Gujarati

Pressure due to Liquid Column and Barometer Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Fluid Mechanics and Surface Tension · Pressure due to Liquid Column and Barometer

84+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 34 of 84 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
બેરોમીટરની ઊંચાઈ ઘટી રહી હોય ત્યારે તેનો અર્થ શું થાય છે?
A
વાતાવરણીય દબાણ વધી રહ્યું છે.
B
વાતાવરણીય દબાણ ઘટી રહ્યું છે.
C
વાતાવરણીય દબાણ અચળ રહે છે.
D
તાપમાન ઘટી રહ્યું છે.

Solution

(B) બેરોમીટરમાં પારો (mercury) ની ઊંચાઈ ઘટવી એ વાતાવરણીય દબાણમાં ઘટાડો સૂચવે છે.
દબાણમાં આ ઘટાડો વાતાવરણમાં પાણીની વરાળના વધારાને કારણે થાય છે,જે સૂકી હવા કરતા ઓછી ઘનતા ધરાવે છે.
પરિણામે,બેરોમીટરનું ઘટતું રીડિંગ વરસાદ આવવાની શક્યતા અથવા તોફાન આવવાનું સૂચક છે.
52
DifficultMCQ
બેરોમીટરની ઊંચાઈ વધે છે તેનો અર્થ શું થાય છે?
A
વાતાવરણીય દબાણમાં ઘટાડો
B
વાતાવરણીય દબાણમાં વધારો
C
વાતાવરણીય દબાણ અચળ રહેવું
D
હવામાનમાં કોઈ ફેરફાર નહીં

Solution

(B) બેરોમીટરની ઊંચાઈ વધવી એ વાતાવરણીય દબાણમાં વધારો સૂચવે છે.
આ ફેરફાર સામાન્ય રીતે સૂચવે છે કે હવામાન સ્વચ્છ અથવા સૂકું બની રહ્યું છે,કારણ કે ઉચ્ચ દબાણ પ્રણાલીઓ સામાન્ય રીતે ચોખ્ખા આકાશ અને ઓછી ભેજ સાથે સંકળાયેલી હોય છે.
53
EasyMCQ
$a$ પ્રવેગ સાથે ઉપરની તરફ ગતિ કરતી લિફ્ટમાં બેરોમીટર રાખેલું છે. લિફ્ટની અંદરનું સંભવિત દબાણ શોધો.
A
દબાણ $= h \rho g$
B
દબાણ $= h \rho (g - a)$
C
દબાણ $= h \rho (g + a)$
D
દબાણ $= 0$

Solution

(C) પ્રવેગ સાથે ઉપરની તરફ ગતિ કરતી લિફ્ટમાં ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે અસરકારક પ્રવેગ $g_{eff} = g + a$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$h$ ઊંચાઈ અને $\rho$ ઘનતા ધરાવતા પ્રવાહી સ્તંભ દ્વારા લાગતું દબાણ $P = h \rho g_{eff}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$g_{eff}$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને લિફ્ટની અંદરનું દબાણ $P = h \rho (g + a)$ મળે છે.
અહીં $a > 0$ હોવાથી,બેરોમીટર દ્વારા માપવામાં આવતું દબાણ પ્રમાણભૂત વાતાવરણીય દબાણ $h \rho g$ કરતા વધારે હશે.
54
MediumMCQ
$a$ પ્રવેગ સાથે નીચે તરફ ગતિ કરતી લિફ્ટમાં એક બેરોમીટર રાખેલું છે. લિફ્ટની અંદરનું સૌથી સંભવિત દબાણ કેટલું હશે?
A
વાતાવરણીય દબાણ કરતા વધારે
B
વાતાવરણીય દબાણ કરતા ઓછું
C
વાતાવરણીય દબાણ જેટલું
D
શૂન્ય

Solution

(B) પ્રવેગ સાથે નીચે તરફ ગતિ કરતી લિફ્ટની અંદર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે અસરકારક પ્રવેગ $g_{eff} = g - a$ થાય છે.
$h$ ઊંચાઈના પ્રવાહી સ્તંભ દ્વારા લાગતું દબાણ $P = h \rho g_{eff}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બેરોમીટર પ્રમાણિત ગુરુત્વાકર્ષણ $g$ માટે માપાંકિત હોવાથી,વાંચન $h'$ એવી રીતે બદલાશે કે જેથી દબાણનું સંતુલન સ્થાનિક અસરકારક ગુરુત્વાકર્ષણ સાથે સુસંગત રહે.
જોકે,પ્રવેગિત ફ્રેમમાં સ્તંભના પાયા પરનું દબાણ $P = h \rho (g - a)$ છે.
કારણ કે $(g - a) < g$,મર્ક્યુરી સ્તંભનું અસરકારક વજન ઘટે છે.
તેથી,સ્થિર સ્થિતિમાં પ્રમાણિત વાતાવરણીય દબાણના વાંચનની સરખામણીમાં બેરોમીટરમાં મર્ક્યુરી સ્તંભની ઊંચાઈ $h$ ઘટશે,જેનો અર્થ છે કે માપેલું દબાણ વાતાવરણીય દબાણ $76 \text{ cm of Hg}$ કરતા ઓછું હશે.
55
Medium
$(a)$ જેમ જેમ વાતાવરણમાં ઉપર જઈએ તેમ દબાણ ઘટે છે. જો હવાની ઘનતા $\rho$ હોય,તો સૂક્ષ્મ ઊંચાઈ $dh$ માટે દબાણમાં થતો ફેરફાર $dp$ કેટલો હશે?
$(b)$ દબાણ $P$ એ ઘનતાના સમપ્રમાણમાં છે તેમ માનીને,જો પૃથ્વીની સપાટી પર દબાણ $P_{0}$ હોય,તો $h$ ઊંચાઈએ દબાણ $P$ શોધો.
$(c)$ જો $P_{0} = 1.03 \times 10^5 \text{ N/m}^2$,$\rho_0 = 1.29 \text{ kg/m}^3$,અને $g = 9.8 \text{ m/s}^2$ હોય,તો કેટલી ઊંચાઈએ દબાણ પૃથ્વીની સપાટીના દબાણના $\frac{1}{10}$ ભાગનું થઈ જશે?
$(d)$ વાતાવરણનું આ મોડેલ પ્રમાણમાં નાની ઊંચાઈ માટે કામ કરે છે. આ મોડેલને મર્યાદિત કરતી પૂર્વધારણા જણાવો.
Question diagram

