Gujarati

Einstein's Photoelectric Equation and Energy Quantum of Radiation Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Dual Nature of Radiation and matter · Einstein's Photoelectric Equation and Energy Quantum of Radiation

736+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 736 questions in Gujarati

101
EasyMCQ
ફોટોઈલેક્ટ્રિક અસરના પ્રયોગમાં,આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ $\nu$ ને સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_0$ ની વિરુદ્ધ આલેખવામાં આવે છે. ફોટોઈલેક્ટ્રિક સપાટીનું કાર્ય વિધેય (work function) શેના દ્વારા આપવામાં આવે છે? ($e$ એ ઈલેક્ટ્રોનિક ચાર્જ છે)
Question diagram
A
$OB \times e$ ($eV$ માં)
B
$OB$ (વોલ્ટમાં)
C
$OA$ ($eV$ માં)
D
રેખા $AB$ નો ઢાળ

Solution

(A) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ:
$K_{max} = h\nu - W_0$
અહીં $K_{max} = eV_0$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$eV_0 = h\nu - W_0$
$V_0 = \left( \frac{h}{e} \right) \nu - \frac{W_0}{e}$
આ સમીકરણને સુરેખ રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = V_0$,$x = \nu$,$m = \frac{h}{e}$,અને $c = -\frac{W_0}{e}$ છે.
ઋણ $V_0$ અક્ષ પરનો આંતરછેદ $OB = \frac{W_0}{e}$ છે.
તેથી,કાર્ય વિધેય $W_0 = OB \times e$ થાય.
102
EasyMCQ
બે અલગ-અલગ ફોટોઈલેક્ટ્રિક સપાટીઓ $A$ અને $B$ માટે આપાત વિકિરણની આવૃત્તિ $(\nu)$ ના વિધેય તરીકે સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $(V_s)$ નો આલેખ દોરવામાં આવ્યો છે. આલેખ દર્શાવે છે કે $A$ નું કાર્ય વિધેય (work function) એ
Question diagram
A
$B$ કરતા વધારે છે
B
$B$ કરતા નાનું છે
C
$B$ ની સમાન છે
D
આપેલા આલેખ પરથી તેમના કાર્ય વિધેય વિશે કોઈ અનુમાન લગાવી શકાતું નથી

Solution

(B) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_s$ ને $eV_s = h\nu - \Phi_0$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $\Phi_0$ એ કાર્ય વિધેય છે.
આને $V_s = (h/e)\nu - (\Phi_0/e)$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય છે.
આને સીધી રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,ઋણ $V_s$ અક્ષ પરનો આંતરછેદ $\Phi_0/e$ છે.
થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિ $\nu_0$ એ આવૃત્તિ છે જ્યાં સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ શૂન્ય હોય છે,જે $\nu_0 = \Phi_0/h$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આલેખ પરથી,સપાટી $A$ માટેની થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિ સપાટી $B$ કરતા ઓછી છે (એટલે કે,$\nu_{0A} < \nu_{0B}$).
કારણ કે $\Phi_0 = h\nu_0$,નાની થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિનો અર્થ એ છે કે કાર્ય વિધેય પણ નાનું છે.
તેથી,$A$ નું કાર્ય વિધેય $B$ કરતા નાનું છે.
103
EasyMCQ
ફોટોઈલેક્ટ્રિક સેલ માટે,આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ $(\nu)$ સાથે સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $(V_o)$ ના ફેરફારને દર્શાવતો આલેખ નીચેનામાંથી કયો છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ:
$h\nu = W_0 + K_{max}$
જ્યાં $K_{max} = eV_o$ છે,અને $V_o$ એ સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ છે:
$h\nu = W_0 + eV_o$
$V_o$ ને સૂત્રનો કર્તા બનાવતા:
$V_o = (\frac{h}{e})\nu - \frac{W_0}{e}$
આ સમીકરણ $y = mx + c$ પ્રકારની સુરેખાનું સમીકરણ છે,જ્યાં:
ઢાળ $m = \frac{h}{e}$ (જે ધન છે)
અંતઃખંડ $c = -\frac{W_0}{e}$ (જે ઋણ છે)
તેથી,આલેખ એ ધન ઢાળ અને $V_o$ અક્ષ પર ઋણ અંતઃખંડ ધરાવતી સુરેખા છે. આ આલેખ વિકલ્પ $D$ માં દર્શાવેલ છે.
104
MediumMCQ
નીચેની આકૃતિમાં,જો $V_2 > V_1$ હોય,તો:
Question diagram
A
$\lambda _1 = \sqrt {\lambda _2}$
B
$\lambda _1 < \lambda _2$
C
$\lambda _1 = \lambda _2$
D
$\lambda _1 > \lambda _2$

Solution

(D) સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_0$ એ આપાત વિકિરણની આવૃત્તિ $\nu$ સાથે આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ દ્વારા સંબંધિત છે: $e V_0 = h\nu - W_0$,જેને $V_0 = \frac{h}{e}\nu - \frac{W_0}{e}$ તરીકે લખી શકાય છે.
આપેલ આલેખ પરથી,$\lambda_2$ ને અનુરૂપ વક્ર માટે સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_2$ છે અને $\lambda_1$ માટે $V_1$ છે. અહીં $V_2 > V_1$ હોવાથી (ઋણ પોટેન્શિયલના મૂલ્ય તરીકે),$\lambda_2$ માટેનું સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $\lambda_1$ કરતા વધારે છે.
આનો અર્થ એ છે કે વિકિરણની આવૃત્તિ $\nu_2$ એ $\nu_1$ કરતા વધારે છે $(\nu_2 > \nu_1)$.
તરંગલંબાઇ $\lambda$ એ આવૃત્તિના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોવાથી $(\lambda = \frac{c}{\nu})$,ઊંચી આવૃત્તિ ટૂંકી તરંગલંબાઇને અનુરૂપ છે.
તેથી,$\nu_2 > \nu_1$ નો અર્થ છે કે $\lambda_1 > \lambda_2$.
105
EasyMCQ
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,ધાતુમાંથી ઉત્સર્જિત ફોટોઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા વિરુદ્ધ આપાત વિકિરણની આવૃત્તિનો આલેખ એક સીધી રેખા આપે છે,જેનો ઢાળ:
A
બધી ધાતુઓ માટે સમાન છે અને વિકિરણની તીવ્રતાથી સ્વતંત્ર છે
B
વિકિરણની તીવ્રતા પર આધાર રાખે છે
C
વિકિરણની તીવ્રતા અને વપરાયેલી ધાતુ બંને પર આધાર રાખે છે
D
વપરાયેલી ધાતુના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે

Solution

(A) આઈન્સ્ટાઈનનું ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ આ મુજબ છે: $K{E_{\max }} = h\nu - \Phi$,જ્યાં $\Phi = h{\nu _0}$ એ ધાતુનું કાર્યવિધેય (work function) છે.
આને સીધી રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = K{E_{\max }}$ અને $x = \nu$ (આવૃત્તિ) છે:
$K{E_{\max }} = h\nu - h{\nu _0}$
આ રેખાનો ઢાળ $m$ એ $h$ (પ્લાન્કનો અચળાંક) જેટલો છે.
$h$ એ સાર્વત્રિક અચળાંક હોવાથી,ઢાળ બધી ધાતુઓ માટે સમાન રહે છે અને તે આપાત વિકિરણની તીવ્રતાથી સ્વતંત્ર છે.
106
MediumMCQ
આકૃતિમાં એક પદાર્થ માટે સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $(V_0)$ વિરુદ્ધ આવૃત્તિ $(\nu)$ નો આલેખ દર્શાવેલ છે. થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
Question diagram
A
$5 \times 10^{14} \ m$
B
$6000 \ \mathring{A}$
C
$5000 \ \mathring{A}$
D
આપેલ માહિતી પરથી અંદાજ લગાવી શકાતું નથી

Solution

(B) આલેખ પરથી, થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિ $(\nu_0)$ એ આવૃત્તિ છે જ્યાં સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $(V_0)$ શૂન્ય છે.
x-અક્ષ પર જોતા, આલેખ $\nu_0 = 5 \times 10^{14} \ Hz$ પર અક્ષને છેદે છે.
થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઈ $(\lambda_0)$ એ થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિ સાથે $\lambda_0 = \frac{c}{\nu_0}$ સૂત્ર દ્વારા સંબંધિત છે, જ્યાં $c = 3 \times 10^8 \ m/s$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\lambda_0 = \frac{3 \times 10^8}{5 \times 10^{14}} = 0.6 \times 10^{-6} \ m = 6 \times 10^{-7} \ m$.
એંગસ્ટ્રોમમાં રૂપાંતર કરતા: $\lambda_0 = 6 \times 10^{-7} \times 10^{10} \ \mathring{A} = 6000 \ \mathring{A}$.
107
EasyMCQ
આકૃતિ ફોટોઈલેક્ટ્રિક પ્રયોગમાં કેથોડ તરીકે વપરાતી ધાતુ માટે ફોટોઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા $(K)$ (in $eV$) અને આપાત વિકિરણની આવૃત્તિ $(\nu)$ વચ્ચેનો આલેખ દર્શાવે છે. ધાતુનું કાર્ય વિધેય ............. $eV$ છે.
Question diagram
A
$1$
B
$1.5$
C
$2$
D
$3$

Solution

(C) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,ફોટોઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા $(K)$ એ $K = h\nu - \Phi$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$\nu$ એ આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ છે અને $\Phi$ એ ધાતુનું કાર્ય વિધેય છે.
આ સમીકરણ $y = mx + c$ ના રેખીય સ્વરૂપને અનુસરે છે,જ્યાં $y = K$,$x = \nu$,$m = h$ (ઢાળ) અને $c = -\Phi$ (y-અંતઃખંડ) છે.
આપેલ આલેખ પરથી,રેખા y-અક્ષ ($K$ અક્ષ) ને $-2 \ eV$ પર છેદે છે.
તેથી,y-અંતઃખંડ $c = -\Phi = -2 \ eV$ થાય.
આનો અર્થ એ છે કે ધાતુનું કાર્ય વિધેય $\Phi = 2 \ eV$ છે.
108
EasyMCQ
ફોટોઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિ ઊર્જા $(K_{\max})$ અને આપાત વિકિરણની તરંગલંબાઇના વ્યસ્ત $(1/\lambda)$ વચ્ચેનો સાચો આલેખ કયા વક્ર દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે?
Question diagram
A
$A$
B
$B$
C
$C$
D
આપેલ પૈકી કોઈ નહીં

