અ Gujarati
Mendelism Questions in Gujarati
Class 12 Biology · Principles of Inheritance and Variation · Mendelism
354+
Questions
Gujarati
Language
100%
With Solutions
Showing 50 of 354 questions in Gujarati
301
MediumMCQ
મેન્ડલે $1865$ માં લક્ષણોના આનુવંશિકતા પર તેમનું કાર્ય પ્રકાશિત કર્યું,પરંતુ તે $1900$ સુધી અસ્વીકૃત રહ્યું કારણ કે:
$(a)$ તેઓ કારકોના અસ્તિત્વ માટે કોઈ ભૌતિક પુરાવા આપી શક્યા ન હતા.
$(b)$ કારકો (factors) એ સ્થાયી અને અલગ એકમો છે જે લક્ષણોની અભિવ્યક્તિને નિયંત્રિત કરે છે,તે ખ્યાલને તેમના સમકાલીન લોકોએ સ્વીકાર્યો ન હતો.
$(c)$ જૈવિક ઘટનાઓને સમજાવવા માટે ગણિતનો ઉપયોગ કરવાની મેન્ડલની પદ્ધતિ તે સમયે ખૂબ જ નવી અને અપરંપરાગત હતી.
$(d)$ તે સમયે સંદેશાવ્યવહાર સરળ ન હતો (જેમ અત્યારે છે),તેથી તેમનું કાર્ય વ્યાપકપણે જાણીતું થઈ શક્યું નહીં.
$(a)$ તેઓ કારકોના અસ્તિત્વ માટે કોઈ ભૌતિક પુરાવા આપી શક્યા ન હતા.
$(b)$ કારકો (factors) એ સ્થાયી અને અલગ એકમો છે જે લક્ષણોની અભિવ્યક્તિને નિયંત્રિત કરે છે,તે ખ્યાલને તેમના સમકાલીન લોકોએ સ્વીકાર્યો ન હતો.
$(c)$ જૈવિક ઘટનાઓને સમજાવવા માટે ગણિતનો ઉપયોગ કરવાની મેન્ડલની પદ્ધતિ તે સમયે ખૂબ જ નવી અને અપરંપરાગત હતી.
$(d)$ તે સમયે સંદેશાવ્યવહાર સરળ ન હતો (જેમ અત્યારે છે),તેથી તેમનું કાર્ય વ્યાપકપણે જાણીતું થઈ શક્યું નહીં.
A
$(a), (b) \; \& \; (c)$ સાચા છે
B
$(c) \; \& \; (d)$ સાચા છે
C
$(a), (b) \; \& \; (d)$ સાચા છે
D
માત્ર $(a)$ સાચું છે
Solution
(C) ગ્રેગર મેન્ડલનું કાર્ય ઘણા કારણોસર અસ્વીકૃત રહ્યું:
$1$. તે સમયે સંદેશાવ્યવહાર સરળ ન હતો,તેથી તેમનું કાર્ય વ્યાપકપણે જાણીતું થઈ શક્યું નહીં $(d)$.
$2$. કારકો (જનીનો) એ સ્થાયી અને અલગ એકમો છે જે લક્ષણોની અભિવ્યક્તિને નિયંત્રિત કરે છે,તે ખ્યાલ તે સમયે નવો હતો અને તેમના સમકાલીન લોકોએ તેને સ્વીકાર્યો ન હતો $(b)$.
$3$. તેઓ કારકોના અસ્તિત્વ માટે અથવા તે શેના બનેલા છે તે માટે કોઈ ભૌતિક પુરાવા આપી શક્યા ન હતા $(a)$.
$4$. જૈવિક ઘટનાઓને સમજાવવા માટે ગણિતનો ઉપયોગ કરવાની તેમની પદ્ધતિ તે સમયના જીવવિજ્ઞાનીઓ માટે ખૂબ જ નવી અને અપરંપરાગત હતી.
તેથી,વિધાનો $(a), (b),$ અને $(d)$ તેમના કાર્યના અસ્વીકૃત રહેવાના સાચા કારણો છે.
$1$. તે સમયે સંદેશાવ્યવહાર સરળ ન હતો,તેથી તેમનું કાર્ય વ્યાપકપણે જાણીતું થઈ શક્યું નહીં $(d)$.
$2$. કારકો (જનીનો) એ સ્થાયી અને અલગ એકમો છે જે લક્ષણોની અભિવ્યક્તિને નિયંત્રિત કરે છે,તે ખ્યાલ તે સમયે નવો હતો અને તેમના સમકાલીન લોકોએ તેને સ્વીકાર્યો ન હતો $(b)$.
$3$. તેઓ કારકોના અસ્તિત્વ માટે અથવા તે શેના બનેલા છે તે માટે કોઈ ભૌતિક પુરાવા આપી શક્યા ન હતા $(a)$.
$4$. જૈવિક ઘટનાઓને સમજાવવા માટે ગણિતનો ઉપયોગ કરવાની તેમની પદ્ધતિ તે સમયના જીવવિજ્ઞાનીઓ માટે ખૂબ જ નવી અને અપરંપરાગત હતી.
તેથી,વિધાનો $(a), (b),$ અને $(d)$ તેમના કાર્યના અસ્વીકૃત રહેવાના સાચા કારણો છે.
0 likes
View Solution302
MediumMCQ
ફળમાખી $(Drosophila \text{ } melanogaster)$ આનુવંશિક અભ્યાસ માટે શ્રેષ્ઠ સામગ્રી છે, કારણ કે:
A
પ્રયોગશાળામાં સરળ કૃત્રિમ માધ્યમ પર ઉછેરવાની ક્ષમતા
B
ટૂંકું આયુષ્ય
C
દરેક પ્રજનન દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં સંતતિનું ઉત્પાદન
D
થોડા બાહ્ય રીતે દૃશ્યમાન અને ઓળખી શકાય તેવા વિરોધાભાસી લક્ષણોની હાજરી
Solution
(D) ફળમાખી $(Drosophila \text{ } melanogaster)$ આનુવંશિક અભ્યાસ માટે આદર્શ માનવામાં આવે છે કારણ કે:
$1$. તેમને પ્રયોગશાળામાં સરળ કૃત્રિમ માધ્યમ પર ઉછેરી શકાય છે.
$2$. તેમનું આયુષ્ય ખૂબ જ ટૂંકું (આશરે $2$ અઠવાડિયા) હોય છે.
$3$. તેઓ એક જ પ્રજનન દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. તેઓ ઘણા સ્પષ્ટ રીતે દૃશ્યમાન અને ઓળખી શકાય તેવા વિરોધાભાસી લક્ષણો દર્શાવે છે (થોડા નહીં).
તેથી, વિકલ્પ $D$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે, જે સાચો જવાબ છે.
$1$. તેમને પ્રયોગશાળામાં સરળ કૃત્રિમ માધ્યમ પર ઉછેરી શકાય છે.
$2$. તેમનું આયુષ્ય ખૂબ જ ટૂંકું (આશરે $2$ અઠવાડિયા) હોય છે.
$3$. તેઓ એક જ પ્રજનન દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. તેઓ ઘણા સ્પષ્ટ રીતે દૃશ્યમાન અને ઓળખી શકાય તેવા વિરોધાભાસી લક્ષણો દર્શાવે છે (થોડા નહીં).
તેથી, વિકલ્પ $D$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે, જે સાચો જવાબ છે.
0 likes
View Solution303
MediumMCQ
પરસ્પર સંકરણ (reciprocal cross) ના સંદર્ભમાં ખોટું વિધાન પસંદ કરો.
A
એલીલ્સ લિંગી રંગસૂત્રો પર છે કે દૈહિક રંગસૂત્રો પર તે જાણવા માટે.
B
તે કોષકેન્દ્રીય લક્ષણોની અસરને દૂર કરવા માટે કરવામાં આવે છે.
C
વિરોધાભાસી જનીન પ્રકાર ધરાવતા બે સજીવો સામેલ હોય છે.
D
દૈહિક લક્ષણો માટે પરિણામો બદલાતા નથી.
Solution
(B) પરસ્પર સંકરણ (reciprocal cross) એ એક સંકરણ પ્રયોગ છે જેમાં બે ક્રમિક સંકરણોમાં પિતૃઓના જાતિ (sex) ને ઉલટાવવામાં આવે છે.
$1$. તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે એ જાણવા માટે થાય છે કે લક્ષણ લિંગ-સંલગ્ન છે કે દૈહિક.
$2$. જો લક્ષણ દૈહિક હોય,તો પરસ્પર સંકરણના પરિણામો સમાન રહે છે.
$3$. જો લક્ષણ લિંગ-સંલગ્ન હોય,તો પરિણામો અલગ હોય છે કારણ કે સંતતિમાં લિંગી રંગસૂત્રો અલગ રીતે વારસામાં મળે છે.
$4$. વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે પરસ્પર સંકરણ કોષકેન્દ્રીય લક્ષણોની અસરને દૂર કરતું નથી; તેના બદલે,તે એ ઓળખવામાં મદદ કરે છે કે શું લક્ષણ પિતૃની જાતિ (sex-linkage) દ્વારા પ્રભાવિત છે અથવા તે દૈહિક રંગસૂત્રો પરના કોષકેન્દ્રીય જનીનો દ્વારા વારસામાં મળે છે.
$1$. તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે એ જાણવા માટે થાય છે કે લક્ષણ લિંગ-સંલગ્ન છે કે દૈહિક.
$2$. જો લક્ષણ દૈહિક હોય,તો પરસ્પર સંકરણના પરિણામો સમાન રહે છે.
$3$. જો લક્ષણ લિંગ-સંલગ્ન હોય,તો પરિણામો અલગ હોય છે કારણ કે સંતતિમાં લિંગી રંગસૂત્રો અલગ રીતે વારસામાં મળે છે.
$4$. વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે પરસ્પર સંકરણ કોષકેન્દ્રીય લક્ષણોની અસરને દૂર કરતું નથી; તેના બદલે,તે એ ઓળખવામાં મદદ કરે છે કે શું લક્ષણ પિતૃની જાતિ (sex-linkage) દ્વારા પ્રભાવિત છે અથવા તે દૈહિક રંગસૂત્રો પરના કોષકેન્દ્રીય જનીનો દ્વારા વારસામાં મળે છે.
0 likes
View Solution304
MediumMCQ
એક દ્વિતીય (diploid) સજીવ $5$ લોકસ માટે વિષમયુગ્મી (heterozygous) અને $2$ લોકસ માટે સમયુગ્મી (homozygous) છે,તો તે કેટલા પ્રકારના જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરી શકે છે?
A
$128$
B
$32$
C
$4$
D
$14$
Solution
(B) સજીવ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા વિવિધ પ્રકારના જન્યુઓની સંખ્યા $2^n$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ વિષમયુગ્મી લોકસની સંખ્યા છે.
આ કિસ્સામાં,સજીવ $5$ લોકસ માટે વિષમયુગ્મી $(n = 5)$ અને $2$ લોકસ માટે સમયુગ્મી છે.
તેથી,જન્યુઓના પ્રકારોની સંખ્યા = $2^n = 2^5 = 32$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
આ કિસ્સામાં,સજીવ $5$ લોકસ માટે વિષમયુગ્મી $(n = 5)$ અને $2$ લોકસ માટે સમયુગ્મી છે.
તેથી,જન્યુઓના પ્રકારોની સંખ્યા = $2^n = 2^5 = 32$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
0 likes
View Solution305
MediumMCQ
$A$: પ્રભુતા એ જનીનનું સ્વાયત્ત લક્ષણ નથી.
$R$: તે જનીન ઉત્પાદન અને આ ઉત્પાદનમાંથી ચોક્કસ સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) ના ઉત્પાદન પર આધાર રાખે છે.
$R$: તે જનીન ઉત્પાદન અને આ ઉત્પાદનમાંથી ચોક્કસ સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) ના ઉત્પાદન પર આધાર રાખે છે.
A
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.
Solution
(A) પ્રભુતા એ કોઈ જનીન અથવા તેના દ્વારા મળતી માહિતી ધરાવતા ઉત્પાદનનું સ્વાયત્ત લક્ષણ નથી. તે જનીન ઉત્પાદન અને તે ઉત્પાદનમાંથી મળતા ચોક્કસ સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) પર એટલું જ આધાર રાખે છે જેટલું આપણે તપાસવા માટે પસંદ કરેલા ચોક્કસ સ્વરૂપ પ્રકાર પર. સહપ્રભાવિતા (codominance) અથવા અપૂર્ણ પ્રભુતા (incomplete dominance) ના કિસ્સામાં,જનીન ઉત્પાદન અને પરિણામી સ્વરૂપ પ્રકાર બદલાય છે,જે દર્શાવે છે કે પ્રભુતા એ જનીનનો નિરપેક્ષ ગુણધર્મ હોવાને બદલે એક સાપેક્ષ ખ્યાલ છે. તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
0 likes
View Solution306
MediumMCQ
$A$: મેન્ડલે ગાર્ડન વટાણામાં સાત જોડી વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યા પછી "અલગતાનો સિદ્ધાંત અને મુક્ત વિશ્લેષણનો સિદ્ધાંત" જેવા સિદ્ધાંતો આપ્યા.
