Gujarati

Trigonometrical ratios of sum and difference of two and three angles Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · Trigonometrical Ratios, Functions and Identities · Trigonometrical ratios of sum and difference of two and three angles

170+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 170 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
જો $\frac{x}{\cos \theta} = \frac{y}{\cos \left( \theta - \frac{2\pi}{3} \right)} = \frac{z}{\cos \left( \theta + \frac{2\pi}{3} \right)},$ હોય,તો $x + y + z = $
A
$1$
B
$0$
C
$-1$
D
આપેલ પૈકી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે $\frac{x}{\cos \theta} = \frac{y}{\cos \left( \theta - \frac{2\pi}{3} \right)} = \frac{z}{\cos \left( \theta + \frac{2\pi}{3} \right)} = k$.
તેથી,$x = k \cos \theta$,$y = k \cos \left( \theta - \frac{2\pi}{3} \right)$,અને $z = k \cos \left( \theta + \frac{2\pi}{3} \right)$.
સરવાળો કરતા,$x + y + z = k \left[ \cos \theta + \cos \left( \theta - \frac{2\pi}{3} \right) + \cos \left( \theta + \frac{2\pi}{3} \right) \right]$.
નિત્યસમ $\cos(A - B) + \cos(A + B) = 2 \cos A \cos B$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\cos \left( \theta - \frac{2\pi}{3} \right) + \cos \left( \theta + \frac{2\pi}{3} \right) = 2 \cos \theta \cos \left( \frac{2\pi}{3} \right)$ મળે છે.
કારણ કે $\cos \left( \frac{2\pi}{3} \right) = -\frac{1}{2}$,તેથી સરવાળો $2 \cos \theta \left( -\frac{1}{2} \right) = -\cos \theta$ થાય છે.
તેથી,$x + y + z = k [ \cos \theta - \cos \theta ] = k(0) = 0$.
52
EasyMCQ
જો $\tan(A + B) = p$ અને $\tan(A - B) = q$ હોય,તો $p$ અને $q$ ના સ્વરૂપમાં $\tan(2A)$ ની કિંમત શું થાય?
A
$\frac{p + q}{p - q}$
B
$\frac{p - q}{1 + pq}$
C
$\frac{p + q}{1 - pq}$
D
$\frac{1 + pq}{1 - p}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $2A = (A + B) + (A - B)$.
બે ખૂણાઓના સરવાળા માટે ટેન્જન્ટનું સૂત્ર વાપરતા,$\tan(x + y) = \frac{\tan x + \tan y}{1 - \tan x \tan y}$.
$x = (A + B)$ અને $y = (A - B)$ મૂકતા:
$\tan(2A) = \tan((A + B) + (A - B)) = \frac{\tan(A + B) + \tan(A - B)}{1 - \tan(A + B)\tan(A - B)}$.
આપેલ છે કે $\tan(A + B) = p$ અને $\tan(A - B) = q$,આ કિંમતો મૂકતા:
$\tan(2A) = \frac{p + q}{1 - pq}$.
53
EasyMCQ
જો $A + C = B$ હોય,તો $\tan A \tan B \tan C = $
A
$\tan A \tan B + \tan C$
B
$\tan B - \tan C - \tan A$
C
$\tan A + \tan C - \tan B$
D
$ - (\tan A \tan B + \tan C)$

Solution

(B) આપેલ છે કે $B = A + C$.
બંને બાજુ ટેન્જન્ટ લેતા,$\tan B = \tan (A + C)$.
$\tan (A + C) = \frac{\tan A + \tan C}{1 - \tan A \tan C}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\tan B = \frac{\tan A + \tan C}{1 - \tan A \tan C}$.
ગુણાકાર કરતા:
$\tan B (1 - \tan A \tan C) = \tan A + \tan C$.
$\tan B - \tan A \tan B \tan C = \tan A + \tan C$.
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે છે:
$\tan A \tan B \tan C = \tan B - \tan A - \tan C$.
54
MediumMCQ
જો $(1 + \tan \theta )(1 + \tan \phi ) = 2$ હોય,તો $\theta + \phi = \dots ^\circ$
A
$30$
B
$45$
C
$60$
D
$75$

Solution

(B) આપેલ છે: $(1 + \tan \theta )(1 + \tan \phi ) = 2$
ડાબી બાજુનું વિસ્તરણ કરતા: $1 + \tan \phi + \tan \theta + \tan \theta \tan \phi = 2$
પદોને ગોઠવતા: $\tan \theta + \tan \phi = 1 - \tan \theta \tan \phi$
બંને બાજુ $(1 - \tan \theta \tan \phi)$ વડે ભાગતા: $\frac{\tan \theta + \tan \phi}{1 - \tan \theta \tan \phi} = 1$
નિત્યસમ $\tan(A + B) = \frac{\tan A + \tan B}{1 - \tan A \tan B}$ નો ઉપયોગ કરતા: $\tan(\theta + \phi) = 1$
કારણ કે $\tan(45^\circ) = 1$,તેથી: $\theta + \phi = 45^\circ$.
55
MediumMCQ
જો $\cos(\alpha + \beta) = \frac{4}{5}$ અને $\sin(\alpha - \beta) = \frac{5}{13}$,જ્યાં $0 \le \alpha, \beta \le \frac{\pi}{4}$ હોય,તો $\tan 2\alpha = $
A
$\frac{16}{63}$
B
$\frac{56}{33}$
C
$\frac{28}{33}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ છે $\cos(\alpha + \beta) = \frac{4}{5}$. $0 \le \alpha, \beta \le \frac{\pi}{4}$ હોવાથી,$0 \le \alpha + \beta \le \frac{\pi}{2}$,તેથી $\tan(\alpha + \beta) = \frac{3}{4}$.
આપેલ છે $\sin(\alpha - \beta) = \frac{5}{13}$. તેથી $\tan(\alpha - \beta) = \frac{5}{12}$.
હવે,$\tan 2\alpha = \tan((\alpha + \beta) + (\alpha - \beta))$.
$\tan 2\alpha = \frac{\frac{3}{4} + \frac{5}{12}}{1 - (\frac{3}{4} \times \frac{5}{12})} = \frac{14/12}{33/48} = \frac{56}{33}$.
56
DifficultMCQ
ધારો કે $\alpha, \beta$ એવા છે કે જેથી $\pi < (\alpha - \beta) < 3\pi$. જો $\sin \alpha + \sin \beta = -\frac{21}{65}$ અને $\cos \alpha + \cos \beta = -\frac{27}{65}$ હોય,તો $\cos \frac{\alpha - \beta}{2}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$-\frac{6}{65}$
B
$\frac{3}{\sqrt{130}}$
C
$\frac{6}{65}$
D
$-\frac{3}{\sqrt{130}}$

Solution

(D) આપેલ છે કે $\sin \alpha + \sin \beta = -\frac{21}{65}$ અને $\cos \alpha + \cos \beta = -\frac{27}{65}$.
બંને સમીકરણોનો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા:
$(\sin \alpha + \sin \beta)^2 + (\cos \alpha + \cos \beta)^2 = \left(-\frac{21}{65}\right)^2 + \left(-\frac{27}{65}\right)^2$
$2 + 2\cos(\alpha - \beta) = \frac{1170}{4225} = \frac{18}{65}$
$4 \cos^2\left(\frac{\alpha - \beta}{2}\right) = \frac{18}{65}$
$\cos^2\left(\frac{\alpha - \beta}{2}\right) = \frac{9}{130}$
$\cos\left(\frac{\alpha - \beta}{2}\right) = \pm \frac{3}{\sqrt{130}}$
$\pi < \alpha - \beta < 3\pi$ હોવાથી,$\frac{\pi}{2} < \frac{\alpha - \beta}{2} < \frac{3\pi}{2}$ થાય.
આ અંતરાલમાં કોસાઇન વિધેય ઋણ હોય છે,તેથી $\cos\left(\frac{\alpha - \beta}{2}\right) = -\frac{3}{\sqrt{130}}$.
57
DifficultMCQ
$4 \sin 5^\circ \sin 55^\circ \sin 65^\circ$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\sqrt{3} + 1}{2\sqrt{2}}$
B
$\frac{\sqrt{3} - 1}{2\sqrt{2}}$
C
$\frac{\sqrt{3} - 1}{\sqrt{2}}$
D
$\frac{3(\sqrt{3} - 1)}{2\sqrt{2}}$