Solution

(A) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,ફોટોઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિ ઊર્જા $(K_{\max})$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$K_{\max} = h\nu - \Phi_0$
કારણ કે $\nu = c/\lambda$,આપણે લખી શકીએ:
$K_{\max} = \frac{hc}{\lambda} - \Phi_0$
જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$c$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે,$\lambda$ એ આપાત વિકિરણની તરંગલંબાઇ છે અને $\Phi_0$ એ ધાતુનું વર્ક ફંક્શન છે.
આ સમીકરણ $y = mx + c$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $y = K_{\max}$,$x = 1/\lambda$,$m = hc$ (ઢાળ) અને $c = -\Phi_0$ (y-અંતઃખંડ).
આ એક ધન ઢાળવાળી સીધી રેખા દર્શાવે છે જે x-અક્ષ પર $1/\lambda = 1/\lambda_0$ થી શરૂ થાય છે (જ્યાં $\lambda_0$ એ થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઇ છે) અને y-અક્ષ પર ઋણ અંતઃખંડ ધરાવે છે.
આપેલ આલેખમાં,વક્ર $A$ આ રેખીય સંબંધ દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
109
EasyMCQ
નીચે આપેલા આલેખમાં,જો ઢાળ $4.12 \times 10^{-15} \ V-sec$ હોય,તો '$h$' નું મૂલ્ય કેટલું હોવું જોઈએ?
Question diagram
A
$6.6 \times 10^{-31} \ J-sec$
B
$6.6 \times 10^{-34} \ J-sec$
C
$9.1 \times 10^{-31} \ J-sec$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $(V_0)$ વિરુદ્ધ આવૃત્તિ $(\nu)$ ના આલેખનો ઢાળ નીચેના સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\text{ઢાળ} = \frac{h}{e}$.
અહીં આપેલ છે કે ઢાળ $4.12 \times 10^{-15} \ V-sec$ છે અને ઇલેક્ટ્રોનનો વીજભાર $e = 1.6 \times 10^{-19} \ C$ છે.
તેથી,$h = \text{ઢાળ} \times e$.
$h = (4.12 \times 10^{-15}) \times (1.6 \times 10^{-19}) \ J-sec$.
$h \approx 6.592 \times 10^{-34} \ J-sec \approx 6.6 \times 10^{-34} \ J-sec$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.
110
MediumMCQ
પોટેશિયમ અને ટંગસ્ટન માટે સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_0$ અને પ્રકાશની આવૃત્તિ $\nu$ વચ્ચેનો સાચો સંબંધ દર્શાવતી આકૃતિ કઈ છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_0$ અને આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ $\nu$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે: $eV_0 = h\nu - \phi$,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$e$ ઈલેક્ટ્રોનનો વીજભાર છે,અને $\phi$ એ ધાતુનું વર્ક ફંક્શન છે.
આ સમીકરણને આ રીતે લખી શકાય: $V_0 = \left( \frac{h}{e} \right) \nu - \frac{\phi}{e}$.
આ સમીકરણ $y = mx + c$ સ્વરૂપની સીધી રેખા દર્શાવે છે,જ્યાં ઢાળ $m = \frac{h}{e}$ છે.
જેમ કે ઢાળ $\frac{h}{e}$ એક સાર્વત્રિક અચળાંક છે,તેથી વિવિધ ધાતુઓ માટે $V_0$ વિરુદ્ધ $\nu$ ના આલેખ સમાંતર સીધી રેખાઓ હોવા જોઈએ.
આ રેખાઓનો x-અંતઃખંડ એ થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિ $\nu_0 = \frac{\phi}{h}$ છે,જે ચોક્કસ ધાતુના વર્ક ફંક્શન $\phi$ પર આધાર રાખે છે.
તેથી,સાચી રજૂઆત એ અલગ-અલગ x-અંતઃખંડ ધરાવતી સમાંતર સીધી રેખાઓનો સમૂહ છે,જે વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ છે.
111
MediumMCQ
આપેલ સપાટી માટે આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ અને સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ વચ્ચેના આલેખનો ઢાળ કેટલો હશે?
A
$h$
B
$h/e$
C
$eh$
D
$e$

Solution

(B) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,ઉત્સર્જિત ફોટોઈલેક્ટ્રોનની ગતિ ઉર્જા $K_{max} = h\nu - \phi_0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\phi_0$ એ વર્ક ફંક્શન છે.
કારણ કે $K_{max} = eV_0$,જ્યાં $V_0$ એ સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ છે,આપણે $eV_0 = h\nu - \phi_0$ લખી શકીએ છીએ.
આ સમીકરણને સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ માટે ગોઠવતા,આપણને $V_0 = \frac{h}{e}\nu - \frac{\phi_0}{e}$ મળે છે.
આ સમીકરણ સુરેખ રેખા $y = mx + c$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $y = V_0$,$x = \nu$,અને ઢાળ $m = \frac{h}{e}$ છે.
તેથી,સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $(V_0)$ અને આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ $(\nu)$ વચ્ચેના આલેખનો ઢાળ $h/e$ છે.
112
MediumMCQ
ફોટોઈલેક્ટ્રિક અસર દર્શાવતી આકૃતિ પરથી આપણે યોગ્ય રીતે શું અનુમાન લગાવી શકીએ?
Question diagram
A
$Na$ અને $Al$ બંનેની થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિ સમાન છે.
B
બંને ધાતુઓ માટે મહત્તમ ગતિઊર્જા આવૃત્તિ પર રેખીય રીતે આધાર રાખે છે.
C
આવૃત્તિમાં સમાન ફેરફાર માટે $Na$ અને $Al$ માટે સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ અલગ-અલગ છે.
D
$Al$ એ $Na$ કરતા વધુ સારી ફોટોસેન્સિટિવ સામગ્રી છે.

Solution

(B) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,ઉત્સર્જિત ફોટોઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા $K_{max} = h\nu - \Phi_0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$\nu$ આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ છે અને $\Phi_0$ એ ધાતુનું કાર્ય વિધેય (વર્ક ફંક્શન) છે.
સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_s$ એ મહત્તમ ગતિઊર્જા સાથે $eV_s = K_{max}$ દ્વારા સંબંધિત હોવાથી,આપણને $V_s = \frac{h}{e}\nu - \frac{\Phi_0}{e}$ મળે છે.
આ સમીકરણ $\frac{h}{e}$ જેટલા ઢાળવાળી સીધી રેખા દર્શાવે છે.
આપેલ આલેખમાં,સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_s$ ને બે ધાતુઓ $Na$ અને $Al$ માટે આવૃત્તિ $\nu$ ની વિરુદ્ધ આલેખવામાં આવ્યું છે.
બંને રેખાઓ સીધી અને સમાંતર (સમાન ખૂણો $\theta$ ધરાવતી) હોવાથી,તે સાબિત થાય છે કે બંને ધાતુઓ માટે મહત્તમ ગતિઊર્જા એ આપાત વિકિરણની આવૃત્તિ પર રેખીય રીતે આધાર રાખે છે.
113
MediumMCQ
ધાતુનું કાર્ય વિધેય $2.3 \ eV$ છે અને આપાત ફોટોનની તરંગલંબાઈ $4.84 \times 10^{-7} \ m$ છે. ફોટો-ઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા $eV$ માં કેટલી થાય?
A
$2.1$
B
$1.4$
C
$0.9$
D
$0.3$

Solution

(D) આપેલ છે: કાર્ય વિધેય $\phi = 2.3 \ eV$,તરંગલંબાઈ $\lambda = 4.84 \times 10^{-7} \ m = 4840 \ \mathring{A}$.
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટો-ઈલેક્ટ્રિક સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $K.E._{max} = \frac{hc}{\lambda} - \phi$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $hc \approx 12400 \ eV \cdot \mathring{A}$.
$K.E._{max} = \frac{12400 \ eV \cdot \mathring{A}}{4840 \ \mathring{A}} - 2.3 \ eV$.
$K.E._{max} \approx 2.56 \ eV - 2.3 \ eV$.
$K.E._{max} \approx 0.26 \ eV \approx 0.3 \ eV$ (નજીકના વિકલ્પ મુજબ).
114
MediumMCQ
જ્યારે $\lambda$ તરંગલંબાઈના એકવર્ણી પ્રકાશ સાથે ચોક્કસ ધાતુની સપાટીને પ્રકાશિત કરવામાં આવે ત્યારે ફોટોઈલેક્ટ્રિક પ્રવાહ માટેનું સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $6V_0$ છે. જ્યારે આ જ સપાટીને $2\lambda$ તરંગલંબાઈના પ્રકાશ સાથે પ્રકાશિત કરવામાં આવે ત્યારે સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $2V_0$ છે. આ સપાટી માટે ફોટોઈલેક્ટ્રિક અસરની થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઈ કેટલી છે?
A
$6\lambda$
B
$4\lambda / 3$
C
$4\lambda$
D
$8\lambda$

