Gujarati

Particle Nature of Light : Photon Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Dual Nature of Radiation and matter · Particle Nature of Light : Photon

228+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 228 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
પ્લાન્ક અચળાંકનું મૂલ્ય કેટલું છે?
A
$6.63 \times 10^{-34} \, J \cdot s$
B
$6.63 \times 10^{34} \, J/s$
C
$6.63 \times 10^{-34} \, kg \cdot m^2$
D
$6.63 \times 10^{34} \, kg/s$

Solution

(A) પ્લાન્ક અચળાંક એ એક મૂળભૂત ભૌતિક અચળાંક છે જેને $h$ સંજ્ઞા વડે દર્શાવવામાં આવે છે.
તે ફોટોનની ઉર્જા અને તેની આવૃત્તિ વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે,જે સમીકરણ $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્લાન્ક અચળાંકનું સ્વીકૃત મૂલ્ય આશરે $6.626 \times 10^{-34} \, J \cdot s$ છે.
આને બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા $6.63 \times 10^{-34} \, J \cdot s$ મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
2
MediumMCQ
$1 \, m$ ની એક લાકડી $2.7 \times 10^8 \, m/s$ ના વેગથી ગતિ કરી રહી છે. મીટરમાં લાકડીની આભાસી લંબાઈ કેટલી હશે? (આપેલ છે: $c = 3 \times 10^8 \, m/s$)
A
$10$
B
$0.22$
C
$0.44$
D
$2.4$

Solution

(C) વિશિષ્ટ સાપેક્ષતાના સિદ્ધાંત મુજબ,સાપેક્ષ ગતિએ ગતિ કરતી વસ્તુની લંબાઈ ગતિની દિશામાં સંકોચાય છે.
લંબાઈ સંકોચન માટેનું સૂત્ર $l = l_0 \sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}}$ છે,જ્યાં $l_0$ એ મૂળ લંબાઈ છે,$v$ એ વસ્તુનો વેગ છે અને $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
આપેલ છે: $l_0 = 1 \, m$,$v = 2.7 \times 10^8 \, m/s$,અને $c = 3 \times 10^8 \, m/s$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$l = 1 \times \sqrt{1 - \left( \frac{2.7 \times 10^8}{3 \times 10^8} \right)^2}$
$l = \sqrt{1 - (0.9)^2}$
$l = \sqrt{1 - 0.81}$
$l = \sqrt{0.19}$
$l \approx 0.4358 \, m \approx 0.44 \, m$.
આમ,લાકડીની આભાસી લંબાઈ $0.44 \, m$ છે.
3
EasyMCQ
એક ફોટોન,એક ઇલેક્ટ્રોન અને એક યુરેનિયમ ન્યુક્લિયસ ત્રણેયની તરંગલંબાઈ સમાન છે. કોની ઉર્જા સૌથી વધુ હશે?
A
ફોટોન
B
ઇલેક્ટ્રોન
C
યુરેનિયમ ન્યુક્લિયસ
D
તરંગલંબાઈ અને કણના ગુણધર્મો પર આધાર રાખે છે.

Solution

(A) ડી બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{p}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $p$ એ વેગમાન છે.
$m$ દળ અને $E$ ગતિ ઉર્જા ધરાવતા કણ માટે,વેગમાન $p = \sqrt{2mE}$ છે. તેથી,$\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mE}}$.
ઉર્જા માટે સૂત્ર બનાવતા,$E = \frac{h^2}{2m\lambda^2}$ મળે છે.
અહીં તરંગલંબાઈ $\lambda$ બધા માટે સમાન હોવાથી,ઉર્જા $E$ એ દળ $m$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે $(E \propto \frac{1}{m})$.
ફોટોન માટે,ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે. દળ ધરાવતા કણો સાથે સરખામણી કરતા,ફોટોન આ સંદર્ભમાં સૌથી ઓછું અસરકારક દળ ધરાવે છે,જેના કારણે સમાન તરંગલંબાઈ માટે તેની ઉર્જા સૌથી વધુ હોય છે.
તેથી,ફોટોનની ઉર્જા સૌથી વધુ હશે.
4
EasyMCQ
એક કણ જેનું સ્થિર દળ શૂન્ય છે અને ઊર્જા તથા વેગમાન શૂન્ય નથી,તે કઈ ઝડપે ગતિ કરતો હોવો જોઈએ?
A
શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ $c$ જેટલી
B
$c$ કરતા વધારે
C
$c$ કરતા ઓછી
D
અનંત તરફ જતી

Solution

(A) સાપેક્ષવાદના સિદ્ધાંત મુજબ,કણની ઊર્જા $E$ અને વેગમાન $p$ તેના સ્થિર દળ $m_0$ સાથે $E^2 = (pc)^2 + (m_0c^2)^2$ સમીકરણ દ્વારા સંબંધિત છે.
શૂન્ય સ્થિર દળ $(m_0 = 0)$ ધરાવતા કણ માટે,સમીકરણ $E = pc$ માં પરિણમે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $p = mv$ અને $E = mc^2$ (જ્યાં $m$ એ સાપેક્ષ દળ છે),તેથી $mc^2 = mvc$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $v = c$.
તેથી,શૂન્ય સ્થિર દળ ધરાવતો કોઈપણ કણ,જેમ કે ફોટોન,શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ $c$ થી ગતિ કરવો જોઈએ.
5
MediumMCQ
એક ફોટોનનું વેગમાન $3.3 \times 10^{-29} \ kg \ m/s$ છે. તેની આવૃત્તિ કેટલી હશે?
A
$3 \times 10^3 \ Hz$
B
$6 \times 10^3 \ Hz$
C
$7.5 \times 10^{12} \ Hz$
D
$1.5 \times 10^{13} \ Hz$

Solution

(D) ફોટોનનું વેગમાન $p$ અને તેની આવૃત્તિ $\nu$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે: $p = \frac{h\nu}{c}$.
આવૃત્તિ $\nu$ માટે સૂત્ર બનાવતા: $\nu = \frac{pc}{h}$.
આપેલ છે: $p = 3.3 \times 10^{-29} \ kg \ m/s$,$c = 3 \times 10^8 \ m/s$,અને પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \ s$.
કિંમતો મૂકતા: $\nu = \frac{3.3 \times 10^{-29} \times 3 \times 10^8}{6.6 \times 10^{-34}}$.
$\nu = \frac{9.9 \times 10^{-21}}{6.6 \times 10^{-34}} = 1.5 \times 10^{13} \ Hz$.
6
EasyMCQ
$\lambda$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ફોટોનની ઊર્જા નીચેનામાંથી કઈ છે?
A
$h\lambda$
B
$ch\lambda$
C
$\lambda /hc$
D
$hc/\lambda$

Solution

(D) ફોટોનની ઊર્જા તેની આવૃત્તિના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જ્યાં સમપ્રમાણતાનો અચળાંક પ્લાન્કનો અચળાંક $h$ છે.
ઊર્જા $E$,આવૃત્તિ $\nu$ અને તરંગલંબાઈ $\lambda$ વચ્ચેનો સંબંધ $E = h\nu$ છે.
પ્રકાશની ઝડપ $c$ એ આવૃત્તિ અને તરંગલંબાઈ સાથે $c = \nu\lambda$ દ્વારા સંબંધિત હોવાથી,આપણે આવૃત્તિને $\nu = c/\lambda$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
આ કિંમતને ઊર્જાના સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $E = h(c/\lambda) = hc/\lambda$ મળે છે.
7
EasyMCQ
એક ફોટોનનું વેગમાન $2 \times 10^{-16} \text{ g} \cdot \text{cm/s}$ છે. તેની ઉર્જા કેટલી હશે?
A
$0.61 \times 10^{-26} \text{ erg}$
B
$2.0 \times 10^{-26} \text{ erg}$
C
$6 \times 10^{-6} \text{ erg}$
D
$6 \times 10^{-8} \text{ erg}$