Solution

(B) ધારો કે $E = 4 \sin 5^\circ \sin 55^\circ \sin 65^\circ$.
નિત્યસમ $2 \sin A \sin B = \cos(A - B) - \cos(A + B)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$E = 2 [2 \sin 55^\circ \sin 5^\circ] \sin 65^\circ$
$E = 2 [\cos 50^\circ - \cos 60^\circ] \sin 65^\circ$
$\cos 60^\circ = \frac{1}{2}$ હોવાથી:
$E = 2 [\cos 50^\circ - \frac{1}{2}] \sin 65^\circ = 2 \cos 50^\circ \sin 65^\circ - \sin 65^\circ$
$2 \cos A \sin B = \sin(A + B) - \sin(A - B)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$E = [\sin 115^\circ - \sin(-15^\circ)] - \sin 65^\circ$
$E = \sin 115^\circ + \sin 15^\circ - \sin 65^\circ$
$\sin 115^\circ = \sin 65^\circ$ હોવાથી:
$E = \sin 15^\circ = \frac{\sqrt{3} - 1}{2\sqrt{2}}$
58
AdvancedMCQ
જો $\tan \left( \frac{\pi }{4} + \theta \right) + \tan \left( \frac{\pi }{4} - \theta \right) = \lambda \sec 2\theta$ હોય,તો $\lambda$ =
A
$3$
B
$4$
C
$1$
D
$2$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan \left( \frac{\pi }{4} + \theta \right) = \frac{1 + \tan \theta}{1 - \tan \theta}$ અને $\tan \left( \frac{\pi }{4} - \theta \right) = \frac{1 - \tan \theta}{1 + \tan \theta}$.
આ બંનેનો સરવાળો કરતા,$\frac{1 + \tan \theta}{1 - \tan \theta} + \frac{1 - \tan \theta}{1 + \tan \theta} = \frac{(1 + \tan \theta)^2 + (1 - \tan \theta)^2}{(1 - \tan \theta)(1 + \tan \theta)}$.
$= \frac{1 + \tan^2 \theta + 2 \tan \theta + 1 + \tan^2 \theta - 2 \tan \theta}{1 - \tan^2 \theta} = \frac{2(1 + \tan^2 \theta)}{1 - \tan^2 \theta}$.
$\cos 2\theta = \frac{1 - \tan^2 \theta}{1 + \tan^2 \theta}$ હોવાથી,$\sec 2\theta = \frac{1 + \tan^2 \theta}{1 - \tan^2 \theta}$ થાય.
આમ,પદાવલિ $2 \sec 2\theta = \lambda \sec 2\theta$ બને છે.
તેથી,$\lambda = 2$.
59
AdvancedMCQ
જો $\tan 80^{\circ} = \alpha$ અને $\tan 47^{\circ} = \beta$ હોય,તો $\tan 37^{\circ}$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$\frac{\alpha - \beta}{1 + \alpha \beta}$
B
$\frac{\alpha \beta + 1}{\alpha - \beta}$
C
$\frac{\alpha \beta - 1}{\alpha + \beta}$
D
$\frac{\alpha + \beta}{1 - \alpha \beta}$

Solution

(C) આપેલ છે $\tan 80^{\circ} = \alpha$. કારણ કે $\tan 80^{\circ} = \cot 10^{\circ}$,તેથી $\cot 10^{\circ} = \alpha$,જેનો અર્થ છે $\tan 10^{\circ} = \frac{1}{\alpha}$.
આપેલ છે $\tan 47^{\circ} = \beta$.
આપણે $\tan 37^{\circ}$ શોધવાનું છે. આપણે $37^{\circ} = 47^{\circ} - 10^{\circ}$ લખી શકીએ.
સૂત્ર $\tan(A - B) = \frac{\tan A - \tan B}{1 + \tan A \tan B}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan 37^{\circ} = \tan(47^{\circ} - 10^{\circ}) = \frac{\tan 47^{\circ} - \tan 10^{\circ}}{1 + \tan 47^{\circ} \tan 10^{\circ}}$
કિંમતો મૂકતા:
$= \frac{\beta - \frac{1}{\alpha}}{1 + \beta \cdot \frac{1}{\alpha}} = \frac{\frac{\alpha \beta - 1}{\alpha}}{\frac{\alpha + \beta}{\alpha}} = \frac{\alpha \beta - 1}{\alpha + \beta}$
60
MediumMCQ
$tan\, 20^{\circ} + tan\, 40^{\circ} + \sqrt{3}\, tan\, 20^{\circ} tan\, 40^{\circ}$ ની કિંમત શું થાય?
A
$\frac{\sqrt{3}}{2}$
B
$\frac{\sqrt{3}}{4}$
C
$\sqrt{3}$
D
$1$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sqrt{3} = \tan 60^{\circ} = \tan(40^{\circ} + 20^{\circ})$.
$\tan(A + B) = \frac{\tan A + \tan B}{1 - \tan A \tan B}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\sqrt{3} = \frac{\tan 40^{\circ} + \tan 20^{\circ}}{1 - \tan 40^{\circ} \tan 20^{\circ}}$.
ગુણાકાર કરતા:
$\sqrt{3}(1 - \tan 40^{\circ} \tan 20^{\circ}) = \tan 40^{\circ} + \tan 20^{\circ}$.
$\sqrt{3} - \sqrt{3} \tan 40^{\circ} \tan 20^{\circ} = \tan 40^{\circ} + \tan 20^{\circ}$.
પદોને ગોઠવતા:
$\tan 20^{\circ} + \tan 40^{\circ} + \sqrt{3} \tan 20^{\circ} \tan 40^{\circ} = \sqrt{3}$.
61
AdvancedMCQ
$\frac{3 + \cot 76^{\circ} \cot 16^{\circ}}{\cot 76^{\circ} + \cot 16^{\circ}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\cot 46^{\circ}$
B
$\tan 44^{\circ}$
C
$\tan 2^{\circ}$
D
$\cot 44^{\circ}$

Solution

(D) ધારો કે પદાવલિ $E = \frac{3 + \cot 76^{\circ} \cot 16^{\circ}}{\cot 76^{\circ} + \cot 16^{\circ}}$ છે.
સાઇન અને કોસાઇન સ્વરૂપમાં ફેરવતા,$E = \frac{3 + \frac{\cos 76^{\circ} \cos 16^{\circ}}{\sin 76^{\circ} \sin 16^{\circ}}}{\frac{\cos 76^{\circ}}{\sin 76^{\circ}} + \frac{\cos 16^{\circ}}{\sin 16^{\circ}}} = \frac{3 \sin 76^{\circ} \sin 16^{\circ} + \cos 76^{\circ} \cos 16^{\circ}}{\cos 76^{\circ} \sin 16^{\circ} + \sin 76^{\circ} \cos 16^{\circ}}$.
નિત્યસમ $\sin(A+B) = \sin A \cos B + \cos A \sin B$ નો ઉપયોગ કરતા,છેદ $\sin(76^{\circ} + 16^{\circ}) = \sin 92^{\circ}$ થાય છે.
અંશ માટે,$2 \sin A \sin B = \cos(A-B) - \cos(A+B)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$E = \frac{2 \sin 76^{\circ} \sin 16^{\circ} + \sin 76^{\circ} \sin 16^{\circ} + \cos 76^{\circ} \cos 16^{\circ}}{\sin 92^{\circ}} = \frac{(\cos 60^{\circ} - \cos 92^{\circ}) + \cos(76^{\circ} - 16^{\circ})}{\sin 92^{\circ}}$.
$\cos 60^{\circ} = \frac{1}{2}$ હોવાથી,અંશ $1 - \cos 92^{\circ}$ થાય છે.
આમ,$E = \frac{1 - \cos 92^{\circ}}{\sin 92^{\circ}} = \frac{2 \sin^2 46^{\circ}}{2 \sin 46^{\circ} \cos 46^{\circ}} = \tan 46^{\circ}$.
$\tan 46^{\circ} = \cot(90^{\circ} - 46^{\circ}) = \cot 44^{\circ}$ થાય છે.
62
DifficultMCQ
જો $\cos (\alpha + \beta) = \frac{3}{5}$,$\sin (\alpha - \beta) = \frac{5}{13}$ અને $0 < \alpha, \beta < \frac{\pi}{4}$ હોય,તો $\tan (2\alpha)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{63}{52}$
B
$\frac{33}{52}$
C
$\frac{63}{16}$
D
$\frac{21}{16}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $0 < \alpha, \beta < \frac{\pi}{4}$,તેથી $0 < \alpha + \beta < \frac{\pi}{2}$ અને $-\frac{\pi}{4} < \alpha - \beta < \frac{\pi}{4}$ થાય.
$\cos(\alpha + \beta) = \frac{3}{5}$ હોવાથી,$\tan(\alpha + \beta) = \frac{4}{3}$ મળે.
$\sin(\alpha - \beta) = \frac{5}{13}$ હોવાથી,$\cos(\alpha - \beta) = \sqrt{1 - (\frac{5}{13})^2} = \frac{12}{13}$ મળે,તેથી $\tan(\alpha - \beta) = \frac{5}{12}$ થાય.
હવે,$\tan(2\alpha) = \tan((\alpha + \beta) + (\alpha - \beta))$.
$\tan(A + B) = \frac{\tan A + \tan B}{1 - \tan A \tan B}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\tan(2\alpha) = \frac{\frac{4}{3} + \frac{5}{12}}{1 - (\frac{4}{3} \times \frac{5}{12})} = \frac{\frac{21}{12}}{\frac{16}{36}} = \frac{63}{16}$.
63
EasyMCQ
$\sin 15^{\circ}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{\sqrt{3} - 1}{2\sqrt{2}}$
B
$\frac{\sqrt{3} + 1}{2\sqrt{2}}$
C
$\frac{\sqrt{6} - \sqrt{2}}{4}$
D
$\frac{\sqrt{6} + \sqrt{2}}{4}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin 15^{\circ} = \sin(45^{\circ} - 30^{\circ})$.
$\sin(A - B) = \sin A \cos B - \cos A \sin B$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા:
$\sin 15^{\circ} = \sin 45^{\circ} \cos 30^{\circ} - \cos 45^{\circ} \sin 30^{\circ}$
$= \frac{1}{\sqrt{2}} \times \frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{1}{\sqrt{2}} \times \frac{1}{2}$
$= \frac{\sqrt{3} - 1}{2\sqrt{2}}$.
64
MediumMCQ
$\tan \frac{13 \pi}{12}$ ની કિંમત શોધો.
A
$2 - \sqrt{3}$
B
$2 + \sqrt{3}$
C
$\sqrt{3} - 1$
D
$\sqrt{3} + 1$