Solution

(C) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ: $eV_s = \frac{hc}{\lambda} - \phi$,જ્યાં $\phi = \frac{hc}{\lambda_0}$ એ વર્ક ફંક્શન છે અને $\lambda_0$ એ થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઈ છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $6eV_0 = \frac{hc}{\lambda} - \frac{hc}{\lambda_0} \quad ...(1)$
બીજા કિસ્સા માટે: $2eV_0 = \frac{hc}{2\lambda} - \frac{hc}{\lambda_0} \quad ...(2)$
સમીકરણ $(1)$ માંથી સમીકરણ $(2)$ બાદ કરતા:
$(6eV_0 - 2eV_0) = (\frac{hc}{\lambda} - \frac{hc}{2\lambda}) - (\frac{hc}{\lambda_0} - \frac{hc}{\lambda_0})$
$4eV_0 = \frac{hc}{2\lambda} \implies eV_0 = \frac{hc}{8\lambda}$
$eV_0$ ની કિંમત સમીકરણ $(2)$ માં મૂકતા:
$2(\frac{hc}{8\lambda}) = \frac{hc}{2\lambda} - \frac{hc}{\lambda_0}$
$\frac{hc}{4\lambda} = \frac{hc}{2\lambda} - \frac{hc}{\lambda_0}$
$\frac{hc}{\lambda_0} = \frac{hc}{2\lambda} - \frac{hc}{4\lambda} = \frac{hc}{4\lambda}$
તેથી,$\lambda_0 = 4\lambda$.
115
DifficultMCQ
જ્યારે $8 \times 10^{14} \ Hz$ આવૃત્તિનો પ્રકાશ સપાટી પર આપાત થાય છે,ત્યારે ફોટો ઈલેક્ટ્રોન $7 \times 10^5 \ m/s$ ની મહત્તમ ઝડપ સાથે ઉત્સર્જિત થાય છે. આ સપાટી માટે થ્રેસોલ્ડ આવૃત્તિ .......... છે.
A
$2.32 \times 10^{14} \ Hz$
B
$4.64 \times 10^{14} \ Hz$
C
$4.64 \times 10^{16} \ Hz$
D
$4.64 \times 10^{18} \ Hz$

Solution

(B) આપેલ છે: આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ $\nu = 8 \times 10^{14} \ Hz$,મહત્તમ ઝડપ $v_{max} = 7 \times 10^5 \ m/s$.
ઉત્સર્જિત ફોટો ઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિ ઊર્જા $K_{max} = \frac{1}{2} m v_{max}^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ઈલેક્ટ્રોનનું દળ $m = 9.1 \times 10^{-31} \ kg$ લેતા:
$K_{max} = \frac{1}{2} \times (9.1 \times 10^{-31}) \times (7 \times 10^5)^2 = 0.5 \times 9.1 \times 10^{-31} \times 49 \times 10^{10} = 222.95 \times 10^{-21} \ J \approx 2.23 \times 10^{-19} \ J$.
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટો ઈલેક્ટ્રિક સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $K_{max} = h\nu - h\nu_0$,જ્યાં $\nu_0$ એ થ્રેસોલ્ડ આવૃત્તિ છે.
$h\nu_0 = h\nu - K_{max}$.
$h\nu = (6.63 \times 10^{-34}) \times (8 \times 10^{14}) = 53.04 \times 10^{-20} \ J = 5.304 \times 10^{-19} \ J$.
$h\nu_0 = 5.304 \times 10^{-19} - 2.23 \times 10^{-19} = 3.074 \times 10^{-19} \ J$.
હવે,$\nu_0 = \frac{3.074 \times 10^{-19}}{6.63 \times 10^{-34}} \approx 0.4636 \times 10^{15} \ Hz = 4.64 \times 10^{14} \ Hz$.
116
MediumMCQ
જ્યારે આપાત વિકિરણની તરંગલંબાઈ $400 \ nm$ થી બદલીને $310 \ nm$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે ઉત્સર્જિત ફોટોઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા બમણી થાય છે. ધાતુનું કાર્ય વિધેય ........ $eV$ છે.
A
$0.9$
B
$1.7$
C
$2.2$
D
$3.1$

Solution

(C) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,$K_{max} = \frac{hc}{\lambda} - \phi$,જ્યાં $\phi$ એ કાર્ય વિધેય છે.
$\lambda_1 = 400 \ nm$ માટે,$K_1 = \frac{1240}{400} - \phi = 3.1 - \phi$.
$\lambda_2 = 310 \ nm$ માટે,$K_2 = \frac{1240}{310} - \phi = 4.0 - \phi$.
આપેલ છે કે મહત્તમ ગતિઊર્જા બમણી થાય છે,તેથી $K_2 = 2K_1$.
કિંમતો મૂકતા: $4.0 - \phi = 2(3.1 - \phi)$.
$4.0 - \phi = 6.2 - 2\phi$.
$2\phi - \phi = 6.2 - 4.0$.
$\phi = 2.2 \ eV$.
117
MediumMCQ
જ્યારે હાઇડ્રોજન પરમાણુમાં ઇલેક્ટ્રોન પ્રથમ ઉત્તેજિત અવસ્થામાંથી ધરા અવસ્થામાં કૂદકો મારે છે ત્યારે ઉત્સર્જિત એકવર્ણી વિકિરણ એક પ્રકાશસંવેદી પદાર્થ પર આપાત થાય છે. સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $3.57 \; V$ માપવામાં આવે છે. પદાર્થની થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિ ......... $\times 10^{15} \; Hz$ છે.
A
$2.5$
B
$1.6$
C
$4$
D
$5$

Solution

(B) હાઇડ્રોજન પરમાણુમાં ઇલેક્ટ્રોન જ્યારે પ્રથમ ઉત્તેજિત અવસ્થા $(n=2)$ માંથી ધરા અવસ્થા $(n=1)$ માં સંક્રમણ કરે ત્યારે ઉત્સર્જિત ફોટોનની ઊર્જા:
$E = E_2 - E_1 = -3.4 \; eV - (-13.6 \; eV) = 10.2 \; eV$.
આઈન્સ્ટાઈનના પ્રકાશ-વિદ્યુત સમીકરણ મુજબ:
$E = \phi + K_{max}$
જ્યાં $\phi$ એ વર્ક ફંક્શન છે અને $K_{max} = eV_s$ એ મહત્તમ ગતિઊર્જા છે.
અહીં $V_s = 3.57 \; V$ આપેલ છે,તેથી $K_{max} = 3.57 \; eV$.
કિંમતો મૂકતા:
$10.2 \; eV = \phi + 3.57 \; eV$
$\phi = 10.2 - 3.57 = 6.63 \; eV$.
વર્ક ફંક્શન $\phi = h \nu_0$ દ્વારા પણ મળે છે,જ્યાં $h \approx 4.136 \times 10^{-15} \; eV \cdot s$.
$\nu_0 = \frac{\phi}{h} = \frac{6.63 \; eV}{4.136 \times 10^{-15} \; eV \cdot s} \approx 1.6 \times 10^{15} \; Hz$.
118
EasyMCQ
બે ફોટોન, જેની પ્રત્યેકની ઊર્જા $2.5 \ eV$ છે, તે $4.5 \ eV$ કાર્ય વિધેય ધરાવતી ધાતુની સપાટી પર આપાત થાય છે. તો . . . . . . .
A
ઉત્સર્જિત ઈલેક્ટ્રોનની ગતિ ઊર્જા $0.5 \ eV$ છે.
B
ઉત્સર્જિત ઈલેક્ટ્રોનની ગતિ ઊર્જા $2 \ eV$ છે.
C
ઉત્સર્જિત ઈલેક્ટ્રોનની ગતિ ઊર્જા $0 \ \text{થી } 0.5 \ eV$ ની વચ્ચે છે.
D
ઈલેક્ટ્રોનનું ઉત્સર્જન શક્ય નથી.

Solution

(D) આપેલ છે: દરેક ફોટોનની ઊર્જા $E = 2.5 \ eV$, કાર્ય વિધેય $\Phi_0 = 4.5 \ eV$.
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ, ફોટોઈલેક્ટ્રિક અસર ત્યારે જ થાય છે જો આપાત ફોટોનની ઊર્જા ધાતુના કાર્ય વિધેય કરતાં વધારે અથવા તેના જેટલી હોય $(E \ge \Phi_0)$.
અહીં, $E = 2.5 \ eV$ અને $\Phi_0 = 4.5 \ eV$ છે.
$E < \Phi_0$ હોવાથી, એક ફોટોનની ઊર્જા ધાતુના કાર્ય વિધેયને દૂર કરવા માટે પૂરતી નથી.
તેથી, આપાત ફોટોનની સંખ્યા ગમે તેટલી હોય, પણ ફોટોઈલેક્ટ્રિક ઉત્સર્જન શક્ય નથી.
119
DifficultMCQ
જ્યારે $\lambda$ તરંગલંબાઈ ધરાવતું વિકિરણ ફોટોઈલેક્ટ્રિક સેલ પર આપાત થાય છે,ત્યારે ઉત્સર્જાતા ફોટોઈલેક્ટ્રોનનો મહત્તમ વેગ $\upsilon$ છે. જો આપાત વિકિરણની તરંગલંબાઈ બદલીને $3\lambda / 4$ કરવામાં આવે,તો ઉત્સર્જાતા ફોટોઈલેક્ટ્રોનનો મહત્તમ વેગ .......... હશે.
A
$\upsilon {\left( {\frac{3}{4}} \right)^{\frac{1}{2}}}$
B
$\upsilon {\left( {\frac{4}{3}} \right)^{\frac{1}{2}}}$
C
$ < \,\,\upsilon \,{\left( {\frac{4}{3}} \right)^{\frac{1}{2}}}$
D
$ > \,\,\upsilon \,{\left( {\frac{4}{3}} \right)^{\frac{1}{2}}}$