$R$: તે નસીબદાર હતા કે તેમણે વટાણામાં એવા સાત લક્ષણો પસંદ કર્યા જે સાત અલગ-અલગ રંગસૂત્રો પર આવેલા હતા.
$R$: તે નસીબદાર હતા કે તેમણે વટાણામાં એવા સાત લક્ષણો પસંદ કર્યા જે સાત અલગ-અલગ રંગસૂત્રો પર આવેલા હતા.
A
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન સાચું છે, પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.
Solution
(C) મેન્ડલે ગાર્ડન વટાણા $(Pisum \text{ } sativum)$ માં સાત જોડી વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો અને આનુવંશિકતાના નિયમો આપ્યા, જેમાં વિશ્લેષણનો નિયમ અને મુક્ત વિશ્લેષણનો નિયમ સામેલ છે. તેથી, વિધાન સાચું છે.
જોકે, કારણ ખોટું છે. ગાર્ડન વટાણાના છોડમાં $7$ જોડી રંગસૂત્રો $(2n = 14)$ હોય છે. મેન્ડલે સાત લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ આ લક્ષણો સાત અલગ-અલગ રંગસૂત્રો પર આવેલા નહોતા. વાસ્તવમાં, તેમણે અભ્યાસ કરેલા કેટલાક લક્ષણો લિંક્ડ (એક જ રંગસૂત્ર પર આવેલા) હતા, પરંતુ તે એકબીજાથી ઘણા દૂર હોવાને કારણે મુક્ત વિશ્લેષણ દર્શાવતા હતા. તેથી, તે નસીબદાર હતા કારણ કે લક્ષણો સાત અલગ-અલગ રંગસૂત્રો પર હતા, તે વિધાન વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટું છે.
જોકે, કારણ ખોટું છે. ગાર્ડન વટાણાના છોડમાં $7$ જોડી રંગસૂત્રો $(2n = 14)$ હોય છે. મેન્ડલે સાત લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ આ લક્ષણો સાત અલગ-અલગ રંગસૂત્રો પર આવેલા નહોતા. વાસ્તવમાં, તેમણે અભ્યાસ કરેલા કેટલાક લક્ષણો લિંક્ડ (એક જ રંગસૂત્ર પર આવેલા) હતા, પરંતુ તે એકબીજાથી ઘણા દૂર હોવાને કારણે મુક્ત વિશ્લેષણ દર્શાવતા હતા. તેથી, તે નસીબદાર હતા કારણ કે લક્ષણો સાત અલગ-અલગ રંગસૂત્રો પર હતા, તે વિધાન વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટું છે.
0 likes
View Solution307
EasyMCQ
પિતૃઓ દ્વારા જન્યુઓનું નિર્માણ,યુગ્મનજનું નિર્માણ,$F_{1}$ અને $F_{2}$ છોડને કઈ આકૃતિ દ્વારા સમજી શકાય છે?
A
બુલેટ સ્ક્વેર
B
પંચ સ્ક્વેર
C
પ્યુનેટ સ્ક્વેર
D
નેટ સ્ક્વેર
Solution
(C) $Punnett$ $square$ (પ્યુનેટ સ્ક્વેર) એ એક આલેખકીય નિરૂપણ છે જેનો ઉપયોગ આનુવંશિક સંકરણમાં સંતતિના તમામ સંભવિત જનીન પ્રકારો (genotypes) ની સંભાવનાની ગણતરી કરવા માટે થાય છે.
તે બ્રિટિશ આનુવંશિકશાસ્ત્રી $Reginald$ $C.$ $Punnett$ દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હતું.
આ આકૃતિ જન્યુ નિર્માણ દરમિયાન જનીનોના અલગીકરણ અને ફલન દરમિયાન તેમના યાદચ્છિક જોડાણ દ્વારા યુગ્મનજ બનવાની પ્રક્રિયાને સમજવામાં મદદ કરે છે,જે ત્યારબાદ $F_{1}$ અને $F_{2}$ પેઢીના છોડમાં વિકસે છે.
તે બ્રિટિશ આનુવંશિકશાસ્ત્રી $Reginald$ $C.$ $Punnett$ દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હતું.
આ આકૃતિ જન્યુ નિર્માણ દરમિયાન જનીનોના અલગીકરણ અને ફલન દરમિયાન તેમના યાદચ્છિક જોડાણ દ્વારા યુગ્મનજ બનવાની પ્રક્રિયાને સમજવામાં મદદ કરે છે,જે ત્યારબાદ $F_{1}$ અને $F_{2}$ પેઢીના છોડમાં વિકસે છે.
0 likes
View Solution308
MediumMCQ
નીચે બે વિધાનો આપેલા છે:
વિધાન $I$:
મેન્ડલે વટાણાના છોડમાં સાત જોડી વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો અને આનુવંશિકતાના નિયમો પ્રસ્તાવિત કર્યા.
વિધાન $II$:
મેન્ડલ દ્વારા તેમના વટાણાના છોડ પરના પ્રયોગમાં તપાસવામાં આવેલા સાત લક્ષણો બીજનો આકાર અને રંગ,પુષ્પનો રંગ,સીંગનો આકાર અને રંગ,પુષ્પનું સ્થાન અને પ્રકાંડની ઊંચાઈ હતા.
ઉપરોક્ત વિધાનોના પ્રકાશમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
વિધાન $I$:
મેન્ડલે વટાણાના છોડમાં સાત જોડી વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો અને આનુવંશિકતાના નિયમો પ્રસ્તાવિત કર્યા.
વિધાન $II$:
મેન્ડલ દ્વારા તેમના વટાણાના છોડ પરના પ્રયોગમાં તપાસવામાં આવેલા સાત લક્ષણો બીજનો આકાર અને રંગ,પુષ્પનો રંગ,સીંગનો આકાર અને રંગ,પુષ્પનું સ્થાન અને પ્રકાંડની ઊંચાઈ હતા.
ઉપરોક્ત વિધાનોના પ્રકાશમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
A
વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને ખોટા છે.
B
વિધાન $I$ સાચું છે પરંતુ વિધાન $II$ ખોટું છે.
C
વિધાન $I$ ખોટું છે પરંતુ વિધાન $II$ સાચું છે.
D
વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને સાચા છે.
Solution
(D) વિધાન $I$ સાચું છે: ગ્રેગર મેન્ડલે સાત વર્ષ સુધી વટાણાના છોડ ($Pisum$ $sativum$) પર સંકરણના પ્રયોગો કર્યા અને આનુવંશિકતાના નિયમો પ્રસ્તાવિત કરવા માટે સાત જોડી વિરોધાભાસી લક્ષણો પસંદ કર્યા હતા.
વિધાન $II$ સાચું છે: મેન્ડલ દ્વારા અભ્યાસ કરાયેલા સાત લક્ષણો નીચે મુજબ હતા:
$1$. બીજનો આકાર (ગોળ/ખરબચડા)
$2$. બીજનો રંગ (પીળો/લીલો)
$3$. પુષ્પનો રંગ (જાંબલી/સફેદ)
$4$. સીંગનો આકાર (ફુલેલી/ખાંચાવાળી)
$5$. સીંગનો રંગ (લીલો/પીળો)
$6$. પુષ્પનું સ્થાન (કક્ષીય/અંતસ્થ)
$7$. પ્રકાંડની ઊંચાઈ (ઊંચા/વામન)
આમ,બંને વિધાનો તથ્યપૂર્ણ રીતે સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: મેન્ડલ દ્વારા અભ્યાસ કરાયેલા સાત લક્ષણો નીચે મુજબ હતા:
$1$. બીજનો આકાર (ગોળ/ખરબચડા)
$2$. બીજનો રંગ (પીળો/લીલો)
$3$. પુષ્પનો રંગ (જાંબલી/સફેદ)
$4$. સીંગનો આકાર (ફુલેલી/ખાંચાવાળી)
$5$. સીંગનો રંગ (લીલો/પીળો)
$6$. પુષ્પનું સ્થાન (કક્ષીય/અંતસ્થ)
$7$. પ્રકાંડની ઊંચાઈ (ઊંચા/વામન)
આમ,બંને વિધાનો તથ્યપૂર્ણ રીતે સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
0 likes
View Solution309
MediumMCQ
આનુવંશિકતા એટલે શું?
A
એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં લક્ષણોનું વહન.
B
માતા-પિતાના લક્ષણો સંતાનોમાં ઉતરી આવવાની ઘટના.
C
પિતૃઓ અને સંતતિ વચ્ચે રહેલ સમાનતા.
D
ઉપરના બધા જ.
Solution
(D) આનુવંશિકતા એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા લક્ષણો માતા-પિતામાંથી તેમના સંતાનોમાં ઉતરી આવે છે.
$1$. તેમાં એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં આનુવંશિક માહિતીનું વહન થાય છે.
$2$. તે સમજાવે છે કે શા માટે સંતાનો તેમના માતા-પિતા જેવા દેખાય છે (માતા-પિતાના લક્ષણો વારસામાં મળવાની ઘટના).
$3$. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો આનુવંશિકતાના વિવિધ પાસાઓનું વર્ણન કરે છે.
આમ,સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. તેમાં એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં આનુવંશિક માહિતીનું વહન થાય છે.
$2$. તે સમજાવે છે કે શા માટે સંતાનો તેમના માતા-પિતા જેવા દેખાય છે (માતા-પિતાના લક્ષણો વારસામાં મળવાની ઘટના).
$3$. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો આનુવંશિકતાના વિવિધ પાસાઓનું વર્ણન કરે છે.
આમ,સાચો જવાબ $D$ છે.
0 likes
View Solution310
MediumMCQ
ભિન્નતાનું કારણ $.....P.....$ ની પ્રક્રિયામાં છુપાયેલું છે - આ જ્ઞાન મનુષ્યને ઈ.સ.પૂર્વ $.....Q.....$ માં પ્રાપ્ત થયું.
$\quad \quad P \quad\quad\quad Q$
$\quad \quad P \quad\quad\quad Q$
A
લિંગી પ્રજનન $\quad\quad 8000-1000 \text{ B.C.}$
B
અલિંગી પ્રજનન $\quad\quad 8000-1000 \text{ B.C.}$
C
લિંગી પ્રજનન $\quad\quad 8000-10,000 \text{ B.C.}$
D
અલિંગી પ્રજનન $\quad\quad 8000-10,000 \text{ B.C.}$
Solution
(A) ભિન્નતા અને આનુવંશિકતાનો ખ્યાલ મનુષ્યને પ્રાચીન સમયથી છે. મનુષ્ય જાણતો હતો કે લિંગી પ્રજનન એ સંતતિમાં ભિન્નતાનું કારણ છે. આ જ્ઞાનનો ઉપયોગ વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના પસંદગીયુક્ત સંવર્ધન (selective breeding) માં કરવામાં આવ્યો હતો,જેનો સમયગાળો ઈ.સ.પૂર્વ $8000-1000$ (પ્રારંભિક ખેતી અને પાલતુ પ્રાણીઓના ઉછેરનો સમય) છે. તેથી,$P$ એ લિંગી પ્રજનન છે અને $Q$ એ $8000-1000 \text{ B.C.}$ છે.
0 likes
View Solution311
EasyMCQ
કોને જનીનવિદ્યાના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે?
A
હ્યુગો-દ-વ્રિસ
B
ગ્રેગર મેન્ડલ
C
ડાર્વિન
D
કાર્લ કોરેન્સ
Solution
(B) ગ્રેગર મેન્ડલને જનીનવિદ્યાના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે વટાણાના છોડ ($Pisum$ $sativum$) પર પ્રયોગો કર્યા હતા અને આનુવંશિકતાના મૂળભૂત નિયમો આપ્યા હતા,જેણે આધુનિક જનીનવિદ્યાના ક્ષેત્રનો પાયો નાખ્યો હતો.
0 likes
View Solution312
EasyMCQ
ગ્રેગર મેન્ડેલે વટાણાના છોડ પર તેમના સંકરણના પ્રયોગો ......... વર્ષો સુધી કર્યા હતા.
A
$1863-1866$
B
$1856-1863$
C
$1846-1853$
D
$1866-1873$
Solution
(B) ગ્રેગર મેન્ડેલ, જેમને આનુવંશિક્તાના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેમણે વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ પર $7$ વર્ષ સુધી સંકરણના પ્રયોગો કર્યા હતા.
આ પ્રયોગો $1856$ થી $1863$ દરમિયાન કરવામાં આવ્યા હતા.
આ સમયગાળા દરમિયાન, તેમણે વિવિધ લક્ષણોની આનુવંશિક્તાનો અભ્યાસ કર્યો અને આનુવંશિક્તાના નિયમો પ્રતિપાદિત કર્યા.
