Gujarati

Line Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · THREE DIMENSIONAL GEOMETRY · Line

602+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 602 questions in Gujarati

101
DifficultMCQ
બિંદુઓ $A(3, 2, 0)$,$B(5, 3, 2)$ અને $C(-9, 6, -3)$ એ ત્રિકોણ $ABC$ ના શિરોબિંદુઓ છે. જો $AD$ એ $\angle BAC$ નો આંતરિક દ્વિભાજક હોય જે $BC$ ને $D$ માં મળે છે,તો $D$ ના યામ શોધો:
A
$\left( \frac{17}{16}, \frac{57}{16}, \frac{19}{8} \right)$
B
$\left( \frac{19}{8}, \frac{57}{16}, \frac{17}{16} \right)$
C
$\left( 0, 0, \frac{17}{16} \right)$
D
$\left( \frac{17}{16}, 0, 0 \right)$

Solution

(B) ધારો કે શિરોબિંદુઓ $A(3, 2, 0)$,$B(5, 3, 2)$ અને $C(-9, 6, -3)$ છે.
પ્રથમ,બાજુઓ $AB$ અને $AC$ ની લંબાઈ શોધો:
$AB = \sqrt{(5-3)^2 + (3-2)^2 + (2-0)^2} = \sqrt{2^2 + 1^2 + 2^2} = \sqrt{9} = 3$.
$AC = \sqrt{(-9-3)^2 + (6-2)^2 + (-3-0)^2} = \sqrt{(-12)^2 + 4^2 + (-3)^2} = \sqrt{169} = 13$.
કોણ દ્વિભાજક પ્રમેય મુજબ,દ્વિભાજક $AD$ એ બાજુ $BC$ ને $AB : AC = 3 : 13$ ના ગુણોત્તરમાં વિભાજિત કરે છે.
વિભાજન સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$D$ ના યામ:
$D = \left( \frac{3(-9) + 13(5)}{3+13}, \frac{3(6) + 13(3)}{3+13}, \frac{3(-3) + 13(2)}{3+13} \right)$
$D = \left( \frac{-27 + 65}{16}, \frac{18 + 39}{16}, \frac{-9 + 26}{16} \right)$
$D = \left( \frac{38}{16}, \frac{57}{16}, \frac{17}{16} \right) = \left( \frac{19}{8}, \frac{57}{16}, \frac{17}{16} \right)$.
આમ,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
102
MediumMCQ
રેખાઓ $\frac{x - 6}{1} = \frac{y - 2}{-2} = \frac{z - 2}{2}$ અને $\frac{x + 4}{3} = \frac{y}{-2} = \frac{z + 1}{-2}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$108$
B
$9$
C
$27$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ રેખાઓ $\vec{r_1} = (6, 2, 2) + \lambda(1, -2, 2)$ અને $\vec{r_2} = (-4, 0, -1) + \mu(3, -2, -2)$ છે.
ધારો કે $\vec{a_1} = (6, 2, 2)$,$\vec{a_2} = (-4, 0, -1)$,$\vec{b_1} = (1, -2, 2)$,અને $\vec{b_2} = (3, -2, -2)$.
લઘુત્તમ અંતરનું સૂત્ર $d = \frac{|(\vec{a_2} - \vec{a_1}) \cdot (\vec{b_1} \times \vec{b_2})|}{ |\vec{b_1} \times \vec{b_2}| }$ છે.
પ્રથમ,$\vec{a_2} - \vec{a_1} = (-10, -2, -3)$ મેળવો.
ત્યારબાદ,$\vec{b_1} \times \vec{b_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -2 & 2 \\ 3 & -2 & -2 \end{vmatrix} = 8\hat{i} + 8\hat{j} + 4\hat{k}$ મેળવો.
તેનું માન $|\vec{b_1} \times \vec{b_2}| = \sqrt{8^2 + 8^2 + 4^2} = 12$ થાય.
ડોટ ગુણાકાર $(\vec{a_2} - \vec{a_1}) \cdot (\vec{b_1} \times \vec{b_2}) = -108$ થાય.
તેથી,$d = \frac{|-108|}{12} = 9$.
103
MediumMCQ
બિંદુ $(2, -1, 5)$ થી રેખા $\frac{x - 11}{10} = \frac{y + 2}{-4} = \frac{z + 8}{-11}$ પર દોરેલા લંબની લંબાઈ અને લંબપાદ શોધો.
A
$\sqrt{14}, (1, 2, -3)$
B
$\sqrt{14}, (1, -2, 3)$
C
$\sqrt{14}, (1, 2, 3)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે બિંદુ $P(2, -1, 5)$ છે અને રેખા $L: \frac{x - 11}{10} = \frac{y + 2}{-4} = \frac{z + 8}{-11} = k$ છે.
રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q$ એ $(10k + 11, -4k - 2, -11k - 8)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
રેખા $PQ$ ના દિક્-ગુણોત્તર $(10k + 11 - 2, -4k - 2 + 1, -11k - 8 - 5) = (10k + 9, -4k - 1, -11k - 13)$ છે.
કારણ કે $PQ$ એ રેખા $L$ ને લંબ છે જેના દિક્-ગુણોત્તર $(10, -4, -11)$ છે,તેથી તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$10(10k + 9) - 4(-4k - 1) - 11(-11k - 13) = 0$.
$100k + 90 + 16k + 4 + 121k + 143 = 0$.
$237k + 237 = 0 \implies k = -1$.
$k = -1$ ને $Q$ ના યામમાં મૂકતા:
$x = 10(-1) + 11 = 1$,
$y = -4(-1) - 2 = 2$,
$z = -11(-1) - 8 = 3$.
તેથી,લંબપાદ $(1, 2, 3)$ છે.
લંબની લંબાઈ $PQ = \sqrt{(1 - 2)^2 + (2 - (-1))^2 + (3 - 5)^2} = \sqrt{(-1)^2 + 3^2 + (-2)^2} = \sqrt{1 + 9 + 4} = \sqrt{14}$.
104
EasyMCQ
રેખાઓ $x = ay + b, z = cy + d$ અને $x = a'y + b', z = c'y + d'$ એકબીજાને લંબ હોય,જો
A
$aa' + cc' = 1$
B
$aa' + cc' = -1$
C
$ac + a'c' = 1$
D
$ac + a'c' = -1$

Solution

(B) આપેલ રેખાઓને સંમિત સ્વરૂપમાં નીચે મુજબ લખી શકાય:
પ્રથમ રેખા $x = ay + b$ અને $z = cy + d$ માટે,આપણી પાસે $\frac{x - b}{a} = y = \frac{z - d}{c}$ છે.
આમ,પ્રથમ રેખાના દિકગુણોત્તર $(a, 1, c)$ છે.
બીજી રેખા $x = a'y + b'$ અને $z = c'y + d'$ માટે,આપણી પાસે $\frac{x - b'}{a'} = y = \frac{z - d'}{c'}$ છે.
આમ,બીજી રેખાના દિકગુણોત્તર $(a', 1, c')$ છે.
બે રેખાઓ જેના દિકગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય તે પરસ્પર લંબ હોય જો $a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 = 0$ થાય.
દિકગુણોત્તર મૂકતા,આપણને $(a)(a') + (1)(1) + (c)(c') = 0$ મળે છે.
તેથી,$aa' + 1 + cc' = 0$,જેનો અર્થ છે કે $aa' + cc' = -1$.
105
MediumMCQ
રેખાઓ $\frac{x + 1}{3} = \frac{y + 3}{5} = \frac{z + 5}{7}$ અને $\frac{x - 2}{1} = \frac{y - 4}{3} = \frac{z - 6}{5}$ નું છેદબિંદુ શોધો.
A
$\left( \frac{1}{2}, \frac{1}{2}, - \frac{3}{2} \right)$
B
$\left( - \frac{1}{2}, - \frac{1}{2}, \frac{3}{2} \right)$
C
$\left( \frac{1}{2}, - \frac{1}{2}, - \frac{3}{2} \right)$
D
$\left( - \frac{1}{2}, \frac{1}{2}, \frac{3}{2} \right)$

Solution

(C) ધારો કે પ્રથમ રેખા $\frac{x + 1}{3} = \frac{y + 3}{5} = \frac{z + 5}{7} = \lambda$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(3\lambda - 1, 5\lambda - 3, 7\lambda - 5)$ છે.
ધારો કે બીજી રેખા $\frac{x - 2}{1} = \frac{y - 4}{3} = \frac{z - 6}{5} = \mu$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(\mu + 2, 3\mu + 4, 5\mu + 6)$ છે.
રેખાઓ છેદતી હોવાથી,યામ સમાન હોવા જોઈએ:
$3\lambda - 1 = \mu + 2 \implies 3\lambda - \mu = 3$
$5\lambda - 3 = 3\mu + 4 \implies 5\lambda - 3\mu = 7$
આ સમીકરણો ઉકેલતા:
પ્રથમ સમીકરણને $3$ વડે ગુણતા: $9\lambda - 3\mu = 9$.
બીજા સમીકરણને તેમાંથી બાદ કરતા: $(9\lambda - 3\mu) - (5\lambda - 3\mu) = 9 - 7 \implies 4\lambda = 2 \implies \lambda = \frac{1}{2}$.
$\lambda = \frac{1}{2}$ ને $3\lambda - \mu = 3$ માં મૂકતા:
$3(\frac{1}{2}) - \mu = 3 \implies \mu = \frac{3}{2} - 3 = -\frac{3}{2}$.
હવે,$\lambda = \frac{1}{2}$ નો ઉપયોગ કરીને બિંદુ શોધો:
$x = 3(\frac{1}{2}) - 1 = \frac{1}{2}$,
$y = 5(\frac{1}{2}) - 3 = -\frac{1}{2}$,
$z = 7(\frac{1}{2}) - 5 = -\frac{3}{2}$.
છેદબિંદુ $(\frac{1}{2}, -\frac{1}{2}, -\frac{3}{2})$ છે.
106
MediumMCQ
સીધી રેખા $3x + 2y - z - 4 = 0$ અને $4x + y - 2z + 3 = 0$ નું સમપ્રમાણ સ્વરૂપ શું છે?
A
$\frac{x - 2}{3} = \frac{y - 5}{2} = \frac{z}{5}$
B
$\frac{x + 2}{3} = \frac{y - 5}{-2} = \frac{z}{5}$
C
$\frac{x + 2}{3} = \frac{y - 5}{2} = \frac{z}{5}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) બે સમતલો $P_1: 3x + 2y - z - 4 = 0$ અને $P_2: 4x + y - 2z + 3 = 0$ ના છેદબિંદુની રેખાનું સમપ્રમાણ સ્વરૂપ શોધવા માટે,આપણે પ્રથમ રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v}$ શોધીએ છીએ,જે લંબ સદિશો $\vec{n_1} = (3, 2, -1)$ અને $\vec{n_2} = (4, 1, -2)$ નો ક્રોસ ગુણાકાર છે.
$\vec{v} = \vec{n_1} \times \vec{n_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & 2 & -1 \\ 4 & 1 & -2 \end{vmatrix} = \hat{i}(-4 + 1) - \hat{j}(-6 + 4) + \hat{k}(3 - 8) = -3\hat{i} + 2\hat{j} - 5\hat{k}$.
આપણે દિશા ગુણોત્તર $(3, -2, 5)$ લઈ શકીએ છીએ.
હવે,સમતલના સમીકરણોમાં $z = 0$ મૂકીને રેખા પરનું એક બિંદુ શોધો:
$3x + 2y = 4$ અને $4x + y = -3$.
બીજા સમીકરણને $2$ વડે ગુણતા: $8x + 2y = -6$.
આમાંથી પ્રથમ સમીકરણ બાદ કરતા: $5x = -10 \implies x = -2$.
$x = -2$ ને $4x + y = -3$ માં મૂકતા: $4(-2) + y = -3 \implies y = 5$.
તેથી,બિંદુ $(-2, 5, 0)$ છે.
સમપ્રમાણ સ્વરૂપ $\frac{x - x_1}{a} = \frac{y - y_1}{b} = \frac{z - z_1}{c}$ છે,જે $\frac{x + 2}{3} = \frac{y - 5}{-2} = \frac{z}{5}$ આપે છે.
107
MediumMCQ
જો રેખાઓ $\frac{x - 3}{2} = \frac{y + 1}{-3} = \frac{z + a}{p}$ અને $\frac{x + 2}{2} = \frac{y - 4}{4} = \frac{z + 5}{2}$ પરસ્પર લંબ અને એક જ સમતલમાં હોય,તો $a + p$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{3}{5}$
B
$-\frac{2}{7}$
C
$\frac{4}{7}$
D
$-\frac{3}{5}$