Solution

(D) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ: $\frac{1}{2}m\upsilon^2 = \frac{hc}{\lambda} - \phi$,જ્યાં $\phi = \frac{hc}{\lambda_0}$ એ વર્ક ફંક્શન છે.
તેથી,$\upsilon = \sqrt{\frac{2hc}{m} \left( \frac{1}{\lambda} - \frac{1}{\lambda_0} \right)} = \sqrt{\frac{2hc}{m} \left( \frac{\lambda_0 - \lambda}{\lambda \lambda_0} \right)} \dots (1)$
જ્યારે તરંગલંબાઈ બદલીને $\lambda' = \frac{3\lambda}{4}$ કરવામાં આવે,ત્યારે નવો વેગ $\upsilon'$ નીચે મુજબ મળે:
$\upsilon' = \sqrt{\frac{2hc}{m} \left( \frac{\lambda_0 - 3\lambda/4}{(3\lambda/4) \lambda_0} \right)} \dots (2)$
સમીકરણ $(2)$ ને $(1)$ વડે ભાગતા:
$\frac{\upsilon'}{\upsilon} = \sqrt{\frac{\lambda_0 - 3\lambda/4}{3\lambda/4 \lambda_0} \times \frac{\lambda \lambda_0}{\lambda_0 - \lambda}} = \sqrt{\frac{4}{3} \left( \frac{\lambda_0 - 3\lambda/4}{\lambda_0 - \lambda} \right)}$
અહીં $\lambda_0 - 3\lambda/4 > \lambda_0 - \lambda$ હોવાથી,પદ $\frac{\lambda_0 - 3\lambda/4}{\lambda_0 - \lambda} > 1$ થાય.
તેથી,$\upsilon' > \upsilon \left( \frac{4}{3} \right)^{1/2}$.
120
EasyMCQ
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ અનુસાર,ધાતુમાંથી ઉત્સર્જિત ફોટોઈલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા વિરુદ્ધ આપાત વિકિરણની આવૃત્તિનો આલેખ સુરેખ મળે છે,જેનો ઢાળ:
A
ઉપયોગમાં લેવાયેલી ધાતુના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.
B
વિકિરણની તીવ્રતા પર આધાર રાખે છે.
C
વિકિરણની તીવ્રતા અને ઉપયોગમાં લેવાયેલી ધાતુ બંને પર આધાર રાખે છે.
D
બધી ધાતુઓ માટે સમાન છે અને વિકિરણની તીવ્રતાથી સ્વતંત્ર છે.

Solution

(D) આઈન્સ્ટાઈનનું ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ: $K_{\max} = hf - \phi$ છે,જ્યાં $K_{\max}$ એ મહત્તમ ગતિઊર્જા છે,$h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$f$ એ આવૃત્તિ છે અને $\phi$ એ વર્ક ફંક્શન છે.
આ સમીકરણને સુરેખ રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = K_{\max}$ અને $x = f$,આપણને ઢાળ $m = h$ મળે છે.
$h$ (પ્લાન્કનો અચળાંક) એ સાર્વત્રિક અચળાંક હોવાથી,આલેખનો ઢાળ બધી ધાતુઓ માટે સમાન રહે છે અને તે આપાત વિકિરણની તીવ્રતાથી સ્વતંત્ર છે.
121
DifficultMCQ
ટંગસ્ટન પર સિઝિયમની બનેલી ફોટો સંવેદી સપાટીને નિયોન બલ્બમાંથી $640.2 \ nm$ $(1 \ nm = 10^{-9} \ m)$ તરંગલંબાઈના એકવર્ણી વિકિરણ વડે પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. માપવામાં આવેલ સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $0.54 \ V$ છે. જો આ સ્ત્રોતને બદલીને સમાન ફોટોસેલ પર $427.2 \ nm$ ની રેખા વડે પ્રકાશિત કરવામાં આવે,તો નવું સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ કેટલા $V$ હશે?
A
$2.10$
B
$0.90$
C
$1.80$
D
$1.51$

Solution

(D) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ: $h\nu = e V_0 + \phi$,જ્યાં $\phi$ એ વર્ક ફંક્શન છે.
આને આ રીતે લખી શકાય: $\frac{hc}{\lambda} = e V_0 + \phi$ --- $(i)$
બીજા સ્ત્રોત માટે: $\frac{hc}{\lambda'} = e V'_0 + \phi$ --- (ii)
સમીકરણ (ii) માંથી $(i)$ બાદ કરતા:
$e(V'_0 - V_0) = hc \left( \frac{1}{\lambda'} - \frac{1}{\lambda} \right)$
$hc \approx 12400 \ eV \cdot \mathring{A}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$V'_0 - V_0 = \frac{12400}{4272} - \frac{12400}{6402} \approx 2.902 - 1.937 = 0.965 \ V$
$V'_0 = 0.965 + 0.54 = 1.505 \ V \approx 1.51 \ V$.
122
DifficultMCQ
એક ધાતુની સપાટીનું કાર્ય વિધેય $1.6 \times 10^{-19} \text{ J}$ છે. જ્યારે આ સપાટી પર $6400 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઈનો પ્રકાશ આપાત કરવામાં આવે,ત્યારે ઉત્સર્જિત ફોટો-ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા ....... $\text{J}$ છે.
A
$1.4 \times 10^{-19}$
B
$2.8 \times 10^{-19}$
C
$0.14 \times 10^{-19}$
D
$1.5 \times 10^{-19}$

Solution

(D) આપેલ છે: કાર્ય વિધેય $\Phi_0 = 1.6 \times 10^{-19} \text{ J}$,તરંગલંબાઈ $\lambda = 6400 \ \mathring{A} = 6400 \times 10^{-10} \text{ m}$.
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટો-ઇલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ: $K_{max} = E - \Phi_0 = \frac{hc}{\lambda} - \Phi_0$.
$h = 6.63 \times 10^{-34} \text{ J s}$ અને $c = 3 \times 10^8 \text{ m/s}$ લેતા:
$E = \frac{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{6400 \times 10^{-10}} \text{ J} = \frac{19.89 \times 10^{-26}}{6.4 \times 10^{-7}} \text{ J} \approx 3.107 \times 10^{-19} \text{ J}$.
$K_{max} = 3.107 \times 10^{-19} - 1.6 \times 10^{-19} \text{ J} = 1.507 \times 10^{-19} \text{ J}$.
નજીકના વિકલ્પને ધ્યાનમાં લેતા,$K_{max} \approx 1.5 \times 10^{-19} \text{ J}$.
123
MediumMCQ
ટંગસ્ટનની થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઇ $2300 \, \mathring{A}$ છે. જો તેના પર $1800 \, \mathring{A}$ તરંગલંબાઇનો પારજાંબલી પ્રકાશ આપાત કરવામાં આવે,તો ફોટોઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા આશરે ............ $eV$ હશે.
A
$1.5$
B
$2.2$
C
$3$
D
$5$

Solution

(A) આપેલ છે:
થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઇ,$\lambda_0 = 2300 \, \mathring{A}$
આપાત તરંગલંબાઇ,$\lambda = 1800 \, \mathring{A}$
મહત્તમ ગતિઊર્જા $(K_{\max})$ આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ દ્વારા મળે છે:
$K_{\max} = \frac{hc}{\lambda} - \frac{hc}{\lambda_0}$
$hc \approx 12400 \, eV \cdot \mathring{A}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$K_{\max} = 12400 \left( \frac{1}{1800} - \frac{1}{2300} \right) \, eV$
$K_{\max} = 12400 \left( \frac{2300 - 1800}{1800 \times 2300} \right) \, eV$
$K_{\max} = 12400 \left( \frac{500}{1800 \times 2300} \right) \, eV$
$K_{\max} = \frac{124 \times 5}{18 \times 23} \, eV$
$K_{\max} = \frac{620}{414} \, eV \approx 1.497 \, eV$
આમ,મહત્તમ ગતિઊર્જા આશરે $1.5 \, eV$ છે.
124
MediumMCQ
જો આપાત પ્રકાશની તરંગલંબાઈ $4000 \ \mathring{A}$ થી ઘટાડીને $3600 \ \mathring{A}$ કરવામાં આવે,તો સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલમાં થતો ફેરફાર ............. $V$ હશે.
A
$+ 0.34$
B
$- 0.34$
C
$+ 0.40$
D
$- 0.40$

Solution

(A) આઈન્સ્ટાઈનના પ્રકાશ-વિદ્યુત સમીકરણ મુજબ: $eV_S = \frac{hc}{\lambda} - \phi$,જ્યાં $\phi$ એ વર્ક ફંક્શન છે.
બે અલગ-અલગ તરંગલંબાઈ $\lambda_1 = 4000 \ \mathring{A}$ અને $\lambda_2 = 3600 \ \mathring{A}$ માટે,સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ અનુક્રમે $V_{S1}$ અને $V_{S2}$ છે.
$eV_{S1} = \frac{hc}{\lambda_1} - \phi$ અને $eV_{S2} = \frac{hc}{\lambda_2} - \phi$.
બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $e(V_{S2} - V_{S1}) = hc \left( \frac{1}{\lambda_2} - \frac{1}{\lambda_1} \right)$.
$\Delta V_S = \frac{hc}{e} \left( \frac{1}{\lambda_2} - \frac{1}{\lambda_1} \right)$.
$hc = 12400 \ \text{eV} \cdot \mathring{A}$ લેતા:
$\Delta V_S = 12400 \left( \frac{1}{3600} - \frac{1}{4000} \right) = 12400 \left( \frac{4000 - 3600}{3600 \times 4000} \right)$.
$\Delta V_S = 12400 \left( \frac{400}{14400000} \right) = \frac{12400}{36000} = \frac{124}{360} \approx 0.344 \ \text{V}$.
તરંગલંબાઈ ઘટવાથી આપાત ફોટોનની ઉર્જા વધે છે,જેનાથી સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલમાં વધારો થાય છે. તેથી,ફેરફાર $+0.34 \ \text{V}$ છે.
125
DifficultMCQ
જ્યારે $3000 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઈનો ફોટોન ધાતુની સપાટી પર આપાત થાય છે,ત્યારે ઉત્સર્જાતા ઈલેક્ટ્રોનની ઊર્જા $0.5 \ eV$ હોય છે. જો $2000 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઈનો ફોટોન તે જ ધાતુની સપાટી પર આપાત થાય,તો ઉત્સર્જાતા ઈલેક્ટ્રોનની ઊર્જા કેટલી હશે?
A
$0.5 \ eV$
B
$0.5 \ eV$ કરતાં વધારે
C
$0.5 \ eV$ કરતાં ઓછી
D
આપેલ પૈકી એકપણ નહીં