આ પ્રયોગો $1856$ થી $1863$ દરમિયાન કરવામાં આવ્યા હતા.
આ સમયગાળા દરમિયાન, તેમણે વિવિધ લક્ષણોની આનુવંશિક્તાનો અભ્યાસ કર્યો અને આનુવંશિક્તાના નિયમો પ્રતિપાદિત કર્યા.
0 likes
View Solution313
EasyMCQ
મેન્ડેલે ....... શુદ્ધ-સંવર્ધિત વટાણાની જાતો પસંદ કરી હતી.
A
$7$
B
$14$
C
$21$
D
$28$
Solution
(B) ગ્રેગર મેન્ડેલે વટાણાના છોડ ($Pisum$ $sativum$) પર તેમના સંકરણના પ્રયોગો કર્યા હતા.
તેમણે $14$ શુદ્ધ-સંવર્ધિત વટાણાની જાતો (લાઈન્સ) પસંદ કરી હતી જે જોડીમાં હતી અને એક લક્ષણ સિવાય બાકીની બધી રીતે સમાન હતી.
આ $14$ જાતો વિરોધાભાસી લક્ષણોની $7$ જોડીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી હતી (દા.ત.,ઊંચા/વામન,જાંબલી/સફેદ પુષ્પ,વગેરે).
તેથી,સાચો જવાબ $14$ છે.
તેમણે $14$ શુદ્ધ-સંવર્ધિત વટાણાની જાતો (લાઈન્સ) પસંદ કરી હતી જે જોડીમાં હતી અને એક લક્ષણ સિવાય બાકીની બધી રીતે સમાન હતી.
આ $14$ જાતો વિરોધાભાસી લક્ષણોની $7$ જોડીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી હતી (દા.ત.,ઊંચા/વામન,જાંબલી/સફેદ પુષ્પ,વગેરે).
તેથી,સાચો જવાબ $14$ છે.
0 likes
View Solution314
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું લક્ષણ મેન્ડલે વટાણાના છોડ પરના તેમના પ્રયોગોમાં ધ્યાનમાં લીધું ન હતું?
A
બીજનો આકાર
B
બીજનો રંગ
C
પુષ્પનો આકાર
D
પુષ્પનો રંગ
Solution
(C) ગ્રેગર મેન્ડલે વટાણાના છોડ ($Pisum$ $sativum$) માં $7$ જોડ વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
આ લક્ષણો નીચે મુજબ હતા:
$1$. પ્રકાંડની ઊંચાઈ (ઊંચા/વામન)
$2$. પુષ્પનો રંગ (જાંબલી/સફેદ)
$3$. પુષ્પનું સ્થાન (કક્ષીય/અંતસ્થ)
$4$. સીંગનો આકાર (ફુલેલી/ખાંચાવાળી)
$5$. સીંગનો રંગ (લીલો/પીળો)
$6$. બીજનો આકાર (ગોળ/ખરબચડા)
$7$. બીજનો રંગ (પીળો/લીલો)
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'પુષ્પનો આકાર' એ મેન્ડલ દ્વારા અભ્યાસ કરાયેલ લક્ષણોમાંનું એક ન હતું. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
આ લક્ષણો નીચે મુજબ હતા:
$1$. પ્રકાંડની ઊંચાઈ (ઊંચા/વામન)
$2$. પુષ્પનો રંગ (જાંબલી/સફેદ)
$3$. પુષ્પનું સ્થાન (કક્ષીય/અંતસ્થ)
$4$. સીંગનો આકાર (ફુલેલી/ખાંચાવાળી)
$5$. સીંગનો રંગ (લીલો/પીળો)
$6$. બીજનો આકાર (ગોળ/ખરબચડા)
$7$. બીજનો રંગ (પીળો/લીલો)
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'પુષ્પનો આકાર' એ મેન્ડલ દ્વારા અભ્યાસ કરાયેલ લક્ષણોમાંનું એક ન હતું. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
0 likes
View Solution315
MediumMCQ
મેન્ડેલે નીચેનામાંથી કયા છોડ પર તેમના પ્રયોગો કર્યા હતા?
A
Pisum sativum
B
Cicer arietinum
C
Lathyrus odoratus
D
Cajanus cajan
Solution
(A) ગ્રેગર જોહાન મેન્ડેલ,જેમને 'આનુવંશિકતાના પિતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેમણે તેમના સંકરણના પ્રયોગો વટાણાના છોડ પર કર્યા હતા.
વટાણાના છોડનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Pisum$ $sativum$ છે.
તેમણે આ છોડની પસંદગી કરી હતી કારણ કે તેમાં ઘણા વિરોધાભાસી લક્ષણો જોવા મળે છે,તેનું જીવનચક્ર ટૂંકું હોય છે અને તેને ઉગાડવું સરળ છે.
વટાણાના છોડનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Pisum$ $sativum$ છે.
તેમણે આ છોડની પસંદગી કરી હતી કારણ કે તેમાં ઘણા વિરોધાભાસી લક્ષણો જોવા મળે છે,તેનું જીવનચક્ર ટૂંકું હોય છે અને તેને ઉગાડવું સરળ છે.
0 likes
View Solution316
EasyMCQ
નીચેનામાંથી વટાણાના છોડનું ક્યું લક્ષણ પ્રભાવી નથી?
A
શીંગનો રંગ - પીળો
B
બીજનો આકાર - ગોળ
C
પુષ્પનો રંગ - જાંબલી
D
પુષ્પનું સ્થાન - કક્ષીય
Solution
$(A)$ મેન્ડલના વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ પરના પ્રયોગો મુજબ, સાત જોડ વિરોધાભાસી લક્ષણો જોવા મળે છે।
શીંગના રંગના કિસ્સામાં, લીલો રંગ પ્રભાવી લક્ષણ છે, જ્યારે પીળો રંગ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે।
બીજના આકારના કિસ્સામાં, ગોળ આકાર પ્રભાવી છે અને ખરબચડો આકાર પ્રચ્છન્ન છે।
પુષ્પના રંગના કિસ્સામાં, જાંબલી રંગ પ્રભાવી છે અને સફેદ રંગ પ્રચ્છન્ન છે।
પુષ્પના સ્થાનના કિસ્સામાં, કક્ષીય સ્થાન પ્રભાવી છે અને અગ્રસ્થ સ્થાન પ્રચ્છન્ન છે।
તેથી, 'શીંગનો રંગ - પીળો' એ પ્રભાવી લક્ષણ નથી।
શીંગના રંગના કિસ્સામાં, લીલો રંગ પ્રભાવી લક્ષણ છે, જ્યારે પીળો રંગ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે।
બીજના આકારના કિસ્સામાં, ગોળ આકાર પ્રભાવી છે અને ખરબચડો આકાર પ્રચ્છન્ન છે।
પુષ્પના રંગના કિસ્સામાં, જાંબલી રંગ પ્રભાવી છે અને સફેદ રંગ પ્રચ્છન્ન છે।
પુષ્પના સ્થાનના કિસ્સામાં, કક્ષીય સ્થાન પ્રભાવી છે અને અગ્રસ્થ સ્થાન પ્રચ્છન્ન છે।
તેથી, 'શીંગનો રંગ - પીળો' એ પ્રભાવી લક્ષણ નથી।
0 likes
View Solution317
MediumMCQ
શુદ્ધ સંવર્ધિત વટાણાનો છોડ ....... દ્વારા મેળવી શકાય છે.
A
બહિઃસંકરણ
B
પર-પરાગનયન
C
આંતરજાતીય સંકરણ
D
અંતઃસંવર્ધન
Solution
(D) શુદ્ધ સંવર્ધિત છોડ એટલે એવો છોડ કે જે સ્વ-પરાગનયન દ્વારા અનેક પેઢીઓ સુધી પિતૃ પેઢી જેવા જ લક્ષણો ધરાવતી સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.
અંતઃસંવર્ધન (Inbreeding),જેમાં નજીકના સભ્યો વચ્ચે પ્રજનન (અથવા વનસ્પતિમાં સ્વ-પરાગનયન) થાય છે,તે સમયુગ્મકતા (homozygosity) પ્રાપ્ત કરવા માટેની પ્રમાણિત પદ્ધતિ છે.
વારંવાર સ્વ-પરાગનયન કરાવવાથી,પ્રભાવી અને પ્રચ્છન્ન જનીનો શુદ્ધ સ્વરૂપમાં આવે છે અને છોડ ઇચ્છિત લક્ષણો માટે સમયુગ્મી બને છે,આમ શુદ્ધ સંવર્ધિત વંશક્રમ સ્થાપિત થાય છે.
અંતઃસંવર્ધન (Inbreeding),જેમાં નજીકના સભ્યો વચ્ચે પ્રજનન (અથવા વનસ્પતિમાં સ્વ-પરાગનયન) થાય છે,તે સમયુગ્મકતા (homozygosity) પ્રાપ્ત કરવા માટેની પ્રમાણિત પદ્ધતિ છે.
વારંવાર સ્વ-પરાગનયન કરાવવાથી,પ્રભાવી અને પ્રચ્છન્ન જનીનો શુદ્ધ સ્વરૂપમાં આવે છે અને છોડ ઇચ્છિત લક્ષણો માટે સમયુગ્મી બને છે,આમ શુદ્ધ સંવર્ધિત વંશક્રમ સ્થાપિત થાય છે.
0 likes
View Solution318
MediumMCQ
.......... આનુવંશિક્તાનો એકમ છે.
A
$DNA$
B
કોષકેન્દ્ર
C
જનીન
D
રંગસૂત્ર
Solution
(C) આનુવંશિક્તાનો એકમ $Gene$ છે।
આનુવંશિકતાના સિદ્ધાંતો મુજબ, જનીનો એ વારસાના કાર્યાત્મક એકમો છે જે પિતૃઓમાંથી સંતતિમાં વહન પામે છે।
તેઓ સજીવના નિર્માણ અને જાળવણી માટે જરૂરી સૂચનાઓ ધરાવે છે।
આનુવંશિકતાના સિદ્ધાંતો મુજબ, જનીનો એ વારસાના કાર્યાત્મક એકમો છે જે પિતૃઓમાંથી સંતતિમાં વહન પામે છે।
તેઓ સજીવના નિર્માણ અને જાળવણી માટે જરૂરી સૂચનાઓ ધરાવે છે।
0 likes
View Solution319
MediumMCQ
નીચેનામાંથી અસંગત વિધાન પસંદ કરો.
A
સમયુગ્મી પિતૃ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા બધા જ જન્યુઓ સમાન પ્રકારના હોય છે.
B
વિષમયુગ્મી પિતૃ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ બે પ્રકારના હોય છે.
C
સજીવ સમયુગ્મી કે વિષમયુગ્મી હોઈ શકે છે.
D
જન્યુઓ સમયુગ્મી કે વિષમયુગ્મી હોઈ શકે છે.
Solution
(D) આનુવંશિકતામાં,'સમયુગ્મી' (homozygous) અથવા 'વિષમયુગ્મી' (heterozygous) શબ્દો સજીવના જનીનિક બંધારણ (જન્યુપ્રકાર) ને દર્શાવે છે.
જન્યુઓ એકકીય $(n)$ કોષો છે જે દરેક જનીન માટે માત્ર એક જ વિકલ્પી કારક (allele) ધરાવે છે.
જન્યુઓ દરેક જનીન માટે માત્ર એક જ કારક ધરાવતા હોવાથી,તેમને સમયુગ્મી કે વિષમયુગ્મી તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય નહીં,કારણ કે આ શબ્દો માટે બે કારકોની હાજરી હોવી જરૂરી છે.
તેથી,વિધાન '$D$' અસંગત છે કારણ કે જન્યુઓ હંમેશા એકકીય હોય છે અને તેમાં કારકોની જોડ હોતી નથી.
જન્યુઓ એકકીય $(n)$ કોષો છે જે દરેક જનીન માટે માત્ર એક જ વિકલ્પી કારક (allele) ધરાવે છે.
જન્યુઓ દરેક જનીન માટે માત્ર એક જ કારક ધરાવતા હોવાથી,તેમને સમયુગ્મી કે વિષમયુગ્મી તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય નહીં,કારણ કે આ શબ્દો માટે બે કારકોની હાજરી હોવી જરૂરી છે.
તેથી,વિધાન '$D$' અસંગત છે કારણ કે જન્યુઓ હંમેશા એકકીય હોય છે અને તેમાં કારકોની જોડ હોતી નથી.
0 likes
View Solution320
MediumMCQ
રૂપાંતરિક એલેલ સૈદ્ધાંતિક રીતે નીચેનામાંથી કોના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે?
A
સામાન્ય ઉત્સેચક / ઓછી કાર્યક્ષમતા ધરાવતો ઉત્સેચક
B
બિનકાર્યક્ષમ ઉત્સેચક
C
કોઈ જ ઉત્સેચક ન બને
D
ઉપરના તમામ
Solution
(D) જનીન સામાન્ય રીતે એક ચોક્કસ ઉત્સેચક બનાવવા માટેની માહિતી ધરાવે છે. જ્યારે આ જનીનમાં પરિવર્તન (રૂપાંતરણ) થાય છે,ત્યારે તે નીચે મુજબના પરિણામો આપી શકે છે:
$1$. તે સામાન્ય ઉત્સેચક અથવા ઓછી કાર્યક્ષમતા ધરાવતો ઉત્સેચક બનાવી શકે છે.