Solution

(B) રેખાઓ $\frac{x - 3}{2} = \frac{y + 1}{-3} = \frac{z + a}{p}$ અને $\frac{x + 2}{2} = \frac{y - 4}{4} = \frac{z + 5}{2}$ છે.
રેખાઓ પરસ્પર લંબ હોવાથી,તેમના દિશા સદિશો $(2, -3, p)$ અને $(2, 4, 2)$ નો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$(2)(2) + (-3)(4) + (p)(2) = 0$
$4 - 12 + 2p = 0 \Rightarrow 2p = 8 \Rightarrow p = 4$.
રેખાઓ એક જ સમતલમાં હોવાથી,બિંદુઓ $(3, -1, -a)$ અને $(-2, 4, -5)$ ને જોડતા સદિશ અને બંને દિશા સદિશોનો નિશ્ચાયક શૂન્ય થાય:
$\left|\begin{array}{ccc} 3 - (-2) & -1 - 4 & -a - (-5) \\ 2 & -3 & p \\ 2 & 4 & 2 \end{array}\right| = 0$
$\left|\begin{array}{ccc} 5 & -5 & 5 - a \\ 2 & -3 & 4 \\ 2 & 4 & 2 \end{array}\right| = 0$
$5(-6 - 16) + 5(4 - 8) + (5 - a)(8 + 6) = 0$
$-110 - 20 + 70 - 14a = 0$
$-60 - 14a = 0 \Rightarrow a = -\frac{30}{7}$.
તેથી,$a + p = -\frac{30}{7} + 4 = -\frac{2}{7}$.
108
MediumMCQ
રેખાઓ $\frac{x - 2}{3} = \frac{y - 4}{4} = \frac{z - 5}{5}$ અને $\frac{x - 1}{2} = \frac{y - 2}{3} = \frac{z - 3}{4}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર કેટલું છે?
A
$\frac{11}{\sqrt{6}}$
B
$\frac{5}{\sqrt{6}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{6}}$
D
$0$

Solution

(C) રેખાઓ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda \vec{p}$ અને $\vec{r} = \vec{b} + \mu \vec{q}$ સ્વરૂપમાં છે.
અહીં,$\vec{a} = 2\hat{i} + 4\hat{j} + 5\hat{k}$ અને $\vec{p} = 3\hat{i} + 4\hat{j} + 5\hat{k}$ છે.
તેમજ,$\vec{b} = 1\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$ અને $\vec{q} = 2\hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k}$ છે.
લઘુત્તમ અંતર $SD$ શોધવાનું સૂત્ર $SD = \left| \frac{(\vec{b} - \vec{a}) \cdot (\vec{p} \times \vec{q})}{|\vec{p} \times \vec{q}|} \right|$ છે.
પ્રથમ,$\vec{b} - \vec{a} = (1-2)\hat{i} + (2-4)\hat{j} + (3-5)\hat{k} = -\hat{i} - 2\hat{j} - 2\hat{k}$ શોધો.
ત્યારબાદ,$\vec{p} \times \vec{q} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & 4 & 5 \\ 2 & 3 & 4 \end{vmatrix} = \hat{i}(16-15) - \hat{j}(12-10) + \hat{k}(9-8) = \hat{i} - 2\hat{j} + \hat{k}$ શોધો.
તેનું માન $|\vec{p} \times \vec{q}| = \sqrt{1^2 + (-2)^2 + 1^2} = \sqrt{6}$ છે.
અદિશ ગુણાકાર $(\vec{b} - \vec{a}) \cdot (\vec{p} \times \vec{q}) = (-1)(1) + (-2)(-2) + (-2)(1) = 1$ છે.
આમ,$SD = \left| \frac{1}{\sqrt{6}} \right| = \frac{1}{\sqrt{6}}$.
109
AdvancedMCQ
રેખાઓ $3x + 2y + z = 0 = x + y - 2z$ અને $2x - y - z = 0 = 7x + 10y - 8z$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$0$

Solution

(B) પ્રથમ રેખાના દિકગુણોત્તર $(l_1, m_1, n_1)$ એ સમતલો $3x + 2y + z = 0$ અને $x + y - 2z = 0$ ના અભિલંબના સદિશ ગુણાકાર દ્વારા મળે છે.
સદિશ ગુણાકારના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$l_1 = (2)(-2) - (1)(1) = -5$
$m_1 = (1)(1) - (3)(-2) = 7$
$n_1 = (3)(1) - (2)(1) = 1$
તેથી,દિકગુણોત્તર $(-5, 7, 1)$ અથવા $(5, -7, -1)$ ના પ્રમાણમાં છે.
બીજી રેખાના દિકગુણોત્તર $(l_2, m_2, n_2)$ એ સમતલો $2x - y - z = 0$ અને $7x + 10y - 8z = 0$ ના અભિલંબના સદિશ ગુણાકાર દ્વારા મળે છે.
$l_2 = (-1)(-8) - (-1)(10) = 8 + 10 = 18$
$m_2 = (-1)(7) - (2)(-8) = -7 + 16 = 9$
$n_2 = (2)(10) - (-1)(7) = 20 + 7 = 27$
$9$ વડે ભાગતા,આપણને દિકગુણોત્તર $(2, 1, 3)$ મળે છે.
ધારો કે બે રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ છે. ખૂણાનો કોસાઇન નીચે મુજબ મળે છે:
$\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$
$\cos \theta = \frac{|(5)(2) + (-7)(1) + (-1)(3)|}{\sqrt{5^2 + (-7)^2 + (-1)^2} \sqrt{2^2 + 1^2 + 3^2}}$
$\cos \theta = \frac{|10 - 7 - 3|}{\sqrt{25 + 49 + 1} \sqrt{4 + 1 + 9}} = \frac{0}{\sqrt{75} \sqrt{14}} = 0$
તેથી,$\cos \theta = 0$ હોવાથી,ખૂણો $\theta = \frac{\pi}{2}$ થાય.
110
MediumMCQ
રેખાઓ $\frac{x - 3}{3} = \frac{y - 8}{-1} = \frac{z - 3}{1}$ અને $\frac{x + 3}{-3} = \frac{y + 7}{2} = \frac{z - 6}{4}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\sqrt{30}$
B
$2\sqrt{30}$
C
$5\sqrt{30}$
D
$3\sqrt{30}$

Solution

(D) આપેલ રેખાઓ $L_1: \frac{x - 3}{3} = \frac{y - 8}{-1} = \frac{z - 3}{1}$ અને $L_2: \frac{x + 3}{-3} = \frac{y + 7}{2} = \frac{z - 6}{4}$ છે.
રેખાઓ પરના બિંદુઓ $A(3, 8, 3)$ અને $B(-3, -7, 6)$ છે.
દિશા સદિશો $\vec{b_1} = 3\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ અને $\vec{b_2} = -3\hat{i} + 2\hat{j} + 4\hat{k}$ છે.
ક્રોસ પ્રોડક્ટ $\vec{b_1} \times \vec{b_2}$ ની ગણતરી કરો:
$\vec{b_1} \times \vec{b_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & -1 & 1 \\ -3 & 2 & 4 \end{vmatrix} = \hat{i}(-4 - 2) - \hat{j}(12 - (-3)) + \hat{k}(6 - 3) = -6\hat{i} - 15\hat{j} + 3\hat{k}$.
સદિશ $\vec{AB} = (-3 - 3)\hat{i} + (-7 - 8)\hat{j} + (6 - 3)\hat{k} = -6\hat{i} - 15\hat{j} + 3\hat{k}$.
લઘુત્તમ અંતર $d$ નું સૂત્ર $d = \frac{|\vec{AB} \cdot (\vec{b_1} \times \vec{b_2})|}{|\vec{b_1} \times \vec{b_2}|}$ છે.
$\vec{AB} \cdot (\vec{b_1} \times \vec{b_2}) = (-6)(-6) + (-15)(-15) + (3)(3) = 36 + 225 + 9 = 270$.
$|\vec{b_1} \times \vec{b_2}| = \sqrt{(-6)^2 + (-15)^2 + 3^2} = \sqrt{36 + 225 + 9} = \sqrt{270} = 3\sqrt{30}$.
$d = \frac{270}{3\sqrt{30}} = \frac{90}{\sqrt{30}} = \frac{90\sqrt{30}}{30} = 3\sqrt{30}$.
111
AdvancedMCQ
વિધાન-$1$: વિકૃત રેખાઓ $\frac{x+3}{-4} = \frac{y-6}{3} = \frac{z}{2}$ અને $\frac{x+3}{-4} = \frac{y}{1} = \frac{z-7}{1}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $9$ છે.
વિધાન-$2$: બે રેખાઓ વિકૃત રેખાઓ છે જો તેમનીમાંથી પસાર થતું કોઈ સમતલ અસ્તિત્વમાં ન હોય.
A
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે; વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી નથી
B
વિધાન-$1$ ખોટું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે
C
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ ખોટું છે
D
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે; વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે

Solution

(B) વિધાન-$1$ માટે: રેખાઓ $L_1: \vec{r} = (-3, 6, 0) + \lambda(-4, 3, 2)$ અને $L_2: \vec{r} = (-3, 0, 7) + \mu(-4, 1, 1)$ છે.
બે વિકૃત રેખાઓ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|(\vec{a}_2 - \vec{a}_1) \cdot (\vec{b}_1 \times \vec{b}_2)|}{|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2|}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$\vec{a}_2 - \vec{a}_1 = (0, -6, 7)$ અને $\vec{b}_1 \times \vec{b}_2 = (1, -4, 8)$ છે.
$|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2| = 9$ અને $|(\vec{a}_2 - \vec{a}_1) \cdot (\vec{b}_1 \times \vec{b}_2)| = 80$ મળે છે.
તેથી,$d = \frac{80}{9} \neq 9$. આમ,વિધાન-$1$ ખોટું છે.
વિધાન-$2$ માટે: વ્યાખ્યા મુજબ,વિકૃત રેખાઓ એવી રેખાઓ છે જે સમાંતર પણ નથી અને છેદતી પણ નથી,એટલે કે તે એક જ સમતલમાં હોતી નથી. તેથી,વિધાન-$2$ સાચું છે.
112
AdvancedMCQ
જો $2x - y + z = 0 = y - x + 2z = mx - 2y + mz$ અવકાશમાં એક રેખા દર્શાવે છે,તો $m$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$-5$
B
$-\frac{5}{2}$
C
$5$
D
આવું કોઈ મૂલ્ય અસ્તિત્વમાં નથી

Solution

(C) આપેલ સમીકરણો અવકાશમાં એક રેખા દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે સમીકરણોની સિસ્ટમ પાસે અનંત ઉકેલો હોવા જોઈએ.
આપેલ સિસ્ટમ:
$2x - y + z = 0$
$-x + y + 2z = 0$
$mx - 2y + mz = 0$
સિસ્ટમ પાસે બિન-તુચ્છ ઉકેલ (ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી રેખા) હોવા માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$\left|\begin{array}{ccc} 2 & -1 & 1 \\ -1 & 1 & 2 \\ m & -2 & m \end{array}\right| = 0$
પ્રથમ હાર મુજબ નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$2(1(m) - 2(-2)) - (-1)((-1)(m) - 2(m)) + 1((-1)(-2) - 1(m)) = 0$
$2(m + 4) + 1(-m - 2m) + 1(2 - m) = 0$
$2m + 8 - 3m + 2 - m = 0$
$-2m + 10 = 0$
$2m = 10$
$m = 5$
113
MediumMCQ
ધારો કે $A \equiv (\lambda + 2, 1 - 2\lambda, \lambda + 2)$ અને $B \equiv (2k + 1, k, k + 1)$ જ્યાં $\lambda, k \in \mathbb{R}$. તો $A$ અને $B$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો -
A
$0$
B
$\frac{1}{\sqrt{35}}$
C
$\frac{\sqrt{3}}{\sqrt{35}}$
D
$\frac{3}{\sqrt{35}}$

Solution

(D) બિંદુઓ $A$ અને $B$ એ $3D$ અવકાશમાં બે રેખાઓ દર્શાવે છે.
રેખા $L_1$ જે $A$ માંથી પસાર થાય છે તેને $\vec{r} = (2, 1, 2) + \lambda(1, -2, 1)$ તરીકે લખી શકાય.
રેખા $L_2$ જે $B$ માંથી પસાર થાય છે તેને $\vec{r} = (1, 0, 1) + k(2, 1, 1)$ તરીકે લખી શકાય.
બે વિષમતલીય રેખાઓ $\vec{r} = \vec{a_1} + \lambda \vec{b_1}$ અને $\vec{r} = \vec{a_2} + k \vec{b_2}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d = \left| \frac{(\vec{a_2} - \vec{a_1}) \cdot (\vec{b_1} \times \vec{b_2})}{|\vec{b_1} \times \vec{b_2}|} \right|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$\vec{a_2} - \vec{a_1} = (1-2, 0-1, 1-2) = (-1, -1, -1)$.
$\vec{b_1} \times \vec{b_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -2 & 1 \\ 2 & 1 & 1 \end{vmatrix} = \hat{i}(-2-1) - \hat{j}(1-2) + \hat{k}(1+4) = -3\hat{i} + \hat{j} + 5\hat{k}$.
માન $|\vec{b_1} \times \vec{b_2}| = \sqrt{(-3)^2 + 1^2 + 5^2} = \sqrt{9 + 1 + 25} = \sqrt{35}$.
લઘુત્તમ અંતર $d = \left| \frac{(-1, -1, -1) \cdot (-3, 1, 5)}{\sqrt{35}} \right| = \left| \frac{3 - 1 - 5}{\sqrt{35}} \right| = \left| \frac{-3}{\sqrt{35}} \right| = \frac{3}{\sqrt{35}}$.
114
AdvancedMCQ
ધારો કે $A$ અને $B$ એ રેખા $\frac{x}{1} = \frac{y}{1} = \frac{z}{-1}$ પરના બે બિંદુઓ છે. જો બિંદુ $P(1, 1, 1)$ નું બિંદુઓ $A$ અને $B$ થી અંતર $\sqrt{3}$ હોય,તો $A$ અને $B$ વચ્ચેનું અંતર શોધો:
A
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
B
$\frac{2}{\sqrt{3}}$
C
$\sqrt{3}$
D
$2\sqrt{3}$

Solution

(B) રેખાનું સમીકરણ $\frac{x}{1} = \frac{y}{1} = \frac{z}{-1} = \lambda$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $A(\lambda, \lambda, -\lambda)$ સ્વરૂપનું છે.
આપેલ છે કે અંતર $PA = \sqrt{3}$,તેથી $PA^2 = 3$.
$(\lambda - 1)^2 + (\lambda - 1)^2 + (-\lambda - 1)^2 = 3$.
$(\lambda^2 - 2\lambda + 1) + (\lambda^2 - 2\lambda + 1) + (\lambda^2 + 2\lambda + 1) = 3$.
$3\lambda^2 - 2\lambda + 3 = 3$.
$3\lambda^2 - 2\lambda = 0$.
$\lambda(3\lambda - 2) = 0$.
આમ,$\lambda = 0$ અથવા $\lambda = \frac{2}{3}$.
બિંદુઓ $A(0, 0, 0)$ અને $B(\frac{2}{3}, \frac{2}{3}, -\frac{2}{3})$ છે.
અંતર $AB = \sqrt{(\frac{2}{3} - 0)^2 + (\frac{2}{3} - 0)^2 + (-\frac{2}{3} - 0)^2}$.
$AB = \sqrt{\frac{4}{9} + \frac{4}{9} + \frac{4}{9}} = \sqrt{\frac{12}{9}} = \sqrt{\frac{4}{3}} = \frac{2}{\sqrt{3}}$.
115
MediumMCQ
રેખાઓ $L_1: \bar{r} = \hat{i} + \hat{j} + \lambda(\hat{i} + \hat{j} - \hat{k})$ અને $L_2: \bar{r} = \hat{j} + \hat{k} + \mu(\hat{j} + 2\hat{k} - \hat{i})$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\frac{1}{\sqrt{14}}$
B
$\frac{2}{\sqrt{14}}$
C
$\frac{3}{\sqrt{14}}$
D
$\frac{4}{\sqrt{14}}$

Solution

(A) રેખાઓ $L_1: \bar{r} = \bar{a} + \lambda \bar{b}$ અને $L_2: \bar{r} = \bar{c} + \mu \bar{d}$ સ્વરૂપમાં છે.
અહીં,$\bar{a} = \hat{i} + \hat{j}$,$\bar{b} = \hat{i} + \hat{j} - \hat{k}$,$\bar{c} = \hat{j} + \hat{k}$,અને $\bar{d} = -\hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k}$ છે.
પ્રથમ,$\bar{a} - \bar{c} = (\hat{i} + \hat{j}) - (\hat{j} + \hat{k}) = \hat{i} - \hat{k}$ મેળવો.
ત્યારબાદ,સદિશ ગુણાકાર $\bar{b} \times \bar{d} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & 1 & -1 \\ -1 & 1 & 2 \end{vmatrix} = 3\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k}$ શોધો.
તેનું માન $|\bar{b} \times \bar{d}| = \sqrt{3^2 + (-1)^2 + 2^2} = \sqrt{14}$ થાય.
લઘુત્તમ અંતર $D = \frac{|(\bar{a} - \bar{c}) \cdot (\bar{b} \times \bar{d})|}{|\bar{b} \times \bar{d}|}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,
$D = \frac{|(\hat{i} - \hat{k}) \cdot (3\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k})|}{\sqrt{14}} = \frac{|3 - 2|}{\sqrt{14}} = \frac{1}{\sqrt{14}}$.
116
AdvancedMCQ
$ABC$ એક ત્રિકોણ છે જેના શિરોબિંદુઓ $A(2, 3, 5)$,$B(-1, 3, 2)$ અને $C(\lambda, 5, \mu)$ છે. જો $A$ માંથી પસાર થતી મધ્યગા યામ અક્ષો સાથે સમાન ખૂણે નમેલી હોય,તો $(\lambda^3 + \mu^3 + 5)$ ની કિંમત શોધો.
A
$1130$
B
$1348$
C
$1077$
D
$676$

Solution

(B) ધારો કે $D$ એ $BC$ નું મધ્યબિંદુ છે. $D$ ના યામ $\left( \frac{\lambda - 1}{2}, 4, \frac{\mu + 2}{2} \right)$ છે.
મધ્યગા $AD$ ના દિકગુણોત્તર $\left( \frac{\lambda - 5}{2}, 1, \frac{\mu - 8}{2} \right)$ મળે છે.
મધ્યગા યામ અક્ષો સાથે સમાન ખૂણે નમેલી હોવાથી,$\frac{\lambda - 5}{2} = 1 = \frac{\mu - 8}{2}$ થાય.
તેથી,$\lambda = 7$ અને $\mu = 10$ મળે.
હવે,$(\lambda^3 + \mu^3 + 5) = 7^3 + 10^3 + 5 = 343 + 1000 + 5 = 1348$.
117
AdvancedMCQ
બિંદુ $A$ એ બિંદુ $(1, 0, 1)$ થી $6$ એકમ અંતરે રેખા $\frac{x - 1}{2} = \frac{y}{2} = \frac{z - 1}{1}$ પર,$-ve\ z$ દિશામાં આવેલું છે,તો $A$ ના યામ શોધો.
A
$(5, 4, 3)$
B
$(-5, -4, -1)$
C
$(3, 4, 1)$
D
$(-3, -4, -1)$