Solution

(B) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ: $E_k = \frac{hc}{\lambda} - \phi$,જ્યાં $\phi$ એ વર્ક ફંક્શન છે.
$\lambda_1 = 3000 \ \mathring{A}$ માટે,$E_{k1} = 0.5 \ eV$.
$hc \approx 12400 \ eV \cdot \mathring{A}$ લેતા:
$0.5 = \frac{12400}{3000} - \phi$
$0.5 = 4.13 - \phi \implies \phi = 3.63 \ eV$.
હવે,$\lambda_2 = 2000 \ \mathring{A}$ માટે:
$E_{k2} = \frac{12400}{2000} - 3.63$
$E_{k2} = 6.2 - 3.63 = 2.57 \ eV$.
અહીં $2.57 \ eV > 0.5 \ eV$ હોવાથી,ઉત્સર્જાતા ઈલેક્ટ્રોનની ઊર્જા $0.5 \ eV$ કરતાં વધારે હશે.
126
EasyMCQ
ફોટોસેલમાંથી ઉત્સર્જિત ફોટોઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા ........ થી સ્વતંત્ર છે.
A
આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ
B
આપાત પ્રકાશની તીવ્રતા
C
કેથોડ સપાટીનો સ્વભાવ
D
આપેલ એકપણ નહીં

Solution

(B) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,ઉત્સર્જિત ફોટોઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા $(K_{max})$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$K_{max} = h\nu - \phi_0$
જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$\nu$ એ આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ છે,અને $\phi_0$ એ કેથોડ સપાટીનું કાર્ય વિધેય (work function) છે.
કારણ કે $\phi_0$ એ પદાર્થના સ્વભાવ પર આધાર રાખે છે અને $\nu$ એ આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ છે,તેથી $K_{max}$ એ આવૃત્તિ અને પદાર્થ બંને પર આધાર રાખે છે.
જોકે,$K_{max}$ એ આપાત પ્રકાશની તીવ્રતાથી સ્વતંત્ર છે.
127
EasyMCQ
ફોટો ઈલેક્ટ્રિક પ્રવાહને શૂન્ય સુધી ઘટાડવા માટે જરૂરી સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ . . . . . .
A
આપાત પ્રકાશની તરંગલંબાઈના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
B
આપાત પ્રકાશની તરંગલંબાઈ સાથે રેખીય રીતે વધે છે.
C
આવૃત્તિના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
D
આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ સાથે રેખીય રીતે વધે છે.

Solution

(D) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટો ઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,ઉત્સર્જિત ફોટો ઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા $(K_{max})$ નીચે મુજબ છે: $K_{max} = h\nu - \Phi$,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$\nu$ એ આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ છે અને $\Phi$ એ ધાતુનું વર્ક ફંક્શન છે.
સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $(V_s)$ એ મહત્તમ ગતિઊર્જા સાથે $K_{max} = eV_s$ દ્વારા સંબંધિત હોવાથી,આપણને મળે છે: $eV_s = h\nu - \Phi$.
$V_s$ માટે સમીકરણને ગોઠવતા: $V_s = (h/e)\nu - (\Phi/e)$.
આ સમીકરણ સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $(V_s)$ અને આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ $(\nu)$ વચ્ચેનો રેખીય સંબંધ દર્શાવે છે,જ્યાં ઢાળ $(h/e)$ છે અને આંતરછેદ $-(\Phi/e)$ છે.
તેથી,સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ એ આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ સાથે રેખીય રીતે વધે છે.
128
MediumMCQ
ધાતુની સપાટી પર $6 \ eV$ ઊર્જા ધરાવતો ફોટોન આપાત થાય છે. ધાતુનું કાર્ય વિધેય $2 \ eV$ છે. ઈલેક્ટ્રોનનું ઉત્સર્જન અટકાવવા માટે જરૂરી ન્યૂનતમ રિવર્સ સ્થિતિમાન (સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ) ........ $V$ છે.
A
$2$
B
$4$
C
$6$
D
$8$

Solution

(B) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,ઉત્સર્જિત ફોટોઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા $(K_{max})$ નીચે મુજબ મળે છે:
$K_{max} = E - \Phi$
જ્યાં $E$ એ આપાત ફોટોનની ઊર્જા છે અને $\Phi$ એ ધાતુનું કાર્ય વિધેય છે.
આપેલ છે: $E = 6 \ eV$ અને $\Phi = 2 \ eV$.
કિંમતો મૂકતા:
$K_{max} = 6 \ eV - 2 \ eV = 4 \ eV$.
સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $(V_0)$ એ સૌથી વધુ ઊર્જા ધરાવતા ઈલેક્ટ્રોનને અટકાવવા માટે જરૂરી ન્યૂનતમ રિવર્સ સ્થિતિમાન છે,જે નીચેના સંબંધ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે:
$K_{max} = e V_0$
$K_{max} = 4 \ eV$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$e V_0 = 4 \ eV$
$V_0 = 4 \ V$.
તેથી,જરૂરી ન્યૂનતમ રિવર્સ સ્થિતિમાન $4 \ V$ છે.
129
EasyMCQ
જ્યારે $300 \ nm$ તરંગલંબાઈનો પ્રકાશ ફોટો-ઈલેક્ટ્રિક ઉત્સર્જક પર આપાત થાય છે,ત્યારે ફોટો-ઈલેક્ટ્રોન ઉત્સર્જિત થાય છે. બીજા ઉત્સર્જક માટે $600 \ nm$ તરંગલંબાઈનો પ્રકાશ ફોટો-ઉત્સર્જન માટે પૂરતો છે. બે ઉત્સર્જકોના કાર્ય વિધેય (work function) નો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1 : 2$
B
$2 : 1$
C
$4 : 1$
D
$1 : 4$

Solution

(B) પદાર્થનું કાર્ય વિધેય $\Phi$ એ $\Phi = \frac{hc}{\lambda_0}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda_0$ એ થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઈ છે.
પ્રથમ ઉત્સર્જક માટે,$\Phi_1 = \frac{hc}{\lambda_1} = \frac{hc}{300 \ nm}$.
બીજા ઉત્સર્જક માટે,$\Phi_2 = \frac{hc}{\lambda_2} = \frac{hc}{600 \ nm}$.
કાર્ય વિધેયોનો ગુણોત્તર $\frac{\Phi_1}{\Phi_2} = \frac{hc / 300}{hc / 600} = \frac{600}{300} = \frac{2}{1}$ છે.
આમ,ગુણોત્તર $2 : 1$ છે.
130
MediumMCQ
$\lambda$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ફોટોનની ઊર્જા $2 \ eV$ છે. જ્યારે તે ધાતુની સપાટી પર આપાત થાય છે,ત્યારે ઉત્સર્જિત ફોટો-ઇલેક્ટ્રોનનો મહત્તમ વેગ $v$ છે. જો $\lambda$ નું મૂલ્ય $25\%$ ઘટાડવામાં આવે અને મહત્તમ વેગ બમણો કરવામાં આવે,તો ધાતુનું વર્ક ફંક્શન ...... $eV$ થાય.
A
$1.2$
B
$1.5$
C
$1.6$
D
$1.8$

Solution

(D) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ: $\frac{1}{2}mv^2 = \frac{hc}{\lambda} - \phi$.
આપેલ છે કે $\frac{hc}{\lambda} = 2 \ eV$,તેથી $\frac{1}{2}mv^2 = 2 - \phi$ ---$(1)$
જ્યારે $\lambda' = \lambda - 0.25\lambda = 0.75\lambda = \frac{3}{4}\lambda$ અને $v' = 2v$ થાય,ત્યારે નવું સમીકરણ:
$\frac{1}{2}m(2v)^2 = \frac{hc}{0.75\lambda} - \phi$
$4(\frac{1}{2}mv^2) = \frac{4}{3}(\frac{hc}{\lambda}) - \phi$
$\frac{1}{2}mv^2 = 2 - \phi$ અને $\frac{hc}{\lambda} = 2$ કિંમતો મૂકતા:
$4(2 - \phi) = \frac{4}{3}(2) - \phi$
$8 - 4\phi = \frac{8}{3} - \phi$
$8 - \frac{8}{3} = 3\phi$
$\frac{24 - 8}{3} = 3\phi$
$\frac{16}{3} = 3\phi$
$\phi = \frac{16}{9} \approx 1.777 \ eV \approx 1.8 \ eV$.
131
DifficultMCQ
એક ધાતુનું વર્કફંકશન $1 \ eV$ છે. જો આ ધાતુની સપાટી પર $3000 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઈવાળો પ્રકાશ આપાત કરવામાં આવે, તો ઉત્સર્જાતા ફોટોઈલેક્ટ્રૉનનો મહત્તમ વેગ ........ છે.
A
$10 \ m/s$
B
$1 \times 10^3 \ m/s$
C
$1 \times 10^4 \ m/s$
D
$1 \times 10^6 \ m/s$

Solution

(D) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ: $K_{\max} = \frac{hc}{\lambda} - \phi_0$
આપેલ છે: $\phi_0 = 1 \ eV$, $\lambda = 3000 \ \mathring{A} = 3 \times 10^{-7} \ m$.
આપાત ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda} = \frac{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{3 \times 10^{-7}} \ J = 6.63 \times 10^{-19} \ J$.
તેને $eV$ માં ફેરવતા: $E = \frac{6.63 \times 10^{-19}}{1.6 \times 10^{-19}} \ eV \approx 4.14 \ eV$.
$K_{\max} = 4.14 \ eV - 1 \ eV = 3.14 \ eV = 3.14 \times 1.6 \times 10^{-19} \ J = 5.024 \times 10^{-19} \ J$.
$K_{\max} = \frac{1}{2} m v_{\max}^2$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા, જ્યાં $m = 9.1 \times 10^{-31} \ kg$:
$v_{\max} = \sqrt{\frac{2 K_{\max}}{m}} = \sqrt{\frac{2 \times 5.024 \times 10^{-19}}{9.1 \times 10^{-31}}} \approx \sqrt{1.104 \times 10^{12}} \approx 1.05 \times 10^6 \ m/s$.
આમ, નજીકનો વિકલ્પ $1 \times 10^6 \ m/s$ છે.
132
MediumMCQ
ધાતુની સપાટી પર તેના કાર્ય વિધેય કરતાં ત્રણ ગણી અને નવ ગણી ઊર્જા ધરાવતા બે ફોટોન આપાત થાય છે. બંને કિસ્સામાં ઉત્સર્જાતા ફોટો-ઈલેક્ટ્રોનના મહત્તમ વેગનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1:1$
B
$1:2$
C
$1:3$
D
$1:4$