Solution

(A) આપણી પાસે $\tan \frac{13\pi}{12} = \tan \left( \pi + \frac{\pi}{12} \right)$ છે.
$\tan(\pi + \theta) = \tan \theta$ હોવાથી,આપણને $\tan \frac{\pi}{12}$ મળે છે.
હવે,$\frac{\pi}{12} = \frac{\pi}{4} - \frac{\pi}{6} = 15^\circ$.
સૂત્ર $\tan(A - B) = \frac{\tan A - \tan B}{1 + \tan A \tan B}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan \left( \frac{\pi}{4} - \frac{\pi}{6} \right) = \frac{\tan \frac{\pi}{4} - \tan \frac{\pi}{6}}{1 + \tan \frac{\pi}{4} \tan \frac{\pi}{6}} = \frac{1 - \frac{1}{\sqrt{3}}}{1 + 1 \cdot \frac{1}{\sqrt{3}}} = \frac{\sqrt{3} - 1}{\sqrt{3} + 1}$.
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા:
$\frac{(\sqrt{3} - 1)(\sqrt{3} - 1)}{(\sqrt{3} + 1)(\sqrt{3} - 1)} = \frac{3 - 2\sqrt{3} + 1}{3 - 1} = \frac{4 - 2\sqrt{3}}{2} = 2 - \sqrt{3}$.
65
Easy
સાબિત કરો કે $\frac{\sin (x+y)}{\sin (x-y)} = \frac{\tan x + \tan y}{\tan x - \tan y}$.

Solution

(N/A) આપણી પાસે ડાબી બાજુ ($L$.$H$.$S$.) છે: $\frac{\sin (x+y)}{\sin (x-y)}$.
$\sin (x+y) = \sin x \cos y + \cos x \sin y$ અને $\sin (x-y) = \sin x \cos y - \cos x \sin y$ સૂત્રોનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{\sin x \cos y + \cos x \sin y}{\sin x \cos y - \cos x \sin y}$.
અંશ અને છેદને $\cos x \cos y$ વડે ભાગતા:
$\frac{\frac{\sin x \cos y}{\cos x \cos y} + \frac{\cos x \sin y}{\cos x \cos y}}{\frac{\sin x \cos y}{\cos x \cos y} - \frac{\cos x \sin y}{\cos x \cos y}} = \frac{\tan x + \tan y}{\tan x - \tan y}$.
આમ,$L$.$H$.$S$. = $R$.$H$.$S$.
66
Easy
સાબિત કરો કે $\cos \left( \frac{\pi}{4} + x \right) + \cos \left( \frac{\pi}{4} - x \right) = \sqrt{2} \cos x$.

Solution

આપણે ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\cos A + \cos B = 2 \cos \left( \frac{A+B}{2} \right) \cos \left( \frac{A-B}{2} \right)$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
ધારો કે $A = \frac{\pi}{4} + x$ અને $B = \frac{\pi}{4} - x$.
તેથી,$\frac{A+B}{2} = \frac{(\frac{\pi}{4} + x) + (\frac{\pi}{4} - x)}{2} = \frac{\frac{\pi}{2}}{2} = \frac{\pi}{4}$.
અને,$\frac{A-B}{2} = \frac{(\frac{\pi}{4} + x) - (\frac{\pi}{4} - x)}{2} = \frac{2x}{2} = x$.
આ કિંમતો નિત્યસમમાં મૂકતા:
$L.H.S. = 2 \cos \left( \frac{\pi}{4} \right) \cos x$.
કારણ કે $\cos \left( \frac{\pi}{4} \right) = \frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી:
$L.H.S. = 2 \times \frac{1}{\sqrt{2}} \cos x = \sqrt{2} \cos x = R.H.S$.
67
Easy
સાબિત કરો કે $\frac{\cos 7x + \cos 5x}{\sin 7x - \sin 5x} = \cot x$.

Solution

(N/A) સરવાળા-ગુણાકારના સૂત્રોનો ઉપયોગ કરતા:
$\cos A + \cos B = 2 \cos \frac{A+B}{2} \cos \frac{A-B}{2}$
$\sin A - \sin B = 2 \cos \frac{A+B}{2} \sin \frac{A-B}{2}$
$L.H.S.$ પર આ સૂત્રો લાગુ પાડતા:
$L.H.S. = \frac{2 \cos \frac{7x+5x}{2} \cos \frac{7x-5x}{2}}{2 \cos \frac{7x+5x}{2} \sin \frac{7x-5x}{2}}$
પદનું સાદું રૂપ આપતા:
$= \frac{\cos 6x \cos x}{\cos 6x \sin x}$
$= \frac{\cos x}{\sin x} = \cot x = R.H.S.$
68
MediumMCQ
$\sin 75^{\circ}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\sqrt{3}+1}{2 \sqrt{2}}$
B
$\frac{\sqrt{3}-1}{2 \sqrt{2}}$
C
$\frac{\sqrt{3}+1}{\sqrt{2}}$
D
$\frac{\sqrt{3}-1}{\sqrt{2}}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin 75^{\circ} = \sin (45^{\circ} + 30^{\circ})$.
નિત્યસમ $\sin (x + y) = \sin x \cos y + \cos x \sin y$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\sin (45^{\circ} + 30^{\circ}) = \sin 45^{\circ} \cos 30^{\circ} + \cos 45^{\circ} \sin 30^{\circ}$.
કિંમતો મૂકતા $\sin 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}}$,$\cos 30^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$,$\cos 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}}$,અને $\sin 30^{\circ} = \frac{1}{2}$:
$= (\frac{1}{\sqrt{2}})(\frac{\sqrt{3}}{2}) + (\frac{1}{\sqrt{2}})(\frac{1}{2})$
$= \frac{\sqrt{3}}{2 \sqrt{2}} + \frac{1}{2 \sqrt{2}}$
$= \frac{\sqrt{3} + 1}{2 \sqrt{2}}$.
69
MediumMCQ
$\tan 15^{\circ}$ ની કિંમત શોધો:
A
$2-\sqrt{3}$
B
$2+\sqrt{3}$
C
$\sqrt{3}-1$
D
$\sqrt{3}+1$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan 15^{\circ} = \tan (45^{\circ} - 30^{\circ})$.
સૂત્ર $\tan (x-y) = \frac{\tan x - \tan y}{1 + \tan x \tan y}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan 15^{\circ} = \frac{\tan 45^{\circ} - \tan 30^{\circ}}{1 + \tan 45^{\circ} \tan 30^{\circ}}$
$= \frac{1 - \frac{1}{\sqrt{3}}}{1 + 1 \cdot \frac{1}{\sqrt{3}}} = \frac{\frac{\sqrt{3}-1}{\sqrt{3}}}{\frac{\sqrt{3}+1}{\sqrt{3}}}$
$= \frac{\sqrt{3}-1}{\sqrt{3}+1}$
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા:
$= \frac{(\sqrt{3}-1)(\sqrt{3}-1)}{(\sqrt{3}+1)(\sqrt{3}-1)} = \frac{3 + 1 - 2\sqrt{3}}{3 - 1}$
$= \frac{4 - 2\sqrt{3}}{2} = 2 - \sqrt{3}$.
70
Medium
સાબિત કરો કે $\cos \left(\frac{\pi}{4}-x\right) \cos \left(\frac{\pi}{4}-y\right)-\sin \left(\frac{\pi}{4}-x\right) \sin \left(\frac{\pi}{4}-y\right)=\sin (x+y)$