Solution

(D) આપેલ રેખા $\frac{x - 1}{2} = \frac{y}{2} = \frac{z - 1}{1} = k$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(2k + 1, 2k, k + 1)$ દ્વારા દર્શાવી શકાય છે.
આ બિંદુ અને $(1, 0, 1)$ વચ્ચેનું અંતર $6$ એકમ છે.
અંતર સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\sqrt{(2k + 1 - 1)^2 + (2k - 0)^2 + (k + 1 - 1)^2} = 6$.
$\sqrt{(2k)^2 + (2k)^2 + k^2} = 6$.
$\sqrt{4k^2 + 4k^2 + k^2} = 6$.
$\sqrt{9k^2} = 6$.
$3|k| = 6$,તેથી $k = \pm 2$.
બિંદુ $(1, 0, 1)$ ની સાપેક્ષમાં $-ve\ z$ દિશામાં હોવાથી,આપણે $z$-યામ $z = k + 1$ તપાસીએ.
$k = -2$ માટે,$z = -2 + 1 = -1$,જે $1$ કરતા નાનું છે.
$k = -2$ ને યામમાં મૂકતા: $x = 2(-2) + 1 = -3$,$y = 2(-2) = -4$,$z = -2 + 1 = -1$.
આમ,$A$ ના યામ $(-3, -4, -1)$ છે.
118
EasyMCQ
બિંદુ $(2, -1, 1)$ માંથી પસાર થતી અને $\frac{x - 3}{2} = \frac{y + 1}{7} = \frac{z - 2}{-3}$ સમીકરણ ધરાવતી રેખાને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x - 2}{3} = y + 1 = \frac{z - 1}{2}$
B
$\frac{x - 2}{-3} = \frac{y + 1}{-1} = \frac{z - 1}{2}$
C
$\frac{x - 2}{2} = \frac{y + 1}{7} = \frac{z - 1}{-3}$
D
$\frac{x - 2}{2} = \frac{y + 1}{-7} = \frac{z + 1}{3}$

Solution

(C) બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ માંથી પસાર થતી અને $(a, b, c)$ દિશા ગુણોત્તર ધરાવતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x - x_1}{a} = \frac{y - y_1}{b} = \frac{z - z_1}{c}$ છે.
અહીં રેખા બિંદુ $(2, -1, 1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x_1 = 2, y_1 = -1, z_1 = 1$ છે.
આપેલી રેખા $\frac{x - 3}{2} = \frac{y + 1}{7} = \frac{z - 2}{-3}$ ને સમાંતર હોવાથી,માંગેલી રેખાના દિશા ગુણોત્તર પણ $a = 2, b = 7, c = -3$ થશે.
આ કિંમતોને પ્રમાણિત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $\frac{x - 2}{2} = \frac{y - (-1)}{7} = \frac{z - 1}{-3}$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $\frac{x - 2}{2} = \frac{y + 1}{7} = \frac{z - 1}{-3}$ થાય છે.
119
AdvancedMCQ
રેખા $L$ જે $\frac{x - 2}{2} = \frac{y - 1}{b} = \frac{z + 1}{c}$ દ્વારા આપવામાં આવેલ છે,તે બિંદુ $(1, 2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે. બીજી રેખા $K$ એ રેખા $L$ ને સમાંતર છે અને તેનું સમીકરણ $\frac{x + 2}{a} = \frac{y - 3}{2} = \frac{z + 4}{d}$ છે. તો રેખા $L$ અને $K$ વચ્ચેનું અંતર શોધો.
A
$\frac{\sqrt{297}}{3}$
B
$\frac{\sqrt{243}}{3}$
C
$\frac{\sqrt{272}}{9}$
D
$\frac{\sqrt{291}}{9}$

Solution

(B) રેખા $L$ એ $(1, 2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $\frac{1 - 2}{2} = \frac{2 - 1}{b} = \frac{3 + 1}{c} \Rightarrow -\frac{1}{2} = \frac{1}{b} = \frac{4}{c}$.
આમ,$b = -2$ અને $c = -8$.
રેખા $L$ નો દિશા સદિશ $\vec{v} = (2, -2, -8)$ છે.
રેખા $K$ એ $L$ ને સમાંતર હોવાથી,તેનો દિશા સદિશ $(2, -2, -8)$ ના પ્રમાણમાં હોવો જોઈએ.
આપેલ છે $K: \frac{x + 2}{a} = \frac{y - 3}{2} = \frac{z + 4}{d}$,તેથી $\frac{a}{2} = \frac{2}{-2} = \frac{d}{-8} \Rightarrow \frac{a}{2} = -1 = \frac{d}{-8}$.
આમ,$a = -2$ અને $d = 8$.
રેખા $L$ એ $P_1 = (2, 1, -1)$ માંથી પસાર થાય છે અને તેની દિશા $\vec{v} = (2, -2, -8)$ છે.
રેખા $K$ એ $P_2 = (-2, 3, -4)$ માંથી પસાર થાય છે અને તેની દિશા $\vec{v} = (2, -2, -8)$ છે.
સમાંતર રેખાઓ વચ્ચેનું અંતર $d = \frac{|\vec{P_1P_2} \times \vec{v}|}{|\vec{v}|}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$\vec{P_1P_2} = (-2 - 2, 3 - 1, -4 - (-1)) = (-4, 2, -3)$.
$\vec{P_1P_2} \times \vec{v} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ -4 & 2 & -3 \\ 2 & -2 & -8 \end{vmatrix} = \hat{i}(-16 - 6) - \hat{j}(32 + 6) + \hat{k}(8 - 4) = (-22, -38, 4)$.
$|\vec{P_1P_2} \times \vec{v}| = \sqrt{(-22)^2 + (-38)^2 + 4^2} = \sqrt{484 + 1444 + 16} = \sqrt{1944}$.
$|\vec{v}| = \sqrt{2^2 + (-2)^2 + (-8)^2} = \sqrt{4 + 4 + 64} = \sqrt{72}$.
અંતર $= \frac{\sqrt{1944}}{\sqrt{72}} = \sqrt{\frac{1944}{72}} = \sqrt{27} = 3\sqrt{3} = \sqrt{27} = \frac{\sqrt{243}}{3}$.
Solution diagram
120
MediumMCQ
બિંદુ જેનો સ્થાન સદિશ $\vec{P} = 2\hat{i} + \hat{j} + 3\hat{k}$ છે,તેનું રેખા $\vec{r} = \hat{j} - 2\hat{k} + \lambda(\hat{i} + \hat{j} - \hat{k})$ માં પ્રતિબિંબનો સ્થાન સદિશ શોધો.
A
$-4\hat{i} - \hat{j} - 5\hat{k}$
B
$-4\hat{i} - 5\hat{j} - \hat{k}$
C
$-\hat{i} - 4\hat{j} - 5\hat{k}$
D
$-4\hat{i} + \hat{j} - 5\hat{k}$

Solution

(A) ધારો કે આપેલ બિંદુ $P(2, 1, 3)$ છે અને રેખા $L: \vec{r} = (0, 1, -2) + \lambda(1, 1, -1)$ છે.
રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q(\lambda, 1+\lambda, -2-\lambda)$ દ્વારા દર્શાવી શકાય.
સદિશ $\vec{PQ} = (\lambda-2, \lambda, -5-\lambda)$ મળે.
$PQ$ એ રેખાની દિશા $\vec{v} = (1, 1, -1)$ ને લંબ હોવાથી,તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$(\lambda-2)(1) + (\lambda)(1) + (-5-\lambda)(-1) = 0$
$\lambda - 2 + \lambda + 5 + \lambda = 0$
$3\lambda + 3 = 0 \implies \lambda = -1$.
$\lambda = -1$ ને $Q$ માં મૂકતા,આપણને લંબપાદ $M(-1, 0, -1)$ મળે છે.
ધારો કે $P$ નું પ્રતિબિંબ $P'(x, y, z)$ છે. $M$ એ $PP'$ નું મધ્યબિંદુ હોવાથી:
$M = \frac{P + P'}{2} \implies (-1, 0, -1) = \frac{(2, 1, 3) + (x, y, z)}{2}$
$-2 = 2 + x \implies x = -4$
$0 = 1 + y \implies y = -1$
$-2 = 3 + z \implies z = -5$
આમ,પ્રતિબિંબનો સ્થાન સદિશ $-4\hat{i} - \hat{j} - 5\hat{k}$ છે.
121
MediumMCQ
રેખાઓ $\frac{x - 3}{2} = \frac{y + 15}{-7} = \frac{z - 9}{5}$ અને $\frac{x + 1}{2} = \frac{y - 1}{1} = \frac{z - 9}{-3}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$2 \sqrt{3}$
B
$4 \sqrt{3}$
C
$3 \sqrt{6}$
D
$5 \sqrt{6}$

Solution

(B) આપેલ રેખાઓ $L_1: \vec{r} = (3\hat{i} - 15\hat{j} + 9\hat{k}) + \lambda(2\hat{i} - 7\hat{j} + 5\hat{k})$ અને $L_2: \vec{r} = (-1\hat{i} + 1\hat{j} + 9\hat{k}) + \mu(2\hat{i} + 1\hat{j} - 3\hat{k})$ છે.
અહીં,$\vec{a}_1 = 3\hat{i} - 15\hat{j} + 9\hat{k}$,$\vec{a}_2 = -\hat{i} + \hat{j} + 9\hat{k}$,$\vec{b}_1 = 2\hat{i} - 7\hat{j} + 5\hat{k}$,અને $\vec{b}_2 = 2\hat{i} + \hat{j} - 3\hat{k}$ છે.
પ્રથમ,$\vec{a}_2 - \vec{a}_1 = (-1 - 3)\hat{i} + (1 - (-15))\hat{j} + (9 - 9)\hat{k} = -4\hat{i} + 16\hat{j} + 0\hat{k}$ શોધો.
ત્યારબાદ,સદિશ ગુણાકાર $\vec{b}_1 \times \vec{b}_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & -7 & 5 \\ 2 & 1 & -3 \end{vmatrix} = \hat{i}(21 - 5) - \hat{j}(-6 - 10) + \hat{k}(2 + 14) = 16\hat{i} + 16\hat{j} + 16\hat{k}$ શોધો.
તેનું માન $|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2| = \sqrt{16^2 + 16^2 + 16^2} = 16\sqrt{3}$ છે.
લઘુત્તમ અંતર $SD = \frac{|(\vec{a}_2 - \vec{a}_1) \cdot (\vec{b}_1 \times \vec{b}_2)|}{|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2|} = \frac{|(-4)(16) + (16)(16) + (0)(16)|}{16\sqrt{3}} = \frac{|-64 + 256|}{16\sqrt{3}} = \frac{192}{16\sqrt{3}} = \frac{12}{\sqrt{3}} = 4\sqrt{3}$.
122
DifficultMCQ
જો બિંદુઓ $A(-1, 3, 2)$,$B(-4, 2, -2)$ અને $C(5, 5, \lambda)$ સમરેખ હોય,તો $\lambda = $
A
$-10$
B
$5$
C
$-5$
D
$10$