Solution

(C) ફોટોનની ઉર્જા $E$ અને વેગમાન $p$ વચ્ચેનો સંબંધ $E = p \times c$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
આપેલ વેગમાન $p = 2 \times 10^{-16} \text{ g} \cdot \text{cm/s}$ છે.
પ્રકાશની ગતિ $c = 3 \times 10^{10} \text{ cm/s}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$E = (2 \times 10^{-16} \text{ g} \cdot \text{cm/s}) \times (3 \times 10^{10} \text{ cm/s})$
$E = 6 \times 10^{-6} \text{ g} \cdot \text{cm}^2/\text{s}^2$
કારણ કે $1 \text{ erg} = 1 \text{ g} \cdot \text{cm}^2/\text{s}^2$,તેથી ઉર્જા $6 \times 10^{-6} \text{ erg}$ થશે.
8
EasyMCQ
ફોટોનનું સ્થિર દળ કેટલું હોય છે?
A
$0$
B
$\infty$
C
$0$ અને $\infty$ ની વચ્ચે
D
ઇલેક્ટ્રોનના દળ જેટલું

Solution

(A) આઈન્સ્ટાઈનના ક્વોન્ટમ સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રકાશ ઉર્જાના પેકેટોના સ્વરૂપમાં પ્રસરણ પામે છે,જેને ફોટોન કહેવામાં આવે છે.
ફોટોનનું સ્થિર દળ શૂન્ય હોય છે. આ સાપેક્ષવાદના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરીને દર્શાવી શકાય છે.
સાપેક્ષવાદના દળના સમીકરણ મુજબ,કણનું દળ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$m = \frac{m_{0}}{\sqrt{1 - \frac{v^{2}}{c^{2}}}}$
સ્થિર દળ $(m_{0})$ માટે સમીકરણને ગોઠવતા:
$m_{0} = m \sqrt{1 - \frac{v^{2}}{c^{2}}}$
ફોટોન હંમેશા પ્રકાશની ઝડપે $(v = c)$ ગતિ કરતો હોવાથી,આપણે સમીકરણમાં $v = c$ મૂકીએ છીએ:
$m_{0} = m \sqrt{1 - \frac{c^{2}}{c^{2}}} = m \sqrt{1 - 1} = 0$
તેથી,ફોટોનનું સ્થિર દળ $0$ છે.
9
EasyMCQ
$5000\,\mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ફોટોનનું વેગમાન કેટલું હશે?
A
$1.3 \times 10^{-27}\,kg\cdot m/s$
B
$1.3 \times 10^{-28}\,kg\cdot m/s$
C
$4 \times 10^{29}\,kg\cdot m/s$
D
$4 \times 10^{-18}\,kg\cdot m/s$

Solution

(A) ફોટોનનું વેગમાન $p$ એ ડી-બ્રોગ્લી સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $p = \frac{h}{\lambda}$.
આપેલ છે:
પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.6 \times 10^{-34}\,J\cdot s$
તરંગલંબાઈ $\lambda = 5000\,\mathring{A} = 5000 \times 10^{-10}\,m = 5 \times 10^{-7}\,m$.
કિંમતો મૂકતા:
$p = \frac{6.6 \times 10^{-34}}{5 \times 10^{-7}}$
$p = 1.32 \times 10^{-27}\,kg\cdot m/s$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
10
EasyMCQ
$h\nu$ ઊર્જા ધરાવતા ફોટોનનું વેગમાન કેટલું હશે?
A
$h\nu$
B
$\frac{h\nu}{c}$
C
$h\nu c$
D
$h/\nu$

Solution

(B) આઈન્સ્ટાઈનના દળ-ઊર્જા સમતુલ્યતાના સંબંધ મુજબ,ફોટોનની ઊર્જા $E = mc^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વળી,ફોટોનની ઊર્જા $E = h\nu$ દ્વારા પણ દર્શાવી શકાય છે.
આ બંનેને સરખાવતા,આપણને $mc^2 = h\nu$ મળે છે.
વેગમાન $p$ એ $p = mc$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત હોવાથી,આપણે ઊર્જાના સમીકરણને $p \cdot c = h\nu$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
તેથી,ફોટોનનું વેગમાન $p = \frac{h\nu}{c}$ થાય.
11
EasyMCQ
ગતિમાં રહેલા ફોટોનનું દળ કેટલું હોય છે?
A
$h\nu / c$
B
$h / \nu$
C
$h\nu$
D
$h\nu / c^2$

Solution

(D) આઈન્સ્ટાઈનના દળ-ઊર્જા સમતુલ્યતાના સિદ્ધાંત મુજબ,ફોટોનની ઊર્જા $E$ એ $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વળી,દળ-ઊર્જા સંબંધ મુજબ,$E = mc^2$,જ્યાં $m$ એ ફોટોનનું સાપેક્ષ દળ છે.
ઊર્જા માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$mc^2 = h\nu$
તેથી,ગતિમાં રહેલા ફોટોનનું દળ $m = \frac{h\nu}{c^2}$ થાય છે.
12
EasyMCQ
જો ફોટોનનું વેગમાન $p$ હોય,તો તેની આવૃત્તિ કેટલી થાય?
A
$\frac{ph}{c}$
B
$\frac{pc}{h}$
C
$\frac{mh}{c}$
D
$\frac{mc}{h}$

Solution

(B) ફોટોનની ઉર્જા $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ એ આવૃત્તિ છે.
ફોટોન માટે ઉર્જા અને વેગમાન વચ્ચેના સંબંધ પરથી,$E = pc$,જ્યાં $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
ઉર્જા માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $h\nu = pc$.
તેથી,આવૃત્તિ $\nu = \frac{pc}{h}$ થાય.
13
MediumMCQ
એક $AIR$ સ્ટેશન $300 \ m$ તરંગલંબાઈના તરંગોનું પ્રસારણ કરી રહ્યું છે. જો ટ્રાન્સમીટરની રેડિયેટિંગ પાવર $10 \ kW$ હોય,તો પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$1.5 \times 10^{29}$
B
$1.5 \times 10^{31}$
C
$1.5 \times 10^{33}$
D
$1.5 \times 10^{35}$

Solution

(B) ટ્રાન્સમીટરનો પાવર $P$ એ એકમ સમયમાં ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા દ્વારા આપવામાં આવે છે,$P = \frac{E}{t}$.
એક ફોટોનની ઉર્જા $E_{photon} = \frac{hc}{\lambda}$ હોવાથી,$t$ સમયમાં $n$ ફોટોન દ્વારા ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા $E = n \times \frac{hc}{\lambda}$ થાય.
તેથી,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $\frac{n}{t} = \frac{P \lambda}{hc}$ છે.
આપેલ છે: $P = 10 \ kW = 10^4 \ W$,$\lambda = 300 \ m$,$h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,અને $c = 3 \times 10^8 \ m/s$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{n}{t} = \frac{10^4 \times 300}{6.6 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}$
$\frac{n}{t} = \frac{3 \times 10^6}{19.8 \times 10^{-26}}$
$\frac{n}{t} = \frac{3}{19.8} \times 10^{32} \approx 1.5 \times 10^{31}$ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ.
14
EasyMCQ
ફોટોનની ઉર્જા $E = h\nu$ છે અને ફોટોનનું વેગમાન $p = \frac{h}{\lambda}$ છે,તો ફોટોનનો વેગ કેટલો હશે?
A
$E/p$
B
$Ep$
C
$(E/p)^2$
D
$3 \times 10^8 \ m/s$