Solution

(N/A) આપણે ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\cos(A+B) = \cos A \cos B - \sin A \sin B$ નો ઉપયોગ કરીશું.
ધારો કે $A = \frac{\pi}{4}-x$ અને $B = \frac{\pi}{4}-y$.
આપેલ પદ $\cos A \cos B - \sin A \sin B$ સ્વરૂપમાં છે,જે $\cos(A+B)$ બરાબર થાય છે.
$A$ અને $B$ ની કિંમતો મૂકતા:
$\cos \left[\left(\frac{\pi}{4}-x\right) + \left(\frac{\pi}{4}-y\right)\right]$
$= \cos \left[\frac{\pi}{2} - (x+y)\right]$
કારણ કે $\cos \left(\frac{\pi}{2} - \theta\right) = \sin \theta$,તેથી આપણને મળે છે:
$= \sin(x+y)$
$= R.H.S.$
71
Medium
સાબિત કરો કે $\frac{\tan (\frac{\pi}{4}+x)}{\tan (\frac{\pi}{4}-x)} = (\frac{1+\tan x}{1-\tan x})^{2}$.

Solution

(N/A) આપણે ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\tan (A+B) = \frac{\tan A + \tan B}{1 - \tan A \tan B}$ અને $\tan (A-B) = \frac{\tan A - \tan B}{1 + \tan A \tan B}$.
$L.H.S. = \frac{\tan (\frac{\pi}{4} + x)}{\tan (\frac{\pi}{4} - x)}$
$= \frac{\frac{\tan \frac{\pi}{4} + \tan x}{1 - \tan \frac{\pi}{4} \tan x}}{\frac{\tan \frac{\pi}{4} - \tan x}{1 + \tan \frac{\pi}{4} \tan x}}$
કારણ કે $\tan \frac{\pi}{4} = 1$,તેથી:
$= \frac{\frac{1 + \tan x}{1 - \tan x}}{\frac{1 - \tan x}{1 + \tan x}}$
$= \frac{1 + \tan x}{1 - \tan x} \times \frac{1 + \tan x}{1 - \tan x} = (\frac{1 + \tan x}{1 - \tan x})^2$
$= R.H.S.$
72
Easy
સાબિત કરો કે $\sin (n+1) x \sin (n+2) x + \cos (n+1) x \cos (n+2) x = \cos x$.

Solution

(N/A) આપણે ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ જાણીએ છીએ: $\cos (A - B) = \cos A \cos B + \sin A \sin B$.
ધારો કે $A = (n+2)x$ અને $B = (n+1)x$.
તેથી પદાવલિ $\cos (n+2)x \cos (n+1)x + \sin (n+2)x \sin (n+1)x$ બને છે.
નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા,આ $\cos [(n+2)x - (n+1)x]$ ની બરાબર છે.
ખૂણાનું સાદું રૂપ આપતા: $(n+2)x - (n+1)x = nx + 2x - nx - x = x$.
તેથી,પદાવલિ $\cos x$ બરાબર થાય છે,જે $R.H.S.$ છે.
73
Medium
સાબિત કરો કે $\cos \left(\frac{3 \pi}{4}+x\right)-\cos \left(\frac{3 \pi}{4}-x\right)=-\sqrt{2} \sin x$.

Solution

આપણે ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\cos A - \cos B = -2 \sin \left(\frac{A+B}{2}\right) \sin \left(\frac{A-B}{2}\right)$.
ધારો કે $A = \frac{3 \pi}{4} + x$ અને $B = \frac{3 \pi}{4} - x$.
તેથી,$L.H.S. = \cos \left(\frac{3 \pi}{4} + x\right) - \cos \left(\frac{3 \pi}{4} - x\right)$.
નિત્યસમ લાગુ પાડતા:
$= -2 \sin \left(\frac{(\frac{3 \pi}{4} + x) + (\frac{3 \pi}{4} - x)}{2}\right) \sin \left(\frac{(\frac{3 \pi}{4} + x) - (\frac{3 \pi}{4} - x)}{2}\right)$
$= -2 \sin \left(\frac{\frac{6 \pi}{4}}{2}\right) \sin \left(\frac{2x}{2}\right)$
$= -2 \sin \left(\frac{3 \pi}{4}\right) \sin x$
કારણ કે $\sin \left(\frac{3 \pi}{4}\right) = \sin \left(\pi - \frac{\pi}{4}\right) = \sin \frac{\pi}{4} = \frac{1}{\sqrt{2}}$:
$= -2 \times \frac{1}{\sqrt{2}} \times \sin x$
$= -\sqrt{2} \sin x = R.H.S.$
74
Medium
સાબિત કરો કે $\sin^{2} 6x - \sin^{2} 4x = \sin 2x \sin 10x$.

Solution

(N/A) આપણે નિત્યસમ $\sin^{2} A - \sin^{2} B = \sin(A+B) \sin(A-B)$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$L.H.S. = \sin^{2} 6x - \sin^{2} 4x$
$= \sin(6x + 4x) \sin(6x - 4x)$
$= \sin(10x) \sin(2x)$
$= \sin 2x \sin 10x$
$= R.H.S.$
75
Medium
સાબિત કરો કે $\cot 4x(\sin 5x + \sin 3x) = \cot x(\sin 5x - \sin 3x)$

Solution

(A) $L.H.S. = \cot 4x(\sin 5x + \sin 3x)$
$= \frac{\cos 4x}{\sin 4x} \left[ 2 \sin \left( \frac{5x + 3x}{2} \right) \cos \left( \frac{5x - 3x}{2} \right) \right]$
નિત્યસમ $\sin A + \sin B = 2 \sin \left( \frac{A+B}{2} \right) \cos \left( \frac{A-B}{2} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \left( \frac{\cos 4x}{\sin 4x} \right) [2 \sin 4x \cos x]$
$= 2 \cos 4x \cos x$
$R.H.S. = \cot x(\sin 5x - \sin 3x)$
$= \frac{\cos x}{\sin x} \left[ 2 \cos \left( \frac{5x + 3x}{2} \right) \sin \left( \frac{5x - 3x}{2} \right) \right]$
નિત્યસમ $\sin A - \sin B = 2 \cos \left( \frac{A+B}{2} \right) \sin \left( \frac{A-B}{2} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \frac{\cos x}{\sin x} [2 \cos 4x \sin x]$
$= 2 \cos 4x \cos x$
આમ,$L.H.S. = R.H.S.$ સાબિત થાય છે.
76
Easy
સાબિત કરો કે $\frac{\cos 9x - \cos 5x}{\sin 17x - \sin 3x} = -\frac{\sin 2x}{\cos 10x}$

Solution

આપણે ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$\cos A - \cos B = -2 \sin \left( \frac{A+B}{2} \right) \sin \left( \frac{A-B}{2} \right)$
$\sin A - \sin B = 2 \cos \left( \frac{A+B}{2} \right) \sin \left( \frac{A-B}{2} \right)$
$L.H.S. = \frac{\cos 9x - \cos 5x}{\sin 17x - \sin 3x}$
નિત્યસમ લાગુ પાડતા:
$= \frac{-2 \sin \left( \frac{9x+5x}{2} \right) \sin \left( \frac{9x-5x}{2} \right)}{2 \cos \left( \frac{17x+3x}{2} \right) \sin \left( \frac{17x-3x}{2} \right)}$
$= \frac{-2 \sin(7x) \sin(2x)}{2 \cos(10x) \sin(7x)}$
સામાન્ય પદ $\sin(7x)$ અને અચળ $2$ ને દૂર કરતા:
$= -\frac{\sin 2x}{\cos 10x}$
$= R.H.S.$
77
Easy
સાબિત કરો કે: $\frac{\sin 5x + \sin 3x}{\cos 5x + \cos 3x} = \tan 4x$