Solution

(N/A) હવા ઉપરના સ્તરોમાં ઓછી ઘટ્ટ હોવાથી દબાણ પણ ઓછું હોય છે.
$(a)$ $A$ આડછેદ અને $dh$ ઊંચાઈ ધરાવતો હવાનો એક સમક્ષિતિજ ભાગ ધ્યાનમાં લો. ઉપરની સપાટી પર દબાણ $P$ અને નીચેની સપાટી પર $P + dP$ છે. જો આ ભાગ સંતુલનમાં હોય,તો ચોખ્ખું ઉર્ધ્વ બળ તેના વજન દ્વારા સંતુલિત થવું જોઈએ.
$(P + dP)A - PA = -mg$ (જ્યાં દળ = કદ $\times$ ઘનતા)
$(dP)A = -\rho(A dh)g$
$dp = -\rho g dh$ ... $(1)$
ઋણ નિશાની દર્શાવે છે કે ઊંચાઈ વધતા દબાણ ઘટે છે.
$(b)$ પૃથ્વીની સપાટી પર હવાની ઘનતા $\rho_0$ છે. આપેલ છે કે $P \propto \rho$,તેથી $\frac{P}{P_0} = \frac{\rho}{\rho_0}$,એટલે કે $\rho = \left(\frac{P}{P_0}\right)\rho_0$ ... $(2)$
સમીકરણ $(2)$ ને $(1)$ માં મૂકતા:
$dP = -\left(\frac{P}{P_0}\right)\rho_0 g dh$
$\frac{dP}{P} = -\frac{\rho_0 g}{P_0} dh$
બંને બાજુ $0$ થી $h$ સુધી સંકલન કરતા:
$\int_{P_0}^{P} \frac{dP}{P} = -\frac{\rho_0 g}{P_0} \int_{0}^{h} dh$
$\ln\left(\frac{P}{P_0}\right) = -\frac{\rho_0 g h}{P_0}$
$P = P_0 e^{-\frac{\rho_0 g h}{P_0}}$
$(c)$ આપેલ છે $P = \frac{P_0}{10}$,તેથી $\ln\left(\frac{1}{10}\right) = -\frac{\rho_0 g h}{P_0}$
$h = \frac{P_0 \ln(10)}{\rho_0 g} = \frac{1.03 \times 10^5 \times 2.303}{1.29 \times 9.8} \approx 18750 \text{ m} \approx 18.75 \text{ km}$.
$(d)$ આ મોડેલની પૂર્વધારણા એ છે કે હવાની ઘનતા દબાણના સમપ્રમાણમાં છે,જે સમતાપી વાતાવરણ (અચળ તાપમાન) સૂચવે છે,જ્યારે વાસ્તવિક વાતાવરણનું તાપમાન ઊંચાઈ સાથે બદલાય છે.
56
EasyMCQ
એક બેરોમીટર એક પ્રવાહી (ઘનતા $= 760 \; kg/m^3$) નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે. જ્યારે મર્ક્યુરી બેરોમીટર $76 \; cm$ વાંચે છે,ત્યારે પ્રવાહી સ્તંભની ઊંચાઈ ($m$ માં) કેટલી હશે? (મર્ક્યુરીની ઘનતા $= 13600 \; kg/m^3$)
A
$0.76$
B
$1.36$
C
$13.6$
D
$136$

Solution

(C) પ્રવાહી સ્તંભ દ્વારા લાગતું દબાણ $P = h \rho g$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ ઊંચાઈ છે,$\rho$ એ ઘનતા છે અને $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ છે.
મર્ક્યુરી બેરોમીટર માટે,દબાણ $P = h_{Hg} \rho_{Hg} g = 0.76 \; m \times 13600 \; kg/m^3 \times g$ છે.
પ્રવાહી બેરોમીટર માટે,દબાણ $P = h' \rho' g = h' \times 760 \; kg/m^3 \times g$ છે.
બંને કિસ્સામાં વાતાવરણીય દબાણ સમાન હોવાથી,આપણે બંને સમીકરણોને સરખાવીએ છીએ:
$h' \times 760 = 0.76 \times 13600$
$h'$ માટે ઉકેલતા:
$h' = \frac{0.76 \times 13600}{760}$
$h' = \frac{10336}{760} = 13.6 \; m$.
57
EasyMCQ
$10 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતું એક પાત્ર પાણીથી ભરેલું છે. તેના તળિયે એક કાણું છે. ઉપરના અને નીચેના બિંદુઓ વચ્ચેનો દબાણનો તફાવત શોધો.
A
$1000 \, Pa$
B
શૂન્ય
C
$1 \, Pa$
D
$100 \, Pa$

Solution

(A) પ્રવાહીમાં જુદી જુદી ઊંડાઈએ આવેલા બે બિંદુઓ વચ્ચેના દબાણનો તફાવત હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta P = \rho g h$.
અહીં,પાણીની ઘનતા $\rho = 1000 \, kg/m^3$,ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g = 10 \, m/s^2$,અને ઊંચાઈનો તફાવત $h = 10 \, cm = 0.1 \, m$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\Delta P = 1000 \times 10 \times 0.1$
$\Delta P = 1000 \, Pa$.
58
MediumMCQ
એક સબમરીન પર અમુક ઊંડાઈએ લાગતું દબાણ $3 \times 10^{5} \; Pa$ છે. જો ઊંડાઈ બમણી કરવામાં આવે,તો સબમરીન પર લાગતા દબાણમાં થતો ટકાવારી વધારો કેટલો હશે? (ધારો કે વાતાવરણીય દબાણ $1 \times 10^{5} \; Pa$,પાણીની ઘનતા $10^{3} \; kg \; m^{-3}$ અને $g = 10 \; m \; s^{-2}$ છે)
A
$\frac{200}{3} \%$
B
$\frac{200}{5} \%$
C
$\frac{5}{200} \%$
D
$\frac{3}{200} \%$

Solution

(A) ઊંડાઈએ કુલ દબાણ $P = P_{0} + \rho gd$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $P_{0}$ એ વાતાવરણીય દબાણ છે.
આપેલ છે કે $P_{1} = 3 \times 10^{5} \; Pa$ અને $P_{0} = 1 \times 10^{5} \; Pa$.
તેથી,$\rho gd = P_{1} - P_{0} = 3 \times 10^{5} - 1 \times 10^{5} = 2 \times 10^{5} \; Pa$.
જો ઊંડાઈ બમણી કરવામાં આવે $(d' = 2d)$,તો નવું દબાણ $P_{2} = P_{0} + \rho g(2d) = P_{0} + 2(\rho gd)$ થશે.
કિંમતો મૂકતા: $P_{2} = 1 \times 10^{5} + 2(2 \times 10^{5}) = 1 \times 10^{5} + 4 \times 10^{5} = 5 \times 10^{5} \; Pa$.
દબાણમાં થતો ટકાવારી વધારો $\frac{P_{2} - P_{1}}{P_{1}} \times 100$ દ્વારા મળે છે.
ટકાવારી વધારો $= \frac{5 \times 10^{5} - 3 \times 10^{5}}{3 \times 10^{5}} \times 100 = \frac{2 \times 10^{5}}{3 \times 10^{5}} \times 100 = \frac{200}{3} \%$.
59
AdvancedMCQ
ધારો કે ડેમની દીવાલ સીધી છે જેની ઊંચાઈ $H$ અને લંબાઈ $L$ છે. તે એક બાજુ $h$ $(h < H)$ ઊંચાઈ ધરાવતું પાણીનું સરોવર ધરાવે છે. પાણીની ઘનતા $\rho_w$ લો. દીવાલની નીચેની લંબાઈની ધરી પર ટોર્કને $\tau_1$ તરીકે દર્શાવો. તેમજ $h/2$ ઊંચાઈ અને $L/2$ દીવાલની લંબાઈ સુધીના પાણીને કારણે સમાન ટોર્કને $\tau_2$ તરીકે દર્શાવો. તો $\tau_1 / \tau_2$ (વાતાવરણીય દબાણને અવગણો) શું થશે?
A
$2$
B
$4$
C
$8$
D
$16$