Solution

(A) ફોટોનની ઉર્જા $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે અને વેગમાન $p = \frac{h}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ફોટોનનો વેગ $c = \nu \lambda$ હોવાથી,આપણે ઉર્જાને $E = h \left( \frac{c}{\lambda} \right) = \frac{hc}{\lambda}$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
વેગમાનના સમીકરણ $p = \frac{h}{\lambda}$ ને ઉર્જાના સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $E = pc$ મળે છે.
આ સમીકરણને વેગ $c$ માટે ગોઠવતા,આપણને $c = \frac{E}{p}$ મળે છે.
આમ,ફોટોનનો વેગ $E/p$ છે.
15
MediumMCQ
$2.48 \,eV$ ઊર્જા ધરાવતા ફોટોનની આશરે તરંગલંબાઈ ............ $\mathring A$ છે.
A
$500$
B
$5000$
C
$2000$
D
$1000$

Solution

(B) ફોટોનની ઊર્જાનું સૂત્ર $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
જ્યારે ઊર્જા $eV$ માં અને તરંગલંબાઈ $\mathring A$ માં હોય,ત્યારે સંબંધ આશરે $E(eV) = \frac{12400}{\lambda(\mathring A)}$ થાય છે.
અહીં $E = 2.48 \,eV$ આપેલ છે,તેથી $2.48 = \frac{12400}{\lambda}$.
$\lambda = \frac{12400}{2.48} \, \mathring A$.
$\lambda = 5000 \, \mathring A$.
આમ,આશરે તરંગલંબાઈ $5000 \, \mathring A$ છે.
16
EasyMCQ
એક મહત્વપૂર્ણ વર્ણપટ ઉત્સર્જન રેખાની તરંગલંબાઇ $21 \ cm$ છે. અનુરૂપ ફોટોન ઊર્જા કેટલી હશે? $(h = 6.62 \times 10^{-34} \ J \cdot s; \ c = 3 \times 10^8 \ m/s)$
A
$5.9 \times 10^{-4} \ eV$
B
$5.9 \times 10^{-6} \ eV$
C
$5.9 \times 10^{-8} \ eV$
D
$11.8 \times 10^{-6} \ eV$

Solution

(B) ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે:
$h = 6.62 \times 10^{-34} \ J \cdot s$
$c = 3 \times 10^8 \ m/s$
$\lambda = 21 \ cm = 0.21 \ m$
ઊર્જાને જૂલમાંથી ઇલેક્ટ્રોન-વોલ્ટ $(eV)$ માં રૂપાંતરિત કરવા માટે,આપણે $1.6 \times 10^{-19} \ J/eV$ વડે ભાગાકાર કરીએ છીએ.
$E = \frac{6.62 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{0.21 \times 1.6 \times 10^{-19}} \ eV$
$E = \frac{19.86 \times 10^{-26}}{0.336 \times 10^{-19}} \ eV$
$E \approx 5.91 \times 10^{-6} \ eV$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
17
EasyMCQ
$10^{-10} \ m$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા $X-$રે કિરણપુંજમાં ફોટોનનું વેગમાન કેટલું હશે?
A
$1.5 \times 10^{-23} \ kg \ m/s$
B
$6.6 \times 10^{-24} \ kg \ m/s$
C
$6.6 \times 10^{-44} \ kg \ m/s$
D
$2.2 \times 10^{-52} \ kg \ m/s$

Solution

(B) ફોટોનનું વેગમાન $p$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $p = \frac{h}{\lambda}$ છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\lambda$ એ તરંગલંબાઈ છે.
આપેલ છે: $h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \ s$ અને $\lambda = 10^{-10} \ m$.
કિંમતો મૂકતા:
$p = \frac{6.6 \times 10^{-34}}{10^{-10}}$
$p = 6.6 \times 10^{-24} \ kg \ m/s$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
18
EasyMCQ
$10^{15} \ Hz$ આવૃત્તિ અને $h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$ ધરાવતા ક્વોન્ટમની ઊર્જા કેટલી હશે?
A
$6.6 \times 10^{-19} \ J$
B
$6.6 \times 10^{-12} \ J$
C
$6.6 \times 10^{-49} \ J$
D
$6.6 \times 10^{-41} \ J$

Solution

(A) ક્વોન્ટમ (ફોટોન) ની ઊર્જા $E$ એ સૂત્ર $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ એ આવૃત્તિ છે.
આપેલ છે:
આવૃત્તિ $\nu = 10^{15} \ Hz$
પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$E = (6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s) \times (10^{15} \ Hz)$
$E = 6.6 \times 10^{-34+15} \ J$
$E = 6.6 \times 10^{-19} \ J$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
19
EasyMCQ
$\lambda$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ફોટોનનું વેગમાન કેટલું હોય?
A
$\frac{h}{\lambda}$
B
શૂન્ય
C
$\frac{h\lambda}{c^2}$
D
$\frac{h\lambda}{c}$

Solution

(A) ફોટોનની ઊર્જા $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ એ આવૃત્તિ છે.
આઈન્સ્ટાઈનના દળ-ઊર્જા સમતુલ્યતાના સિદ્ધાંત મુજબ,$E = mc^2$,જ્યાં $m$ એ સાપેક્ષ દળ છે અને $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
બંને ઊર્જાના સમીકરણોને સરખાવતા: $mc^2 = h\nu$.
ફોટોનનું વેગમાન $p = mc$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ હોવાથી,આપણે $m = \frac{p}{c}$ ને સમીકરણમાં મૂકી શકીએ: $p = \frac{h\nu}{c}$.
$\nu = \frac{c}{\lambda}$ સંબંધનો ઉપયોગ કરીને,આપણે $\nu$ ની કિંમત મૂકીએ: $p = \frac{h(c/\lambda)}{c} = \frac{h}{\lambda}$.
તેથી,ફોટોનનું વેગમાન $\frac{h}{\lambda}$ છે.
20
EasyMCQ
$1 \;keV$ ફોટોનની તરંગલંબાઈ $1.24 \times 10^{-9} \;m$ છે. $1 \;MeV$ ફોટોનની આવૃત્તિ કેટલી હશે?
A
$1.24 \times 10^{15} \;Hz$
B
$2.4 \times 10^{20} \;Hz$
C
$1.24 \times 10^{18} \;Hz$
D
$2.4 \times 10^{23} \;Hz$