Solution

(D) ધારો કે બિંદુઓ $A(-1, 3, 2)$,$B(-4, 2, -2)$ અને $C(5, 5, \lambda)$ છે.
બિંદુઓ સમરેખ હોવાથી,સદિશ $\vec{AB}$ એ સદિશ $\vec{BC}$ ના પ્રમાણમાં હોવો જોઈએ.
$\vec{AB} = (-4 - (-1))\hat{i} + (2 - 3)\hat{j} + (-2 - 2)\hat{k} = -3\hat{i} - 1\hat{j} - 4\hat{k}$.
$\vec{BC} = (5 - (-4))\hat{i} + (5 - 2)\hat{j} + (\lambda - (-2))\hat{k} = 9\hat{i} + 3\hat{j} + (\lambda + 2)\hat{k}$.
સમરેખતા માટે,ઘટકોનો ગુણોત્તર સમાન હોવો જોઈએ:
$\frac{-3}{9} = \frac{-1}{3} = \frac{-4}{\lambda + 2}$.
$\frac{-1}{3} = \frac{-4}{\lambda + 2}$ સમાનતા પરથી,આપણને મળે છે:
$-1(\lambda + 2) = -12$.
$\lambda + 2 = 12$.
$\lambda = 10$.
123
MediumMCQ
રેખાઓ $\frac{x - 6}{3} = \frac{y - 7}{-1} = \frac{z - 4}{1}$ અને $\frac{x}{-3} = \frac{y + 9}{2} = \frac{z - 2}{4}$ વચ્ચેના ટૂંકા અંતરની રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x - 6}{2} = \frac{y - 7}{5} = \frac{z - 4}{-1}$
B
$\frac{x}{2} = \frac{y + 9}{5} = \frac{z - 2}{-1}$
C
$\frac{x + 3}{2} = \frac{y + 7}{5} = \frac{z + 6}{-1}$
D
$\frac{x - 3}{2} = \frac{y - 8}{5} = \frac{z - 3}{-1}$

Solution

(D) ધારો કે બે રેખાઓ પરના બિંદુઓ $P(3\lambda + 6, -\lambda + 7, \lambda + 4)$ અને $Q(-3\mu, 2\mu - 9, 4\mu + 2)$ છે.
સદિશ $\vec{PQ} = (-3\mu - 3\lambda - 6)\hat{i} + (2\mu + \lambda - 16)\hat{j} + (4\mu - \lambda - 2)\hat{k}$ મળે.
$\vec{PQ}$ બંને રેખાઓને લંબ હોવાથી,રેખાઓના દિશા સદિશો સાથે તેનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય.
દિશા સદિશો $\vec{d_1} = 3\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ અને $\vec{d_2} = -3\hat{i} + 2\hat{j} + 4\hat{k}$ છે.
$\vec{PQ} \cdot \vec{d_1} = 0 \Rightarrow -7\mu - 11\lambda = 4$.
$\vec{PQ} \cdot \vec{d_2} = 0 \Rightarrow 29\mu + 7\lambda = 22$.
સમીકરણો ઉકેલતા,$\lambda = -1$ અને $\mu = 1$ મળે છે.
આ કિંમતો મૂકતા,$P(3, 8, 3)$ અને $Q(-3, -7, 6)$ મળે છે.
રેખા $PQ$ ના દિશા ગુણોત્તર $(-6, -15, 3)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $(2, 5, -1)$ થાય છે.
બિંદુ $P(3, 8, 3)$ માંથી પસાર થતી અને $(2, 5, -1)$ દિશા ગુણોત્તર ધરાવતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x - 3}{2} = \frac{y - 8}{5} = \frac{z - 3}{-1}$ છે.
Solution diagram
124
MediumMCQ
જો રેખાઓ $\frac{x - 1}{3} = \frac{y - 2}{-1} = \frac{z - \lambda}{2}$ અને $\frac{x + 1}{-2} = \frac{y}{3\lambda} = \frac{2z - 7}{1}$ સમતલીય હોય,તો $\lambda$ ના મૂલ્ય(ઓ)નો સરવાળો શોધો.
A
$\frac{182}{36}$
B
$\frac{162}{36}$
C
$\frac{72}{36}$
D
$\frac{182}{2}$

Solution

(A) આપેલ રેખાઓ $L_1: \frac{x - 1}{3} = \frac{y - 2}{-1} = \frac{z - \lambda}{2}$ અને $L_2: \frac{x + 1}{-2} = \frac{y}{3\lambda} = \frac{z - 7/2}{1/2}$ છે.
બે રેખાઓ સમતલીય હોવા માટે,રેખાઓ પરના બિંદુઓને જોડતા સદિશ અને રેખાઓના દિશા સદિશોનો નિશ્ચાયક શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$\left|\begin{array}{ccc} x_2 - x_1 & y_2 - y_1 & z_2 - z_1 \\ a_1 & b_1 & c_1 \\ a_2 & b_2 & c_2 \end{array}\right| = 0$
બિંદુઓ $(1, 2, \lambda)$ અને $(-1, 0, 7/2)$ તથા દિશા સદિશો $(3, -1, 2)$ અને $(-2, 3\lambda, 1/2)$ મૂકતા:
$\left|\begin{array}{ccc} -2 & -2 & (7-2\lambda)/2 \\ 3 & -1 & 2 \\ -2 & 3\lambda & 1/2 \end{array}\right| = 0$
નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$-2(-1/2 - 6\lambda) + 2(3/2 + 4) + \frac{7-2\lambda}{2}(9\lambda - 2) = 0$
$1 + 12\lambda + 11 + \frac{63\lambda - 14 - 18\lambda^2 + 4\lambda}{2} = 0$
$24 + 24\lambda - 18\lambda^2 + 67\lambda - 14 = 0$
$18\lambda^2 - 91\lambda - 10 = 0$
$\lambda$ ના મૂલ્યોનો સરવાળો = $-(-91)/18 = 91/18 = 182/36$.
125
DifficultMCQ
જે રેખાઓની દિક્કોસાઇન (direction cosines) સમીકરણો $l + 3m + 5n = 0$ અને $5lm - 2mn + 6nl = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,તેમની વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{8}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{6}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)$
D
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{4}\right)$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણો:
$l + 3m + 5n = 0$ ....$(1)$
$5lm - 2mn + 6nl = 0$ ....$(2)$
સમીકરણ $(1)$ પરથી,$l = -3m - 5n$.
$l$ ની કિંમત સમીકરણ $(2)$ માં મૂકતા:
$5(-3m - 5n)m - 2mn + 6n(-3m - 5n) = 0$
$-15m^2 - 25mn - 2mn - 18mn - 30n^2 = 0$
$-15m^2 - 45mn - 30n^2 = 0$
$-15$ વડે ભાગતા:
$m^2 + 3mn + 2n^2 = 0$
$(m + n)(m + 2n) = 0$
તેથી,$m = -n$ અથવા $m = -2n$.
કિસ્સો $1$: જો $m = -n$,તો $l = -3(-n) - 5n = 3n - 5n = -2n$. દિક્ગુણોત્તર $(-2n, -n, n)$ મળે,જે $(-2, -1, 1)$ તરીકે લખી શકાય.
કિસ્સો $2$: જો $m = -2n$,તો $l = -3(-2n) - 5n = 6n - 5n = n$. દિક્ગુણોત્તર $(n, -2n, n)$ મળે,જે $(1, -2, 1)$ તરીકે લખી શકાય.
ધારો કે દિક્ગુણોત્તર $\vec{a} = (-2, -1, 1)$ અને $\vec{b} = (1, -2, 1)$ છે.
રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ નીચે મુજબ મળે:
$\cos \theta = \frac{|\vec{a} \cdot \vec{b}|}{|\vec{a}| |\vec{b}|} = \frac{|(-2)(1) + (-1)(-2) + (1)(1)|}{\sqrt{(-2)^2 + (-1)^2 + 1^2} \sqrt{1^2 + (-2)^2 + 1^2}}$
$\cos \theta = \frac{|-2 + 2 + 1|}{\sqrt{6} \sqrt{6}} = \frac{1}{6}$
તેથી,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{1}{6}\right)$.
126
MediumMCQ
જો રેખાઓ $\frac{x}{2} = \frac{y}{2} = \frac{z}{1}$ અને $\frac{5 - x}{- 2} = \frac{7y - 14}{p} = \frac{z - 3}{4}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\cos^{-1} \left( \frac{2}{3} \right)$ હોય,તો $p$ ની કિંમત શોધો.
A
$-\frac{7}{4}$
B
$\frac{2}{7}$
C
$-\frac{4}{7}$
D
$\frac{7}{2}$

Solution

(D) પ્રથમ રેખા $\frac{x}{2} = \frac{y}{2} = \frac{z}{1}$ ના દિશા ગુણોત્તર $\vec{v_1} = (2, 2, 1)$ છે.
બીજી રેખા $\frac{-(x - 5)}{-2} = \frac{7(y - 2)}{p} = \frac{z - 3}{4}$ છે,જેને $\frac{x - 5}{2} = \frac{y - 2}{p/7} = \frac{z - 3}{4}$ તરીકે લખી શકાય.
તેથી બીજી રેખાના દિશા ગુણોત્તર $\vec{v_2} = (2, p/7, 4)$ છે.
બે રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટે $\cos \theta = \frac{|\vec{v_1} \cdot \vec{v_2}|}{|\vec{v_1}| |\vec{v_2}|}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા.
આપેલ છે કે $\cos \theta = \frac{2}{3}$,તેથી $\frac{2}{3} = \frac{|2(2) + 2(p/7) + 1(4)|}{\sqrt{2^2 + 2^2 + 1^2} \sqrt{2^2 + (p/7)^2 + 4^2}}$.
$\frac{2}{3} = \frac{|8 + 2p/7|}{3 \sqrt{4 + p^2/49 + 16}} = \frac{|8 + 2p/7|}{3 \sqrt{20 + p^2/49}}$.
છેદમાંથી $3$ ઉડાડતા,$\frac{2}{1} = \frac{|8 + 2p/7|}{\sqrt{20 + p^2/49}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $4 = \frac{(8 + 2p/7)^2}{20 + p^2/49} = \frac{64 + 32p/7 + 4p^2/49}{20 + p^2/49}$.
$80 + 4p^2/49 = 64 + 32p/7 + 4p^2/49$.
$80 = 64 + 32p/7 \Rightarrow 16 = 32p/7 \Rightarrow p = \frac{16 \times 7}{32} = \frac{7}{2}$.
127
MediumMCQ
રેખાઓ $\frac{x}{2} = \frac{y}{2} = \frac{z}{1}$ અને $\frac{x + 2}{- 1} = \frac{y - 4}{8} = \frac{z - 5}{4}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર કયા અંતરાલમાં આવે છે?
A
$(3, 4]$
B
$(2, 3]$
C
$[1, 2)$
D
$[0, 1)$