Solution

(D) તળિયેથી $y$ ઊંચાઈએ $dy$ પહોળાઈની એક પટ્ટી ધ્યાનમાં લો. સપાટીની નીચે આ પટ્ટીની ઊંડાઈ $(h-y)$ છે.
આ ઊંડાઈએ દબાણ $P = \rho_w g(h-y)$ છે.
$dA = L \cdot dy$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી પટ્ટી પરનું બળ $dF = P \cdot dA = \rho_w g(h-y) L \cdot dy$ છે.
તળિયાની ધરી ($y=0$ પર) વિશે ટોર્ક $d\tau = dF \cdot y = \rho_w g L (h-y) y \cdot dy$ છે.
કુલ ટોર્ક $\tau_1$ માટે $y=0$ થી $y=h$ સુધી સંકલન કરતા:
$\tau_1 = \int_{0}^{h} \rho_w g L (hy - y^2) dy = \rho_w g L \left[ \frac{hy^2}{2} - \frac{y^3}{3} \right]_{0}^{h} = \rho_w g L \left( \frac{h^3}{2} - \frac{h^3}{3} \right) = \frac{\rho_w g L h^3}{6}$.
બીજા કિસ્સામાં,ઊંચાઈ $h' = h/2$ અને લંબાઈ $L' = L/2$ છે. ટોર્ક $\tau_2$ નીચે મુજબ છે:
$\tau_2 = \int_{0}^{h/2} \rho_w g L' (h' - y) y \cdot dy = \int_{0}^{h/2} \rho_w g \left(\frac{L}{2}\right) \left(\frac{h}{2} - y\right) y \cdot dy$
$= \frac{\rho_w g L}{2} \left[ \frac{h}{2} \frac{y^2}{2} - \frac{y^3}{3} \right]_{0}^{h/2} = \frac{\rho_w g L}{2} \left[ \frac{h}{4} \left(\frac{h^2}{4}\right) - \frac{1}{3} \left(\frac{h^3}{8}\right) \right]$
$= \frac{\rho_w g L}{2} \left[ \frac{h^3}{16} - \frac{h^3}{24} \right] = \frac{\rho_w g L}{2} \left[ \frac{3h^3 - 2h^3}{48} \right] = \frac{\rho_w g L h^3}{2 \cdot 48} = \frac{\rho_w g L h^3}{96}$.
તેથી,$\frac{\tau_1}{\tau_2} = \frac{\rho_w g L h^3 / 6}{\rho_w g L h^3 / 96} = \frac{96}{6} = 16$.
Solution diagram
60
MediumMCQ
એક સબમરીનની છત પર $30 \times 30 \,cm^2$ ક્ષેત્રફળની એક બારી છે અને તે સમુદ્ર સપાટીથી $100 \,m$ ની ઊંડાઈએ છે. જો સબમરીનની અંદરનું દબાણ સમુદ્ર સપાટીના વાતાવરણીય દબાણ જેટલું જાળવી રાખવામાં આવે,તો બારી પર લાગતું બળ ............. $N$ છે (સમુદ્રના પાણીની ઘનતા $\rho = 1.03 \times 10^3 \,kg/m^3$ અને ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \,m/s^2$ લો).
A
$0.93 \times 10^5$
B
$0.93 \times 10^3$
C
$1.86 \times 10^5$
D
$1.86 \times 10^3$

Solution

(A) બારી પર લાગતું દબાણ તફાવત તેની ઉપરના પાણીના સ્તંભના હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણને કારણે છે.
આપેલ છે:
ક્ષેત્રફળ $A = 30 \times 30 \,cm^2 = 900 \times 10^{-4} \,m^2 = 0.09 \,m^2$.
ઊંડાઈ $h = 100 \,m$.
ઘનતા $\rho = 1.03 \times 10^3 \,kg/m^3$.
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \,m/s^2$.
દબાણ તફાવત $\Delta P = \rho gh$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બારી પર લાગતું બળ $F = \Delta P \times A = \rho ghA$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$F = (1.03 \times 10^3) \times 10 \times 100 \times 0.09$
$F = 1.03 \times 10^3 \times 10^3 \times 0.09$
$F = 1.03 \times 10^6 \times 0.09 = 0.0927 \times 10^6 = 9.27 \times 10^4 \,N$.
બે સાર્થક અંકો સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,$F \approx 9.3 \times 10^4 \,N = 0.93 \times 10^5 \,N$.
61
DifficultMCQ
$1.7 \,m$ ની ઊંચાઈ ધરાવતા એક સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિનું સરેરાશ બ્લડ પ્રેશર $(BP)$ $100 \,mm$ $Hg$ છે. હૃદય સામાન્ય રીતે પગથી $1.3 \,m$ ની ઊંચાઈ પર હોય છે. લોહીની ઘનતા $10^3 \,kg/m^3$ લો અને નોંધો કે $100 \,mm$ $Hg$ એ $13.3 \,kPa$ (કિલો પાસ્કલ) ની સમકક્ષ છે. પગના ભાગમાં $BP$ અને માથાના ભાગમાં $BP$ નો ગુણોત્તર કોની નજીક છે?
A
એક
B
બે
C
ત્રણ
D
ચાર

Solution

(C) આપેલ છે:
હૃદયના સ્તરે બ્લડ પ્રેશર,$P_{\text{heart}} = 13.3 \,kPa = 13300 \,Pa$.
લોહીની ઘનતા,$\rho = 10^3 \,kg/m^3$.
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ,$g = 10 \,m/s^2$.
પગથી હૃદયની ઊંચાઈ,$h_1 = 1.3 \,m$.
હૃદયથી માથાની ઊંચાઈ,$h_2 = 1.7 \,m - 1.3 \,m = 0.4 \,m$.
પગના સ્તરે દબાણ $P_{\text{foot}} = P_{\text{heart}} + \rho g h_1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$P_{\text{foot}} = 13300 + (10^3 \times 10 \times 1.3) = 13300 + 13000 = 26300 \,Pa = 26.3 \,kPa$.
માથાના સ્તરે દબાણ $P_{\text{head}} = P_{\text{heart}} - \rho g h_2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$P_{\text{head}} = 13300 - (10^3 \times 10 \times 0.4) = 13300 - 4000 = 9300 \,Pa = 9.3 \,kPa$.
પગના ભાગમાં અને માથાના ભાગમાં $BP$ નો ગુણોત્તર:
$\text{Ratio} = \frac{P_{\text{foot}}}{P_{\text{head}}} = \frac{26.3}{9.3} \approx 2.828$.
આ મૂલ્ય $3$ ની સૌથી નજીક છે.
Solution diagram
62
EasyMCQ
પાણીની સપાટીથી $20 \, m$ નીચે તરવૈયા પર લાગતું દબાણ $atm$ માં કેટલું હશે?
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$3$