Solution

(N/A) આપણે ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$\sin A + \sin B = 2 \sin \left( \frac{A+B}{2} \right) \cos \left( \frac{A-B}{2} \right)$
$\cos A + \cos B = 2 \cos \left( \frac{A+B}{2} \right) \cos \left( \frac{A-B}{2} \right)$
$L.H.S.$ પર આ લાગુ પાડતા:
$L.H.S. = \frac{2 \sin \left( \frac{5x+3x}{2} \right) \cos \left( \frac{5x-3x}{2} \right)}{2 \cos \left( \frac{5x+3x}{2} \right) \cos \left( \frac{5x-3x}{2} \right)}$
પદોનું સાદું રૂપ આપતા:
$= \frac{2 \sin(4x) \cos(x)}{2 \cos(4x) \cos(x)}$
સામાન્ય પદો $2$ અને $\cos(x)$ ને દૂર કરતા:
$= \frac{\sin(4x)}{\cos(4x)} = \tan(4x) = R.H.S.$
આમ,નિત્યસમ સાબિત થાય છે.
78
Easy
સાબિત કરો કે $\frac{\sin x-\sin y}{\cos x+\cos y}=\tan \left(\frac{x-y}{2}\right)$

Solution

આપણે નીચેના ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$\sin A-\sin B=2 \cos \left(\frac{A+B}{2}\right) \sin \left(\frac{A-B}{2}\right)$
$\cos A+\cos B=2 \cos \left(\frac{A+B}{2}\right) \cos \left(\frac{A-B}{2}\right)$
$L.H.S.$ પર આ લાગુ પાડતા:
$L.H.S. = \frac{\sin x-\sin y}{\cos x+\cos y}$
$= \frac{2 \cos \left(\frac{x+y}{2}\right) \sin \left(\frac{x-y}{2}\right)}{2 \cos \left(\frac{x+y}{2}\right) \cos \left(\frac{x-y}{2}\right)}$
સામાન્ય પદો $2 \cos \left(\frac{x+y}{2}\right)$ ને દૂર કરતા:
$= \frac{\sin \left(\frac{x-y}{2}\right)}{\cos \left(\frac{x-y}{2}\right)}$
$= \tan \left(\frac{x-y}{2}\right) = R.H.S.$
79
Easy
સાબિત કરો કે $\frac{\sin x+\sin 3x}{\cos x+\cos 3x} = \tan 2x$.

Solution

(N/A) અમે સરવાળાથી ગુણાકારના નિત્યસમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$\sin A + \sin B = 2 \sin \left( \frac{A+B}{2} \right) \cos \left( \frac{A-B}{2} \right)$
$\cos A + \cos B = 2 \cos \left( \frac{A+B}{2} \right) \cos \left( \frac{A-B}{2} \right)$
$L.H.S.$ પર આ લાગુ પાડતા:
$L.H.S. = \frac{\sin x + \sin 3x}{\cos x + \cos 3x}$
$= \frac{2 \sin \left( \frac{x+3x}{2} \right) \cos \left( \frac{x-3x}{2} \right)}{2 \cos \left( \frac{x+3x}{2} \right) \cos \left( \frac{x-3x}{2} \right)}$
$= \frac{\sin(2x) \cos(-x)}{\cos(2x) \cos(-x)}$
$\cos(-x) = \cos(x)$ હોવાથી,આપણે $\cos(-x)$ પદોને છેદ ઉડાડી શકીએ છીએ:
$= \frac{\sin 2x}{\cos 2x} = \tan 2x = R.H.S.$
80
Medium
સાબિત કરો કે $\frac{\cos 4x + \cos 3x + \cos 2x}{\sin 4x + \sin 3x + \sin 2x} = \cot 3x$.

Solution

(N/A) $L.H.S. = \frac{\cos 4x + \cos 3x + \cos 2x}{\sin 4x + \sin 3x + \sin 2x}$
$= \frac{(\cos 4x + \cos 2x) + \cos 3x}{(\sin 4x + \sin 2x) + \sin 3x}$
$= \frac{2 \cos(\frac{4x + 2x}{2}) \cos(\frac{4x - 2x}{2}) + \cos 3x}{2 \sin(\frac{4x + 2x}{2}) \cos(\frac{4x - 2x}{2}) + \sin 3x}$
નિત્યસમ $\cos A + \cos B = 2 \cos(\frac{A+B}{2}) \cos(\frac{A-B}{2})$ અને $\sin A + \sin B = 2 \sin(\frac{A+B}{2}) \cos(\frac{A-B}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \frac{2 \cos 3x \cos x + \cos 3x}{2 \sin 3x \cos x + \sin 3x}$
$= \frac{\cos 3x(2 \cos x + 1)}{\sin 3x(2 \cos x + 1)}$
$= \frac{\cos 3x}{\sin 3x} = \cot 3x = R.H.S.$
81
DifficultMCQ
જો $\sin x = \frac{3}{5}$ અને $\cos y = -\frac{12}{13}$ હોય,જ્યાં $x$ અને $y$ બંને બીજા ચરણમાં આવેલા હોય,તો $\sin (x+y)$ ની કિંમત શોધો.
A
$-\frac{56}{65}$
B
$\frac{56}{65}$
C
$\frac{33}{65}$
D
$-\frac{33}{65}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin (x+y)$ નું સૂત્ર:
$\sin (x+y) = \sin x \cos y + \cos x \sin y$ ... $(1)$
$x$ બીજા ચરણમાં હોવાથી,$\cos x$ ઋણ છે.
$\cos^2 x = 1 - \sin^2 x = 1 - (\frac{3}{5})^2 = 1 - \frac{9}{25} = \frac{16}{25}$
$\cos x = -\frac{4}{5}$
$y$ બીજા ચરણમાં હોવાથી,$\sin y$ ધન છે.
$\sin^2 y = 1 - \cos^2 y = 1 - (-\frac{12}{13})^2 = 1 - \frac{144}{169} = \frac{25}{169}$
$\sin y = \frac{5}{13}$
આ કિંમતોને સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$\sin (x+y) = (\frac{3}{5})(-\frac{12}{13}) + (-\frac{4}{5})(\frac{5}{13})$
$\sin (x+y) = -\frac{36}{65} - \frac{20}{65} = -\frac{56}{65}$
82
Medium
સાબિત કરો કે $\cos 2x \cos \frac{x}{2} - \cos 3x \cos \frac{9x}{2} = \sin 5x \sin \frac{5x}{2}$

Solution

(N/A) આપણી પાસે $L.H.S. = \cos 2x \cos \frac{x}{2} - \cos 3x \cos \frac{9x}{2}$ છે.
$2$ વડે ગુણતા અને ભાગતા:
$L.H.S. = \frac{1}{2} [2 \cos 2x \cos \frac{x}{2} - 2 \cos \frac{9x}{2} \cos 3x]$
નિત્યસમ $2 \cos A \cos B = \cos(A+B) + \cos(A-B)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$L.H.S. = \frac{1}{2} [(\cos(2x + \frac{x}{2}) + \cos(2x - \frac{x}{2})) - (\cos(\frac{9x}{2} + 3x) + \cos(\frac{9x}{2} - 3x))]$
$L.H.S. = \frac{1}{2} [\cos \frac{5x}{2} + \cos \frac{3x}{2} - \cos \frac{15x}{2} - \cos \frac{3x}{2}]$
$L.H.S. = \frac{1}{2} [\cos \frac{5x}{2} - \cos \frac{15x}{2}]$
નિત્યસમ $\cos C - \cos D = -2 \sin \frac{C+D}{2} \sin \frac{C-D}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$L.H.S. = \frac{1}{2} [-2 \sin(\frac{\frac{5x}{2} + \frac{15x}{2}}{2}) \sin(\frac{\frac{5x}{2} - \frac{15x}{2}}{2})]$
$L.H.S. = -\sin(5x) \sin(-\frac{5x}{2})$
કારણ કે $\sin(-\theta) = -\sin \theta$:
$L.H.S. = \sin 5x \sin \frac{5x}{2} = R.H.S.$
83
Difficult
સાબિત કરો કે: $2 \cos \frac{\pi}{13} \cos \frac{9 \pi}{13} + \cos \frac{3 \pi}{13} + \cos \frac{5 \pi}{13} = 0$