Solution

(B) બે રેખાઓ $\frac{x-x_1}{a_1} = \frac{y-y_1}{b_1} = \frac{z-z_1}{c_1}$ અને $\frac{x-x_2}{a_2} = \frac{y-y_2}{b_2} = \frac{z-z_2}{c_2}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$d = \frac{|(x_2-x_1, y_2-y_1, z_2-z_1) \cdot (a_1, b_1, c_1) \times (a_2, b_2, c_2)|}{|(a_1, b_1, c_1) \times (a_2, b_2, c_2)|}$
આપેલ રેખાઓ માટે,$(x_1, y_1, z_1) = (0, 0, 0)$ અને $(a_1, b_1, c_1) = (2, 2, 1)$ છે.
બીજી રેખા માટે,$(x_2, y_2, z_2) = (-2, 4, 5)$ અને $(a_2, b_2, c_2) = (-1, 8, 4)$ છે.
સદિશ ગુણાકાર $(a_1, b_1, c_1) \times (a_2, b_2, c_2) = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 2 & 1 \\ -1 & 8 & 4 \end{vmatrix} = \hat{i}(8-8) - \hat{j}(8+1) + \hat{k}(16+2) = (0, -9, 18)$.
તેનું માન $\sqrt{0^2 + (-9)^2 + 18^2} = \sqrt{81 + 324} = \sqrt{405} = 9\sqrt{5}$ છે.
અદિશ ત્રિગુણક $\begin{vmatrix} -2 & 4 & 5 \\ 2 & 2 & 1 \\ -1 & 8 & 4 \end{vmatrix} = -2(8-8) - 4(8+1) + 5(16+2) = 0 - 36 + 90 = 54$ છે.
તેથી,$d = \frac{|54|}{9\sqrt{5}} = \frac{6}{\sqrt{5}} = \frac{6 \times 2.236}{5} \approx 2.68$.
જેમ કે $2.68 \in (2, 3]$,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
128
DifficultMCQ
રેખાઓ $\frac{x}{1} = \frac{y}{-1} = \frac{z}{1}$ અને $\frac{x - 1}{0} = \frac{y + 1}{-2} = \frac{z}{1}$ વચ્ચેના ટૂંકા અંતરની રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x}{1} = \frac{y}{-1} = \frac{z}{-2}$
B
$\frac{x - 1}{1} = \frac{y + 1}{-1} = \frac{z}{-2}$
C
$\frac{x - 1}{1} = \frac{y + 1}{-1} = \frac{z}{1}$
D
$\frac{x}{-2} = \frac{y}{1} = \frac{z}{2}$

Solution

(B) ધારો કે બે રેખાઓ $L_1: \frac{x}{1} = \frac{y}{-1} = \frac{z}{1} = r_1$ અને $L_2: \frac{x - 1}{0} = \frac{y + 1}{-2} = \frac{z}{1} = r_2$ છે.
$L_1$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $P(r_1, -r_1, r_1)$ છે અને $L_2$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q(1, -2r_2 - 1, r_2)$ છે.
રેખા $PQ$ ના દિકગુણોત્તરો $(1 - r_1, -2r_2 - 1 + r_1, r_2 - r_1)$ છે.
$PQ$ એ ટૂંકા અંતરની રેખા હોવાથી,તે $L_1$ (દિશા $\vec{v_1} = \langle 1, -1, 1 \rangle$) અને $L_2$ (દિશા $\vec{v_2} = \langle 0, -2, 1 \rangle$) બંનેને લંબ છે.
$1$) $(1 - r_1)(1) + (-2r_2 - 1 + r_1)(-1) + (r_2 - r_1)(1) = 0 \Rightarrow -3r_1 + 3r_2 + 2 = 0$.
$2$) $(1 - r_1)(0) + (-2r_2 - 1 + r_1)(-2) + (r_2 - r_1)(1) = 0 \Rightarrow -3r_1 + 5r_2 + 2 = 0$.
સમીકરણો બાદ કરતા: $2r_2 = 0 \Rightarrow r_2 = 0$.
તેથી $-3r_1 + 2 = 0 \Rightarrow r_1 = 2/3$.
બિંદુઓ $P(2/3, -2/3, 2/3)$ અને $Q(1, -1, 0)$ છે.
$PQ$ ના દિકગુણોત્તરો $(1/3, -1/3, -2/3)$ છે,જે $(1, -1, -2)$ ના પ્રમાણમાં છે.
રેખા $Q(1, -1, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી સમીકરણ $\frac{x - 1}{1} = \frac{y + 1}{-1} = \frac{z}{-2}$ છે.
Solution diagram
129
MediumMCQ
જો રેખાઓ $\frac{x + 1}{2} = \frac{y - 1}{1} = \frac{z + 1}{3}$ અને $\frac{x + 2}{2} = \frac{y - k}{3} = \frac{z}{4}$ સમતલીય હોય,તો $k$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{11}{2}$
B
$-\frac{11}{2}$
C
$\frac{9}{2}$
D
$-\frac{9}{2}$

Solution

(A) બે રેખાઓ $\frac{x-x_1}{a_1} = \frac{y-y_1}{b_1} = \frac{z-z_1}{c_1}$ અને $\frac{x-x_2}{a_2} = \frac{y-y_2}{b_2} = \frac{z-z_2}{c_2}$ સમતલીય હોય જો $\begin{vmatrix} x_2-x_1 & y_2-y_1 & z_2-z_1 \\ a_1 & b_1 & c_1 \\ a_2 & b_2 & c_2 \end{vmatrix} = 0$ થાય.
અહીં,$(x_1, y_1, z_1) = (-1, 1, -1)$ અને $(x_2, y_2, z_2) = (-2, k, 0)$ છે.
દિશા ગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1) = (2, 1, 3)$ અને $(a_2, b_2, c_2) = (2, 3, 4)$ છે.
આ કિંમતોને નિશ્ચાયકમાં મૂકતા:
$\begin{vmatrix} -2 - (-1) & k - 1 & 0 - (-1) \\ 2 & 1 & 3 \\ 2 & 3 & 4 \end{vmatrix} = 0$
$\Rightarrow \begin{vmatrix} -1 & k - 1 & 1 \\ 2 & 1 & 3 \\ 2 & 3 & 4 \end{vmatrix} = 0$
પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા:
$-1(4 - 9) - (k - 1)(8 - 6) + 1(6 - 2) = 0$
$-1(-5) - (k - 1)(2) + 4 = 0$
$5 - 2k + 2 + 4 = 0$
$11 - 2k = 0$
$2k = 11$
$k = \frac{11}{2}$.
130
DifficultMCQ
જો અવકાશમાં બે રેખાઓ $L_1$ અને $L_2$ ને $L_1 = \{ x = \sqrt{\lambda} y + (\sqrt{\lambda} - 1), z = (\sqrt{\lambda} - 1)y + \sqrt{\lambda} \}$ અને $L_2 = \{ x = \sqrt{\mu} y + (1 - \sqrt{\mu}), z = (1 - \sqrt{\mu})y + \sqrt{\mu} \}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે,તો $L_1$ એ $L_2$ ને લંબ હોય તેવી તમામ અ-ઋણ વાસ્તવિક સંખ્યાઓ $\lambda$ અને $\mu$ માટે:
A
$\sqrt{\lambda} + \sqrt{\mu} = 1$
B
$\lambda \neq \mu$
C
$\lambda + \mu = 0$
D
$\lambda = \mu$

Solution

(D) રેખા $L_1$ માટે,આપણી પાસે $x = \sqrt{\lambda} y + (\sqrt{\lambda} - 1)$ અને $z = (\sqrt{\lambda} - 1)y + \sqrt{\lambda}$ છે.
આને સંમિત સ્વરૂપમાં લખતા,આપણને $\frac{x - (\sqrt{\lambda} - 1)}{\sqrt{\lambda}} = y = \frac{z - \sqrt{\lambda}}{\sqrt{\lambda} - 1}$ મળે છે.
$L_1$ નો દિશા સદિશ $\vec{v_1} = (\sqrt{\lambda}, 1, \sqrt{\lambda} - 1)$ છે.
તે જ રીતે,રેખા $L_2$ માટે,આપણી પાસે $x = \sqrt{\mu} y + (1 - \sqrt{\mu})$ અને $z = (1 - \sqrt{\mu})y + \sqrt{\mu}$ છે.
આને સંમિત સ્વરૂપમાં લખતા,આપણને $\frac{x - (1 - \sqrt{\mu})}{\sqrt{\mu}} = y = \frac{z - \sqrt{\mu}}{1 - \sqrt{\mu}}$ મળે છે.
$L_2$ નો દિશા સદિશ $\vec{v_2} = (\sqrt{\mu}, 1, 1 - \sqrt{\mu})$ છે.
કારણ કે $L_1 \perp L_2$,તેમના દિશા સદિશોનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય હોવો જોઈએ: $\vec{v_1} \cdot \vec{v_2} = 0$.
$(\sqrt{\lambda})(\sqrt{\mu}) + (1)(1) + (\sqrt{\lambda} - 1)(1 - \sqrt{\mu}) = 0$.
$\sqrt{\lambda\mu} + 1 + (\sqrt{\lambda} - \sqrt{\lambda\mu} - 1 + \sqrt{\mu}) = 0$.
$\sqrt{\lambda} + \sqrt{\mu} = 0$.
કારણ કે $\lambda, \mu \geq 0$,આનો અર્થ એ થાય છે કે $\sqrt{\lambda} = 0$ અને $\sqrt{\mu} = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\lambda = 0$ અને $\mu = 0$. આમ,$\lambda = \mu$.
131
DifficultMCQ
બિંદુ $(1, 0, 0)$ માંથી રેખા $\frac{x - 1}{2} = \frac{y + 1}{-3} = \frac{z + 10}{8}$ પર દોરેલા લંબપાદના યામ શોધો.
A
$(2, -3, 8)$
B
$(1, -1, -10)$
C
$(5, -8, -4)$
D
$(3, -4, -2)$