Solution

(B) ફોટોનની ઉર્જા $E = h\nu$ સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ આવૃત્તિ છે.
આપેલ ઉર્જા $E = 1 \;MeV = 1 \times 10^6 \;eV = 10^6 \times 1.6 \times 10^{-19} \;J = 1.6 \times 10^{-13} \;J$.
પ્લાન્કનો અચળાંક $h \approx 6.63 \times 10^{-34} \;J \cdot s$.
સૂત્ર $\nu = \frac{E}{h}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\nu = \frac{1.6 \times 10^{-13} \;J}{6.63 \times 10^{-34} \;J \cdot s} \approx 0.241 \times 10^{21} \;Hz = 2.41 \times 10^{20} \;Hz$.
આમ,આવૃત્તિ આશરે $2.4 \times 10^{20} \;Hz$ છે.
21
EasyMCQ
$1.5 \times 10^{13} \ Hz$ આવૃત્તિ ધરાવતા ફોટોનનું વેગમાન કેટલું હશે?
A
$3.3 \times 10^{-29} \ kg \ m/s$
B
$3.3 \times 10^{-34} \ kg \ m/s$
C
$6.6 \times 10^{-34} \ kg \ m/s$
D
$6.6 \times 10^{-30} \ kg \ m/s$

Solution

(A) ફોટોનનું વેગમાન $p$ એ સૂત્ર $p = \frac{E}{c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $E = h\nu$ એ ફોટોનની ઉર્જા છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે $p = \frac{h\nu}{c}$.
આપેલ છે: $h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \ s$,$\nu = 1.5 \times 10^{13} \ Hz$,અને $c = 3 \times 10^8 \ m/s$.
$p = \frac{6.6 \times 10^{-34} \times 1.5 \times 10^{13}}{3 \times 10^8}$.
$p = \frac{9.9 \times 10^{-21}}{3 \times 10^8} = 3.3 \times 10^{-29} \ kg \ m/s$.
22
EasyMCQ
$450 \ nm$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા પ્રકાશના ફોટોનની ઊર્જા કેટલી થાય?
A
$4.4 \times 10^{-19} \ J$
B
$2.5 \times 10^{-19} \ J$
C
$1.25 \times 10^{-17} \ J$
D
$2.5 \times 10^{-17} \ J$

Solution

(A) ફોટોનની ઊર્જા $E$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
આપેલ છે:
પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.62 \times 10^{-34} \ J \cdot s$
પ્રકાશની ઝડપ $c = 3 \times 10^8 \ m/s$
તરંગલંબાઈ $\lambda = 450 \ nm = 450 \times 10^{-9} \ m$
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$E = \frac{6.62 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{450 \times 10^{-9}}$
$E = \frac{19.86 \times 10^{-26}}{450 \times 10^{-9}}$
$E = 0.04413 \times 10^{-17} \ J = 4.413 \times 10^{-19} \ J$
બે સાર્થક અંકો સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,$E \approx 4.4 \times 10^{-19} \ J$ મળે છે.
23
MediumMCQ
$66 \ eV$ ઉર્જા ધરાવતા ફોટોનની આવૃત્તિ કેટલી છે?
A
$8 \times 10^{15} \ Hz$
B
$12 \times 10^{15} \ Hz$
C
$16 \times 10^{15} \ Hz$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ફોટોનની ઉર્જા સંબંધ $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ એ આવૃત્તિ છે.
આપેલ ઉર્જા $E = 66 \ eV = 66 \times 1.6 \times 10^{-19} \ J$.
પ્લાન્કનો અચળાંક $h \approx 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $\nu = \frac{E}{h}$.
$\nu = \frac{66 \times 1.6 \times 10^{-19}}{6.6 \times 10^{-34}}$.
$\nu = 10 \times 1.6 \times 10^{15} \ Hz$.
$\nu = 16 \times 10^{15} \ Hz$.
24
MediumMCQ
જો આપણે ફોટોનની ઉર્જાને $KeV$ માં અને તરંગલંબાઈને $\mathring{A}$ માં દર્શાવીએ,તો ફોટોનની ઉર્જા નીચેના સંબંધ દ્વારા ગણી શકાય છે:
A
$E = 12.4\,h\nu$
B
$E = 12.4\,h/\lambda$
C
$E = 12.4/\lambda$
D
$E = h\nu$

Solution

(C) ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$E$ ને $eV$ માં અને $\lambda$ ને $\mathring{A}$ માં દર્શાવવા માટે,આપણે ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$E(eV) = \frac{(6.626 \times 10^{-34} \text{ J s}) \times (3 \times 10^8 \text{ m/s})}{(1.602 \times 10^{-19} \text{ J/eV}) \times (\lambda \times 10^{-10} \text{ m})}$
$E(eV) \approx \frac{12400}{\lambda(\mathring{A})}$.
આને $KeV$ માં રૂપાંતરિત કરવા માટે,આપણે $1000$ વડે ભાગીએ છીએ:
$E(KeV) = \frac{12400}{1000 \times \lambda(\mathring{A})} = \frac{12.4}{\lambda(\mathring{A})}$.
આમ,સાચો સંબંધ $E = 12.4/\lambda$ છે.
25
EasyMCQ
$100 \ eV$ ઉર્જા ધરાવતા ફોટોનની આવૃત્તિ કેટલી હશે? $(h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s)$
A
$2.42 \times 10^{26} \ Hz$
B
$2.42 \times 10^{16} \ Hz$
C
$2.42 \times 10^{12} \ Hz$
D
$2.42 \times 10^9 \ Hz$

Solution

(B) ફોટોનની ઉર્જાનું સૂત્ર $E = h\nu$ છે,જ્યાં $E$ એ ઉર્જા છે,$h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ એ આવૃત્તિ છે.
સૌ પ્રથમ,ઉર્જાને ઇલેક્ટ્રોન-વોલ્ટ $(eV)$ માંથી જૂલ $(J)$ માં રૂપાંતરિત કરો:
$E = 100 \ eV = 100 \times 1.6 \times 10^{-19} \ J = 1.6 \times 10^{-17} \ J$.
હવે,કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકો:
$1.6 \times 10^{-17} = 6.6 \times 10^{-34} \times \nu$.
$\nu$ માટે ઉકેલતા:
$\nu = \frac{1.6 \times 10^{-17}}{6.6 \times 10^{-34}} \approx 0.2424 \times 10^{17} \ Hz = 2.42 \times 10^{16} \ Hz$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
26
MediumMCQ
$4400 \, \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો ફોટોન શૂન્યાવકાશમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. ફોટોનનું અસરકારક દળ અને વેગમાન અનુક્રમે કેટલા હશે?
A
$5 \times 10^{-36} \, kg, \, 1.5 \times 10^{-27} \, kg \cdot m/s$
B
$5 \times 10^{-35} \, kg, \, 1.5 \times 10^{-26} \, kg \cdot m/s$
C
શૂન્ય,$1.5 \times 10^{-26} \, kg \cdot m/s$
D
$5 \times 10^{-36} \, kg, \, 1.67 \times 10^{-43} \, kg \cdot m/s$

Solution

(A) ફોટોનનું વેગમાન $p$ એ સૂત્ર $p = \frac{h}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $h = 6.6 \times 10^{-34} \, J \cdot s$ અને $\lambda = 4400 \times 10^{-10} \, m$ આપેલ છે.
$p = \frac{6.6 \times 10^{-34}}{4400 \times 10^{-10}} = 1.5 \times 10^{-27} \, kg \cdot m/s$.
ફોટોનનું અસરકારક દળ $m$ એ $m = \frac{p}{c}$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $c = 3 \times 10^8 \, m/s$ છે.
$m = \frac{1.5 \times 10^{-27}}{3 \times 10^8} = 5 \times 10^{-36} \, kg$.
આમ,અસરકારક દળ $5 \times 10^{-36} \, kg$ અને વેગમાન $1.5 \times 10^{-27} \, kg \cdot m/s$ છે.
27
EasyMCQ
ફોટોન માટે નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$E = \frac{hc}{\lambda}$
B
$E = \frac{1}{2}mu^2$
C
$p = \frac{E}{2v}$
D
$E = \frac{1}{2}mc^2$

