લે છે.
(iii) સર્વાઇકલ કેપ્સ એ ગર્ભનિરોધનની એક અવરોધક પદ્ધતિ છે જે શુક્રકોષોને ગર્ભાશયમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે.
(iv) સહેલી એ ગર્ભનિરોધનની મુખ દ્વારા લેવાતી પદ્ધતિ છે,જે એક અઠવાડિયામાં એકવાર લેવાતી નોન-સ્ટીરોઇડલ ગોળી છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$1$. સહેલી,જે એક નોન-સ્ટીરોઈડલ મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળી છે,તે ખરેખર લખનૌ,ઉત્તર પ્રદેશમાં આવેલી સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(CDRI)$ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી હતી.
$2$. $IMR$ (શિશુ મૃત્યુદર) અને $MMR$ (માતૃ મૃત્યુદર) એ સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિના સૂચકાંકો છે. આ દરોમાં ઝડપી ઘટાડો,મૃત્યુદરમાં ઘટાડો અને પ્રજનન વય જૂથમાં લોકોની સંખ્યામાં વધારો એ વસ્તી વિસ્ફોટના મુખ્ય કારણો છે,આ દરોમાં વધારો નહીં.
$3$. $2011$ ની આસપાસ વિશ્વની વસ્તી $7.2$ અબજ સુધી પહોંચી હતી.
$4$. એમ્નિયોસેન્ટેસિસ એ આનુવંશિક વિકૃતિઓ શોધવા માટે વપરાતી પ્રિનેટલ ડાયગ્નોસ્ટિક તકનીક છે,પરંતુ ભારતમાં સ્ત્રી ભ્રૂણ હત્યાને રોકવા માટે જાતિ પરીક્ષણ પર કાયદેસર રીતે પ્રતિબંધ છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ કોન્ડોમ એ લેટેક્સ શીથથી બનેલા અવરોધક સાધનો છે જે શુક્રકોષ અને અંડકોષના મિલનને અટકાવે છે,આમ જનનકોષોના વહનને અટકાવે છે $(A-IV)$.
$(B)$ $\text{IUDs}$ (ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો) જેમ કે કોપર-$T$,ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોનું ભક્ષણ વધારીને કાર્ય કરે છે $(B-III)$.
$(C)$ વંધ્યીકરણ (શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિઓ જેવી કે વાસેક્ટોમી અથવા ટ્યુબેક્ટોમી) જનનકોષોના વહનને અટકાવીને કાર્ય કરે છે $(C-I)$.
$(D)$ સહેલી એ નોન-સ્ટીરોઈડલ ગર્ભનિરોધક ગોળી છે જે અઠવાડિયામાં એક વાર લેવામાં આવે છે $(D-II)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-IV, B-III, C-I, D-II$ છે.

(A) નસબંધી (vasectomy) એ પુરુષો માટેની વંધ્યીકરણની શસ્ત્રક્રિયા છે જેમાં શુક્રવાહિનીઓને કાપી અથવા સીલ કરવામાં આવે છે,જે શુક્રાણુઓને વીર્યમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે.
જો કે,સહાયક ગ્રંથીઓ (સેમિનલ વેસિકલ્સ,પ્રોસ્ટેટ અને બલ્બોયુરેથ્રલ ગ્રંથીઓ) હજુ પણ તેમના સ્ત્રાવને વીર્યમાં ઉમેરે છે.
સેમિનલ વેસિકલ્સ ફ્રુક્ટોઝ ઉત્પન્ન કરે છે,જે વીર્યનો મુખ્ય ઘટક છે.
તેથી,જો નસબંધી કરાવેલ પુરુષ બળાત્કાર કરે,તો પીડિતાના યોનિમાર્ગમાં ફ્રુક્ટોઝની હાજરી વીર્યની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે,ભલે તેમાં શુક્રાણુઓ ગેરહાજર હોય.

(B) વિધાન $A$ સાચું છે: $LH$ સર્જને કારણે $28$ દિવસના માસિક ચક્રના $14$મા દિવસે અંડપાત (ovulation) થાય છે,જે ગર્ભધારણ માટે સૌથી વધુ ફળદ્રુપ સમય છે.
વિધાન $B$ ખોટું છે: વાસેક્ટોમી એ પુરુષોમાં નસબંધીની શસ્ત્રક્રિયા છે જેમાં શુક્રવાહિનીઓને કાપીને બાંધવામાં આવે છે. સ્ત્રીઓમાં કરવામાં આવતી નસબંધીની પદ્ધતિને ટ્યુબેક્ટોમી કહેવાય છે.
તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે અને વિધાન $B$ ખોટું છે.