Solution

(D) ધારો કે આપેલી રેખા $\frac{x - 1}{2} = \frac{y + 1}{-3} = \frac{z + 10}{8} = k$ છે.
રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $L = (2k + 1, -3k - 1, 8k - 10)$ સ્વરૂપમાં છે.
ધારો કે $P = (1, 0, 0)$. રેખા $PL$ ના દિકગુણોત્તર $(2k + 1 - 1, -3k - 1 - 0, 8k - 10 - 0) = (2k, -3k - 1, 8k - 10)$ છે.
$PL$ એ આપેલી રેખા (જેના દિકગુણોત્તર $(2, -3, 8)$ છે) ને લંબ હોવાથી,તેમના દિકગુણોત્તરનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$2(2k) - 3(-3k - 1) + 8(8k - 10) = 0$.
$4k + 9k + 3 + 64k - 80 = 0$.
$77k - 77 = 0$,તેથી $k = 1$.
$k = 1$ ને $L$ ના યામમાં મૂકતા:
$L = (2(1) + 1, -3(1) - 1, 8(1) - 10) = (3, -4, -2)$.
132
DifficultMCQ
વિધાન $1:$ રેખાઓ $\frac{x}{2} = \frac{y}{-1} = \frac{z}{2}$ અને $\frac{x-1}{4} = \frac{y-1}{-2} = \frac{z-1}{4}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $\sqrt{2}$ છે.
વિધાન $2:$ બે સમાંતર રેખાઓ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર એ એક રેખા પરના કોઈપણ બિંદુથી બીજી રેખા સુધીનું લંબ અંતર છે.
A
વિધાન $1$ સત્ય છે,વિધાન $2$ અસત્ય છે.
B
વિધાન $1$ સત્ય છે,વિધાન $2$ સત્ય છે,વિધાન $2$ એ વિધાન $1$ માટે સાચી સમજૂતી છે.
C
વિધાન $1$ અસત્ય છે,વિધાન $2$ સત્ય છે.
D
વિધાન $1$ સત્ય છે,વિધાન $2$ સત્ય છે,વિધાન $2$ એ વિધાન $1$ માટે સાચી સમજૂતી નથી.

Solution

(B) આપેલ રેખાઓ $L_1: \frac{x}{2} = \frac{y}{-1} = \frac{z}{2}$ અને $L_2: \frac{x-1}{4} = \frac{y-1}{-2} = \frac{z-1}{4}$ છે.
બંને રેખાઓનો દિશા સદિશ $\vec{b} = 2\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k}$ સમાન છે,તેથી તેઓ સમાંતર છે.
બે સમાંતર રેખાઓ $\vec{r} = \vec{a}_1 + \lambda\vec{b}$ અને $\vec{r} = \vec{a}_2 + \mu\vec{b}$ વચ્ચેના લઘુત્તમ અંતરનું સૂત્ર $d = \frac{|(\vec{a}_2 - \vec{a}_1) \times \vec{b}|}{|\vec{b}|}$ છે.
અહીં,$\vec{a}_1 = 0\hat{i} + 0\hat{j} + 0\hat{k}$ અને $\vec{a}_2 = 1\hat{i} + 1\hat{j} + 1\hat{k}$ છે.
તેથી,$\vec{a}_2 - \vec{a}_1 = \hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$.
$(\vec{a}_2 - \vec{a}_1) \times \vec{b} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & 1 & 1 \\ 2 & -1 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i}(2 - (-1)) - \hat{j}(2 - 2) + \hat{k}(-1 - 2) = 3\hat{i} + 0\hat{j} - 3\hat{k}$.
તેનું માન $|3\hat{i} - 3\hat{k}| = \sqrt{3^2 + (-3)^2} = \sqrt{18} = 3\sqrt{2}$ છે.
$\vec{b}$ નું માન $|2\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k}| = \sqrt{2^2 + (-1)^2 + 2^2} = \sqrt{9} = 3$ છે.
તેથી,$d = \frac{3\sqrt{2}}{3} = \sqrt{2}$.
ગણતરી કરેલ અંતર $\sqrt{2}$ હોવાથી,વિધાન $1$ સત્ય છે.
વિધાન $2$ એ સમાંતર રેખાઓ વચ્ચેના લઘુત્તમ અંતરની પ્રમાણિત વ્યાખ્યા છે,જે પણ સત્ય છે.
વિધાન $2$ એ વિધાન $1$ માં અંતરની ગણતરી કરવા માટે વપરાતી પદ્ધતિ પૂરી પાડે છે,તેથી તે સાચી સમજૂતી છે.
133
DifficultMCQ
બિંદુ $-\hat{i} + 2\hat{j} + 6\hat{k}$ નું તે રેખાથી અંતર શોધો જે બિંદુ $2\hat{i} + 3\hat{j} - 4\hat{k}$ માંથી પસાર થાય છે અને સદિશ $6\hat{i} + 3\hat{j} - 4\hat{k}$ ને સમાંતર છે.
A
$9$
B
$8$
C
$7$
D
$10$

Solution

(C) ધારો કે આપેલ બિંદુ $P(-1, 2, 6)$ છે અને રેખા $L$ એ બિંદુ $A(2, 3, -4)$ માંથી પસાર થાય છે અને તેની દિશા સદિશ $\vec{v} = 6\hat{i} + 3\hat{j} - 4\hat{k}$ છે.
સદિશ $\vec{AP} = (-1-2)\hat{i} + (2-3)\hat{j} + (6-(-4))\hat{k} = -3\hat{i} - \hat{j} + 10\hat{k}$.
બિંદુ $P$ નું રેખાથી અંતર $d = \frac{|\vec{AP} \times \vec{v}|}{|\vec{v}|}$ દ્વારા મળે છે.
પ્રથમ,ક્રોસ પ્રોડક્ટ $\vec{AP} \times \vec{v}$ ની ગણતરી કરો:
$\vec{AP} \times \vec{v} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ -3 & -1 & 10 \\ 6 & 3 & -4 \end{vmatrix} = \hat{i}(4 - 30) - \hat{j}(12 - 60) + \hat{k}(-9 + 6) = -26\hat{i} + 48\hat{j} - 3\hat{k}$.
તેનું માન $|\vec{AP} \times \vec{v}| = \sqrt{(-26)^2 + 48^2 + (-3)^2} = \sqrt{676 + 2304 + 9} = \sqrt{2989}$.
સદિશ $\vec{v}$ નું માન $|\vec{v}| = \sqrt{6^2 + 3^2 + (-4)^2} = \sqrt{36 + 9 + 16} = \sqrt{61}$.
તેથી,$d = \sqrt{\frac{2989}{61}} = \sqrt{49} = 7$.
134
EasyMCQ
જો રેખાઓ $x = ay + b, z = cy + d$ અને $x = a'z + b', y = c'z + d'$ પરસ્પર લંબ હોય,તો
A
$cc' + a + a' = 0$
B
$aa' + c + c' = 0$
C
$ab' + bc' + 1 = 0$
D
$bb' + cc' + 1 = 0$

Solution

(B) પ્રથમ રેખા $x = ay + b$ અને $z = cy + d$ દ્વારા આપવામાં આવી છે.
આને સંમિત સ્વરૂપમાં $\frac{x - b}{a} = \frac{y}{1} = \frac{z - d}{c}$ તરીકે લખી શકાય છે.
આ રેખાના દિશા ગુણોત્તર $(a, 1, c)$ છે.
બીજી રેખા $x = a'z + b'$ અને $y = c'z + d'$ દ્વારા આપવામાં આવી છે.
આને સંમિત સ્વરૂપમાં $\frac{x - b'}{a'} = \frac{y - d'}{c'} = \frac{z}{1}$ તરીકે લખી શકાય છે.
આ રેખાના દિશા ગુણોત્તર $(a', c', 1)$ છે.
બે રેખાઓ પરસ્પર લંબ હોવાથી,તેમના દિશા ગુણોત્તરનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$(a)(a') + (1)(c') + (c)(1) = 0$.
તેથી,$aa' + c' + c = 0$.
135
DifficultMCQ
બે રેખાઓ $\frac{x - 3}{1} = \frac{y + 1}{3} = \frac{z - 6}{-1}$ અને $\frac{x + 5}{7} = \frac{y - 2}{-6} = \frac{z - 3}{4}$ બિંદુ $R$ પર છેદે છે. $xy$-સમતલમાં $R$ નું પ્રતિબિંબ કયા યામ ધરાવે છે?
A
$(2, -4, -7)$
B
$(2, 4, 7)$
C
$(2, -4, 7)$
D
$(-2, 4, 7)$

Solution

(A) ધારો કે બે રેખાઓ પરના બિંદુઓ $P_1 = (\lambda + 3, 3\lambda - 1, -\lambda + 6)$ અને $P_2 = (7\alpha - 5, -6\alpha + 2, 4\alpha + 3)$ છે.
રેખાઓ બિંદુ $R$ પર છેદે છે,તેથી યામોને સરખાવતા:
$\lambda + 3 = 7\alpha - 5 \Rightarrow \lambda - 7\alpha = -8$ (સમીકરણ $1$)
$3\lambda - 1 = -6\alpha + 2 \Rightarrow 3\lambda + 6\alpha = 3 \Rightarrow \lambda + 2\alpha = 1$ (સમીકરણ $2$)
સમીકરણ $2$ માંથી સમીકરણ $1$ બાદ કરતા $9\alpha = 9$ મળે,તેથી $\alpha = 1$.
$\alpha = 1$ ને સમીકરણ $2$ માં મૂકતા,$\lambda + 2(1) = 1$ મળે,તેથી $\lambda = -1$.
$\lambda = -1$ ને પ્રથમ રેખાના સમીકરણમાં મૂકતા,$R = (-1 + 3, 3(-1) - 1, -(-1) + 6) = (2, -4, 7)$ મળે.
$xy$-સમતલમાં બિંદુ $(x, y, z)$ નું પ્રતિબિંબ $(x, y, -z)$ થાય છે.
તેથી,$xy$-સમતલમાં $R(2, -4, 7)$ નું પ્રતિબિંબ $(2, -4, -7)$ છે.
136
DifficultMCQ
બિંદુ $P(2, -1, 4)$ થી રેખા $\frac{x + 3}{10} = \frac{y - 2}{-7} = \frac{z}{1}$ પર દોરેલા લંબની લંબાઈ કેટલી છે?
A
$2$ કરતા વધારે પણ $3$ કરતા ઓછી
B
$2$ કરતા ઓછી
C
$4$ કરતા વધારે
D
$3$ કરતા વધારે પણ $4$ કરતા ઓછી