Solution

$L.H.S. = 2 \cos \frac{\pi}{13} \cos \frac{9 \pi}{13} + \cos \frac{3 \pi}{13} + \cos \frac{5 \pi}{13}$
છેલ્લા બે પદો માટે સૂત્ર $\cos x + \cos y = 2 \cos \left(\frac{x+y}{2}\right) \cos \left(\frac{x-y}{2}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= 2 \cos \frac{\pi}{13} \cos \frac{9 \pi}{13} + 2 \cos \left(\frac{\frac{3 \pi}{13} + \frac{5 \pi}{13}}{2}\right) \cos \left(\frac{\frac{3 \pi}{13} - \frac{5 \pi}{13}}{2}\right)$
$= 2 \cos \frac{\pi}{13} \cos \frac{9 \pi}{13} + 2 \cos \frac{4 \pi}{13} \cos \left(\frac{-\pi}{13}\right)$
કારણ કે $\cos(-\theta) = \cos \theta$:
$= 2 \cos \frac{\pi}{13} \cos \frac{9 \pi}{13} + 2 \cos \frac{4 \pi}{13} \cos \frac{\pi}{13}$
$= 2 \cos \frac{\pi}{13} \left[ \cos \frac{9 \pi}{13} + \cos \frac{4 \pi}{13} \right]$
ફરીથી સૂત્ર $\cos x + \cos y = 2 \cos \left(\frac{x+y}{2}\right) \cos \left(\frac{x-y}{2}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= 2 \cos \frac{\pi}{13} \left[ 2 \cos \left(\frac{\frac{9 \pi}{13} + \frac{4 \pi}{13}}{2}\right) \cos \left(\frac{\frac{9 \pi}{13} - \frac{4 \pi}{13}}{2}\right) \right]$
$= 2 \cos \frac{\pi}{13} \left[ 2 \cos \frac{\pi}{2} \cos \frac{5 \pi}{26} \right]$
કારણ કે $\cos \frac{\pi}{2} = 0$:
$= 2 \cos \frac{\pi}{13} \times 2 \times 0 \times \cos \frac{5 \pi}{26} = 0 = R.H.S.$
84
Medium
સાબિત કરો કે: $(\cos x+\cos y)^{2}+(\sin x-\sin y)^{2}=4 \cos ^{2} \frac{x+y}{2}$

Solution

$L.H.S. = (\cos x + \cos y)^{2} + (\sin x - \sin y)^{2}$
$= (\cos^{2} x + \cos^{2} y + 2 \cos x \cos y) + (\sin^{2} x + \sin^{2} y - 2 \sin x \sin y)$
$= (\cos^{2} x + \sin^{2} x) + (\cos^{2} y + \sin^{2} y) + 2(\cos x \cos y - \sin x \sin y)$
$= 1 + 1 + 2 \cos(x + y) \quad [\text{Using } \cos(A + B) = \cos A \cos B - \sin A \sin B]$
$= 2 + 2 \cos(x + y)$
$= 2[1 + \cos(x + y)]$
$= 2 \left[1 + 2 \cos^{2} \left(\frac{x + y}{2}\right) - 1\right] \quad [\text{Using } \cos 2\theta = 2 \cos^{2} \theta - 1]$
$= 4 \cos^{2} \left(\frac{x + y}{2}\right) = R.H.S.$
85
Medium
સાબિત કરો કે: $(\cos x-\cos y)^{2}+(\sin x-\sin y)^{2}=4 \sin ^{2} \frac{x-y}{2}$

Solution

(A) $L.H.S. = (\cos x-\cos y)^{2}+(\sin x-\sin y)^{2}$
$= (\cos^{2} x + \cos^{2} y - 2 \cos x \cos y) + (\sin^{2} x + \sin^{2} y - 2 \sin x \sin y)$
$= (\cos^{2} x + \sin^{2} x) + (\cos^{2} y + \sin^{2} y) - 2(\cos x \cos y + \sin x \sin y)$
$= 1 + 1 - 2 \cos(x - y)$
$= 2 - 2 \cos(x - y)$
$= 2(1 - \cos(x - y))$
$= 2 \times 2 \sin^{2} \left(\frac{x - y}{2}\right)$
$= 4 \sin^{2} \left(\frac{x - y}{2}\right) = R.H.S.$
86
Medium
સાબિત કરો કે: $\sin x + \sin 3x + \sin 5x + \sin 7x = 4 \cos x \cos 2x \sin 4x$

Solution

આપણે સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\sin A + \sin B = 2 \sin \left( \frac{A+B}{2} \right) \cos \left( \frac{A-B}{2} \right)$.
$L.H.S. = (\sin 7x + \sin x) + (\sin 5x + \sin 3x)$
$= 2 \sin \left( \frac{7x+x}{2} \right) \cos \left( \frac{7x-x}{2} \right) + 2 \sin \left( \frac{5x+3x}{2} \right) \cos \left( \frac{5x-3x}{2} \right)$
$= 2 \sin 4x \cos 3x + 2 \sin 4x \cos x$
$= 2 \sin 4x (\cos 3x + \cos x)$
$\cos C + \cos D = 2 \cos \left( \frac{C+D}{2} \right) \cos \left( \frac{C-D}{2} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= 2 \sin 4x \left[ 2 \cos \left( \frac{3x+x}{2} \right) \cos \left( \frac{3x-x}{2} \right) \right]$
$= 2 \sin 4x [ 2 \cos 2x \cos x ]$
$= 4 \cos x \cos 2x \sin 4x = R.H.S.$
87
Medium
સાબિત કરો કે: $\frac{(\sin 7x + \sin 5x) + (\sin 9x + \sin 3x)}{(\cos 7x + \cos 5x) + (\cos 9x + \cos 3x)} = \tan 6x$

Solution

આપણે ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\sin A + \sin B = 2 \sin \left( \frac{A+B}{2} \right) \cos \left( \frac{A-B}{2} \right)$ અને $\cos A + \cos B = 2 \cos \left( \frac{A+B}{2} \right) \cos \left( \frac{A-B}{2} \right)$.
$L.H.S. = \frac{(\sin 7x + \sin 5x) + (\sin 9x + \sin 3x)}{(\cos 7x + \cos 5x) + (\cos 9x + \cos 3x)}$
અંશ અને છેદમાં નિત્યસમ લાગુ પાડતા:
$= \frac{2 \sin \left( \frac{7x+5x}{2} \right) \cos \left( \frac{7x-5x}{2} \right) + 2 \sin \left( \frac{9x+3x}{2} \right) \cos \left( \frac{9x-3x}{2} \right)}{2 \cos \left( \frac{7x+5x}{2} \right) \cos \left( \frac{7x-5x}{2} \right) + 2 \cos \left( \frac{9x+3x}{2} \right) \cos \left( \frac{9x-3x}{2} \right)}$
$= \frac{2 \sin 6x \cos x + 2 \sin 6x \cos 3x}{2 \cos 6x \cos x + 2 \cos 6x \cos 3x}$
$= \frac{2 \sin 6x (\cos x + \cos 3x)}{2 \cos 6x (\cos x + \cos 3x)}$
$= \frac{\sin 6x}{\cos 6x} = \tan 6x = R.H.S.$
88
Difficult
સાબિત કરો કે: $\sin 3x + \sin 2x - \sin x = 4 \sin x \cos \frac{x}{2} \cos \frac{3x}{2}$

Solution

$L.H.S. = \sin 3x + \sin 2x - \sin x$
$= \sin 3x + (\sin 2x - \sin x)$
$= \sin 3x + 2 \cos \left( \frac{2x + x}{2} \right) \sin \left( \frac{2x - x}{2} \right) \quad [\text{સૂત્ર } \sin A - \sin B = 2 \cos \frac{A+B}{2} \sin \frac{A-B}{2} \text{ નો ઉપયોગ કરતા}]$
$= \sin 3x + 2 \cos \frac{3x}{2} \sin \frac{x}{2}$
$= 2 \sin \frac{3x}{2} \cos \frac{3x}{2} + 2 \cos \frac{3x}{2} \sin \frac{x}{2} \quad [\text{સૂત્ર } \sin 2A = 2 \sin A \cos A \text{ નો ઉપયોગ કરતા}]$
$= 2 \cos \frac{3x}{2} \left( \sin \frac{3x}{2} + \sin \frac{x}{2} \right)$
$= 2 \cos \frac{3x}{2} \left[ 2 \sin \left( \frac{\frac{3x}{2} + \frac{x}{2}}{2} \right) \cos \left( \frac{\frac{3x}{2} - \frac{x}{2}}{2} \right) \right] \quad [\text{સૂત્ર } \sin A + \sin B = 2 \sin \frac{A+B}{2} \cos \frac{A-B}{2} \text{ નો ઉપયોગ કરતા}]$
$= 2 \cos \frac{3x}{2} \cdot 2 \sin x \cos \frac{x}{2}$
$= 4 \sin x \cos \frac{x}{2} \cos \frac{3x}{2} = R.H.S.$
89
MediumMCQ
જો $\cot \alpha = 1$ અને $\sec \beta = -\frac{5}{3}$,જ્યાં $\pi < \alpha < \frac{3\pi}{2}$ અને $\frac{\pi}{2} < \beta < \pi$ હોય,તો $\tan(\alpha + \beta)$ ની કિંમત અને $\alpha + \beta$ કયા ચરણમાં આવે છે તે અનુક્રમે જણાવો.
A
$-\frac{1}{7}$ અને $IV$ મું ચરણ
B
$7$ અને $I$ લું ચરણ
C
$-7$ અને $IV$ મું ચરણ
D
$\frac{1}{7}$ અને $I$ લું ચરણ