Solution

(D) પ્રવાહીની સપાટીથી $h$ ઊંડાઈએ કુલ દબાણ $P$ શોધવાનું સૂત્ર: $P = P_0 + \rho gh$ છે,જ્યાં $P_0$ એ વાતાવરણીય દબાણ છે,$\rho$ એ પાણીની ઘનતા છે,$g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ છે અને $h$ એ ઊંડાઈ છે.
આપેલ છે:
વાતાવરણીય દબાણ $P_0 \approx 1.013 \times 10^5 \, Pa$ (અથવા $1 \, atm$).
પાણીની ઘનતા $\rho = 1000 \, kg/m^3$.
ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g \approx 9.8 \, m/s^2$.
ઊંડાઈ $h = 20 \, m$.
ગેજ દબાણની ગણતરી: $P_{gauge} = \rho gh = 1000 \times 9.8 \times 20 = 1.96 \times 10^5 \, Pa$.
$1 \, atm \approx 1.013 \times 10^5 \, Pa$ હોવાથી,$atm$ માં ગેજ દબાણ આશરે $1.96 \, atm \approx 2 \, atm$ થાય.
કુલ દબાણ $P = P_0 + P_{gauge} = 1 \, atm + 2 \, atm = 3 \, atm$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
63
MediumMCQ
એક ટાંકીમાં $\rho$ ઘનતા ધરાવતું પ્રવાહી $H$ ઊંચાઈ સુધી ભરવામાં આવે છે. પાત્રની દીવાલો પર સરેરાશ દબાણ કેટલું હશે?
A
$\rho g H$
B
$\frac{1}{2} \rho g H$
C
$\frac{1}{4} \rho g H$
D
$\frac{1}{8} \rho g H$

Solution

(B) પ્રવાહીની સપાટીથી $x$ ઊંડાઈએ દબાણ $P(x) = \rho g x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$H$ ઊંચાઈની ઉભી દીવાલ પર સરેરાશ દબાણ શોધવા માટે,આપણે ઊંડાઈ પર દબાણનું સંકલન કરીએ છીએ અને તેને કુલ ઊંચાઈ વડે ભાગીએ છીએ.
એકમ પહોળાઈ દીઠ કુલ બળ એ ઊંડાઈના સંદર્ભમાં દબાણનું સંકલન છે: $F = \int_0^H \rho g x \, dx$.
$F = \rho g \left[ \frac{x^2}{2} \right]_0^H = \frac{1}{2} \rho g H^2$.
સરેરાશ દબાણ $P_{avg}$ ને એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ કુલ બળ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. $H$ ઊંચાઈ અને એકમ પહોળાઈની દીવાલ માટે,ક્ષેત્રફળ $H$ છે. તેથી,$P_{avg} = \frac{F}{H} = \frac{\frac{1}{2} \rho g H^2}{H} = \frac{1}{2} \rho g H$.
64
MediumMCQ
એક લિફ્ટમાં રાખેલ બેરોમીટર $76 \, cm$ દર્શાવે છે જ્યારે લિફ્ટ ઉપરની તરફ પ્રવેગિત થઈ રહી છે. લિફ્ટની અંદરનું સૌથી સંભવિત દબાણ ($Hg$ ના $cm$ માં) ........ છે.
A
$74$
B
$75$
C
$76$
D
$77$

Solution

(D) બેરોમીટર દ્વારા માપવામાં આવતું દબાણ $P = h \rho g_{eff}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $g_{eff}$ એ અસરકારક પ્રવેગ છે.
જ્યારે લિફ્ટ $a$ જેટલા પ્રવેગ સાથે ઉપરની તરફ ગતિ કરે છે,ત્યારે અસરકારક પ્રવેગ $g_{eff} = g + a$ થાય છે.
આ સ્થિતિમાં બેરોમીટર $76 \, cm$ $Hg$ દર્શાવે છે,તેથી વાસ્તવિક વાતાવરણીય દબાણ $P_0$ (જે $a = 0$ હોય ત્યારે વાંચન સાથે સંબંધિત છે) એ અવલોકિત વાંચન $h'$ સાથે $P_0 = h' \rho (g + a)$ દ્વારા સંબંધિત હશે.
જો કે,પ્રશ્ન પ્રવેગિત ફ્રેમમાં દબાણનું વાંચન પૂછે છે. જો બેરોમીટર ઉપરની તરફ પ્રવેગિત થતી વખતે $76 \, cm$ દર્શાવે છે,તો તેનો અર્થ એ છે કે પારોના સ્તંભનું અસરકારક વજન વધ્યું છે.
$P = h \rho (g + a)$ હોવાથી,નિશ્ચિત વાતાવરણીય દબાણ $P_0$ માટે,જેમ પ્રવેગ વધે તેમ ઊંચાઈ $h$ ઘટશે. જો ઉપરની તરફ પ્રવેગ દરમિયાન વાંચન $76 \, cm$ હોય,તો વાસ્તવિક વાતાવરણીય દબાણ $76 \, cm$ $Hg$ કરતા વધારે હોવું જોઈએ.
આપેલા વિકલ્પોને જોતા,જો બેરોમીટર સ્થિર સ્થિતિમાં $76 \, cm$ વાંચવા માટે કેલિબ્રેટ કરેલું હોય અને તે પ્રવેગિત થતી વખતે $76 \, cm$ વાંચે છે,તો તે સૂચવે છે કે દબાણ અસરકારક રીતે સ્થિર સ્થિતિના $76 \, cm$ વાંચન કરતા વધારે છે. આમ,$76 \, cm$ કરતા વધારે સૌથી સંભવિત મૂલ્ય $77 \, cm$ છે.
65
MediumMCQ
પારાના સ્તરમાં $10 \,mm$ કે તેથી વધુનો અચાનક ઘટાડો એ .......... ની નિશાની છે.
A
વાવાઝોડું
B
પૂર
C
હિમવર્ષા
D
વરસાદ

Solution

(A) બેરોમીટરમાં પારાના સ્તરમાં અચાનક ઘટાડો એ વાતાવરણીય દબાણમાં ઝડપી ઘટાડો સૂચવે છે.
જ્યારે વાતાવરણીય દબાણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે,ત્યારે તે દબાણનો તફાવત (pressure gradient) પેદા કરે છે,જેના કારણે આસપાસના ઉચ્ચ દબાણવાળા વિસ્તારોમાંથી હવા ખૂબ જ ઝડપથી ઓછા દબાણવાળા વિસ્તાર તરફ ધસી આવે છે.
હવાની આ ઉચ્ચ વેગવાળી ગતિ વાવાઝોડાની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,$10 \,mm$ કે તેથી વધુનો ઘટાડો એ વાવાઝોડા આવવાની પૂર્વસૂચના છે.
66
EasyMCQ
આકૃતિમાં સમાન પાયાનું ક્ષેત્રફળ $A$ ધરાવતા બે પાત્રો $P$ અને $Q$ દર્શાવેલ છે,જે દરેક સમાન ઊંચાઈ સુધી સમાન પ્રવાહીથી ભરેલા છે. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
Question diagram
A
$p_x = p_y$
B
$p_x > p_y$
C
$p_y > p_x$
D
કહી શકાય નહીં