$2$. તે બિનકાર્યક્ષમ ઉત્સેચક બનાવી શકે છે.
$3$. તે ઉત્સેચકનું ઉત્પાદન સંપૂર્ણપણે બંધ કરી શકે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. તે સામાન્ય ઉત્સેચક અથવા ઓછી કાર્યક્ષમતા ધરાવતો ઉત્સેચક બનાવી શકે છે.
$2$. તે બિનકાર્યક્ષમ ઉત્સેચક બનાવી શકે છે.
$3$. તે ઉત્સેચકનું ઉત્પાદન સંપૂર્ણપણે બંધ કરી શકે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.
0 likes
View Solution321
MediumMCQ
એલેલ (વૈકલ્પિક કારક) એટલે શું?
A
એક જ જનીનના થોડાક જુદાં સ્વરૂપો
B
એક જ જનીનનું એક જ સ્વરૂપ
C
જુદા જુદા જનીનનું જુદું જુદું સ્વરૂપ
D
જુદા જુદા જનીનનું એક જ સ્વરૂપ
Solution
(A) એલેલ (વૈકલ્પિક કારક) એ એક જ જનીનના બે કે તેથી વધુ વૈકલ્પિક સ્વરૂપોમાંનું એક છે,જે ઉત્પરિવર્તન દ્વારા ઉદ્ભવે છે અને રંગસૂત્ર પર એક જ સ્થાન (લોકસ) પર જોવા મળે છે. આ એલેલ ચોક્કસ લક્ષણો નક્કી કરે છે જે માતા-પિતામાંથી સંતતિમાં વહન પામે છે. તેથી,એલેલ એ એક જ જનીનના થોડાક જુદાં સ્વરૂપો છે.
0 likes
View Solution322
MediumMCQ
વટાણાના બીજમાં સ્ટાર્ચના સંશ્લેષણનું નિયમન એક જનીન દ્વારા થાય છે. આ જનીનના બે એલેલ $B$ અને $b$ છે. જો વટાણાના બીજનો આકાર સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) તરીકે લેવામાં આવે,તો આ કયા પ્રકારનું આનુવંશિકતાનું ઉદાહરણ છે?
A
સંપૂર્ણ પ્રભાવિતા
B
સહપ્રભાવિતા
C
અપૂર્ણ પ્રભાવિતા
D
વૈકલ્પિક કારકો
Solution
(A) વટાણાના છોડમાં,સ્ટાર્ચના સંશ્લેષણ માટેના જનીનના બે એલેલ $B$ અને $b$ હોય છે.
$BB$ સમયુગ્મી વનસ્પતિઓ મોટા સ્ટાર્ચના કણો ઉત્પન્ન કરે છે અને બીજનો આકાર ગોળ હોય છે.
$bb$ સમયુગ્મી વનસ્પતિઓ નાના સ્ટાર્ચના કણો ઉત્પન્ન કરે છે અને બીજનો આકાર ખરબચડો (wrinkled) હોય છે.
$Bb$ વિષમયુગ્મી વનસ્પતિઓ મધ્યમ કદના સ્ટાર્ચના કણો ઉત્પન્ન કરે છે અને બીજનો આકાર ગોળ હોય છે.
અહીં વિષમયુગ્મી $(Bb)$ નો સ્વરૂપ પ્રકાર બીજના આકારની બાબતમાં પ્રભાવી સમયુગ્મી $(BB)$ જેવો જ હોવાથી,આ સંપૂર્ણ પ્રભાવિતાનું ઉદાહરણ છે.
$BB$ સમયુગ્મી વનસ્પતિઓ મોટા સ્ટાર્ચના કણો ઉત્પન્ન કરે છે અને બીજનો આકાર ગોળ હોય છે.
$bb$ સમયુગ્મી વનસ્પતિઓ નાના સ્ટાર્ચના કણો ઉત્પન્ન કરે છે અને બીજનો આકાર ખરબચડો (wrinkled) હોય છે.
$Bb$ વિષમયુગ્મી વનસ્પતિઓ મધ્યમ કદના સ્ટાર્ચના કણો ઉત્પન્ન કરે છે અને બીજનો આકાર ગોળ હોય છે.
અહીં વિષમયુગ્મી $(Bb)$ નો સ્વરૂપ પ્રકાર બીજના આકારની બાબતમાં પ્રભાવી સમયુગ્મી $(BB)$ જેવો જ હોવાથી,આ સંપૂર્ણ પ્રભાવિતાનું ઉદાહરણ છે.
0 likes
View Solution323
MediumMCQ
મેન્ડલે લક્ષણોના આનુવંશિકતા પરનું તેમનું કાર્ય .......... માં પ્રકાશિત કર્યું હતું,પરંતુ કેટલાંક કારણોસર તે ........ ની સાલ સુધી અજાણ રહ્યું હતું.
A
$1865, 1900$
B
$1863, 1900$
C
$1800, 1963$
D
$1800, 1965$
Solution
(A) ગ્રેગર મેન્ડલે તેમનું સંશોધન પત્ર 'એક્સપેરિમેન્ટ્સ ઓન પ્લાન્ટ હાઇબ્રિડાઇઝેશન' (Experiments on Plant Hybridization) $1865$ માં 'પ્રોસીડિંગ્સ ઓફ ધ નેચરલ હિસ્ટ્રી સોસાયટી ઓફ બ્રુન' માં પ્રકાશિત કર્યું હતું.
જોકે,કેટલાંક કારણોસર,જેમ કે સંચારનો અભાવ,'કારકો' (factors) ની વિભાવનાને અમૂર્ત માનવી અને તે સમયે જૈવિક ઘટનાઓ માટે ગાણિતિક પુરાવાનો અભાવ હોવાથી તેમનું કાર્ય $1900$ સુધી અજાણ રહ્યું હતું.
$1900$ માં,ત્રણ વૈજ્ઞાનિકો—હ્યુગો ડી વ્રીસ,કાર્લ કોરેન્સ અને એરિક વોન શેરમેકે—સ્વતંત્ર રીતે મેન્ડલના કાર્યની પુનઃશોધ કરી હતી.
જોકે,કેટલાંક કારણોસર,જેમ કે સંચારનો અભાવ,'કારકો' (factors) ની વિભાવનાને અમૂર્ત માનવી અને તે સમયે જૈવિક ઘટનાઓ માટે ગાણિતિક પુરાવાનો અભાવ હોવાથી તેમનું કાર્ય $1900$ સુધી અજાણ રહ્યું હતું.
$1900$ માં,ત્રણ વૈજ્ઞાનિકો—હ્યુગો ડી વ્રીસ,કાર્લ કોરેન્સ અને એરિક વોન શેરમેકે—સ્વતંત્ર રીતે મેન્ડલના કાર્યની પુનઃશોધ કરી હતી.
0 likes
View Solution324
EasyMCQ
આનુવંશિકતા અંગેના મેન્ડલના પરિણામોનું પુનઃસંશોધન કોણે કર્યું?
A
હ્યુગો-દ-વ્રિસ
B
કાર્લ કોરેન્સ
C
એરિક વોન શેરમાક
D
ઉપરના બધા જ
Solution
(D) $1900$ માં,ત્રણ વૈજ્ઞાનિકોએ સ્વતંત્ર રીતે આનુવંશિકતા અંગેના મેન્ડલના કાર્યનું પુનઃસંશોધન કર્યું હતું. આ વૈજ્ઞાનિકો $Hugo \ de \ Vries$ (નેધરલેન્ડ),$Carl \ Correns$ (જર્મની) અને $Erich \ von \ Tschermak$ (ઓસ્ટ્રિયા) હતા. તેમના કાર્યે ગ્રેગર મેન્ડલ દ્વારા સૂચિત આનુવંશિકતાના સિદ્ધાંતોની પુષ્ટિ કરી,જે આધુનિક જિનેટિક્સના ઉદભવ તરફ દોરી ગયું. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.
0 likes
View Solution325
EasyMCQ
મેન્ડલે વટાણાની શુદ્ધ જાતો (pure-breeding lines) શેના દ્વારા મેળવી હતી?
A
અંત:સંવર્ધન (Inbreeding)
B
બર્હિસંકરણ (Outcrossing)
C
પરસંવર્ધન (Cross-breeding)
D
આંતરજાતીય સંકરણ (Interspecific hybridization)
Solution
(A) મેન્ડલે તેમના પ્રયોગોની શરૂઆત કરવા માટે શુદ્ધ જાતો (true-breeding lines) ધરાવતા વટાણાના છોડની પસંદગી કરી હતી.
શુદ્ધ જાતો એટલે એવી વનસ્પતિઓ કે જે સતત સ્વ-પરાગનયન (self-pollination) દ્વારા ઘણી પેઢીઓ સુધી સ્થાયી લક્ષણોનું વહન અને અભિવ્યક્તિ દર્શાવે છે.
વનસ્પતિ સંવર્ધનમાં,સમયુગ્મતા (homozygosity) પ્રાપ્ત કરવા માટેની આ સતત સ્વ-પરાગનયનની પ્રક્રિયાને $Inbreeding$ (અંત:સંવર્ધન) કહેવામાં આવે છે.
શુદ્ધ જાતો એટલે એવી વનસ્પતિઓ કે જે સતત સ્વ-પરાગનયન (self-pollination) દ્વારા ઘણી પેઢીઓ સુધી સ્થાયી લક્ષણોનું વહન અને અભિવ્યક્તિ દર્શાવે છે.
વનસ્પતિ સંવર્ધનમાં,સમયુગ્મતા (homozygosity) પ્રાપ્ત કરવા માટેની આ સતત સ્વ-પરાગનયનની પ્રક્રિયાને $Inbreeding$ (અંત:સંવર્ધન) કહેવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution326
EasyMCQ
મેન્ડેલના પ્રયોગોમાં,નીચેનામાંથી કયું લક્ષણ પ્રભાવી છે?
A
પીળો શિંગનો રંગ
B
પીળો બીજનો રંગ
C
ખરબચડું બીજ
D
વામન (ઠોંગો) છોડ
Solution
(B) વટાણાના છોડ ($Pisum$ $sativum$) પરના મેન્ડેલના પ્રયોગોમાં,તેમણે સાત વિરોધાભાસી લક્ષણોની જોડીનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી:
$1$. પીળો બીજનો રંગ એ પ્રભાવી લક્ષણ છે,જ્યારે લીલો બીજનો રંગ પ્રચ્છન્ન છે.
$2$. પીળો શિંગનો રંગ એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે,જ્યારે લીલો શિંગનો રંગ પ્રભાવી છે.
$3$. ખરબચડો બીજનો આકાર એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે,જ્યારે ગોળ બીજનો આકાર પ્રભાવી છે.
$4$. વામન છોડની ઊંચાઈ એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે,જ્યારે ઊંચા છોડની ઊંચાઈ પ્રભાવી છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચું પ્રભાવી લક્ષણ પીળો બીજનો રંગ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી:
$1$. પીળો બીજનો રંગ એ પ્રભાવી લક્ષણ છે,જ્યારે લીલો બીજનો રંગ પ્રચ્છન્ન છે.
$2$. પીળો શિંગનો રંગ એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે,જ્યારે લીલો શિંગનો રંગ પ્રભાવી છે.
$3$. ખરબચડો બીજનો આકાર એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે,જ્યારે ગોળ બીજનો આકાર પ્રભાવી છે.
$4$. વામન છોડની ઊંચાઈ એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે,જ્યારે ઊંચા છોડની ઊંચાઈ પ્રભાવી છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચું પ્રભાવી લક્ષણ પીળો બીજનો રંગ છે.
0 likes
View Solution327
MediumMCQ
વિધાન-$1$: જનીન પ્રકારો (Alleles) એ એક જ જનીનના થોડા અલગ સ્વરૂપો છે.
વિધાન-$2$: જનીન પ્રકારોનું અલગીકરણ એ એક યાદચ્છિક પ્રક્રિયા છે અને તેથી જનનકોષમાં કોઈપણ એક જનીન પ્રકાર હોવાની $50$ ટકા શક્યતા રહેલી છે.
વિધાન-$2$: જનીન પ્રકારોનું અલગીકરણ એ એક યાદચ્છિક પ્રક્રિયા છે અને તેથી જનનકોષમાં કોઈપણ એક જનીન પ્રકાર હોવાની $50$ ટકા શક્યતા રહેલી છે.
A
વિધાન-$1$ અને વિધાન-$2$ બંને સાચા છે.
B
વિધાન-$1$ સાચું છે પરંતુ વિધાન-$2$ ખોટું છે.
C
વિધાન-$1$ ખોટું છે પરંતુ વિધાન-$2$ સાચું છે.