Solution

(A) આપેલ છે $\cot \alpha = 1$. $\pi < \alpha < \frac{3\pi}{2}$ (ત્રીજું ચરણ) હોવાથી,$\tan \alpha = 1$.
આપેલ છે $\sec \beta = -\frac{5}{3}$. $\frac{\pi}{2} < \beta < \pi$ (બીજું ચરણ) હોવાથી,$\cos \beta = -\frac{3}{5}$.
$\tan^2 \beta = \sec^2 \beta - 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$\tan^2 \beta = (-\frac{5}{3})^2 - 1 = \frac{16}{9}$.
બીજા ચરણમાં $\tan \beta$ ઋણ હોય,તેથી $\tan \beta = -\frac{4}{3}$.
હવે,$\tan(\alpha + \beta) = \frac{\tan \alpha + \tan \beta}{1 - \tan \alpha \tan \beta} = \frac{1 - 4/3}{1 + 4/3} = \frac{-1/3}{7/3} = -\frac{1}{7}$.
અસમતાનો સરવાળો કરતા $\frac{3\pi}{2} < \alpha + \beta < \frac{5\pi}{2}$ મળે છે,જે $IV$ માં ચરણમાં આવે છે.
90
DifficultMCQ
$\alpha, \beta \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માટે,ધારો કે $3 \sin (\alpha+\beta)=2 \sin (\alpha-\beta)$ અને એક વાસ્તવિક સંખ્યા $k$ એવી છે કે જેથી $\tan \alpha=k \tan \beta$ થાય. તો $k$ ની કિંમત શોધો:
A
$-\frac{2}{3}$
B
$-5$
C
$\frac{2}{3}$
D
$5$

Solution

(B) આપેલ છે કે $3 \sin (\alpha+\beta)=2 \sin (\alpha-\beta)$.
સૂત્રોનો ઉપયોગ કરીને વિસ્તરણ કરતા:
$3(\sin \alpha \cos \beta + \cos \alpha \sin \beta) = 2(\sin \alpha \cos \beta - \cos \alpha \sin \beta)$
$3 \sin \alpha \cos \beta + 3 \cos \alpha \sin \beta = 2 \sin \alpha \cos \beta - 2 \cos \alpha \sin \beta$
પદોને ગોઠવતા:
$3 \sin \alpha \cos \beta - 2 \sin \alpha \cos \beta = -2 \cos \alpha \sin \beta - 3 \cos \alpha \sin \beta$
$\sin \alpha \cos \beta = -5 \cos \alpha \sin \beta$
બંને બાજુ $\cos \alpha \cos \beta$ વડે ભાગતા:
$\frac{\sin \alpha}{\cos \alpha} = -5 \frac{\sin \beta}{\cos \beta}$
$\tan \alpha = -5 \tan \beta$
$\tan \alpha = k \tan \beta$ સાથે સરખાવતા,$k = -5$ મળે છે.
91
MediumMCQ
જો $\tan A = \frac{1}{\sqrt{x(x^2+x+1)}}, \tan B = \frac{\sqrt{x}}{\sqrt{x^2+x+1}}$ અને $\tan C = (x^{-3}+x^{-2}+x^{-1})^{\frac{1}{2}}$,જ્યાં $0 < A, B, C < \frac{\pi}{2}$,તો $A+B$ ની કિંમત શું થાય?
A
$C$
B
$\pi - C$
C
$2\pi - C$
D
$\frac{\pi}{2} - C$

Solution

(A) આપણને $\tan A = \frac{1}{\sqrt{x(x^2+x+1)}}$ અને $\tan B = \frac{\sqrt{x}}{\sqrt{x^2+x+1}}$ આપેલ છે.
સૂત્ર $\tan(A+B) = \frac{\tan A + \tan B}{1 - \tan A \tan B}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan(A+B) = \frac{\frac{1}{\sqrt{x(x^2+x+1)}} + \frac{\sqrt{x}}{\sqrt{x^2+x+1}}}{1 - \frac{1}{\sqrt{x(x^2+x+1)}} \cdot \frac{\sqrt{x}}{\sqrt{x^2+x+1}}}$
$= \frac{\frac{1 + x}{\sqrt{x(x^2+x+1)}}}{1 - \frac{1}{x^2+x+1}} = \frac{(1+x) \sqrt{x^2+x+1}}{\sqrt{x}(x^2+x)}$
$= \frac{(1+x) \sqrt{x^2+x+1}}{\sqrt{x} \cdot x(x+1)} = \frac{\sqrt{x^2+x+1}}{x\sqrt{x}} = \sqrt{\frac{x^2+x+1}{x^3}}$
$= \sqrt{x^{-1} + x^{-2} + x^{-3}} = \tan C$.
આમ,$A+B = C$ મળે છે.
92
MediumMCQ
જો $\tan A=\frac{1}{\sqrt{x(x^2+x+1)}}, \tan B=\frac{\sqrt{x}}{\sqrt{x^2+x+1}}$ અને $\tan C=\sqrt{x^{-1}+x^{-2}+x^{-3}}$ હોય,તો:
A
$A+B=C$
B
$A+B=2C$
C
$A+B=3C$
D
$A+B=4C$

Solution

(A) આપણને $\tan A = \frac{1}{\sqrt{x(x^2+x+1)}}$ અને $\tan B = \frac{\sqrt{x}}{\sqrt{x^2+x+1}}$ આપેલ છે.
સૂત્ર $\tan(A+B) = \frac{\tan A + \tan B}{1 - \tan A \tan B}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan(A+B) = \frac{\frac{1}{\sqrt{x(x^2+x+1)}} + \frac{\sqrt{x}}{\sqrt{x^2+x+1}}}{1 - \frac{1}{\sqrt{x(x^2+x+1)}} \cdot \frac{\sqrt{x}}{\sqrt{x^2+x+1}}}$
$= \frac{\frac{1 + x}{\sqrt{x(x^2+x+1)}}}{1 - \frac{1}{x^2+x+1}} = \frac{\frac{1+x}{\sqrt{x(x^2+x+1)}}}{\frac{x^2+x}{x^2+x+1}} = \sqrt{x+1+\frac{1}{x}}$.
અહીં $\tan C = \sqrt{\frac{x^2+x+1}{x^3}} = \frac{1}{x}\sqrt{x^2+x+1}$.
ગણતરી કરતા $A+B=C$ મળે છે.
93
MediumMCQ
ધારો કે $\cos (\alpha+\beta)=\frac{4}{5}$ અને $\sin (\alpha-\beta)=\frac{5}{13}$,જ્યાં $0 \leq \alpha, \beta \leq \frac{\pi}{4}$,તો $\tan 2 \alpha=$
A
$\frac{19}{12}$
B
$\frac{56}{33}$
C
$\frac{25}{16}$
D
$\frac{20}{7}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\cos (\alpha+\beta)=\frac{4}{5}$. $0 \leq \alpha, \beta \leq \frac{\pi}{4}$ હોવાથી,$0 \leq \alpha+\beta \leq \frac{\pi}{2}$ મળે,તેથી $\tan (\alpha+\beta)=\frac{3}{4}$.
આપેલ છે કે $\sin (\alpha-\beta)=\frac{5}{13}$. $0 \leq \alpha, \beta \leq \frac{\pi}{4}$ હોવાથી,$-\frac{\pi}{4} \leq \alpha-\beta \leq \frac{\pi}{4}$ મળે,તેથી $\tan (\alpha-\beta)=\frac{5}{12}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $2\alpha = (\alpha+\beta)+(\alpha-\beta)$.
તેથી,$\tan 2 \alpha = \tan \{(\alpha+\beta)+(\alpha-\beta)\} = \frac{\tan (\alpha+\beta)+\tan (\alpha-\beta)}{1-\tan (\alpha+\beta) \cdot \tan (\alpha-\beta)}$.
કિંમતો મૂકતા: $\tan 2 \alpha = \frac{\frac{3}{4}+\frac{5}{12}}{1-(\frac{3}{4} \cdot \frac{5}{12})} = \frac{\frac{14}{12}}{\frac{33}{48}} = \frac{56}{33}$.
94
EasyMCQ
જો $A > B$ અને $\tan A - \tan B = x$ તથા $\cot B - \cot A = y$ હોય,તો $\cot (A - B) = $
A
$\frac{1}{y} - \frac{1}{x}$
B
$\frac{1}{x} - \frac{1}{y}$
C
$\frac{1}{x} + \frac{1}{y}$
D
$\frac{xy}{x - y}$