Solution

(B) ધારો કે ધાતુનું કાર્ય વિધેય $\Phi = h\nu_0$ છે.
આપાત ફોટોનની ઊર્જા $E_1 = 3\Phi$ અને $E_2 = 9\Phi$ છે.
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટો-ઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,મહત્તમ ગતિઊર્જા $K_{\max} = E - \Phi$ છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $K_{\max, 1} = \frac{1}{2}mv_1^2 = 3\Phi - \Phi = 2\Phi$.
બીજા કિસ્સા માટે: $K_{\max, 2} = \frac{1}{2}mv_2^2 = 9\Phi - \Phi = 8\Phi$.
બંને સમીકરણોનો ગુણોત્તર લેતા: $\frac{\frac{1}{2}mv_1^2}{\frac{1}{2}mv_2^2} = \frac{2\Phi}{8\Phi}$.
$\frac{v_1^2}{v_2^2} = \frac{1}{4}$.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,આપણને $\frac{v_1}{v_2} = \frac{1}{2}$ મળે છે.
133
EasyMCQ
$5.5 \ eV$ ઊર્જાવાળો ફોટોન એવી સપાટી પર આપાત થાય છે જે $4.0 \ eV$ ની મહત્તમ ગતિઊર્જા ધરાવતા ફોટો-ઇલેક્ટ્રોનનું ઉત્સર્જન કરે છે. આ ઇલેક્ટ્રોન માટે સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ ............ $V$ છે.
A
$5.5$
B
$1.5$
C
$9.5$
D
$4.0$

Solution

(D) ઉત્સર્જિત ફોટો-ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા $(K_{\max})$ અને સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $(V_0)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે:
$K_{\max} = e V_0$
અહીં આપેલ છે કે મહત્તમ ગતિઊર્જા $K_{\max} = 4.0 \ eV$ છે.
આ કિંમતને સમીકરણમાં મૂકતા:
$4.0 \ eV = e V_0$
$4.0 \ eV = e \times V_0$
તેથી,$V_0 = 4.0 \ V$.
134
MediumMCQ
એક ધાતુ સપાટીનું કાર્ય વિધેય (work function) $6.2 \ eV$ છે. જો આ સપાટી પર આપાત થતા વિકિરણ માટે સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $5 \ V$ હોય,તો આપાત વિકિરણ ...... પ્રદેશમાં હશે.
A
પારજાંબલી
B
પારરક્ત
C
દ્રશ્ય પ્રકાશ
D
$X$-કિરણ

Solution

(A) આપેલ છે: કાર્ય વિધેય $\phi = 6.2 \ eV$,સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_S = 5 \ V$.
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ: $K_{max} = eV_S = h\nu - \phi$.
તેથી,આપાત ફોટોનની ઊર્જા $E = h\nu = \phi + eV_S$ થશે.
$E = 6.2 \ eV + 5 \ eV = 11.2 \ eV$.
તરંગલંબાઈ $\lambda$ માટેનું સૂત્ર: $\lambda = \frac{12400 \ \text{eV} \cdot \mathring{A}}{E \text{ (in eV)}}$.
$\lambda = \frac{12400}{11.2} \approx 1107 \ \mathring{A} = 110.7 \ nm$.
આ તરંગલંબાઈ આશરે $110 \ nm$ હોવાથી,જે $10 \ nm$ થી $400 \ nm$ ની વચ્ચે આવે છે,તેથી આ વિકિરણ પારજાંબલી (Ultraviolet) પ્રદેશમાં છે.
135
MediumMCQ
$1.6 \times 10^{15} \ Hz$ ની થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિ અને $8 \ eV$ ઊર્જા ધરાવતો ફોટોન ધાતુની સપાટી પર આપાત થાય ત્યારે ઉત્સર્જિત ફોટોઈલેક્ટ્રૉન્સની મહત્તમ ગતિઊર્જા .......... $eV$ છે. (આપેલ છે: $h = 6.6 \times 10^{-34} \ Js, 1 \ eV = 1.6 \times 10^{-19} \ J$)
A
$0.8$
B
$1.4$
C
$2.8$
D
$4.2$

Solution

(B) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,મહત્તમ ગતિઊર્જા $K_{\max}$ નીચે મુજબ મળે છે:
$K_{\max} = E - \phi_0$
જ્યાં $E$ એ આપાત ફોટોનની ઊર્જા છે અને $\phi_0$ એ વર્ક ફંક્શન (કાર્ય વિધેય) છે.
અહીં $E = 8 \ eV$ આપેલ છે.
વર્ક ફંક્શન $\phi_0 = h f_0$,જ્યાં $f_0 = 1.6 \times 10^{15} \ Hz$.
$\phi_0$ ને $eV$ માં ફેરવતા:
$\phi_0 = \frac{6.6 \times 10^{-34} \times 1.6 \times 10^{15}}{1.6 \times 10^{-19}} \ eV$
$\phi_0 = 6.6 \times 10^{-34+15+19} \ eV = 6.6 \times 10^0 \ eV = 6.6 \ eV$.
હવે,$K_{\max} = 8 \ eV - 6.6 \ eV = 1.4 \ eV$.
136
MediumMCQ
ફોટોઈલેક્ટ્રિક અસર માટેનું આઈન્સ્ટાઈનનું સમીકરણ $E_k = hf - \phi_0$ છે. આ સમીકરણમાં $E_k$ ........... દર્શાવે છે.
A
ઉત્સર્જાતા બધા જ ઈલેક્ટ્રૉનની ગતિઊર્જા
B
ઉત્સર્જાતા બધા જ ઈલેક્ટ્રૉનની સરેરાશ ગતિઊર્જા
C
ઉત્સર્જાતા ઈલેક્ટ્રૉનની મહત્તમ ગતિઊર્જા
D
ઉત્સર્જાતા ઈલેક્ટ્રૉનની ન્યુનતમ ગતિઊર્જા

Solution

(C) આઈન્સ્ટાઈનનું ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ $E_k = hf - \phi_0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $hf$ એ આપાત ફોટોનની ઊર્જા છે અને $\phi_0$ એ ધાતુની સપાટીનું વર્ક ફંક્શન (કાર્ય વિધેય) છે.
આ સમીકરણમાં,$E_k$ એ ઉત્સર્જિત ફોટોઈલેક્ટ્રૉનની મહત્તમ ગતિઊર્જા દર્શાવે છે.
આનું કારણ એ છે કે વર્ક ફંક્શન $\phi_0$ ને ધાતુની સપાટી પરથી ઈલેક્ટ્રૉનને દૂર કરવા માટે જરૂરી ન્યુનતમ ઊર્જા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
ધાતુની અંદરથી ઉત્સર્જિત થતા ઈલેક્ટ્રૉન બહાર નીકળતા પહેલા અથડામણને કારણે થોડી ઊર્જા ગુમાવે છે,જેના પરિણામે તેમની ગતિઊર્જા $E_k$ કરતા ઓછી હોય છે.
તેથી,$E_k$ એ સપાટી પરથી ઉત્સર્જિત થતા તે ઈલેક્ટ્રૉન માટે છે જે વધારાની ઊર્જા ગુમાવતા નથી.
137
EasyMCQ
આઈનસ્ટાઈનના ફોટો ઈલેક્ટ્રીક સમીકરણ મુજબ,ઉત્સર્જિત ફોટો ઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિ ઊર્જા વિરુદ્ધ આપાત વિકિરણની આવૃત્તિનો આલેખ એક સીધી રેખા મળે છે. તેનો ઢાળ . . . . . .
A
ઉપયોગમાં લીધેલી ધાતુના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.
B
વિકિરણની તીવ્રતા પર આધાર રાખે છે.
C
ઉપયોગમાં લીધેલી ધાતુ અને વિકિરણની તીવ્રતા બંને પર આધાર રાખે છે.
D
બધી જ ધાતુ માટે સમાન હોય છે અને વિકિરણની તીવ્રતાથી સ્વતંત્ર હોય છે.

Solution

(D) આઈનસ્ટાઈનનું ફોટો ઈલેક્ટ્રીક સમીકરણ $K_{max} = h\nu - \phi_0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $K_{max}$ એ મહત્તમ ગતિ ઊર્જા છે,$h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$\nu$ એ આપાત વિકિરણની આવૃત્તિ છે અને $\phi_0$ એ ધાતુનું વર્ક ફંક્શન છે.
આ સમીકરણને સીધી રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $K_{max} = h\nu - \phi_0$ મળે છે.
અહીં,ઢાળ $m = h$ (પ્લાન્કનો અચળાંક) છે.
પ્લાન્કનો અચળાંક $h$ એ સાર્વત્રિક અચળાંક હોવાથી,આલેખનો ઢાળ બધી જ ધાતુઓ માટે સમાન હોય છે.
વધુમાં,આ ઢાળ આપાત વિકિરણની તીવ્રતાથી સ્વતંત્ર હોય છે.
138
DifficultMCQ
$5000 \ \mathring A$ તરંગલંબાઈ અને $4.68 \ mW/cm^2$ તીવ્રતા ધરાવતો પ્રકાશ એક પ્રકાશ-સંવેદી સપાટી પર આપાત થાય છે. જો આપાત ફોટોનમાંથી માત્ર $5\%$ ફોટોન ફોટો-ઈલેક્ટ્રોન ઉત્પન્ન કરતા હોય,તો એકમ સમયમાં એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ ઉત્સર્જિત થતા ફોટો-ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$52 \times 10^7$
B
$62 \times 10^6$
C
$50 \times 10^{19}$
D
$59 \times 10^{17}$