D
વિધાન-$1$ અને વિધાન-$2$ બંને ખોટા છે.
Solution
(A) વિધાન-$1$ સાચું છે કારણ કે જનીન પ્રકારો (Alleles) એ ખરેખર એક જ જનીનના વૈકલ્પિક સ્વરૂપો છે જે સમાન રંગસૂત્રો પર સમાન સ્થાન (locus) ધરાવે છે.
વિધાન-$2$ સાચું છે કારણ કે મેન્ડલના અલગીકરણના નિયમ મુજબ,જનનકોષોના નિર્માણ દરમિયાન જનીન જોડના બે જનીન પ્રકારો અલગ પડે છે. આ પ્રક્રિયા યાદચ્છિક હોવાથી,દરેક જનનકોષને બેમાંથી કોઈપણ એક જનીન પ્રકાર મળવાની સમાન સંભાવના ($50$ ટકા) હોય છે.
વિધાન-$2$ સાચું છે કારણ કે મેન્ડલના અલગીકરણના નિયમ મુજબ,જનનકોષોના નિર્માણ દરમિયાન જનીન જોડના બે જનીન પ્રકારો અલગ પડે છે. આ પ્રક્રિયા યાદચ્છિક હોવાથી,દરેક જનનકોષને બેમાંથી કોઈપણ એક જનીન પ્રકાર મળવાની સમાન સંભાવના ($50$ ટકા) હોય છે.
0 likes
View Solution328
MediumMCQ
ગાર્ડન વટાણા (garden pea) માટે નીચેનામાંથી કયું ખોટું છે?
A
લક્ષણ $\rightarrow$ પુષ્પનું સ્થાન,જનીન પ્રકાર $\rightarrow$ સમયુગ્મી અને વિષમયુગ્મી,સ્વરૂપ પ્રકાર $\rightarrow$ અગ્રસ્થ (Terminal)
B
લક્ષણ $\rightarrow$ બીજનો રંગ,જનીન પ્રકાર $\rightarrow$ સમયુગ્મી અને વિષમયુગ્મી,સ્વરૂપ પ્રકાર $\rightarrow$ પીળો
C
લક્ષણ $\rightarrow$ સીંગનો રંગ,જનીન પ્રકાર $\rightarrow$ સમયુગ્મી અને વિષમયુગ્મી,સ્વરૂપ પ્રકાર $\rightarrow$ લીલો
D
લક્ષણ $\rightarrow$ સીંગનો આકાર,જનીન પ્રકાર $\rightarrow$ માત્ર સમયુગ્મી,સ્વરૂપ પ્રકાર $\rightarrow$ ખાંચાવાળી (Constricted)
Solution
(A) $Pisum$ $sativum$ (ગાર્ડન વટાણા) માં,મેન્ડલે સાત જોડ વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
'પુષ્પના સ્થાન' લક્ષણ માટે,બે સ્વરૂપ પ્રકારો 'કક્ષસ્થ' (પ્રભાવી) અને 'અગ્રસ્થ' (પ્રચ્છન્ન) છે.
બંને સ્વરૂપ પ્રકારો સમયુગ્મી અથવા વિષમયુગ્મી સ્થિતિમાં અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે (દા.ત.,અગ્રસ્થ માટે $aa$ હોવું જરૂરી છે).
જોકે,વિકલ્પ $A$ જણાવે છે કે 'અગ્રસ્થ' સ્વરૂપ પ્રકાર સમયુગ્મી અને વિષમયુગ્મી બંને જનીન પ્રકારો સાથે સંકળાયેલ છે,જે ખોટું છે કારણ કે 'અગ્રસ્થ' એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે અને તે માત્ર સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન સ્થિતિ $(aa)$ માં જ વ્યક્ત થઈ શકે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટું વિધાન છે.
'પુષ્પના સ્થાન' લક્ષણ માટે,બે સ્વરૂપ પ્રકારો 'કક્ષસ્થ' (પ્રભાવી) અને 'અગ્રસ્થ' (પ્રચ્છન્ન) છે.
બંને સ્વરૂપ પ્રકારો સમયુગ્મી અથવા વિષમયુગ્મી સ્થિતિમાં અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે (દા.ત.,અગ્રસ્થ માટે $aa$ હોવું જરૂરી છે).
જોકે,વિકલ્પ $A$ જણાવે છે કે 'અગ્રસ્થ' સ્વરૂપ પ્રકાર સમયુગ્મી અને વિષમયુગ્મી બંને જનીન પ્રકારો સાથે સંકળાયેલ છે,જે ખોટું છે કારણ કે 'અગ્રસ્થ' એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે અને તે માત્ર સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન સ્થિતિ $(aa)$ માં જ વ્યક્ત થઈ શકે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટું વિધાન છે.
0 likes
View Solution329
MediumMCQ
વિધાન-$I$: જનીન પ્રકારો (alleles) નું અલગીકરણ એક યાદચ્છિક પ્રક્રિયા છે અને તેથી જન્યુમાં કોઈપણ એક જનીન પ્રકાર હોવાની $50\%$ શક્યતા છે.
વિધાન-$II$: જનીન પ્રકારો $F_1$ કે $F_2$ પેઢીમાં કોઈ પણ પ્રકારનું મિશ્રણ દર્શાવતા નથી.
વિધાન-$II$: જનીન પ્રકારો $F_1$ કે $F_2$ પેઢીમાં કોઈ પણ પ્રકારનું મિશ્રણ દર્શાવતા નથી.
A
વિધાન $I$ અને $II$ બંને સાચા છે
B
વિધાન $I$ અને $II$ બંને ખોટા છે
C
વિધાન $I$ સાચું છે અને વિધાન $II$ ખોટું છે
D
વિધાન $I$ ખોટું છે અને વિધાન $II$ સાચું છે
Solution
(A) વિધાન-$I$ સાચું છે કારણ કે મેન્ડલના વિશ્લેષણના નિયમ મુજબ,જનીન જોડના બે જનીન પ્રકારો જન્યુ નિર્માણ દરમિયાન એકબીજાથી અલગ થાય છે,જેથી દરેક જન્યુને બેમાંથી માત્ર એક જ જનીન પ્રકાર મળે છે. આ પ્રક્રિયા યાદચ્છિક છે,જેના પરિણામે જન્યુમાં કોઈપણ જનીન પ્રકાર હોવાની $50\%$ સંભાવના રહે છે.
વિધાન-$II$ સાચું છે કારણ કે મેન્ડલે અવલોકન કર્યું હતું કે લક્ષણો $F_1$ કે $F_2$ પેઢીમાં મિશ્રિત થતા નથી. ભલે કોઈ લક્ષણ $F_1$ પેઢીમાં અભિવ્યક્ત ન થાય,તે $F_2$ પેઢીમાં ફરીથી દેખાય છે,જે સાબિત કરે છે કે જનીન પ્રકારો અલગ રહે છે અને મિશ્રિત થતા નથી.
વિધાન-$II$ સાચું છે કારણ કે મેન્ડલે અવલોકન કર્યું હતું કે લક્ષણો $F_1$ કે $F_2$ પેઢીમાં મિશ્રિત થતા નથી. ભલે કોઈ લક્ષણ $F_1$ પેઢીમાં અભિવ્યક્ત ન થાય,તે $F_2$ પેઢીમાં ફરીથી દેખાય છે,જે સાબિત કરે છે કે જનીન પ્રકારો અલગ રહે છે અને મિશ્રિત થતા નથી.
0 likes
View Solution330
EasyMCQ
પ્રચ્છન્ન લક્ષણો શેના કારણે જોવા મળે છે:
A
બિન-કાર્યક્ષમ ઉત્સેચકનું નિર્માણ
B
ઉત્સેચકનું ઉત્પાદન ન થવું
C
$(A)$ અને $(B)$ બંને
D
કાર્યક્ષમ ઉત્સેચકનું નિર્માણ
Solution
(C) જિનેટિક્સમાં,જનીન સામાન્ય રીતે ચોક્કસ લક્ષણની અભિવ્યક્તિ માટે જરૂરી માહિતી ધરાવે છે. આ અભિવ્યક્તિ સામાન્ય રીતે એવા ઉત્સેચકના ઉત્પાદન દ્વારા થાય છે જે ચોક્કસ જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાને ઉત્પ્રેરિત કરે છે.
$1$. જો જનીનમાં વિકૃતિ (mutation) આવે,તો તે બિન-કાર્યક્ષમ ઉત્સેચકના ઉત્પાદનમાં પરિણમી શકે છે,જેનો અર્થ છે કે જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે આગળ વધી શકતી નથી.
$2$. વૈકલ્પિક રીતે,વિકૃતિને કારણે ઉત્સેચકનું ઉત્પાદન સંપૂર્ણપણે અટકી શકે છે.
બંને કિસ્સાઓમાં,પ્રભાવી જનીન સાથે સંકળાયેલ સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) વ્યક્ત થતું નથી,જેના પરિણામે પ્રચ્છન્ન લક્ષણ જોવા મળે છે. તેથી,$(A)$ અને $(B)$ બંને પ્રચ્છન્ન લક્ષણોની અભિવ્યક્તિ માટેના સાચા કારણો છે.
$1$. જો જનીનમાં વિકૃતિ (mutation) આવે,તો તે બિન-કાર્યક્ષમ ઉત્સેચકના ઉત્પાદનમાં પરિણમી શકે છે,જેનો અર્થ છે કે જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે આગળ વધી શકતી નથી.
$2$. વૈકલ્પિક રીતે,વિકૃતિને કારણે ઉત્સેચકનું ઉત્પાદન સંપૂર્ણપણે અટકી શકે છે.
બંને કિસ્સાઓમાં,પ્રભાવી જનીન સાથે સંકળાયેલ સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) વ્યક્ત થતું નથી,જેના પરિણામે પ્રચ્છન્ન લક્ષણ જોવા મળે છે. તેથી,$(A)$ અને $(B)$ બંને પ્રચ્છન્ન લક્ષણોની અભિવ્યક્તિ માટેના સાચા કારણો છે.
0 likes
View Solution331
MediumMCQ
પ્રભુતાનો નિયમ એક સંકરણ પ્રયોગમાં $........$ પેઢીમાં પિતૃઓના માત્ર એક જ લક્ષણની અભિવ્યક્તિ અને $........$ પેઢીમાં બંને લક્ષણોની અભિવ્યક્તિ સમજાવવા માટે વપરાય છે.
A
$F_1$ અને $F_2$
B
$F_2$ અને $F_3$
C
$F_1$ અને $F_3$
D
$F_2$ અને $F_1$
Solution
(A) પ્રભુતાનો નિયમ જણાવે છે કે વિષમયુગ્મી સજીવમાં,માત્ર એક જ કારક (પ્રભાવી કારક) તેની અભિવ્યક્તિ દર્શાવે છે,જે બીજા (પ્રચ્છન્ન કારક) ની અસરને દબાવી દે છે.
એક સંકરણ પ્રયોગમાં,$F_1$ પેઢીમાં માત્ર પ્રભાવી પિતૃ લક્ષણ જ જોવા મળે છે.
$F_2$ પેઢીમાં,કારકોના વિશ્લેષણને કારણે બંને પિતૃ લક્ષણો જોવા મળે છે,જે પ્રભુતાના નિયમ અને વિશ્લેષણના નિયમ દ્વારા સમજાવી શકાય છે.
એક સંકરણ પ્રયોગમાં,$F_1$ પેઢીમાં માત્ર પ્રભાવી પિતૃ લક્ષણ જ જોવા મળે છે.
$F_2$ પેઢીમાં,કારકોના વિશ્લેષણને કારણે બંને પિતૃ લક્ષણો જોવા મળે છે,જે પ્રભુતાના નિયમ અને વિશ્લેષણના નિયમ દ્વારા સમજાવી શકાય છે.
0 likes
View Solution332
MediumMCQ
નીચેના ચાર વિધાનો $I, II, III$ અને $IV$ ને ધ્યાનમાં લો અને સાચું વિધાન પસંદ કરો:
$I.$ મેન્ડેલના પ્રયોગોમાં નમૂનાનું કદ મોટું હતું, જેણે તેમના દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલા ડેટાને વધુ વિશ્વસનીયતા આપી.
$II.$ પ્રભાવી જનીન (allele) ની હાજરીમાં પણ પ્રચ્છન્ન જનીન (recessive allele) સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) ની અભિવ્યક્તિને અસર કરે છે.
$III.$ મેન્ડેલે વટાણાના છોડમાં ગુણાત્મક લક્ષણોનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું.
$IV.$ મેન્ડેલના એકસંકરણ પ્રયોગની $F_2$-પેઢીમાં, ઊંચા અને નીચા લક્ષણો તેમના પિતૃ પ્રકારો જેવા જ હતા અને તે મિશ્રિત વારસો (blending inheritance) દર્શાવતા નથી.
$I.$ મેન્ડેલના પ્રયોગોમાં નમૂનાનું કદ મોટું હતું, જેણે તેમના દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલા ડેટાને વધુ વિશ્વસનીયતા આપી.