Solution

(A) સ્થિર પ્રવાહીમાં કોઈપણ બિંદુએ દબાણ ફક્ત પ્રવાહીની મુક્ત સપાટીથી તે બિંદુની ઊંડાઈ પર આધાર રાખે છે,જે સૂત્ર $p = p_0 + \rho gh$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $p_0$ એ વાતાવરણીય દબાણ છે,$\rho$ એ પ્રવાહીની ઘનતા છે,$g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ છે અને $h$ એ બિંદુની ઊંડાઈ છે.
આપેલ આકૃતિમાં,બંને બિંદુઓ $x$ અને $y$ પ્રવાહીની મુક્ત સપાટીથી સમાન ઊંડાઈ $h$ પર છે.
પ્રવાહી સમાન હોવાથી (સમાન $\rho$) અને ઊંડાઈ $h$ સમાન હોવાથી,બંને બિંદુઓ પર હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ સમાન હોવું જોઈએ.
તેથી,$p_x = p_y$.
67
EasyMCQ
એલિવેટરમાં રાખેલ બેરોમીટર જ્યારે સ્થિર હોય ત્યારે $76 \, cm$ વાંચન દર્શાવે છે. જો એલિવેટર અમુક પ્રવેગ સાથે ઉપર જાય, તો તેનું વાંચન .......... $cm$ હશે.
A
$76$
B
$ > 76$
C
$ < 76$
D
$0$

Solution

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
જ્યારે એલિવેટર $a$ જેટલા પ્રવેગ સાથે ઉપરની તરફ ગતિ કરે છે, ત્યારે એલિવેટરની અંદર રહેલા અવલોકનકાર પર નીચેની તરફ આભાસી બળ (pseudo force) લાગે છે.
આના કારણે ગુરુત્વપ્રવેગનું અસરકારક મૂલ્ય $g$ થી વધીને $g^{\prime} = g + a$ થાય છે.
બેરોમીટરમાં પારાના સ્તંભ દ્વારા લાગતું દબાણ $P = \rho g h$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વાતાવરણીય દબાણ $P$ અચળ રહેતું હોવાથી, $\rho g h = \rho (g + a) h^{\prime}$ થાય, જ્યાં $h^{\prime}$ એ નવું વાંચન છે.
અહીં $(g + a) > g$ હોવાથી, $h^{\prime} < h$ મળે છે.
તેથી, નવું વાંચન $h^{\prime}$ એ $76 \, cm$ કરતા ઓછું હશે.
68
EasyMCQ
એક બેરોમીટર ટ્યુબ $75 \,cm$ $Hg$ નું વાંચન આપે છે. જો ટ્યુબને સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે ધીમે ધીમે નમાવવામાં આવે,અને તેનો ખુલ્લો છેડો મર્ક્યુરીના પાત્રમાં જ રહે,તો બેરોમીટર ટ્યુબમાં મર્ક્યુરીના સ્તંભની લંબાઈ $cm$ માં શોધો.
A
$86.7$
B
$150$
C
$75$
D
$92.5$

Solution

(B) બેરોમીટરમાં મર્ક્યુરીના સ્તંભની ઉર્ધ્વ ઊંચાઈ વાતાવરણીય દબાણ દ્વારા નક્કી થાય છે અને ટ્યુબને નમાવવાથી તે બદલાતી નથી,જો ખુલ્લો છેડો મર્ક્યુરીના પાત્રમાં ડૂબેલો રહે.
ધારો કે $h = 75 \,cm$ એ મર્ક્યુરીના સ્તંભની ઉર્ધ્વ ઊંચાઈ છે.
ધારો કે જ્યારે ટ્યુબને સમક્ષિતિજ સાથે $\theta = 30^{\circ}$ ના ખૂણે નમાવવામાં આવે ત્યારે ટ્યુબની અંદર મર્ક્યુરીના સ્તંભની લંબાઈ $x$ છે.
ઉર્ધ્વ ઊંચાઈ $h$ અને નમેલી ટ્યુબની લંબાઈ $x$ વચ્ચેનો સંબંધ $h = x \sin(\theta)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$\theta = 30^{\circ}$ છે,તેથી $h = x \sin(30^{\circ})$.
કિંમતો મૂકતા: $75 = x \times (1/2)$.
તેથી,$x = 75 \times 2 = 150 \,cm$.
Solution diagram
69
EasyMCQ
એક જગ્યાએ વાતાવરણીય દબાણ $10^5 \,Pa$ છે. જો ટ્રાયબ્રોમોમિથેન (વિશિષ્ટ ગુરુત્વ $= 2.9$) નો ઉપયોગ બેરોમેટ્રિક પ્રવાહી તરીકે કરવામાં આવે,તો બેરોમેટ્રિક ઊંચાઈ .......... $m$ છે. ($.52$ માં)
A
$3$
B
$1$
C
$4$
D
$2$

Solution

(A) વાતાવરણીય દબાણ $P = h \rho g$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રમાણિત વાતાવરણીય દબાણ $P = 1.013 \times 10^5 \,Pa \approx 10^5 \,Pa$ છે.
આ દબાણ $h_{Hg} = 0.76 \,m$ ઊંચાઈના પારો (Mercury) ના સ્તંભને સમતુલ્ય છે,જ્યાં પારાની ઘનતા $\rho_{Hg} = 13600 \,kg/m^3$ છે.
બેરોમેટ્રિક પ્રવાહી (ટ્રાયબ્રોમોમિથેન) માટે,ઘનતા $\rho_{TBM} = 2.9 \times 1000 \,kg/m^3 = 2900 \,kg/m^3$ છે.
સિદ્ધાંત $P = h_{Hg} \rho_{Hg} g = h_{TBM} \rho_{TBM} g$ નો ઉપયોગ કરતા:
$h_{TBM} = \frac{h_{Hg} \rho_{Hg}}{\rho_{TBM}}$
$h_{TBM} = \frac{0.76 \times 13600}{2900} \approx 3.56 \,m$.
$10^5 \,Pa$ ના અંદાજ અને પ્રમાણિત મૂલ્યોને ધ્યાનમાં લેતા,ગણતરી કરેલ ઊંચાઈ આશરે $3.52 \,m$ મળે છે.
70
MediumMCQ
પાણીની ટાંકીના તળિયે દબાણ $4 P$ છે,જ્યાં $P$ એ વાતાવરણીય દબાણ છે. જો પાણીને તેની પ્રારંભિક ઊંચાઈના $\frac{3}{5}$ ભાગ જેટલું ઘટાડવામાં આવે,તો ટાંકીના તળિયે દબાણ કેટલું હશે?
A
$\frac{3 P}{8}$
B
$\frac{7 P}{6}$
C
$\frac{11 P}{5}$
D
$\frac{9 P}{4}$