Solution

(A) ફોટોન એ વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણનું ક્વોન્ટમ છે. ફોટોનની ઉર્જા $E$ એ $E = h\nu$ સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ એ વિકિરણની આવૃત્તિ છે.
આવૃત્તિ $\nu = \frac{c}{\lambda}$ હોવાથી,જ્યાં $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે અને $\lambda$ એ તરંગલંબાઇ છે,આપણે આને ઉર્જાના સમીકરણમાં મૂકી શકીએ છીએ.
તેથી,$E = \frac{hc}{\lambda}$.
આ ફોટોનની ઉર્જા માટેનું સાચું સમીકરણ છે.
28
EasyMCQ
જો ફોટોનનો વેગ $c$ અને આવૃત્તિ $\nu$ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું તેની તરંગલંબાઈ દર્શાવે છે?
A
$\frac{h\nu}{c^2}$
B
$\frac{h\nu}{c}$
C
$\frac{c}{\nu}$
D
$h\nu$

Solution

(C) ફોટોનની ઉર્જા $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ એ આવૃત્તિ છે.
વધુમાં,પ્રકાશની ઝડપ $c$,આવૃત્તિ $\nu$ અને તરંગલંબાઈ $\lambda$ વચ્ચેનો સંબંધ $c = \nu \lambda$ છે.
આ સૂત્રને તરંગલંબાઈ $\lambda$ માટે ગોઠવતા,આપણને $\lambda = \frac{c}{\nu}$ મળે છે.
29
EasyMCQ
$10^{12} \text{ MHz}$ આવૃત્તિ ધરાવતા ફોટોનની ઊર્જા કેટલી હશે?
A
$4.14 \times 10^3 \text{ keV}$
B
$4.14 \times 10^2 \text{ eV}$
C
$4.14 \times 10^3 \text{ MeV}$
D
$4.14 \times 10^3 \text{ eV}$

Solution

(D) ફોટોનની ઊર્જા $E = h\nu$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ આવૃત્તિ $\nu = 10^{12} \text{ MHz} = 10^{12} \times 10^6 \text{ Hz} = 10^{18} \text{ Hz}$ છે.
પ્લાન્કનો અચળાંક $h \approx 4.14 \times 10^{-15} \text{ eV} \cdot \text{s}$ છે.
તેથી,$E = (4.14 \times 10^{-15} \text{ eV} \cdot \text{s}) \times (10^{18} \text{ Hz}) = 4.14 \times 10^3 \text{ eV}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
30
EasyMCQ
પ્રકાશના એક કિરણપુંજમાં $\nu_1$ આવૃત્તિના $n_1$ ફોટોન છે. સમાન ઊર્જા ધરાવતા બીજા કિરણપુંજમાં $\nu_2$ આવૃત્તિના $n_2$ ફોટોન છે. તો સાચો સંબંધ કયો છે?
A
$\frac{n_1}{n_2} = 1$
B
$\frac{n_1}{n_2} = \frac{\nu_1}{\nu_2}$
C
$\frac{n_1}{n_2} = \frac{\nu_2}{\nu_1}$
D
$\frac{n_1}{n_2} = \frac{\nu_1^2}{\nu_2^2}$

Solution

(C) $\nu$ આવૃત્તિ ધરાવતા $n$ ફોટોન ધરાવતા પ્રકાશના કિરણપુંજની ઊર્જા $E = n h \nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે.
બંને કિરણપુંજો સમાન ઊર્જા ધરાવતા હોવાથી,$E_1 = E_2$ થાય.
તેથી,$n_1 h \nu_1 = n_2 h \nu_2$.
બંને બાજુને $h$ વડે ભાગતા,આપણને $n_1 \nu_1 = n_2 \nu_2$ મળે છે.
ગુણોત્તર $\frac{n_1}{n_2}$ શોધવા માટે પદોને ગોઠવતા,આપણને $\frac{n_1}{n_2} = \frac{\nu_2}{\nu_1}$ મળે છે.
31
EasyMCQ
$1.0 \times 10^{14} \ Hz$ આવૃત્તિ ધરાવતું વિકિરણ ઇન્ફ્રારેડ વિસ્તારમાં છે. આ વિકિરણના એક ફોટોનની ઊર્જા જૂલમાં કેટલી હશે?
A
$6.62 \times 10^{-48}$
B
$6.62 \times 10^{-20}$
C
$\frac{6.62}{3} \times 10^{-28}$
D
$3 \times 6.62 \times 10^{-28}$

Solution

(B) ફોટોનની ઊર્જા $E$ એ સૂત્ર $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક $(h \approx 6.62 \times 10^{-34} \ J \cdot s)$ છે અને $\nu$ એ વિકિરણની આવૃત્તિ છે.
આપેલ છે: $\nu = 1.0 \times 10^{14} \ Hz$.
કિંમતો મૂકતા: $E = (6.62 \times 10^{-34} \ J \cdot s) \times (1.0 \times 10^{14} \ Hz)$.
$E = 6.62 \times 10^{-34 + 14} \ J$.
$E = 6.62 \times 10^{-20} \ J$.
32
EasyMCQ
એક રેડિયો ટ્રાન્સમીટર $880 \, kHz$ ની આવૃત્તિ અને $10 \, kW$ ના પાવર પર કાર્ય કરે છે. દર સેકન્ડે ઉત્સર્જિત થતા ફોટોનની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1.72 \times 10^{31}$
B
$1327 \times 10^{34}$
C
$13.27 \times 10^{34}$
D
$0.075 \times 10^{-34}$

Solution

(A) ટ્રાન્સમીટરનો પાવર $P$ એ દર સેકન્ડે ઉત્સર્જિત થતી ઉર્જા છે. એક ફોટોનની ઉર્જા $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h = 6.6 \times 10^{-34} \, J \cdot s$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ એ આવૃત્તિ છે.
જો $n$ એ દર સેકન્ડે ઉત્સર્જિત થતા ફોટોનની સંખ્યા હોય,તો કુલ પાવર $P = n \times E = n \times h\nu$ થાય.
તેથી,$n = \frac{P}{h\nu}$.
આપેલ છે: $P = 10 \, kW = 10^4 \, W$ અને $\nu = 880 \, kHz = 880 \times 10^3 \, Hz$.
કિંમતો મૂકતા:
$n = \frac{10^4}{(6.6 \times 10^{-34}) \times (880 \times 10^3)}$
$n = \frac{10^4}{5808 \times 10^{-31}}$
$n = \frac{10^4}{5.808 \times 10^{-28}}$
$n \approx 1.72 \times 10^{31}$ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ.
33
MediumMCQ
જો $100 \ W$ ના લેમ્પ દ્વારા ઉત્સર્જિત પ્રકાશની સરેરાશ તરંગલંબાઇ $5000 \ \mathring{A}$ હોય,તો પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$3 \times 10^{23}$
B
$2.5 \times 10^{22}$
C
$2.5 \times 10^{20}$
D
$5 \times 10^{17}$