Solution

(D) એક ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda} = \frac{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{5000 \times 10^{-10}} = 3.978 \times 10^{-19} \ J$ છે.
તીવ્રતા $I = 4.68 \ mW/cm^2 = 4.68 \times 10^{-3} \ W / (10^{-4} \ m^2) = 46.8 \ W/m^2$ છે.
એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ એકમ સમયમાં આપાત થતા ફોટોનની સંખ્યા $n_p = \frac{I}{E} = \frac{46.8}{3.978 \times 10^{-19}} \approx 1.176 \times 10^{20} \text{ ફોટોન}/(m^2 \cdot s)$ છે.
એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ એકમ સમયમાં ઉત્સર્જિત થતા ફોટો-ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $n_e = n_p \times \text{કાર્યક્ષમતા} = 1.176 \times 10^{20} \times 0.05 = 5.88 \times 10^{18} \text{ ઈલેક્ટ્રોન}/(m^2 \cdot s)$ છે.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,નજીકની કિંમત $59 \times 10^{17}$ છે.
139
MediumMCQ
ધાતુ $A, B$ અને $C$ ના વર્ક ફંક્શન અનુક્રમે $1.92 \ eV, 2.0 \ eV$ અને $5 \ eV$ છે. આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,$4100 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો પ્રકાશ આપાત કરવામાં આવે ત્યારે કઈ ધાતુ(ઓ) ફોટોઈલેક્ટ્રોનનું ઉત્સર્જન કરશે?
A
$C$
B
$A$
C
$A$ અને $B$
D
બધી

Solution

(C) આપાત ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $E = \frac{6.62 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{4100 \times 10^{-10} \times 1.6 \times 10^{-19}} \ eV \approx 3.01 \ eV$.
જો આપાત ઊર્જા $E$ એ ધાતુના વર્ક ફંક્શન $\phi$ કરતા વધારે હોય $(E > \phi)$,તો ફોટોઈલેક્ટ્રિક ઉત્સર્જન થાય છે.
ઊર્જા $E = 3.01 \ eV$ ની સરખામણી વર્ક ફંક્શન સાથે કરતા:
ધાતુ $A$ માટે: $3.01 \ eV > 1.92 \ eV$ (ઉત્સર્જન થશે).
ધાતુ $B$ માટે: $3.01 \ eV > 2.0 \ eV$ (ઉત્સર્જન થશે).
ધાતુ $C$ માટે: $3.01 \ eV < 5 \ eV$ (ઉત્સર્જન થશે નહીં).
તેથી,ધાતુ $A$ અને $B$ ફોટોઈલેક્ટ્રોનનું ઉત્સર્જન કરશે.
140
MediumMCQ
$4000 \ \mathring A$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો પ્રકાશ એક ફોટો-સંવેદી સપાટી પર આપાત થાય છે. જો ઉત્સર્જિત ઇલેક્ટ્રોનને રોકવા માટે $-2 \ V$ ના પોટેન્શિયલની જરૂર પડતી હોય,તો પદાર્થનું વર્ક ફંક્શન કેટલું હશે ($eV$ માં)? $(h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s, e = 1.6 \times 10^{-19} \ C, c = 3 \times 10^8 \ m/s)$
A
$1.1$
B
$2.0$
C
$2.2$
D
$3.1$

Solution

(A) આપાત ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $E = \frac{6.6 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{4000 \times 10^{-10}} \ J$.
તેને $eV$ માં ફેરવતા: $E = \frac{6.6 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{4000 \times 10^{-10} \times 1.6 \times 10^{-19}} \ eV \approx 3.09 \ eV$.
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટો-ઇલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ: $E = W_0 + K_{max}$.
અહીં સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_s = 2 \ V$ આપેલ છે,તેથી મહત્તમ ગતિઊર્જા $K_{max} = e \cdot V_s = 2 \ eV$ થાય.
તેથી,વર્ક ફંક્શન $W_0 = E - K_{max} = 3.09 \ eV - 2 \ eV = 1.09 \ eV$.
નજીકના વિકલ્પ મુજબ,$W_0 \approx 1.1 \ eV$.
141
DifficultMCQ
ધાતુની સપાટી $400 \ nm$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા પ્રકાશ વડે પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. બહાર આવતા ફોટો-ઈલેક્ટ્રોનની ગતિ ઊર્જા $1.68 \ eV$ માલૂમ પડે છે. તો ધાતુનું વર્ક ફંક્શન (કાર્ય વિધેય) ......... $eV$ છે. $(hc = 1240 \ eV \cdot nm)$
A
$1.51$
B
$1.68$
C
$3.09$
D
$1.41$

Solution

(D) આપાત ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $hc = 1240 \ eV \cdot nm$ અને $\lambda = 400 \ nm$ આપેલ છે.
તેથી,$E = \frac{1240}{400} \ eV = 3.1 \ eV$.
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટો-ઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,$E = \phi + K_{max}$,જ્યાં $\phi$ એ વર્ક ફંક્શન છે અને $K_{max}$ એ મહત્તમ ગતિ ઊર્જા છે.
અહીં $K_{max} = 1.68 \ eV$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા: $3.1 \ eV = \phi + 1.68 \ eV$.
તેથી,$\phi = 3.1 \ eV - 1.68 \ eV = 1.42 \ eV$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $1.41 \ eV$ છે.
142
MediumMCQ
એક ફોટોસંવેદી ધાતુની સપાટીનું કાર્યવિધેય $\phi$ છે. જ્યારે $3\phi$ ઊર્જાવાળો ફોટોન તે સપાટી પર આપાત થાય ત્યારે મહત્તમ વેગ $6.6 \times 10^6 \ m/s$ ધરાવતો ફોટોઈલેક્ટ્રૉન તેના પરથી બહાર આવે છે. જો ફોટોનની ઊર્જા વધારીને $9\phi$ કરવામાં આવે,તો ફોટોઈલેક્ટ્રૉનનો મહત્તમ વેગ .......... થશે.
A
$12 \times 10^6 \ m/s$
B
$6 \times 10^6 \ m/s$
C
$3 \times 10^6 \ m/s$
D
$24 \times 10^6 \ m/s$

Solution

(A) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,મહત્તમ ગતિઊર્જા $K_{max} = E - \phi$ છે,જ્યાં $E$ એ આપાત ફોટોનની ઊર્જા છે અને $\phi$ એ કાર્યવિધેય છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $K_1 = 3\phi - \phi = 2\phi$. તેથી,$\frac{1}{2}mv_1^2 = 2\phi$.
બીજા કિસ્સા માટે: $K_2 = 9\phi - \phi = 8\phi$. તેથી,$\frac{1}{2}mv_2^2 = 8\phi$.
બંને સમીકરણોનો ગુણોત્તર લેતા: $\frac{\frac{1}{2}mv_2^2}{\frac{1}{2}mv_1^2} = \frac{8\phi}{2\phi} = 4$.
તેથી,$\frac{v_2^2}{v_1^2} = 4$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{v_2}{v_1} = 2$.
અહીં $v_1 = 6 \times 10^6 \ m/s$ લેતા,$v_2 = 2 \times v_1 = 2 \times 6 \times 10^6 = 12 \times 10^6 \ m/s$ મળે છે.
143
MediumMCQ
સોડિયમ અને તાંબાનું કાર્ય વિધેય (work function) અનુક્રમે $2.3 \ eV$ અને $4.5 \ eV$ છે. તેમની થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઈઓનો ગુણોત્તર આશરે ....... છે.
A
$1 : 2$
B
$4 : 1$
C
$2 : 1$
D
$1 : 4$

Solution

(C) કાર્ય વિધેય $\Phi$ અને થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઈ $\lambda_0$ વચ્ચેનો સંબંધ $\Phi = \frac{hc}{\lambda_0}$ છે.
અહીં $h$ અને $c$ અચળાંક હોવાથી,કાર્ય વિધેય એ થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઈના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે: $\Phi \propto \frac{1}{\lambda_0}$.
આપેલ છે કે $\Phi_1 = 2.3 \ eV$ (સોડિયમ માટે) અને $\Phi_2 = 4.5 \ eV$ (તાંબા માટે).
થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઈઓનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{\Phi_2}{\Phi_1}$ થશે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{4.5}{2.3} \approx 1.956 \approx 2$.
તેથી,ગુણોત્તર આશરે $2 : 1$ છે.
144
MediumMCQ
સિઝિયમની સપાટી પર $557 \ nm$ તરંગલંબાઈનો પીળો પ્રકાશ આપાત થાય છે. જ્યારે કેથોડ-એનોડ વોલ્ટેજ $0.25 \ V$ થી ઘટી જાય ત્યારે પરિપથમાં કોઈ ફોટો-ઈલેક્ટ્રોન વહન પામતા નથી. તો સિઝિયમની સપાટી માટે થ્રેસોલ્ડ તરંગલંબાઈ કેટલા $nm$ હશે?
A
$577$
B
$626$
C
$734$
D
$191$

Solution

(B) આપેલ છે: આપાત પ્રકાશની તરંગલંબાઈ $\lambda = 557 \ nm$,સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_S = 0.25 \ V$.
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટો-ઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ: $K_{max} = \frac{hc}{\lambda} - \phi_0 = eV_S$.
અહીં,$\phi_0 = \frac{hc}{\lambda_0}$,જ્યાં $\lambda_0$ એ થ્રેસોલ્ડ તરંગલંબાઈ છે.
તેથી,$\frac{hc}{\lambda_0} = \frac{hc}{\lambda} - eV_S$.
$hc \approx 1240 \ eV \cdot nm$ લેતા:
$\frac{1240}{\lambda_0} = \frac{1240}{557} - 0.25$.
$\frac{1240}{\lambda_0} = 2.226 - 0.25 = 1.976 \ eV$.
$\lambda_0 = \frac{1240}{1.976} \approx 627.5 \ nm$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $626 \ nm$ છે.
145
MediumMCQ
$300 \ nm$ તરંગલંબાઈ અને $1.0 \ W/m^2$ તીવ્રતા ધરાવતો પારજાંબલી પ્રકાશ એક ફોટો-સંવેદી પદાર્થની સપાટી પર આપાત થાય છે. જો આપાત ફોટોનમાંથી $1\%$ ફોટોન ફોટો-ઈલેક્ટ્રોન ઉત્પન્ન કરતા હોય,તો સપાટીના $1.0 \ cm^2$ ક્ષેત્રફળમાંથી ઉત્સર્જાતા ફોટો-ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા શોધો.
A
$9.61 \times 10^{14} \ s^{-1}$
B
$4.12 \times 10^{13} \ s^{-1}$
C
$1.51 \times 10^{12} \ s^{-1}$
D
$2.13 \times 10^{11} \ s^{-1}$