$II.$ પ્રભાવી જનીન (allele) ની હાજરીમાં પણ પ્રચ્છન્ન જનીન (recessive allele) સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) ની અભિવ્યક્તિને અસર કરે છે.
$III.$ મેન્ડેલે વટાણાના છોડમાં ગુણાત્મક લક્ષણોનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું.
$IV.$ મેન્ડેલના એકસંકરણ પ્રયોગની $F_2$-પેઢીમાં, ઊંચા અને નીચા લક્ષણો તેમના પિતૃ પ્રકારો જેવા જ હતા અને તે મિશ્રિત વારસો (blending inheritance) દર્શાવતા નથી.
A
$I$ અને $III$
B
$III$ અને $IV$
C
$II$ અને $IV$
D
$II$ અને $III$
Solution
(A) $I.$ સાચું: મેન્ડેલે તેમના પ્રયોગોમાં મોટા નમૂનાના કદનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જેણે તેમના ડેટાને આંકડાકીય સમર્થન અને વિશ્વસનીયતા આપી હતી.
$II.$ ખોટું: પ્રભાવી જનીનની હાજરીમાં પ્રચ્છન્ન જનીન સ્વરૂપ પ્રકારને અસર કરતું નથી; તે પ્રભાવી જનીન દ્વારા દબાઈ જાય છે.
$III.$ સાચું: મેન્ડેલે વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ માં ગુણાત્મક લક્ષણો (જેમ કે બીજનો આકાર, બીજનો રંગ, ફૂલનો રંગ વગેરે) નો અભ્યાસ કર્યો હતો.
$IV.$ ખોટું: મેન્ડેલના એકસંકરણ પ્રયોગમાં, $F_2$-પેઢીના લક્ષણો પિતૃઓ જેવા જ હોય છે અને તે મિશ્રિત વારસો દર્શાવતા નથી; તેના બદલે, તેઓ વિશ્લેષણના નિયમ (law of segregation) ને અનુસરે છે જ્યાં જનીનો અલગ રહે છે.
$II.$ ખોટું: પ્રભાવી જનીનની હાજરીમાં પ્રચ્છન્ન જનીન સ્વરૂપ પ્રકારને અસર કરતું નથી; તે પ્રભાવી જનીન દ્વારા દબાઈ જાય છે.
$III.$ સાચું: મેન્ડેલે વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ માં ગુણાત્મક લક્ષણો (જેમ કે બીજનો આકાર, બીજનો રંગ, ફૂલનો રંગ વગેરે) નો અભ્યાસ કર્યો હતો.
$IV.$ ખોટું: મેન્ડેલના એકસંકરણ પ્રયોગમાં, $F_2$-પેઢીના લક્ષણો પિતૃઓ જેવા જ હોય છે અને તે મિશ્રિત વારસો દર્શાવતા નથી; તેના બદલે, તેઓ વિશ્લેષણના નિયમ (law of segregation) ને અનુસરે છે જ્યાં જનીનો અલગ રહે છે.
0 likes
View Solution333
MediumMCQ
નીચેનાને જોડો (Column-$I$ સાથે Column-$II$):
| Column-$I$ | Column-$II$ |
|---|---|
| $a$. જનીન પ્રકાર (Allele) | $i$. જનીનના બે કારકો સમાન હોય |
| $b$. જનીન બંધારણ (Genotype) | $ii$. સજીવ કે જેમાં જનીનના બે અલગ કારકો હોય |
| $c$. સમયુગ્મી (Homozygous) | $iii$. સજીવનું આનુવંશિક બંધારણ |
| $d$. વિષમયુગ્મી (Heterozygous) | $iv$. જનીનના વૈકલ્પિક સ્વરૂપો |
A
$a-i, b-ii, c-iii, d-iv$
B
$a-iv, b-iii, c-i, d-ii$
C
$a-iii, b-iv, c-ii, d-i$
D
$a-iii, b-ii, c-iv, d-i$
Solution
(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. જનીન પ્રકાર (Allele) $(a)$: આ જનીનના વૈકલ્પિક સ્વરૂપો છે $(iv)$.
$2$. જનીન બંધારણ (Genotype) $(b)$: આ સજીવના આનુવંશિક બંધારણને દર્શાવે છે $(iii)$.
$3$. સમયુગ્મી (Homozygous) $(c)$: એવી સ્થિતિ જેમાં જનીનના બે કારકો સમાન હોય $(i)$.
$4$. વિષમયુગ્મી (Heterozygous) $(d)$: એવો સજીવ કે જેમાં જનીનના બે અલગ કારકો હોય $(ii)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $a-iv, b-iii, c-i, d-ii$ છે.
$1$. જનીન પ્રકાર (Allele) $(a)$: આ જનીનના વૈકલ્પિક સ્વરૂપો છે $(iv)$.
$2$. જનીન બંધારણ (Genotype) $(b)$: આ સજીવના આનુવંશિક બંધારણને દર્શાવે છે $(iii)$.
$3$. સમયુગ્મી (Homozygous) $(c)$: એવી સ્થિતિ જેમાં જનીનના બે કારકો સમાન હોય $(i)$.
$4$. વિષમયુગ્મી (Heterozygous) $(d)$: એવો સજીવ કે જેમાં જનીનના બે અલગ કારકો હોય $(ii)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $a-iv, b-iii, c-i, d-ii$ છે.
0 likes
View Solution334
MediumMCQ
$F_1$ વ્યક્તિઓના જનીન પ્રકાર (Genotype) ને કેવી રીતે ચકાસી શકાય છે?
A
સમયુગ્મી પ્રભાવી પિતૃ સાથે બેકક્રોસ.
B
વિષમયુગ્મી પ્રભાવી પિતૃ સાથે બેકક્રોસ.
C
સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ સાથે બેકક્રોસ.
D
પરસ્પર સંકરણ (Reciprocal cross).
Solution
(C) કસોટી સંકરણ (Test cross) એ અજ્ઞાત જનીન પ્રકાર ધરાવતી વ્યક્તિ (સામાન્ય રીતે $F_1$ પેઢી) અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ વચ્ચેનું સંકરણ છે.
આ સંકરણ $F_1$ વ્યક્તિનો જનીન પ્રકાર નક્કી કરવા માટે કરવામાં આવે છે.
જો $F_1$ વ્યક્તિ સમયુગ્મી પ્રભાવી હોય,તો તમામ સંતતિ પ્રભાવી લક્ષણ દર્શાવશે.
જો $F_1$ વ્યક્તિ વિષમયુગ્મી હોય,તો સંતતિ $1:1$ ના પ્રમાણમાં પ્રભાવી અને પ્રચ્છન્ન બંને લક્ષણો દર્શાવશે.
તેથી,જનીન પ્રકાર ચકાસવા માટેની સાચી પદ્ધતિ સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ સાથેનો બેકક્રોસ છે.
આ સંકરણ $F_1$ વ્યક્તિનો જનીન પ્રકાર નક્કી કરવા માટે કરવામાં આવે છે.
જો $F_1$ વ્યક્તિ સમયુગ્મી પ્રભાવી હોય,તો તમામ સંતતિ પ્રભાવી લક્ષણ દર્શાવશે.
જો $F_1$ વ્યક્તિ વિષમયુગ્મી હોય,તો સંતતિ $1:1$ ના પ્રમાણમાં પ્રભાવી અને પ્રચ્છન્ન બંને લક્ષણો દર્શાવશે.
તેથી,જનીન પ્રકાર ચકાસવા માટેની સાચી પદ્ધતિ સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ સાથેનો બેકક્રોસ છે.
0 likes
View Solution335
MediumMCQ
ગાર્ડન પી (વટાણા) માટે નીચેનામાંથી કયું ખોટું છે?
A
લક્ષણ $\rightarrow$ પુષ્પનું સ્થાન,જનીન પ્રકાર $\rightarrow$ સમયુગ્મી અથવા વિષમયુગ્મી,સ્વરૂપ પ્રકાર $\rightarrow$ અગ્રસ્થ (Terminal)
B
લક્ષણ $\rightarrow$ બીજનો રંગ,જનીન પ્રકાર $\rightarrow$ સમયુગ્મી અથવા વિષમયુગ્મી,સ્વરૂપ પ્રકાર $\rightarrow$ પીળો
C
લક્ષણ $\rightarrow$ સીંગનો રંગ,જનીન પ્રકાર $\rightarrow$ સમયુગ્મી અથવા વિષમયુગ્મી,સ્વરૂપ પ્રકાર $\rightarrow$ લીલો
D
લક્ષણ $\rightarrow$ સીંગનો આકાર,જનીન પ્રકાર $\rightarrow$ સમયુગ્મી અથવા વિષમયુગ્મી,સ્વરૂપ પ્રકાર $\rightarrow$ ફૂલેલી (Inflated)
Solution
(A) $Pisum$ $sativum$ (ગાર્ડન પી) માં,મેન્ડલે સાત વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
'પુષ્પના સ્થાન' લક્ષણ માટે,પ્રભાવી લક્ષણ 'કક્ષીય' (Axial) છે અને પ્રચ્છન્ન લક્ષણ 'અગ્રસ્થ' (Terminal) છે.
વિકલ્પ $A$ માં 'અગ્રસ્થ' સ્વરૂપ પ્રકાર તરીકે દર્શાવેલ છે,જે પુષ્પના સ્થાન માટે એક માન્ય પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે.
વિકલ્પ $B$ માં 'પીળો' બીજનો રંગ દર્શાવેલ છે,જે પ્રભાવી લક્ષણ છે.
વિકલ્પ $C$ માં 'લીલો' સીંગનો રંગ દર્શાવેલ છે,જે પ્રભાવી લક્ષણ છે.
વિકલ્પ $D$ માં 'ફૂલેલી' સીંગનો આકાર દર્શાવેલ છે,જે પ્રભાવી લક્ષણ છે.
મેન્ડલના લક્ષણો માટેની પ્રમાણિત $NCERT$ કોષ્ટક મુજબ,આપેલા તમામ સ્વરૂપ પ્રકારો ગાર્ડન પી માટે માન્ય લક્ષણો છે. તેથી,આ પ્રશ્નમાં આપેલા તમામ વિકલ્પો જૈવિક રીતે સાચા છે.
'પુષ્પના સ્થાન' લક્ષણ માટે,પ્રભાવી લક્ષણ 'કક્ષીય' (Axial) છે અને પ્રચ્છન્ન લક્ષણ 'અગ્રસ્થ' (Terminal) છે.
વિકલ્પ $A$ માં 'અગ્રસ્થ' સ્વરૂપ પ્રકાર તરીકે દર્શાવેલ છે,જે પુષ્પના સ્થાન માટે એક માન્ય પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે.
વિકલ્પ $B$ માં 'પીળો' બીજનો રંગ દર્શાવેલ છે,જે પ્રભાવી લક્ષણ છે.
વિકલ્પ $C$ માં 'લીલો' સીંગનો રંગ દર્શાવેલ છે,જે પ્રભાવી લક્ષણ છે.
વિકલ્પ $D$ માં 'ફૂલેલી' સીંગનો આકાર દર્શાવેલ છે,જે પ્રભાવી લક્ષણ છે.
મેન્ડલના લક્ષણો માટેની પ્રમાણિત $NCERT$ કોષ્ટક મુજબ,આપેલા તમામ સ્વરૂપ પ્રકારો ગાર્ડન પી માટે માન્ય લક્ષણો છે. તેથી,આ પ્રશ્નમાં આપેલા તમામ વિકલ્પો જૈવિક રીતે સાચા છે.
0 likes
View Solution336
EasyMCQ
જો સજીવમાં કોઈ ચોક્કસ લક્ષણ માટેના બે જનીન પ્રકારો (alleles) સમાન હોય,તો તેને . . . . . . કહેવામાં આવે છે.
A
વિષમયુગ્મી (heterozygous)
B
સમયુગ્મી (homozygous)
C
સમજાત (homologous)
D
અસમજાત (non-homologous)
Solution
(B) કોઈ ચોક્કસ લક્ષણ માટે સમાન જનીન પ્રકારો (alleles) ધરાવતા સજીવને તે લક્ષણ માટે સમયુગ્મી (homozygous) અથવા શુદ્ધ કહેવામાં આવે છે.
સમયુગ્મી સજીવો તે લક્ષણ માટે શુદ્ધ સંવર્ધન ધરાવે છે અને માત્ર એક જ પ્રકારના જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
સમયુગ્મી સજીવો તે લક્ષણ માટે શુદ્ધ સંવર્ધન ધરાવે છે અને માત્ર એક જ પ્રકારના જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
0 likes
View Solution337
EasyMCQ
કસોટી સંકરણ (Test cross) કોના દ્વારા કરવામાં આવે છે?
A
સંકર જાતનું તેના પ્રભાવી પિતૃ સાથે બેક ક્રોસ કરીને.
B
સંકર જાતનું તેના પ્રચ્છન્ન પિતૃ સાથે બેક ક્રોસ કરીને.