Solution

(C) લેમ્પ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P$ એ $t$ સમયમાં ઉત્સર્જિત $n$ ફોટોનની ઊર્જા દ્વારા આપવામાં આવે છે: $P = \frac{n}{t} \frac{hc}{\lambda}$.
પ્રતિ સેકન્ડ ફોટોનની સંખ્યા માટે સૂત્ર: $\frac{n}{t} = \frac{P \lambda}{hc}$.
આપેલ છે: $P = 100 \ W$,$\lambda = 5000 \ \mathring{A} = 5000 \times 10^{-10} \ m$,$h = 6.63 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$c = 3 \times 10^8 \ m/s$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{n}{t} = \frac{100 \times 5000 \times 10^{-10}}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}$.
$\frac{n}{t} = \frac{5 \times 10^{-5}}{19.89 \times 10^{-26}} \approx 2.51 \times 10^{20}$.
આમ,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા આશરે $2.5 \times 10^{20}$ છે.
34
EasyMCQ
પ્રકાશના ફોટોન સિદ્ધાંત મુજબ,જ્યારે ફોટોન શૂન્યાવકાશમાં ઇલેક્ટ્રોન સાથે અથડાય છે ત્યારે તેની સાથે સંકળાયેલી નીચેનામાંથી કઈ ભૌતિક રાશિ બદલાતી નથી?
A
ઉર્જા અને વેગમાન
B
ઝડપ અને વેગમાન
C
માત્ર ઝડપ
D
માત્ર ઉર્જા

Solution

(C) જ્યારે ફોટોન ઇલેક્ટ્રોન સાથે અથડાય છે (કોમ્પ્ટન સ્કેટરિંગ),ત્યારે તે તેની ઉર્જા અને વેગમાનનો અમુક ભાગ ઇલેક્ટ્રોનને આપે છે.
ઉર્જા અને વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,અથડામણ પછી ફોટોનની ઉર્જા $(E = h\nu)$ અને વેગમાન $(p = h/\lambda)$ ઘટે છે.
જોકે,શૂન્યાવકાશમાં ફોટોનની ઝડપ એ સાર્વત્રિક અચળાંક છે,$c = 3 \times 10^8 \ m/s$,જે આંતરક્રિયાને ધ્યાનમાં લીધા વગર અચળ રહે છે.
તેથી,માત્ર ફોટોનની ઝડપ બદલાતી નથી.
35
MediumMCQ
એક રેડિયો ટ્રાન્સમીટર $198.6 \text{ m}$ ની તરંગલંબાઈ પર $1 \text{ kW}$ પાવરનું ઉત્સર્જન કરે છે. તે પ્રતિ સેકન્ડ કેટલા ફોટોન ઉત્સર્જિત કરે છે?
A
$10^{10}$
B
$10^{20}$
C
$10^{30}$
D
$10^{40}$

Solution

(C) ટ્રાન્સમીટર દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P = \frac{E}{t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $E$ એ $t$ સમયમાં ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા છે.
કારણ કે $E = n \times E_{\text{photon}} = n \times \frac{hc}{\lambda}$, જ્યાં $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે, તેથી $P = \frac{nhc}{\lambda}$.
આપેલ છે: $P = 1 \text{ kW} = 10^3 \text{ W}$, $\lambda = 198.6 \text{ m}$, $h = 6.63 \times 10^{-34} \text{ J s}$, અને $c = 3 \times 10^8 \text{ m/s}$.
કિંમતો મૂકતા: $10^3 = \frac{n \times 6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{198.6}$.
$n = \frac{10^3 \times 198.6}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8} \approx \frac{198600}{19.89} \times 10^{26} \approx 10^{30}$.
આમ, પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $10^{30}$ છે.
36
MediumMCQ
$100 \ W$ પાવર ધરાવતા ઇલેક્ટ્રિક બલ્બ દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત $540 \ nm$ તરંગલંબાઇ ધરાવતા ફોટોનની સંખ્યા કેટલી હશે? ($h = 6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$ અને $c = 3 \times 10^8 \ m/s$ લો)
A
$100$
B
$1000$
C
$3 \times 10^{20}$
D
$3 \times 10^{18}$

Solution

(C) બલ્બનો પાવર $P$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા છે,જે $P = \frac{nE}{\Delta t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે અને $E = \frac{hc}{\lambda}$ એ એક ફોટોનની ઉર્જા છે.
આપેલ છે: $P = 100 \ W$,$\lambda = 540 \ nm = 540 \times 10^{-9} \ m$,$h = 6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,અને $c = 3 \times 10^8 \ m/s$.
સૂત્ર $P = \frac{nhc}{\lambda}$ માં આ કિંમતો મૂકતા:
$100 = \frac{n \times (6 \times 10^{-34}) \times (3 \times 10^8)}{540 \times 10^{-9}}$
$100 = \frac{n \times 18 \times 10^{-26}}{540 \times 10^{-9}}$
$100 = n \times \frac{18}{540} \times 10^{-17}$
$100 = n \times \frac{1}{30} \times 10^{-17}$
$n = 100 \times 30 \times 10^{17} = 3000 \times 10^{17} = 3 \times 10^{20}$
આમ,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $3 \times 10^{20}$ છે.
37
MediumMCQ
જો $6000 \ \mathring A$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ફોટોનની ઊર્જા $3.32 \times 10^{-19} \ J$ હોય,તો $4000 \ \mathring A$ તરંગલંબાઈ માટે ફોટોનની ઊર્જા ............ $eV$ થશે.
A
$1.4$
B
$4.9$
C
$3.1$
D
$1.6$

Solution

(C) ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $h$ અને $c$ અચળ હોવાથી,$E \propto \frac{1}{\lambda}$ થાય.
તેથી,$\frac{E_1}{E_2} = \frac{\lambda_2}{\lambda_1}$.
આપેલ છે કે $\lambda_1 = 6000 \ \mathring A$,$E_1 = 3.32 \times 10^{-19} \ J$,અને $\lambda_2 = 4000 \ \mathring A$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{3.32 \times 10^{-19}}{E_2} = \frac{4000}{6000} = \frac{2}{3}$.
$E_2 = \frac{3}{2} \times 3.32 \times 10^{-19} \ J = 4.98 \times 10^{-19} \ J$.
ઊર્જાને જુલમાંથી $eV$ માં ફેરવવા માટે,આપણે $1.6 \times 10^{-19} \ J/eV$ વડે ભાગાકાર કરીશું:
$E_2 = \frac{4.98 \times 10^{-19}}{1.6 \times 10^{-19}} \ eV \approx 3.11 \ eV$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
38
EasyMCQ
ફોટોનનો વેગ કોના પ્રમાણમાં હોય છે (જ્યાં $\nu$ એ આવૃત્તિ છે):
A
$\frac{\nu^2}{2}$
B
$\frac{1}{\sqrt{\nu}}$
C
$\sqrt{\nu}$
D
$\nu^0$

Solution

(D) શૂન્યાવકાશમાં ફોટોનનો વેગ એક અચળ મૂલ્ય છે,જેને $c$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જે આશરે $3 \times 10^8 \ m/s$ છે.
પ્રકાશનો વેગ $(c)$ એ ફોટોનની આવૃત્તિ $(\nu)$ અને તરંગલંબાઇ $(\lambda)$ થી સ્વતંત્ર હોવાથી,તેને $\nu^0$ ના પ્રમાણમાં દર્શાવી શકાય છે (એટલે કે,$c \propto \nu^0 = 1$).
તેથી,ફોટોનનો વેગ આવૃત્તિ સાથે બદલાતો નથી.
39
EasyMCQ
જો ફોટોનની ઊર્જા $4$ ના ગુણાંકમાં વધારવામાં આવે,તો તેનું વેગમાન
A
બદલાતું નથી
B
$4$ ના ગુણાંકમાં ઘટે છે
C
$4$ ના ગુણાંકમાં વધે છે
D
$2$ ના ગુણાંકમાં ઘટે છે