Solution

(C) ધારો કે ટાંકીમાં પાણીની પ્રારંભિક ઊંચાઈ $h$ છે. તળિયે દબાણ એ વાતાવરણીય દબાણ અને ગેજ દબાણનો સરવાળો છે.
$P_{\text{bottom}} = P + \rho_w g h = 4 P$
તેથી,પાણીના સ્તંભને કારણે ગેજ દબાણ $\rho_w g h = 3 P$ છે ... $(1)$
જ્યારે પાણીને એવી રીતે બહાર કાઢવામાં આવે છે કે સ્તર તેની પ્રારંભિક ઊંચાઈના $\frac{3}{5}$ જેટલું ઘટે છે,ત્યારે બાકી રહેલી પાણીની ઊંચાઈ $h' = h - \frac{3}{5} h = \frac{2}{5} h$ થાય છે.
તળિયે નવું દબાણ $P' = P + \rho_w g h'$ છે.
સમીકરણમાં $h' = \frac{2}{5} h$ મૂકતા:
$P' = P + \rho_w g (\frac{2}{5} h) = P + \frac{2}{5} (\rho_w g h)$.
સમીકરણ $(1)$ નો ઉપયોગ કરીને,$\rho_w g h = 3 P$ મૂકતા:
$P' = P + \frac{2}{5} (3 P) = P + \frac{6 P}{5} = \frac{5 P + 6 P}{5} = \frac{11 P}{5}$.
71
MediumMCQ
કઈ ઝડપે,પાણીનો વેગ હેડ (velocity head) $40 \, cm$ મર્ક્યુરીના પ્રેશર હેડ (pressure head) જેટલો થાય? (આપેલ છે: મર્ક્યુરીની ઘનતા = $13.6 \times 10^3 \, kg/m^3$,પાણીની ઘનતા = $10^3 \, kg/m^3$,$g = 9.8 \, m/s^2$)
A
$2.8$
B
$10.32$
C
$5.6$
D
$8.4$

Solution

(B) પાણીનો વેગ હેડ $\frac{V^2}{2g}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
મર્ક્યુરીનો પ્રેશર હેડ $h_{Hg} = 40 \, cm = 0.4 \, m$ આપેલ છે.
આ મર્ક્યુરી સ્તંભ દ્વારા લાગતું દબાણ $P = \rho_{Hg} g h_{Hg}$ છે.
પાણીના પ્રેશર હેડને મર્ક્યુરીના પ્રેશર હેડ સાથે સરખાવતા:
$\frac{P}{\rho_w g} = \frac{\rho_{Hg} g h_{Hg}}{\rho_w g} = \frac{\rho_{Hg}}{\rho_w} h_{Hg}$.
આપેલ છે કે વેગ હેડ $\frac{V^2}{2g}$ આ પ્રેશર હેડ જેટલો છે:
$\frac{V^2}{2g} = \frac{\rho_{Hg}}{\rho_w} h_{Hg}$.
$V^2 = 2g \times \frac{\rho_{Hg}}{\rho_w} \times h_{Hg}$.
કિંમતો મૂકતા: $V^2 = 2 \times 9.8 \times 13.6 \times 0.4$.
$V^2 = 106.5984$.
$V = \sqrt{106.5984} \approx 10.32 \, m/s$.
72
MediumMCQ
$\rho$ ઘનતા ધરાવતું પ્રવાહી ભરેલું બીકર $a$ પ્રવેગ સાથે ઉપરની તરફ ગતિ કરે છે. પ્રવાહીની મુક્ત સપાટીથી $h$ ઊંડાઈએ પ્રવાહીને કારણે લાગતું દબાણ ............ છે.
A
$h \rho g$
B
$h \rho(g-a)$
C
$h \rho(g+a)$
D
$2 h \rho g\left(\frac{g+a}{g-a}\right)$

Solution

(C) જ્યારે બીકર $a$ પ્રવેગ સાથે ઉપરની તરફ ગતિ કરે છે, ત્યારે પ્રવાહીના કણો પર નીચેની દિશામાં સ્યુડો બળ લાગે છે.
આ સ્યુડો બળ ગુરુત્વાકર્ષણ બળમાં ઉમેરાય છે, જેનાથી ગુરુત્વપ્રવેગનું મૂલ્ય વધે છે.
અસરકારક ગુરુત્વપ્રવેગ $g' = g + a$ થાય છે.
$h$ ઊંડાઈએ દબાણ $P$ નું સૂત્ર $P = \rho g' h$ છે.
$g'$ ની કિંમત મૂકતા, આપણને $P = \rho(g + a)h$ મળે છે.
73
MediumMCQ
પૃથ્વીથી ઊંચાઈ સાથે વાતાવરણીય દબાણમાં થતો ફેરફાર ................ છે.
A
રેખીય
B
પરવલયાકાર
C
ઘાતાંકીય
D
અતિવલયાકાર

Solution

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
પૃથ્વીની સપાટીથી ઊંચાઈ $h$ સાથે વાતાવરણીય દબાણ $P$ માં થતો ફેરફાર બેરોમેટ્રિક સૂત્ર દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે:
$P_h = P_0 e^{-mgh / RT}$
જ્યાં $P_0$ એ સમુદ્ર સપાટી પરનું દબાણ છે,$m$ એ હવાનું મોલર દળ છે,$g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ છે,$R$ એ સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક છે અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
દબાણ એ ઊંચાઈ $h$ પર ઘાતાંકીય વિધેય દ્વારા આધાર રાખતું હોવાથી,ઊંચાઈ વધવાની સાથે વાતાવરણીય દબાણમાં થતો ઘટાડો ઘાતાંકીય હોય છે.
74
EasyMCQ
બે તાંબાના પાત્રો $A$ અને $B$ સમાન પાયાનું ક્ષેત્રફળ ધરાવે છે પરંતુ તેમના આકાર અલગ છે. પાત્ર $A$ ને એક ચોક્કસ સમાન ઊંચાઈ સુધી ભરવા માટે પાત્ર $B$ કરતા બમણા કદના પાણીની જરૂર પડે છે. તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
પાત્રો $A$ અને $B$ ના પાયાના ક્ષેત્રફળ પરનું દબાણ સમાન છે.
B
પાત્રો $A$ અને $B$ ના પાયાના ક્ષેત્રફળ પરનું દબાણ સમાન નથી.
C
બંને પાત્રો $A$ અને $B$ નું વજન સમાન છે.
D
પાત્ર $B$ નું વજન $A$ કરતા બમણું છે.

Solution

(A) પાત્રના પાયા પર પ્રવાહી સ્તંભ દ્વારા લાગતું દબાણ $P = h \rho g$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્રવાહી સ્તંભની ઊંચાઈ છે,$\rho$ એ પ્રવાહીની ઘનતા છે અને $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ છે.
કારણ કે બંને પાત્રો $A$ અને $B$ ને સમાન પ્રવાહી (પાણી) વડે સમાન ઊંચાઈ $h$ સુધી ભરવામાં આવે છે,તેથી પાયા પરનું દબાણ માત્ર ઊંચાઈ $h$,ઘનતા $\rho$ અને અચળાંક $g$ પર આધાર રાખે છે.
કારણ કે $h$,$\rho$ અને $g$ બંને પાત્રો માટે સમાન છે,તેથી પાત્ર $A$ ના પાયા પરનું દબાણ એ પાત્ર $B$ ના પાયા પરના દબાણ જેટલું જ હોવું જોઈએ.
75
EasyMCQ
સમુદ્રની સપાટીથી $1 \,km$ ની ઊંડાઈએ નિરપેક્ષ દબાણ કેટલું હશે? [આપેલ છે: પાણીની ઘનતા $\rho = 10^{3} \,kg/m^{3}$,$g = 10 \,m/s^{2}$,$1 \,atm = 1.01 \times 10^{5} \,N/m^{2}$]
A
$1.011 \times 10^{7} \,N/m^{2}$
B
$1.011 \times 10^{7} \,dyne/cm^{2}$
C
$1.011 \times 10^{6} \,dyne/cm^{2}$
D
$1.011 \times 10^{6} \,N/m^{2}$