C
વિરોધાભાસી લક્ષણો ધરાવતા કોઈપણ બે છોડનું સંકરણ કરીને.
D
સંકર જાતનું સ્વ-ફલન (Selfing) કરાવીને.
Solution
(B) કસોટી સંકરણ એ પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર (જેનું જનીન પ્રકાર અજ્ઞાત છે) ધરાવતા સજીવ અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન સજીવ વચ્ચેનું આનુવંશિક સંકરણ છે.
આ સંકરણનો ઉપયોગ પ્રભાવી સજીવની યુગ્મતા (zygosity) નક્કી કરવા માટે થાય છે.
જો સંતતિમાં પ્રભાવી અને પ્રચ્છન્ન સ્વરૂપ પ્રકારોનું પ્રમાણ $1:1$ મળે,તો પિતૃ વિષમયુગ્મી છે.
જો બધી જ સંતતિ પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવે,તો પિતૃ સમયુગ્મી પ્રભાવી છે.
તેથી,તેમાં સંકર (અથવા અજ્ઞાત જનીન પ્રકાર ધરાવતા સજીવ) નું તેના પ્રચ્છન્ન પિતૃ સાથે બેક ક્રોસ કરવામાં આવે છે.
આ સંકરણનો ઉપયોગ પ્રભાવી સજીવની યુગ્મતા (zygosity) નક્કી કરવા માટે થાય છે.
જો સંતતિમાં પ્રભાવી અને પ્રચ્છન્ન સ્વરૂપ પ્રકારોનું પ્રમાણ $1:1$ મળે,તો પિતૃ વિષમયુગ્મી છે.
જો બધી જ સંતતિ પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવે,તો પિતૃ સમયુગ્મી પ્રભાવી છે.
તેથી,તેમાં સંકર (અથવા અજ્ઞાત જનીન પ્રકાર ધરાવતા સજીવ) નું તેના પ્રચ્છન્ન પિતૃ સાથે બેક ક્રોસ કરવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution338
EasyMCQ
નીચે બે વિધાનો આપેલા છે:
વિધાન $I$: બેક ક્રોસ એ $F_1$ સંકરનું તેના બે પિતૃઓમાંથી કોઈ એક સાથેનું સંકરણ છે,જેમાંથી તે ઉતરી આવ્યા છે.
વિધાન $II$: ટેસ્ટ ક્રોસમાં $F_1$ સંકરનું તેના સમયુગ્મી પ્રભાવી પિતૃ સાથેનું સંકરણ સામેલ છે.
ઉપરોક્ત વિધાનોના પ્રકાશમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો.
વિધાન $I$: બેક ક્રોસ એ $F_1$ સંકરનું તેના બે પિતૃઓમાંથી કોઈ એક સાથેનું સંકરણ છે,જેમાંથી તે ઉતરી આવ્યા છે.
વિધાન $II$: ટેસ્ટ ક્રોસમાં $F_1$ સંકરનું તેના સમયુગ્મી પ્રભાવી પિતૃ સાથેનું સંકરણ સામેલ છે.
ઉપરોક્ત વિધાનોના પ્રકાશમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો.
A
વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને સાચા છે
B
વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને ખોટા છે
C
વિધાન $I$ સાચું છે અને વિધાન $II$ ખોટું છે
D
વિધાન $I$ ખોટું છે અને વિધાન $II$ સાચું છે
Solution
(A) વિધાન $I$ સાચું છે: બેક ક્રોસ એટલે $F_1$ સંકરનું તેના કોઈપણ પિતૃ સાથેનું સંકરણ. આ આનુવંશિકતામાં વપરાતી એક સામાન્ય વ્યાખ્યા છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: ટેસ્ટ ક્રોસ એ બેક ક્રોસનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જેમાં $F_1$ સંકરનું તેના સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે જેથી $F_1$ સંતતિનું જનીન પ્રકાર જાણી શકાય.
આમ,બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: ટેસ્ટ ક્રોસ એ બેક ક્રોસનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જેમાં $F_1$ સંકરનું તેના સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે જેથી $F_1$ સંતતિનું જનીન પ્રકાર જાણી શકાય.
આમ,બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
0 likes
View Solution339
EasyMCQ
$Drosophila$ માં અવશિષ્ટ પાંખો (vestigial wings) માટેનું જનીન પ્રકાર (genotype) . . . . . . છે.
A
$vg^{st}$
B
$vg$
C
$vg^{no}$
D
$vg^{ni}$
Solution
(B) $Drosophila$ $melanogaster$ માં,અવશિષ્ટ પાંખનું લક્ષણ એક પ્રચ્છન્ન વિકૃતિ છે. જંગલી પ્રકારના જનીન (wild-type allele) ને $vg^+$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યારે અવશિષ્ટ પાંખના સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) માટે જવાબદાર વિકૃત જનીન (mutant allele) ને $vg$ સંજ્ઞા દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
તેથી,અવશિષ્ટ પાંખો માટેનું જનીન પ્રકાર $vg$ છે.
| $vg^{st}$ | સ્ટ્રેપ પાંખો |
| $vg^{no}$ | નોચ્ડ પાંખો |
| $vg^{ni}$ | નિકડ પાંખો |
| $vg$ | અવશિષ્ટ પાંખો |
તેથી,અવશિષ્ટ પાંખો માટેનું જનીન પ્રકાર $vg$ છે.
0 likes
View Solution340
EasyMCQ
મેન્ડલે $Pisum \text{ } sativum$ ના . . . . . . શુદ્ધ સંવર્ધિત લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
A
$6$
B
$7$
C
$2$
D
$4$
Solution
(B) ગ્રેગર મેન્ડલે વટાણાના છોડની $14$ શુદ્ધ સંવર્ધિત જાતો પસંદ કરી હતી, જે જોડીમાં હતી અને એક લક્ષણ સિવાય બાકીની બાબતોમાં સમાન હતી. આ $14$ જાતો વિરોધાભાસી લક્ષણોની $7$ જોડીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી હતી. તેથી, મેન્ડલે $Pisum \text{ } sativum$ માં વિરોધાભાસી લક્ષણોની $7$ જોડીઓનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
0 likes
View Solution341
EasyMCQ
મેન્ડેલિયન પ્રયોગોના સંદર્ભમાં,નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
એક કારક (factor) માત્ર એક જ જનીન પ્રકાર (allele) ધરાવે છે.
B
વૈકલ્પિક જનીન પ્રકારની હાજરીમાં પ્રભાવી જનીન પ્રકાર વ્યક્ત થતો નથી.
C
જનીન પ્રકારો એકરૂપ રંગસૂત્રો પર સમાન સ્થાન (loci) રોકે છે.
D
જનીન પ્રકાર એ આપેલ જનીનનું વૈકલ્પિક સ્વરૂપ છે.
Solution
(A) મેન્ડેલિયન જનીનશાસ્ત્રમાં,દ્વિતીય સજીવમાં એક જનીન (કારક) ઓછામાં ઓછા બે જનીન પ્રકારો (alleles) દ્વારા રજૂ થાય છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે દ્વિતીય સજીવમાં એક જનીન સામાન્ય રીતે ઓછામાં ઓછા બે વૈકલ્પિક સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે,માત્ર એકમાં નહીં.
વિકલ્પ $B$ સાચો છે કારણ કે પ્રચ્છન્ન જનીન પ્રકાર પ્રભાવી જનીન પ્રકારની હાજરીમાં વ્યક્ત થતો નથી.
વિકલ્પ $C$ સાચો છે કારણ કે જનીન પ્રકારો એકરૂપ રંગસૂત્રો પર સમાન સ્થાન પર આવેલા હોય છે.
વિકલ્પ $D$ સાચો છે કારણ કે જનીન પ્રકારો એ ખરેખર સમાન જનીનના વૈકલ્પિક સ્વરૂપો છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે દ્વિતીય સજીવમાં એક જનીન સામાન્ય રીતે ઓછામાં ઓછા બે વૈકલ્પિક સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે,માત્ર એકમાં નહીં.
વિકલ્પ $B$ સાચો છે કારણ કે પ્રચ્છન્ન જનીન પ્રકાર પ્રભાવી જનીન પ્રકારની હાજરીમાં વ્યક્ત થતો નથી.
વિકલ્પ $C$ સાચો છે કારણ કે જનીન પ્રકારો એકરૂપ રંગસૂત્રો પર સમાન સ્થાન પર આવેલા હોય છે.
વિકલ્પ $D$ સાચો છે કારણ કે જનીન પ્રકારો એ ખરેખર સમાન જનીનના વૈકલ્પિક સ્વરૂપો છે.
0 likes
View Solution342
EasyMCQ
જોહાન મેન્ડલને તેમના સમય કરતા ઘણા આગળના પ્રતિભાશાળી માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેમણે "કારકો" (જેને હવે જનીનો કહેવાય છે) નો ખ્યાલ આપ્યો હતો, જે આ હકીકત પર આધારિત છે કે . . . . . . .
A
તેઓ વનસ્પતિ સંકરણમાં પ્રયોગો કરનાર પ્રથમ વ્યક્તિ હતા.
B
તેઓ આ ખ્યાલ સૂચવનાર પ્રથમ વ્યક્તિ હતા.
C
તેમણે સમભાજન (mitosis), અર્ધીકરણ (meiosis) અને રંગસૂત્રોની શોધ પહેલાં આ ખ્યાલ આપ્યો હતો.
D
તેઓ માઇક્રોસ્કોપનો ઉપયોગ કરનાર પ્રથમ વ્યક્તિ હતા.
Solution
(C) ગ્રેગોર જોહાન મેન્ડલને 'જિનેટિક્સના પિતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે લક્ષણોના વારસાને સમજાવવા માટે 'કારકો' (factors) નો ખ્યાલ પ્રસ્તાવિત કર્યો હતો. તેમના કાર્યની વિશેષતા એ છે કે તેમણે વારસાના આ નિયમો $1860$ ના દાયકામાં આપ્યા હતા, જ્યારે વૈજ્ઞાનિક સમુદાયને આનુવંશિકતાના ભૌતિક આધાર જેવા કે $mitosis$, $meiosis$, અથવા $chromosomes$ અને $DNA$ ના અસ્તિત્વ વિશે કોઈ જાણકારી નહોતી.
0 likes
View Solution343
EasyMCQ
$F_1$ સંકરિત સજીવ કોઈ ચોક્કસ લક્ષણ માટે સમયુગ્મી (homozygous) છે કે વિષમયુગ્મી (heterozygous) તે નક્કી કરવા માટે . . . . . . સંકરણ કરવામાં આવે છે.
A
એકસંકરણ (monohybrid)
B
કસોટી (test)
C
બેક (back)
D
વ્યુત્ક્રમ (reciprocal)
Solution
(B) કસોટી સંકરણ ($test$ cross) એ અજ્ઞાત જનીન પ્રકાર (પ્રભાવી લક્ષણ દર્શાવતા) ધરાવતા સજીવ અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન સજીવ વચ્ચે કરવામાં આવતું સંકરણ છે.
તેનો ઉપયોગ એ નક્કી કરવા માટે થાય છે કે સજીવ કોઈ ચોક્કસ લક્ષણ માટે સમયુગ્મી પ્રભાવી છે કે વિષમયુગ્મી.
જો સંતતિમાં $1:1$ સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ જોવા મળે,તો પિતૃ વિષમયુગ્મી છે.
જો બધી જ સંતતિ પ્રભાવી લક્ષણ દર્શાવે,તો પિતૃ સમયુગ્મી પ્રભાવી છે.
તેનો ઉપયોગ એ નક્કી કરવા માટે થાય છે કે સજીવ કોઈ ચોક્કસ લક્ષણ માટે સમયુગ્મી પ્રભાવી છે કે વિષમયુગ્મી.
જો સંતતિમાં $1:1$ સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ જોવા મળે,તો પિતૃ વિષમયુગ્મી છે.
જો બધી જ સંતતિ પ્રભાવી લક્ષણ દર્શાવે,તો પિતૃ સમયુગ્મી પ્રભાવી છે.
0 likes
View Solution344
EasyMCQ
જનીન અથવા એલીલ્સના બે વૈકલ્પિક સ્વરૂપો . . . . . . પર આવેલા હોય છે.
A
સમાન રંગસૂત્રના સમાન સ્થાન (loci)
B
સમાન રંગસૂત્રના અસમાન સ્થાન (loci)
C
સમધર્મી રંગસૂત્રોના સમાન સ્થાન (loci)
D
સમધર્મી રંગસૂત્રોના અસમાન સ્થાન (loci)
Solution
(C) એલીલ્સ એ જનીનના એવા વૈકલ્પિક સ્વરૂપો છે જે સમધર્મી રંગસૂત્રો પર સમાન સ્થાન અથવા લોકસ (locus) ધરાવે છે.
સમધર્મી રંગસૂત્રો એ રંગસૂત્રોની જોડી છે (દરેક પિતૃ પાસેથી એક વારસામાં મળે છે) જે સમાન જનીન ક્રમ ધરાવે છે.