Solution

(C) ફોટોનની ઊર્જા $E = h\nu = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ફોટોનનું વેગમાન $p = \frac{h}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા,આપણને $E = pc$ મળે છે,જ્યાં $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
ચુંકે $c$ અચળ છે,તેથી વેગમાન $p$ એ ઊર્જા $E$ ના સમપ્રમાણમાં છે $(p \propto E)$.
જો ઊર્જા $E$ ને $4$ ના ગુણાંકમાં વધારવામાં આવે,તો વેગમાન $p$ પણ $4$ ના ગુણાંકમાં વધશે.
40
EasyMCQ
$\lambda = 150\,nm$ ધરાવતા ફોટોનની ઊર્જા અને $\lambda = 300\,nm$ ધરાવતા ફોટોનની ઊર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$2$
B
$1/4$
C
$4$
D
$1/2$

Solution

(A) ફોટોનની ઊર્જાનું સૂત્ર $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$c$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે અને $\lambda$ એ તરંગલંબાઇ છે.
અહીં $h$ અને $c$ અચળ હોવાથી,ઊર્જા $E$ એ તરંગલંબાઇ $\lambda$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $E \propto \frac{1}{\lambda}$.
ધારો કે $\lambda_1 = 150\,nm$ ધરાવતા ફોટોનની ઊર્જા $E_1$ છે અને $\lambda_2 = 300\,nm$ ધરાવતા ફોટોનની ઊર્જા $E_2$ છે.
તેથી,ગુણોત્તર $\frac{E_1}{E_2} = \frac{\lambda_2}{\lambda_1}$ થશે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $\frac{E_1}{E_2} = \frac{300\,nm}{150\,nm} = 2$.
આમ,માંગેલ ગુણોત્તર $2:1$ છે.
41
EasyMCQ
ફોટોઈલેક્ટ્રિક અસરને કોના આધારે સમજી શકાય છે?
A
સુપરપોઝિશનનો સિદ્ધાંત
B
પ્રકાશનો વિદ્યુતચુંબકીય સિદ્ધાંત
C
સાપેક્ષવાદનો વિશિષ્ટ સિદ્ધાંત
D
પ્રકાશની ક્વોન્ટમ પ્રકૃતિ (ફોટોન સિદ્ધાંત)

Solution

(D) ફોટોઈલેક્ટ્રિક અસરને પ્રકાશના શાસ્ત્રીય તરંગવાદ દ્વારા સમજાવી શકાતી નથી કારણ કે તરંગવાદ મુજબ ઉત્સર્જિત ઈલેક્ટ્રોનની ઉર્જા પ્રકાશની તીવ્રતા પર આધાર રાખવી જોઈએ,જ્યારે પ્રયોગો દર્શાવે છે કે તે આવૃત્તિ પર આધાર રાખે છે. આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈને ફોટોઈલેક્ટ્રિક અસરને સમજાવવા માટે પ્રસ્તાવ મૂક્યો કે પ્રકાશ એ ઉર્જાના નાના પેકેટોનો બનેલો છે જેને ફોટોન કહેવામાં આવે છે,જ્યાં દરેક ફોટોનની ઉર્જા $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. પ્રકાશની આ ક્વોન્ટમ પ્રકૃતિ સફળતાપૂર્વક સમજાવે છે કે શા માટે ઉત્સર્જિત ઈલેક્ટ્રોનની ગતિ ઉર્જા આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ પર આધાર રાખે છે.
42
EasyMCQ
એક ફોટોનની તરંગલંબાઈ $5000 \mathring A$ છે. તેની ઉર્જા કેટલી હશે?
A
$2.5 \text{ eV}$
B
$50 \text{ V}$
C
$5.48 \text{ eV}$
D
$7.48 \text{ eV}$

Solution

(A) ફોટોનની ઉર્જા $E$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
ટૂંકી રીત મુજબ $E(\text{eV}) = \frac{12375}{\lambda(\mathring A)}$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\lambda = 5000 \mathring A$ છે:
$E = \frac{12375}{5000} \text{ eV}$.
$E = 2.475 \text{ eV}$.
આમ,નજીકના વિકલ્પ મુજબ $E \approx 2.5 \text{ eV}$ મળે છે.
43
EasyMCQ
ફોટોન માટે નીચેનામાંથી કયો સંબંધ સાચો છે?
A
$E^2 = p^2c^2$
B
$E^2 = p^2c$
C
$E^2 = pc^2$
D
$E^2 = p^2/c^2$

Solution

(A) ફોટોન માટે,તેની ઉર્જા $E$ અને વેગમાન $p$ વચ્ચેનો સંબંધ $E = pc$ છે,જ્યાં $c$ એ શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ છે.
આ સમીકરણની બંને બાજુનો વર્ગ કરતા,આપણને $E^2 = (pc)^2$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $E^2 = p^2c^2$ થાય છે.
તેથી,સાચો સંબંધ $E^2 = p^2c^2$ છે.
44
EasyMCQ
$1.7 \times 10^{-13} \ J$ ઉર્જા ધરાવતો ફોટોન ખાસ સંજોગોમાં પદાર્થ દ્વારા શોષાય છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
શોષાયેલા પદાર્થના પરમાણુના ઇલેક્ટ્રોન ઉચ્ચ ઉર્જા અવસ્થામાં જશે.
B
ઇલેક્ટ્રોન અને પોઝિટ્રોનની જોડી ઉત્પન્ન થશે.
C
માત્ર પોઝિટ્રોન ઉત્પન્ન થશે.
D
ફોટોઇલેક્ટ્રિક અસર થશે અને ઇલેક્ટ્રોન ઉત્પન્ન થશે.

Solution

(B) ઇલેક્ટ્રોન-પોઝિટ્રોન જોડીના ઉત્પાદન માટે જરૂરી લઘુત્તમ ઉર્જા $1.02 \ MeV$ છે.
આપેલ ફોટોનની ઉર્જા $E = 1.7 \times 10^{-13} \ J$ છે.
આ ઉર્જાને $MeV$ માં ફેરવવા માટે,આપણે તેને ઇલેક્ટ્રોનના વિદ્યુતભાર $(1.6 \times 10^{-19} \ C)$ વડે ભાગીશું:
$E = \frac{1.7 \times 10^{-13}}{1.6 \times 10^{-19}} \ eV = 1.0625 \times 10^6 \ eV = 1.0625 \ MeV$.
ફોટોનની ઉર્જા $(1.0625 \ MeV)$ એ જોડી ઉત્પાદન માટે જરૂરી થ્રેશોલ્ડ ઉર્જા $(1.02 \ MeV)$ કરતા વધારે હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોન-પોઝિટ્રોન જોડી ઉત્પન્ન થશે.
45
DifficultMCQ
ઇલેક્ટ્રોનની સ્થિર દળ ઉર્જા $0.51 \ MeV$ છે. જો આ ઇલેક્ટ્રોન $0.8 \ c$ ના વેગથી ગતિ કરતો હોય (જ્યાં $c$ એ શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશનો વેગ છે),તો ઇલેક્ટ્રોનની ગતિ ઉર્જા ........... $MeV$ થશે.
A
$0.28$
B
$0.34$
C
$0.39$
D
$0.46$