Solution

(C) આપેલ છે: તરંગલંબાઈ $\lambda = 300 \ nm = 300 \times 10^{-9} \ m$,તીવ્રતા $I = 1.0 \ W/m^2$,ક્ષેત્રફળ $A = 1.0 \ cm^2 = 1.0 \times 10^{-4} \ m^2$,કાર્યક્ષમતા $\eta = 1\% = 0.01$.
સપાટી પર આપાત થતો પાવર $P = I \times A = 1.0 \times 1.0 \times 10^{-4} = 1.0 \times 10^{-4} \ W$.
એક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda} = \frac{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{300 \times 10^{-9}} = 6.63 \times 10^{-19} \ J$.
પ્રતિ સેકન્ડ આપાત થતા ફોટોનની સંખ્યા $N_{ph} = \frac{P}{E} = \frac{1.0 \times 10^{-4}}{6.63 \times 10^{-19}} \approx 1.508 \times 10^{14} \ s^{-1}$.
પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જાતા ફોટો-ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $N_e = N_{ph} \times \eta = 1.508 \times 10^{14} \times 0.01 = 1.508 \times 10^{12} \ s^{-1}$.
આમ,ઉત્સર્જાતા ફોટો-ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા આશરે $1.51 \times 10^{12} \ s^{-1}$ છે.
146
MediumMCQ
એક પ્રકાશનો સ્ત્રોત ફોટોસેલથી $20 \ cm$ અંતરે મૂકવામાં આવે છે અને માપેલ સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $0.6 \ V$ છે. જો સ્ત્રોતનું અંતર બદલીને $40 \ cm$ કરવામાં આવે,તો સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V$ માં કેટલું હશે?
A
$0.3$
B
$0.6$
C
$1.2$
D
$2.4$

Solution

(B) સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $(V_s)$ આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ પર આધાર રાખે છે,પ્રકાશની તીવ્રતા પર નહીં.
પ્રકાશના સ્ત્રોતનું અંતર બદલવાથી ફોટોસેલ પર આપાત થતા પ્રકાશની તીવ્રતા બદલાય છે,પરંતુ ફોટોનની આવૃત્તિ બદલાતી નથી.
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ: $eV_s = h\nu - \phi$,જ્યાં $\nu$ એ આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ છે અને $\phi$ એ વર્ક ફંક્શન છે.
અંતર બદલવાથી આવૃત્તિ $\nu$ અચળ રહેતી હોવાથી,સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_s$ બદલાતું નથી.
તેથી,સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $0.6 \ V$ જ રહેશે.
147
MediumMCQ
આકૃતિમાં ત્રણ અલગ-અલગ ધાતુઓ માટે સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $(V_0)$ વિરુદ્ધ $(1/\lambda)$ નો આલેખ દર્શાવેલ છે. જો $\phi$ એ કાર્ય વિધેય હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
Question diagram
A
$\phi_1 : \phi_2 : \phi_3 = 1 : 2 : 4$
B
$\phi_1 : \phi_2 : \phi_3 = 4 : 2 : 1$
C
$\tan \theta = hc/e$,જ્યાં $\tan \theta$ એ ઢાળ છે.
D
માત્ર ધાતુ $2$ અને ધાતુ $3$ પારજાંબલી પ્રકાશના સંપર્કમાં આવતા ફોટોઈલેક્ટ્રોન ઉત્સર્જિત કરી શકે છે.

Solution

(A) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,$eV_0 = \frac{hc}{\lambda} - \phi$,જેને $V_0 = \frac{hc}{e}(\frac{1}{\lambda}) - \frac{\phi}{e}$ તરીકે લખી શકાય.
આને સુરેખ રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,ઢાળ $m = \frac{hc}{e}$ મળે છે,જે તમામ ધાતુઓ માટે અચળ છે,અને x-અંતઃખંડ $\frac{1}{\lambda_0} = \frac{\phi}{hc}$ છે.
આલેખ પરથી,$(1/\lambda)$ માટે થ્રેશોલ્ડ મૂલ્યો $(1/\lambda)_1 = 0.001$,$(1/\lambda)_2 = 0.002$ અને $(1/\lambda)_3 = 0.004$ છે.
કારણ કે $\phi = hc(1/\lambda_0)$,તેથી $\phi_1 : \phi_2 : \phi_3 = (1/\lambda_0)_1 : (1/\lambda_0)_2 : (1/\lambda_0)_3 = 0.001 : 0.002 : 0.004 = 1 : 2 : 4$.
આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
148
DifficultMCQ
$1.6 \times 10^{15}\ Hz$ ની થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિ અને $8\ eV$ ઊર્જા ધરાવતું ફોટોન ધાતુની સપાટી પર આપાત થાય ત્યારે ઉત્સર્જિત ફોટો-ઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિ ઊર્જા ............ $eV$ છે. $(h = 6.6 \times 10^{-34}\ J\cdot s, 1\ eV = 1.6 \times 10^{-19}\ J)$
A
$4.2$
B
$2.8$
C
$1.4$
D
$0.8$

Solution

(C) આપાત ફોટોનની ઊર્જા $E = 8\ eV$ છે.
થ્રેશોલ્ડ આવૃત્તિ $f_0 = 1.6 \times 10^{15}\ Hz$ છે.
ધાતુનું વર્ક ફંક્શન $\Phi = hf_0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $\Phi = (6.6 \times 10^{-34}\ J\cdot s) \times (1.6 \times 10^{15}\ Hz) = 10.56 \times 10^{-19}\ J$.
વર્ક ફંક્શનને $eV$ માં ફેરવવા માટે,$1.6 \times 10^{-19}\ J/eV$ વડે ભાગતા:
$\Phi = \frac{10.56 \times 10^{-19}}{1.6 \times 10^{-19}}\ eV = 6.6\ eV$.
આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,મહત્તમ ગતિ ઊર્જા $K_{\max} = E - \Phi$ છે.
$K_{\max} = 8\ eV - 6.6\ eV = 1.4\ eV$.
149
MediumMCQ
$2 \ eV$ વર્કફંકશન ધરાવતી ધાતુની સપાટી પર $6 \times 10^{14} \ Hz$ આવૃત્તિવાળું વિકિરણ આપાત કરતાં ઉત્સર્જાતા ફોટોઈલેક્ટ્રૉનની મહત્તમ ગતિઊર્જા = ........ $eV$ (આપેલ છે: $h = 6.63 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$1 \ eV = 1.6 \times 10^{-19} \ J$). ($.49$ માં)
A
$2$
B
$4$
C
$0$
D
$5$

Solution

(C) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,મહત્તમ ગતિઊર્જા $K_{\max}$ નીચે મુજબ મળે છે:
$K_{\max} = hf - \phi_0$
જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$f$ એ આપાત વિકિરણની આવૃત્તિ છે અને $\phi_0$ એ વર્કફંકશન છે.
સૌ પ્રથમ,આપાત ફોટોનની ઊર્જા જૂલ $(J)$ માં ગણો:
$E = hf = (6.63 \times 10^{-34} \ J \cdot s) \times (6 \times 10^{14} \ Hz) = 39.78 \times 10^{-20} \ J$
આ ઊર્જાને ઈલેક્ટ્રોન-વોલ્ટ $(eV)$ માં ફેરવો:
$E_{eV} = \frac{39.78 \times 10^{-20} \ J}{1.6 \times 10^{-19} \ J/eV} = 24.8625 \times 10^{-1} \ eV = 2.48625 \ eV \approx 2.49 \ eV$
હવે,મહત્તમ ગતિઊર્જા શોધો:
$K_{\max} = 2.49 \ eV - 2 \ eV = 0.49 \ eV$.
150
EasyMCQ
એક ધાતુનું કાર્ય વિધેય (work function) $1.6 \ eV$ છે. આ ધાતુમાંથી ફોટોઈલેક્ટ્રિક ઉત્સર્જન કરવા માટે જરૂરી પ્રકાશની મહત્તમ તરંગલંબાઈ $\mathring{A}$ માં કેટલી હશે? $(h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s, c = 3 \times 10^8 \ m/s, 1 \ eV = 1.6 \times 10^{-19} \ J)$
A
$5800$
B
$3867$
C
$29000$
D
$7734$

Solution

(D) થ્રેશોલ્ડ તરંગલંબાઈ $\lambda_0$ એ ફોટોઈલેક્ટ્રિક ઉત્સર્જન માટે જરૂરી પ્રકાશની મહત્તમ તરંગલંબાઈ છે,જે સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\lambda_0 = \frac{hc}{\phi_0}$.
અહીં,$h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$c = 3 \times 10^8 \ m/s$,અને $\phi_0 = 1.6 \ eV = 1.6 \times 1.6 \times 10^{-19} \ J$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$\lambda_0 = \frac{6.6 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{1.6 \times 1.6 \times 10^{-19}}$
$\lambda_0 = \frac{19.8 \times 10^{-26}}{2.56 \times 10^{-19}}$
$\lambda_0 \approx 7.734 \times 10^{-7} \ m$.
તરંગલંબાઈને $\mathring{A}$ માં ફેરવતા,જ્યાં $1 \ m = 10^{10} \ \mathring{A}$:
$\lambda_0 = 7.734 \times 10^{-7} \times 10^{10} \ \mathring{A} = 7734 \ \mathring{A}$.

Dual Nature of Radiation and matter — Einstein's Photoelectric Equation and Energy Quantum of Radiation · Frequently Asked Questions

1Are these Dual Nature of Radiation and matter questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Dual Nature of Radiation and matter Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.