Solution

(A) $h$ ઊંડાઈએ નિરપેક્ષ દબાણ $P$ શોધવાનું સૂત્ર: $P = P_{atm} + \rho gh$ છે.
આપેલ કિંમતો: $h = 1 \,km = 1000 \,m$,$\rho = 10^{3} \,kg/m^{3}$,$g = 10 \,m/s^{2}$,અને $P_{atm} = 1.01 \times 10^{5} \,N/m^{2}$.
ગેજ દબાણ (પાણીના સ્તંભને કારણે દબાણ) ની ગણતરી: $P_{gauge} = \rho gh = 10^{3} \times 10 \times 1000 = 10^{7} \,N/m^{2}$.
હવે,વાતાવરણીય દબાણ ઉમેરતા: $P = 1.01 \times 10^{5} + 10^{7} = 0.0101 \times 10^{7} + 10^{7} = 1.0101 \times 10^{7} \,N/m^{2}$.
યોગ્ય સાર્થક અંકો સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $P \approx 1.011 \times 10^{7} \,N/m^{2}$ મળે છે.
76
MediumMCQ
પ્રવાહીની ટાંકીના તળિયે દબાણ એ નીચેનામાંથી કોના પ્રમાણમાં નથી?
A
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ
B
પ્રવાહીની ઘનતા
C
પ્રવાહીની ઊંચાઈ
D
પ્રવાહીની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ

Solution

(D) પ્રવાહીની ટાંકીના તળિયે દબાણ $P$ નું સૂત્ર $P = h \rho g$ છે,જ્યાં $h$ એ પ્રવાહીના સ્તંભની ઊંચાઈ છે,$\rho$ એ પ્રવાહીની ઘનતા છે અને $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ છે.
આ સૂત્ર પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે દબાણ એ પ્રવાહીની ઊંચાઈ $h$,પ્રવાહીની ઘનતા $\rho$ અને ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ ના સીધા પ્રમાણમાં છે.
દબાણ એ પ્રવાહીની સપાટીના ક્ષેત્રફળ કે પાત્રના આકાર પર આધાર રાખતું નથી.
તેથી,દબાણ એ પ્રવાહીની સપાટીના ક્ષેત્રફળના પ્રમાણમાં નથી.
77
EasyMCQ
દરિયામાં $50 \,m$ ની ઊંડાઈએ ગેજ દબાણ કેટલું હશે ($\,Pa$ માં)? (દરિયાના પાણીની ઘનતા $1025 \,kg \,m^{-3}$ અને $g=10 \,ms^{-2}$ છે).
A
$1025$
B
$512500$
C
$20000$
D
$15000$

Solution

(B) $h$ ઊંડાઈએ ગેજ દબાણ $P_g$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $P_g = \rho g h$ છે.
આપેલ છે:
દરિયાના પાણીની ઘનતા $\rho = 1025 \,kg \,m^{-3}$
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \,ms^{-2}$
ઊંડાઈ $h = 50 \,m$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$P_g = 1025 \times 10 \times 50$
$P_g = 1025 \times 500$
$P_g = 512500 \,Pa$.
78
EasyMCQ
તેલની એક ટાંકીની ઊંચાઈ $4 \,m$ અને ઘનતા $850 \,kg \,m^{-3}$ છે. ટાંકીના તળિયે ગેજ દબાણ કેટલું હશે ($\,kPa$ માં)? (આપેલ છે: $1 \,atm = 10^5 \,Pa$,ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g = 10 \,m \,s^{-2}$)
A
$34$
B
$384$
C
$284$
D
$200$

Solution

(A) પ્રવાહીના સ્તંભના તળિયે ગેજ દબાણ $P_g$ શોધવાનું સૂત્ર: $P_g = \rho gh$ છે.
અહીં,તેલની ઘનતા $\rho = 850 \,kg \,m^{-3}$,તેલના સ્તંભની ઊંચાઈ $h = 4 \,m$,અને ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g = 10 \,m \,s^{-2}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$P_g = 850 \,kg \,m^{-3} \times 10 \,m \,s^{-2} \times 4 \,m$
$P_g = 34000 \,Pa$
કારણ કે $1 \,kPa = 1000 \,Pa$,તેથી $P_g = 34 \,kPa$ મળે છે.
79
EasyMCQ
એક સ્વિમિંગ પૂલની ઊંડાઈ $3 \,m$ છે. માત્ર પાણીને કારણે પૂલના તળિયે દબાણ કેટલું હશે? (પાણીની ઘનતા $1000 \,kg \,m^{-3}$ છે, ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $= 10 \,m \,s^{-2}$ છે)
A
$10^4 \,Pa$
B
$3 \times 10^3 \,Pa$
C
$29 \times 10^3 \,Pa$
D
$30 \times 10^3 \,Pa$

Solution

(D) આપેલ છે:
ઊંડાઈ, $h = 3 \,m$
પાણીની ઘનતા, $\rho = 1000 \,kg \,m^{-3} = 10^3 \,kg \,m^{-3}$
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ, $g = 10 \,m \,s^{-2}$
પાણીના સ્તંભને કારણે પૂલના તળિયે દબાણ $P$ હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે:
$P = \rho g h$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$P = 10^3 \,kg \,m^{-3} \times 10 \,m \,s^{-2} \times 3 \,m$
$P = 30 \times 10^3 \,Pa$
આમ, તળિયે દબાણ $30 \times 10^3 \,Pa$ છે.
80
EasyMCQ
$1 \,mm$ પારો (mercury) નું દબાણ કેટલાના સમાન છે?
A
$1 \,mPa$
B
$13.33 \,Pa$
C
$133.3 \,Pa$
D
$1333 \,Pa$

Solution

(C) પ્રવાહી સ્તંભ દ્વારા લાગતું દબાણ સૂત્ર $p = \rho g h$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં, પારાના સ્તંભની ઊંચાઈ $h = 1 \,mm = 10^{-3} \,m$ છે.
પારાની ઘનતા $\rho = 13.6 \times 10^3 \,kg \,m^{-3}$ છે.
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g = 9.8 \,m \,s^{-2}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$p = (13.6 \times 10^3) \times 9.8 \times 10^{-3}$
$p = 13.6 \times 9.8$
$p = 133.28 \,Pa \approx 133.3 \,Pa$.
81
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ડેમની પાછળ $h$ ઊંચાઈ સુધી પાણી ભરેલું છે. ડેમ ગેટનો આગળનો દેખાવ પણ બાજુની આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. પાણીની ઘનતા $\rho$ છે અને ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ છે. જો વાતાવરણીય દબાણ બળને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે,તો $O$ ની ઉપર પાણીને કારણે ડેમ પર લાગતા કુલ બળનું કાર્યબિંદુ કયું છે?
Question diagram
A
$\frac{h}{4}$
B
$\frac{h}{3}$
C
$h$
D
$\frac{h}{2}$