Solution

(B) આપેલ છે: સ્થિર દળ ઉર્જા $E_0 = m_0c^2 = 0.51 \ MeV$ અને વેગ $v = 0.8 \ c$.
સાપેક્ષવાદ મુજબ ગતિ ઉર્જા $(K.E.)$ નું સૂત્ર $K.E. = mc^2 - m_0c^2$ છે.
સાપેક્ષ દળ $m$ નું સૂત્ર $m = \frac{m_0}{\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}}}$ છે.
$v = 0.8 \ c$ મૂકતા:
$m = \frac{m_0}{\sqrt{1 - (0.8)^2}} = \frac{m_0}{\sqrt{1 - 0.64}} = \frac{m_0}{\sqrt{0.36}} = \frac{m_0}{0.6}$.
હવે,કુલ ઉર્જા $E = mc^2 = \frac{m_0c^2}{0.6} = \frac{0.51 \ MeV}{0.6} = 0.85 \ MeV$.
તેથી,$K.E. = E - E_0 = 0.85 \ MeV - 0.51 \ MeV = 0.34 \ MeV$.
46
DifficultMCQ
માનવ આંખ દ્વારા શોધી શકાય તેવી પ્રકાશની લઘુત્તમ તીવ્રતા $10^{-10} \ W/m^2$ છે. $5.6 \times 10^{-7} \ m$ તરંગલંબાઇ ધરાવતા ફોટોન્સની સંખ્યા,જે $10^{-6} \ m^2$ જેટલા કીકીના ક્ષેત્રફળવાળી આંખમાં પ્રતિ સેકન્ડ પ્રવેશતા હોય,તે આશરે કેટલી હશે?
A
$100$
B
$200$
C
$300$
D
$400$

Solution

(C) તીવ્રતા $I$ ને એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ પાવર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે: $I = \frac{P}{A}$.
આપેલ છે કે $I = 10^{-10} \ W/m^2$ અને $A = 10^{-6} \ m^2$,તેથી આંખમાં પ્રવેશતો પાવર $P = I \times A = 10^{-10} \times 10^{-6} = 10^{-16} \ W$.
પ્રતિ સેકન્ડ $n$ ફોટોન્સના કિરણપુંજનો પાવર $P = \frac{n \cdot h \cdot c}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રતિ સેકન્ડ ફોટોન્સની સંખ્યા માટે સૂત્ર: $\frac{n}{t} = \frac{P \cdot \lambda}{h \cdot c}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{n}{t} = \frac{10^{-16} \times 5.6 \times 10^{-7}}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}$.
$\frac{n}{t} = \frac{5.6 \times 10^{-23}}{19.89 \times 10^{-26}} \approx 281.5 \approx 300$ ફોટોન્સ પ્રતિ સેકન્ડ.
47
DifficultMCQ
આંખ $5000 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા લીલા પ્રકાશના $5 \times 10^4$ ફોટોન પ્રતિ ચોરસ મીટર પ્રતિ સેકન્ડ શોધી શકે છે, જ્યારે કાન $10^{-13} \ W/m^2$ ની તીવ્રતા શોધી શકે છે. પાવર ડિટેક્ટર તરીકે આંખ કાન કરતા કેટલા ગણી વધુ સંવેદનશીલ છે?
A
$5$
B
$10$
C
$106$
D
$1539$

Solution

(A) લીલા પ્રકાશના એક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$hc \approx 12400 \ \text{eV} \ \mathring{A}$ નો ઉપયોગ કરતા, આપણને $E = \frac{12400}{5000} \ \text{eV} = 2.48 \ \text{eV}$ મળે છે.
આને જુલમાં ફેરવતા: $E = 2.48 \times 1.6 \times 10^{-19} \ J \approx 3.97 \times 10^{-19} \ J \approx 4 \times 10^{-19} \ J$.
આંખ દ્વારા શોધી શકાતી લઘુત્તમ તીવ્રતા $(I_{Eye})$ એ ફોટોન ફ્લક્સ અને પ્રતિ ફોટોન ઉર્જાનો ગુણાકાર છે:
$I_{Eye} = (5 \times 10^4 \ \text{photons}/m^2s) \times (4 \times 10^{-19} \ J) = 2 \times 10^{-14} \ W/m^2$.
ડિટેક્ટરની સંવેદનશીલતા તે શોધી શકે તેવી લઘુત્તમ તીવ્રતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
તેથી, સંવેદનશીલતાનો ગુણોત્તર $\frac{S_{Eye}}{S_{Ear}} = \frac{I_{Ear}}{I_{Eye}} = \frac{10^{-13}}{2 \times 10^{-14}} = \frac{10}{2} = 5$.
આમ, આંખ કાન કરતા $5$ ગણી વધુ સંવેદનશીલ છે.
48
EasyMCQ
શૂન્યાવકાશમાં ફોટોનનો વેગ અને આવૃત્તિ વચ્ચે દોરેલો આલેખ કેવો હશે?
A
આવૃત્તિ અક્ષને સમાંતર સીધી રેખા
B
વેગ અક્ષને સમાંતર સીધી રેખા
C
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી અને આવૃત્તિ અક્ષ સાથે $45^o$ નો ખૂણો બનાવતી સીધી રેખા
D
અતિવલય (Hyperbola)

Solution

(A) શૂન્યાવકાશમાં,ફોટોનનો વેગ (એટલે કે પ્રકાશનો વેગ) તેની આવૃત્તિ કે તરંગલંબાઈ પર આધાર રાખ્યા વિના અચળ મૂલ્ય $c \approx 3 \times 10^8 \ m/s$ ધરાવે છે. વેગ આવૃત્તિ પર આધારિત ન હોવાથી,વેગ વિરુદ્ધ આવૃત્તિનો આલેખ આવૃત્તિ અક્ષને સમાંતર એક સીધી રેખા મળે છે. આલેખ નીચે મુજબ છે:
ફોટોનનો વેગ $(c)$ વિરુદ્ધ આવૃત્તિ $(\nu)$: $y = c$ પર એક આડી રેખા.
Solution diagram
49
EasyMCQ
આમાંથી કયું અવિભાજ્ય છે?
A
ન્યુક્લિયસ
B
ફોટોન
C
પ્રોટોન
D
પરમાણુ

Solution

(B) $Photon$ એ એક પ્રાથમિક કણ છે,જે વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણનું ક્વોન્ટમ છે. તેને કણ ભૌતિકવિજ્ઞાનના સ્ટાન્ડર્ડ મોડેલમાં એક મૂળભૂત કણ માનવામાં આવે છે અને તે અવિભાજ્ય છે. તેનાથી વિપરીત,$Atom$ (પરમાણુ) ન્યુક્લિયસ અને ઇલેક્ટ્રોનનો બનેલો છે,$Nucleus$ (ન્યુક્લિયસ) પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોનનો બનેલો છે,અને $Proton$ એ ક્વાર્કસથી બનેલો સંયુક્ત કણ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

Dual Nature of Radiation and matter — Particle Nature of Light : Photon · Frequently Asked Questions

1Are these Dual Nature of Radiation and matter questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Dual Nature of Radiation and matter Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.