Solution

(C) આપેલ છે,$\tan A - \tan B = x$
$\cot B - \cot A = y$
$\Rightarrow \frac{1}{\tan B} - \frac{1}{\tan A} = y$
$\Rightarrow \frac{\tan A - \tan B}{\tan A \tan B} = y$
$\Rightarrow \frac{x}{\tan A \tan B} = y$
$\Rightarrow \tan A \tan B = \frac{x}{y}$
હવે,$\cot (A - B) = \frac{1}{\tan (A - B)} = \frac{1 + \tan A \tan B}{\tan A - \tan B}$
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે:
$\cot (A - B) = \frac{1 + \frac{x}{y}}{x} = \frac{\frac{y + x}{y}}{x} = \frac{x + y}{xy} = \frac{x}{xy} + \frac{y}{xy} = \frac{1}{y} + \frac{1}{x}$
95
EasyMCQ
જો $\tan \theta = \frac{\sin \alpha - \cos \alpha}{\sin \alpha + \cos \alpha}$ અને $0 \leq \alpha \leq \frac{\pi}{2}$ હોય,તો $\cos 2 \theta$ ની કિંમત શોધો.
A
$\cos 2 \alpha$
B
$\sin \alpha$
C
$\cos \alpha$
D
$\sin 2 \alpha$

Solution

(D) આપેલ છે કે $\tan \theta = \frac{\sin \alpha - \cos \alpha}{\sin \alpha + \cos \alpha}$.
અંશ અને છેદને $\cos \alpha$ વડે ભાગતા,$\tan \theta = \frac{\tan \alpha - 1}{\tan \alpha + 1}$ મળે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan(\frac{\pi}{4}) = 1$,તેથી $\tan \theta = \frac{\tan \alpha - \tan(\frac{\pi}{4})}{1 + \tan \alpha \tan(\frac{\pi}{4})}$.
$\tan(A - B) = \frac{\tan A - \tan B}{1 + \tan A \tan B}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\tan \theta = \tan(\alpha - \frac{\pi}{4})$ મળે.
તેથી,$\theta = \alpha - \frac{\pi}{4}$.
હવે $2 \theta = 2 \alpha - \frac{\pi}{2}$.
તેથી,$\cos 2 \theta = \cos(2 \alpha - \frac{\pi}{2})$.
$\cos(x - \frac{\pi}{2}) = \sin x$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા,$\cos 2 \theta = \sin 2 \alpha$ મળે.
96
EasyMCQ
જો $2 \sin \left(\theta+\frac{\pi}{3}\right)=\cos \left(\theta-\frac{\pi}{6}\right)$ હોય,તો $\tan \theta$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{-1}{\sqrt{3}}$
B
$-\sqrt{3}$
C
$\sqrt{3}$
D
$\frac{1}{\sqrt{3}}$

Solution

(B) આપેલ છે: $2 \sin \left(\theta+\frac{\pi}{3}\right)=\cos \left(\theta-\frac{\pi}{6}\right)$
વિસ્તરણ સૂત્રોનો ઉપયોગ કરતા:
$2 \left[\sin \theta \cos \frac{\pi}{3} + \cos \theta \sin \frac{\pi}{3}\right] = \cos \theta \cos \frac{\pi}{6} + \sin \theta \sin \frac{\pi}{6}$
કિંમતો મૂકતા:
$2 \left(\frac{1}{2} \sin \theta + \frac{\sqrt{3}}{2} \cos \theta\right) = \frac{\sqrt{3}}{2} \cos \theta + \frac{1}{2} \sin \theta$
$\sin \theta + \sqrt{3} \cos \theta = \frac{\sqrt{3}}{2} \cos \theta + \frac{1}{2} \sin \theta$
સાદું રૂપ આપતા:
$\frac{1}{2} \sin \theta + \frac{\sqrt{3}}{2} \cos \theta = 0$
$\sin \theta = -\sqrt{3} \cos \theta$
તેથી,$\tan \theta = -\sqrt{3}$.
97
MediumMCQ
જો $\theta \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માટે $\tan 3\theta \cdot \tan 2\theta \cdot \tan \theta + \tan 2\theta + \tan \theta = 1$ હોય,તો $\theta =$
A
$\frac{\pi}{12}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan 3\theta = \tan(2\theta + \theta)$.
$\tan(A + B) = \frac{\tan A + \tan B}{1 - \tan A \tan B}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\tan 3\theta = \frac{\tan 2\theta + \tan \theta}{1 - \tan 2\theta \tan \theta}$.
આને ફરીથી ગોઠવતા:
$\tan 3\theta(1 - \tan 2\theta \tan \theta) = \tan 2\theta + \tan \theta$.
$\tan 3\theta - \tan 3\theta \tan 2\theta \tan \theta = \tan 2\theta + \tan \theta$.
$\tan 3\theta \tan 2\theta \tan \theta = \tan 3\theta - \tan 2\theta - \tan \theta$.
આપેલ સમીકરણ $\tan 3\theta \tan 2\theta \tan \theta + \tan 2\theta + \tan \theta = 1$ માં ઉપરની કિંમત મૂકતા:
$(\tan 3\theta - \tan 2\theta - \tan \theta) + \tan 2\theta + \tan \theta = 1$.
$\tan 3\theta = 1$.
$\tan 3\theta = \tan \frac{\pi}{4}$ હોવાથી,$3\theta = \frac{\pi}{4} + n\pi$.
$\theta \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માટે,$n = 0$ લેતા $3\theta = \frac{\pi}{4}$,તેથી $\theta = \frac{\pi}{12}$.
98
EasyMCQ
જો $\frac{1-\tan \theta}{1+\tan \theta}=\frac{1}{\sqrt{3}}$,જ્યાં $\theta \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$,તો $\theta=$
A
$\frac{\pi}{12}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $\frac{1-\tan \theta}{1+\tan \theta}=\frac{1}{\sqrt{3}}$ છે.
સૂત્ર $\tan(A-B) = \frac{\tan A - \tan B}{1 + \tan A \tan B}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan \left(\frac{\pi}{4}-\theta\right) = \frac{1-\tan \theta}{1+\tan \theta}$.
તેથી,$\tan \left(\frac{\pi}{4}-\theta\right) = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan \frac{\pi}{6} = \frac{1}{\sqrt{3}}$,તેથી $\frac{\pi}{4}-\theta = \frac{\pi}{6}$.
$\theta$ માટે ઉકેલતા: $\theta = \frac{\pi}{4} - \frac{\pi}{6} = \frac{\pi}{12}$.
99
EasyMCQ
$\cos ^2 48^{\circ}-\sin ^2 12^{\circ} = $ . . . . . . ,જો $\sin 18^{\circ} = \frac{\sqrt{5}-1}{4}$ હોય તો.
A
$\frac{-\sqrt{5}+1}{8}$
B
$\frac{\sqrt{5}-1}{8}$
C
$\frac{\sqrt{5}+1}{8}$
D
$\frac{-\sqrt{5}-1}{8}$

Solution

(C) આપણે નિત્યસમ $\cos^2 A - \sin^2 B = \cos(A+B) \cos(A-B)$ નો ઉપયોગ કરીશું.
અહીં,$A = 48^{\circ}$ અને $B = 12^{\circ}$ છે.
$\cos^2 48^{\circ} - \sin^2 12^{\circ} = \cos(48^{\circ} + 12^{\circ}) \cos(48^{\circ} - 12^{\circ})$
$= \cos 60^{\circ} \cos 36^{\circ}$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos 60^{\circ} = \frac{1}{2}$ અને $\cos 36^{\circ} = \frac{\sqrt{5}+1}{4}$ છે.
તેથી,પદાવલિની કિંમત $\frac{1}{2} \times \frac{\sqrt{5}+1}{4} = \frac{\sqrt{5}+1}{8}$ થાય.

Trigonometrical Ratios, Functions and Identities — Trigonometrical ratios of sum and difference of two and three angles · Frequently Asked Questions

1Are these Trigonometrical Ratios, Functions and Identities questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Trigonometrical Ratios, Functions and Identities Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.