Solution

(B) પાણીની મુક્ત સપાટીથી $y$ ઊંડાઈએ દબાણ $P = P_{atm} + \rho g y$ છે. $y$ ઊંડાઈએ $dy$ ઊંચાઈની નાની પટ્ટી પર લાગતું બળ $dF = P \cdot dA = (P_{atm} + \rho g y) \cdot (a \cdot dy)$ છે,જ્યાં $a$ એ ડેમની પહોળાઈ છે. કુલ બળ $F$ એ $y=0$ થી $y=h$ સુધી $dF$ નું સંકલન છે. કાર્યબિંદુ $y_R$ (દબાણનું કેન્દ્ર) $y_R = \frac{\int y dF}{\int dF}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. પાણીમાં ડૂબેલા $h$ ઊંચાઈના લંબચોરસ ગેટ માટે,દબાણનું કેન્દ્ર મુક્ત સપાટીથી $\frac{2}{3}h$ ઊંડાઈએ હોય છે. પ્રશ્નમાં $O$ આધાર (જે સપાટીથી $h$ ઊંડાઈએ છે) ની સાપેક્ષે કાર્યબિંદુ પૂછવામાં આવ્યું હોવાથી,આધારથી અંતર $h - \frac{2}{3}h = \frac{h}{3}$ થશે.
Solution diagram
82
EasyMCQ
પાણીની સપાટીથી $10 \ m$ નીચે એક બિંદુએ દબાણ કેટલું હશે? (વાતાવરણનું દબાણ $P_0 = 1.01 \times 10^5 \ Nm^{-2}$ અને $g = 10 \ ms^{-2}$ લો):
A
$2 \times 10^4 \ Nm^{-2}$
B
$10^5 \ Nm^{-2}$
C
$10^4 \ Nm^{-2}$
D
$2 \times 10^5 \ Nm^{-2}$

Solution

(D) પ્રવાહીની સપાટીથી $h$ ઊંડાઈએ કુલ દબાણ $P$ શોધવાનું સૂત્ર: $P = P_0 + \rho gh$.
અહીં,$P_0$ એ વાતાવરણનું દબાણ છે,$\rho$ એ પાણીની ઘનતા $(1000 \ kg \ m^{-3})$ છે,$g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $(10 \ ms^{-2})$ છે,અને $h$ એ ઊંડાઈ $(10 \ m)$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$P = 1.01 \times 10^5 + (1000 \times 10 \times 10)$
$P = 1.01 \times 10^5 + 10^5$
$P = 1.01 \times 10^5 + 1.00 \times 10^5 = 2.01 \times 10^5 \ Nm^{-2}$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $2 \times 10^5 \ Nm^{-2}$ મળે છે.
83
EasyMCQ
$U$-આકારની નળીમાં $1.2 \ g \ cm^{-3}$ ઘનતા ધરાવતું અદબનીય પ્રવાહી આંશિક રીતે ભરેલું છે. તેલ,જે પ્રવાહી સાથે મિશ્ર થતું નથી,તેને $U$-નળીની ડાબી બાજુએ રેડવામાં આવે છે જ્યાં સુધી જમણી બાજુએ પ્રવાહી $15 \ cm$ જેટલું ઉપર ન આવે. જો તેલની ઘનતા $0.9 \ g \ cm^{-3}$ હોય,તો તેલનું સ્તર $U$-નળીની જમણી બાજુના પ્રવાહી સ્તર કરતા કેટલું ઊંચું હશે ($cm$ માં)?
A
$15$
B
$10$
C
$12$
D
$9$

Solution

(B) ધારો કે પ્રવાહીની ઘનતા $\rho_l = 1.2 \ g \ cm^{-3}$ અને તેલની ઘનતા $\rho_o = 0.9 \ g \ cm^{-3}$ છે.
જ્યારે જમણી બાજુએ પ્રવાહી $15 \ cm$ ઉપર ચઢે છે,ત્યારે તે ડાબી બાજુએ પ્રારંભિક સંતુલન સ્તરની સાપેક્ષમાં $15 \ cm$ નીચે ઉતર્યું હશે.
આમ,બંને બાજુના પ્રવાહી સ્તરો વચ્ચેનો કુલ તફાવત $h_l = 15 \ cm + 15 \ cm = 30 \ cm$ છે.
ધારો કે ડાબી બાજુએ તેલના સ્તંભની ઊંચાઈ $h_o$ છે. ડાબી બાજુએ તેલ અને પ્રવાહીના સંપર્ક બિંદુ પરનું દબાણ એ જ સમક્ષિતિજ સ્તરે જમણી બાજુના દબાણ જેટલું હોવું જોઈએ.
હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ સંતુલનનો ઉપયોગ કરતા: $h_o \rho_o g = h_l \rho_l g$.
કિંમતો મૂકતા: $h_o \times 0.9 = 30 \times 1.2$.
$h_o = \frac{30 \times 1.2}{0.9} = 40 \ cm$.
તેલનો સ્તંભ ડાબી બાજુના પ્રારંભિક પ્રવાહી સ્તરથી $40 \ cm$ ઉપર છે. ડાબી બાજુનું પ્રવાહી $15 \ cm$ નીચે ઉતર્યું હોવાથી,તેલના સ્તંભની ટોચ પ્રારંભિક સ્તરથી $40 - 15 = 25 \ cm$ ઉપર છે.
જમણી બાજુનું પ્રવાહી પ્રારંભિક સ્તરથી $15 \ cm$ ઉપર છે.
તેથી,તેલના સ્તર અને જમણી બાજુના પ્રવાહી સ્તર વચ્ચેની ઊંચાઈનો તફાવત $25 \ cm - 15 \ cm = 10 \ cm$ છે.
84
DifficultMCQ
એક સબમરીન $100 \text{ atm}$ ના નિરપેક્ષ દબાણને સહન કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે. તે પાણીની સપાટીથી કેટલી ઊંડાઈ સુધી જઈ શકે છે ($\text{ m}$ માં)? (પાણીની ઘનતા = $1000 \text{ kg/m}^3$, $1 \text{ atm} = 1 \times 10^5 \text{ Pa}$ અને ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g = 10 \text{ m/s}^2$ લો)
A
$9900$
B
$990$
C
$9000$
D
$99$

Solution

(B) નિરપેક્ષ દબાણનું સૂત્ર $P = P_{atm} + \rho g h$ છે.
અહીં, $P = 100 \text{ atm} = 100 \times 10^5 \text{ Pa}$, $P_{atm} = 1 \text{ atm} = 1 \times 10^5 \text{ Pa}$, $\rho = 1000 \text{ kg/m}^3$, અને $g = 10 \text{ m/s}^2$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $100 \times 10^5 = 1 \times 10^5 + (1000)(10)h$.
$100 \times 10^5 - 1 \times 10^5 = 10^4 h$.
$99 \times 10^5 = 10^4 h$.
$h = \frac{99 \times 10^5}{10^4} = 99 \times 10 = 990 \text{ m}$.
આમ, સબમરીન $990 \text{ m}$ ની ઊંડાઈ સુધી જઈ શકે છે.

Fluid Mechanics and Surface Tension — Pressure due to Liquid Column and Barometer · Frequently Asked Questions

1Are these Fluid Mechanics and Surface Tension questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Fluid Mechanics and Surface Tension Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.