એલીલ્સ એ જ જનીનના વિવિધ સ્વરૂપો હોવાથી,અર્ધીકરણ દરમિયાન યોગ્ય જોડી અને વિશ્લેષણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેઓએ આ સમધર્મી રંગસૂત્રો પર બરાબર સમાન ભૌતિક સ્થાન (લોકસ) પર સ્થિત હોવું આવશ્યક છે.
સમધર્મી રંગસૂત્રો એ રંગસૂત્રોની જોડી છે (દરેક પિતૃ પાસેથી એક વારસામાં મળે છે) જે સમાન જનીન ક્રમ ધરાવે છે.
એલીલ્સ એ જ જનીનના વિવિધ સ્વરૂપો હોવાથી,અર્ધીકરણ દરમિયાન યોગ્ય જોડી અને વિશ્લેષણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેઓએ આ સમધર્મી રંગસૂત્રો પર બરાબર સમાન ભૌતિક સ્થાન (લોકસ) પર સ્થિત હોવું આવશ્યક છે.
0 likes
View Solution345
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા સંકરણથી $F_1$ પેઢીમાં પ્રચ્છન્ન સંતતિ પ્રાપ્ત થશે?
A
$TT \times tt$
B
$Tt \times TT$
C
$tt \times tt$
D
$TT \times TT$
Solution
(C) પ્રચ્છન્ન લક્ષણ ત્યારે જ અભિવ્યક્ત થાય છે જ્યારે બંને કારકો પ્રચ્છન્ન હોય (સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન,$tt$).
વિકલ્પ $A$ $(TT \times tt)$ માં,બધી સંતતિ $Tt$ (પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર) હશે.
વિકલ્પ $B$ $(Tt \times TT)$ માં,સંતતિ $TT$ અથવા $Tt$ હશે (બધી પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર).
વિકલ્પ $C$ $(tt \times tt)$ માં,બધી સંતતિ $tt$ હશે,જે પ્રચ્છન્ન લક્ષણ દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $D$ $(TT \times TT)$ માં,બધી સંતતિ $TT$ (પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર) હશે.
તેથી,માત્ર $tt \times tt$ સંકરણ જ પ્રચ્છન્ન સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.
વિકલ્પ $A$ $(TT \times tt)$ માં,બધી સંતતિ $Tt$ (પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર) હશે.
વિકલ્પ $B$ $(Tt \times TT)$ માં,સંતતિ $TT$ અથવા $Tt$ હશે (બધી પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર).
વિકલ્પ $C$ $(tt \times tt)$ માં,બધી સંતતિ $tt$ હશે,જે પ્રચ્છન્ન લક્ષણ દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $D$ $(TT \times TT)$ માં,બધી સંતતિ $TT$ (પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર) હશે.
તેથી,માત્ર $tt \times tt$ સંકરણ જ પ્રચ્છન્ન સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.
0 likes
View Solution346
EasyMCQ
એલીલ્સ (Alleles) એટલે શું?
A
કોઈ ચોક્કસ લક્ષણ જેમ કે ઊંચાઈ કે નીચાપણું દર્શાવતી જનીનોની જોડી
B
જનીનોના અનેક સ્વરૂપો
C
આંખના લક્ષણોનું નિયંત્રણ કરતા જનીનો
D
લિંગી રંગસૂત્રો (allosomes) પર હાજર જનીનો
Solution
(A) એલીલ્સ એ એક જ જનીનના સહેજ અલગ સ્વરૂપો છે જે સમાન રંગસૂત્રો પર સમાન સ્થાન (locus) ધરાવે છે. તેઓ એક જ લક્ષણ (દા.ત.,ઊંચાઈ) નું નિયંત્રણ કરે છે પરંતુ અલગ અભિવ્યક્તિ (દા.ત.,ઊંચા કે નીચા) પરિણમી શકે છે. તેથી,તેમને કોઈ ચોક્કસ લક્ષણનું નિયંત્રણ કરતી જનીનોની જોડી તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution347
EasyMCQ
મેન્ડલ દ્વારા અભ્યાસ કરાયેલ વટાણાના છોડના પ્રચ્છન્ન લક્ષણને ઓળખો.
A
અંતસ્થ પુષ્પ (Terminal flower)
B
જાંબલી પુષ્પ (Violet flower)
C
ફુલેલી શીંગનો આકાર (Inflated Pod shape)
D
ગોળ બીજ (Round seed)
Solution
(A) મેન્ડલે વટાણાના છોડમાં $7$ જોડ વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,લક્ષણોનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. જાંબલી પુષ્પનો રંગ પ્રભાવી છે,જ્યારે સફેદ રંગ પ્રચ્છન્ન છે.
$2$. ફુલેલી શીંગનો આકાર પ્રભાવી છે,જ્યારે ખાંચાવાળી (constricted) શીંગ પ્રચ્છન્ન છે.
$3$. ગોળ બીજનો આકાર પ્રભાવી છે,જ્યારે ખરબચડા (wrinkled) બીજ પ્રચ્છન્ન છે.
$4$. અંતસ્થ પુષ્પની સ્થિતિ પ્રચ્છન્ન છે,જ્યારે કક્ષીય (axial) સ્થિતિ પ્રભાવી છે.
તેથી,સાચું પ્રચ્છન્ન લક્ષણ અંતસ્થ પુષ્પ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,લક્ષણોનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. જાંબલી પુષ્પનો રંગ પ્રભાવી છે,જ્યારે સફેદ રંગ પ્રચ્છન્ન છે.
$2$. ફુલેલી શીંગનો આકાર પ્રભાવી છે,જ્યારે ખાંચાવાળી (constricted) શીંગ પ્રચ્છન્ન છે.
$3$. ગોળ બીજનો આકાર પ્રભાવી છે,જ્યારે ખરબચડા (wrinkled) બીજ પ્રચ્છન્ન છે.
$4$. અંતસ્થ પુષ્પની સ્થિતિ પ્રચ્છન્ન છે,જ્યારે કક્ષીય (axial) સ્થિતિ પ્રભાવી છે.
તેથી,સાચું પ્રચ્છન્ન લક્ષણ અંતસ્થ પુષ્પ છે.
0 likes
View Solution348
EasyMCQ
નીચે આપેલ સંકરણ દ્વારા શું દર્શાવવામાં આવે છે?
$Tt \times tt$
$Tt \times tt$
A
કસોટી સંકરણ (Test cross)
B
દ્વિ-સંકરણ (Dihybrid cross)
C
સહ-પ્રભુતા (Co-dominance)
D
અપૂર્ણ પ્રભુતા (Incomplete dominance)
Solution
(A) કસોટી સંકરણ (Test cross) એટલે અજ્ઞાત જનીન પ્રકાર ધરાવતા સજીવ (જે પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવે છે) અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન સજીવ વચ્ચે કરવામાં આવતું સંકરણ.
આપેલ સંકરણમાં,$Tt$ (વિષમયુગ્મી પ્રભાવી) નું સંકરણ $tt$ (સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન) સાથે કરવામાં આવે છે.
આ પ્રકારનું સંકરણ પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકારના જનીન પ્રકારને નક્કી કરવા માટે કરવામાં આવે છે,જે કસોટી સંકરણની મૂળભૂત વ્યાખ્યા છે.
આપેલ સંકરણમાં,$Tt$ (વિષમયુગ્મી પ્રભાવી) નું સંકરણ $tt$ (સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન) સાથે કરવામાં આવે છે.
આ પ્રકારનું સંકરણ પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકારના જનીન પ્રકારને નક્કી કરવા માટે કરવામાં આવે છે,જે કસોટી સંકરણની મૂળભૂત વ્યાખ્યા છે.
0 likes
View Solution349
DifficultMCQ
એક માનવ પુરુષ દૈહિક જનીનો '$A$' અને '$B$' માટે વિષમયુગ્મી છે. તે હિમોફિલિક જનીન '$h$' માટે હેમિઝાયગસ પણ છે. કેટલા ટકા શુક્રકોષો '$abh$' જનીન પ્રકાર ધરાવશે ( $\%$ માં) ($\%$ માં)?
A
$12.5$
B
$25$
C
$50$
D
$6.25$
Solution
(A) માનવ પુરુષનું જનીન બંધારણ $AaBbX^{h}Y$ છે.
જ્યારે જનીનો અલગ-અલગ રંગસૂત્રો (દૈહિક અને લિંગ-સંલગ્ન) પર હોય છે,ત્યારે તેઓ સ્વતંત્ર રીતે વિશ્લેષણ પામે છે.
શક્ય જન્યુઓ એલીલ્સના સંયોજન દ્વારા બને છે: $(A, a) \times (B, b) \times (X^{h}, Y)$.
આના પરિણામે $2 \times 2 \times 2 = 8$ પ્રકારના જન્યુઓ મળે છે: $ABX^{h}, ABY, aBX^{h}, aBY, AbX^{h}, AbY, abX^{h}, abY$.
આ $8$ પ્રકારોમાંથી,'$abh$' જનીન પ્રકાર એ $abX^{h}$ જન્યુને અનુરૂપ છે.
તેથી,'$abh$' જનીન પ્રકાર ધરાવતા શુક્રકોષ ઉત્પન્ન થવાની સંભાવના $1/8$ છે,જે $12.5 \%$ થાય છે.
જ્યારે જનીનો અલગ-અલગ રંગસૂત્રો (દૈહિક અને લિંગ-સંલગ્ન) પર હોય છે,ત્યારે તેઓ સ્વતંત્ર રીતે વિશ્લેષણ પામે છે.
શક્ય જન્યુઓ એલીલ્સના સંયોજન દ્વારા બને છે: $(A, a) \times (B, b) \times (X^{h}, Y)$.
આના પરિણામે $2 \times 2 \times 2 = 8$ પ્રકારના જન્યુઓ મળે છે: $ABX^{h}, ABY, aBX^{h}, aBY, AbX^{h}, AbY, abX^{h}, abY$.
આ $8$ પ્રકારોમાંથી,'$abh$' જનીન પ્રકાર એ $abX^{h}$ જન્યુને અનુરૂપ છે.
તેથી,'$abh$' જનીન પ્રકાર ધરાવતા શુક્રકોષ ઉત્પન્ન થવાની સંભાવના $1/8$ છે,જે $12.5 \%$ થાય છે.
0 likes
View Solution350
EasyMCQ
વટાણાના છોડમાં કસોટી સંકરણ (Test cross) એટલે શું?
A
$F_2$ ઊંચા છોડ અને પ્રચ્છન્ન પિતૃ વચ્ચેનું સંકરણ.
B
$F_2$ નીચા છોડ અને પ્રચ્છન્ન પિતૃ વચ્ચેનું સંકરણ.
C
$F_2$ ઊંચા છોડ અને પ્રભાવી પિતૃ વચ્ચેનું સંકરણ.
D
બે $F_1$ છોડ વચ્ચેનું સંકરણ.
Solution
(A) સાચો જવાબ $A$ છે।
કસોટી સંકરણ એ પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવતા સજીવ (જેનું જનીન પ્રકાર અજ્ઞાત હોય, જેમ કે $F_2$ ઊંચો છોડ) અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ વચ્ચેનું સંકરણ છે।
આ સંકરણ પ્રભાવી સજીવનો જનીન પ્રકાર નક્કી કરવા માટે કરવામાં આવે છે।
જો $F_2$ ઊંચો છોડ સમયુગ્મી પ્રભાવી $(TT)$ હોય, તો બધી સંતતિ ઊંચી મળશે।
જો $F_2$ ઊંચો છોડ વિષમયુગ્મી $(Tt)$ હોય, તો $50\%$ સંતતિ ઊંચી અને $50\%$ સંતતિ નીચી મળશે।
કસોટી સંકરણ એ પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવતા સજીવ (જેનું જનીન પ્રકાર અજ્ઞાત હોય, જેમ કે $F_2$ ઊંચો છોડ) અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ વચ્ચેનું સંકરણ છે।
આ સંકરણ પ્રભાવી સજીવનો જનીન પ્રકાર નક્કી કરવા માટે કરવામાં આવે છે।
જો $F_2$ ઊંચો છોડ સમયુગ્મી પ્રભાવી $(TT)$ હોય, તો બધી સંતતિ ઊંચી મળશે।
જો $F_2$ ઊંચો છોડ વિષમયુગ્મી $(Tt)$ હોય, તો $50\%$ સંતતિ ઊંચી અને $50\%$ સંતતિ નીચી મળશે।
0 likes
View SolutionPrinciples of Inheritance and Variation — Mendelism · Frequently Asked Questions
1Are these Principles of Inheritance and Variation questions useful for JEE and NEET?
Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.
2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?
Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.
3How do I generate a question paper from this subtopic?
Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See DemoFor Teachers & Institutes
Generate a Principles of Inheritance and Variation Exam Paper in 2 Minutes
Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.
First 3 chapters of every subject are free — no payment required.