Solution

(D) ધારો કે આપેલી રેખા $\frac{x + 3}{10} = \frac{y - 2}{-7} = \frac{z}{1} = \lambda$ છે.
રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $M$ એ $(10\lambda - 3, -7\lambda + 2, \lambda)$ સ્વરૂપમાં છે.
સદિશ $\vec{PM} = (10\lambda - 3 - 2, -7\lambda + 2 - (-1), \lambda - 4) = (10\lambda - 5, -7\lambda + 3, \lambda - 4)$.
કારણ કે $\vec{PM}$ એ રેખા $(10, -7, 1)$ ના દિશા ગુણોત્તરોને લંબ છે,તેથી:
$10(10\lambda - 5) - 7(-7\lambda + 3) + 1(\lambda - 4) = 0$
$100\lambda - 50 + 49\lambda - 21 + \lambda - 4 = 0$
$150\lambda - 75 = 0 \Rightarrow \lambda = \frac{1}{2}$.
$M$ ના યામ $(2, -1.5, 0.5)$ મળે છે.
લંબની લંબાઈ $PM = \sqrt{(2-2)^2 + (-1.5 - (-1))^2 + (0.5 - 4)^2}$
$= \sqrt{0^2 + (-0.5)^2 + (-3.5)^2} = \sqrt{0.25 + 12.25} = \sqrt{12.5} = \sqrt{\frac{25}{2}} = \frac{5}{\sqrt{2}}$.
$\sqrt{2} \approx 1.414$ હોવાથી,$\frac{5}{1.414} \approx 3.535$.
આ કિંમત $3$ કરતા વધારે અને $4$ કરતા ઓછી છે.
Solution diagram
137
DifficultMCQ
જો બિંદુ $R(4, y, z)$ એ બિંદુઓ $P(2, -3, 4)$ અને $Q(8, 0, 10)$ ને જોડતા રેખાખંડ પર આવેલું હોય,તો ઉગમબિંદુથી $R$ નું અંતર કેટલું થાય?
A
$\sqrt{53}$
B
$6$
C
$2\sqrt{14}$
D
$2\sqrt{21}$

Solution

(C) $P(2, -3, 4)$ અને $Q(8, 0, 10)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-2}{8-2} = \frac{y-(-3)}{0-(-3)} = \frac{z-4}{10-4}$ છે.
આને સાદું રૂપ આપતા $\frac{x-2}{6} = \frac{y+3}{3} = \frac{z-4}{6}$ મળે છે.
બિંદુ $R(4, y, z)$ આ રેખા પર હોવાથી,આપણે $x=4$ સમીકરણમાં મૂકીએ:
$\frac{4-2}{6} = \frac{y+3}{3} = \frac{z-4}{6}$.
$\frac{2}{6} = \frac{1}{3} = \frac{y+3}{3} = \frac{z-4}{6}$.
$\frac{1}{3} = \frac{y+3}{3}$ પરથી $y+3 = 1$ મળે,તેથી $y = -2$.
$\frac{1}{3} = \frac{z-4}{6}$ પરથી $z-4 = 2$ મળે,તેથી $z = 6$.
આમ,$R$ ના યામ $(4, -2, 6)$ છે.
ઉગમબિંદુ $(0, 0, 0)$ થી $R(4, -2, 6)$ નું અંતર $\sqrt{4^2 + (-2)^2 + 6^2} = \sqrt{16 + 4 + 36} = \sqrt{56} = 2\sqrt{14}$ થાય.
138
DifficultMCQ
$\Delta ABC$ ના શિરોબિંદુઓ $B$ અને $C$ એ રેખા $\frac{x + 2}{3} = \frac{y - 1}{0} = \frac{z}{4}$ પર આવેલા છે,જેથી $BC = 5 \text{ એકમ}$ થાય. જો શિરોબિંદુ $A$ એ $(1, -1, 2)$ હોય,તો આ ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ ($\text{ચોરસ એકમ}$ માં) શોધો:
A
$2\sqrt{34}$
B
$\sqrt{34}$
C
$6$
D
$5\sqrt{17}$

Solution

(B) ધારો કે રેખા $L: \frac{x + 2}{3} = \frac{y - 1}{0} = \frac{z}{4} = \lambda$ છે. આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $P(3\lambda - 2, 1, 4\lambda)$ છે.
ધારો કે $D$ એ $A(1, -1, 2)$ થી રેખા $L$ પરનો લંબપાદ છે. $D$ એ $L$ પર હોવાથી,$D = (3\lambda - 2, 1, 4\lambda)$.
રેખા $L$ નો દિશા સદિશ $\vec{v} = 3\hat{i} + 0\hat{j} + 4\hat{k}$ છે.
સદિશ $\vec{AD} = (3\lambda - 2 - 1)\hat{i} + (1 - (-1))\hat{j} + (4\lambda - 2)\hat{k} = (3\lambda - 3)\hat{i} + 2\hat{j} + (4\lambda - 2)\hat{k}$.
$\vec{AD} \perp \vec{v}$ હોવાથી,તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$3(3\lambda - 3) + 0(2) + 4(4\lambda - 2) = 0$
$9\lambda - 9 + 16\lambda - 8 = 0$
$25\lambda = 17 \implies \lambda = \frac{17}{25}$.
$\lambda$ ની કિંમત $\vec{AD}$ માં મૂકતા:
$\vec{AD} = (3(\frac{17}{25}) - 3)\hat{i} + 2\hat{j} + (4(\frac{17}{25}) - 2)\hat{k} = -\frac{24}{25}\hat{i} + 2\hat{j} + \frac{18}{25}\hat{k}$.
વેધ $AD$ ની લંબાઈ $= |\vec{AD}| = \sqrt{(-\frac{24}{25})^2 + 2^2 + (\frac{18}{25})^2} = \sqrt{\frac{576}{625} + 4 + \frac{324}{625}} = \sqrt{\frac{136}{25}} = \frac{2\sqrt{34}}{5}$.
$\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times 5 \times \frac{2\sqrt{34}}{5} = \sqrt{34}$.
Solution diagram
139
MediumMCQ
જો બિંદુ $P(\beta, 0, \beta) \, (\beta \neq 0)$ થી રેખા $\frac{x}{1} = \frac{y - 1}{0} = \frac{z + 1}{-1}$ પરના લંબની લંબાઈ $\sqrt{\frac{3}{2}}$ હોય,તો $\beta$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$-1$
C
$2$
D
$-2$

Solution

(B) ધારો કે રેખા $\frac{x}{1} = \frac{y - 1}{0} = \frac{z + 1}{-1} = \lambda$ છે.
રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $C$ એ $(\lambda, 1, -\lambda - 1)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
આપેલ બિંદુ $P(\beta, 0, \beta)$ છે.
રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v} = (1, 0, -1)$ છે.
સદિશ $\vec{PC} = (\lambda - \beta, 1 - 0, -\lambda - 1 - \beta) = (\lambda - \beta, 1, -\lambda - \beta - 1)$ છે.
કારણ કે $PC$ એ રેખાને લંબ છે,તેથી $\vec{PC} \cdot \vec{v} = 0$:
$(\lambda - \beta)(1) + (1)(0) + (-\lambda - \beta - 1)(-1) = 0$
$\lambda - \beta + \lambda + \beta + 1 = 0$
$2\lambda + 1 = 0 \implies \lambda = -\frac{1}{2}$.
આમ,બિંદુ $C$ એ $(-\frac{1}{2}, 1, -\frac{1}{2})$ છે.
લંબ $PC$ ની લંબાઈ $\sqrt{(\beta - (-\frac{1}{2}))^2 + (0 - 1)^2 + (\beta - (-\frac{1}{2}))^2} = \sqrt{\frac{3}{2}}$ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(\beta + \frac{1}{2})^2 + 1 + (\beta + \frac{1}{2})^2 = \frac{3}{2}$.
$2(\beta + \frac{1}{2})^2 = \frac{3}{2} - 1 = \frac{1}{2}$.
$(\beta + \frac{1}{2})^2 = \frac{1}{4}$.
$\beta + \frac{1}{2} = \pm \frac{1}{2}$.
કિસ્સો $1$: $\beta + \frac{1}{2} = \frac{1}{2} \implies \beta = 0$ (અસ્વીકાર્ય,કારણ કે $\beta \neq 0$).
કિસ્સો $2$: $\beta + \frac{1}{2} = -\frac{1}{2} \implies \beta = -1$.
તેથી,$\beta = -1$.
Solution diagram
140
EasyMCQ
સ્થાન સદિશ $-\hat{i} + 2\hat{j} + 6\hat{k}$ ધરાવતા બિંદુનું,બિંદુ $(2, 3, -4)$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $6\hat{i} + 3\hat{j} - 4\hat{k}$ ને સમાંતર રેખાથી અંતર શોધો.
A
$7$
B
$4\sqrt{3}$
C
$2\sqrt{13}$
D
$6$

Solution

(A) ધારો કે આપેલ બિંદુ $P(-1, 2, 6)$ છે અને રેખા પરનું બિંદુ $A(2, 3, -4)$ છે. સદિશ $\vec{AP}$ નીચે મુજબ છે:
$\vec{AP} = (-1 - 2)\hat{i} + (2 - 3)\hat{j} + (6 - (-4))\hat{k} = -3\hat{i} - \hat{j} + 10\hat{k}$.
રેખા સદિશ $\vec{b} = 6\hat{i} + 3\hat{j} - 4\hat{k}$ ને સમાંતર છે.
બિંદુ $P$ નું રેખાથી લંબ અંતર $d$ શોધવાનું સૂત્ર:
$d = \frac{|\vec{AP} \times \vec{b}|}{|\vec{b}|}$.
પ્રથમ,સદિશ ગુણાકાર $\vec{AP} \times \vec{b}$ શોધો:
$\vec{AP} \times \vec{b} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ -3 & -1 & 10 \\ 6 & 3 & -4 \end{vmatrix} = \hat{i}(4 - 30) - \hat{j}(12 - 60) + \hat{k}(-9 - (-6)) = -26\hat{i} + 48\hat{j} - 3\hat{k}$.
હવે,તેનું માન $|\vec{AP} \times \vec{b}| = \sqrt{(-26)^2 + 48^2 + (-3)^2} = \sqrt{676 + 2304 + 9} = \sqrt{2989}$.
સદિશ $\vec{b}$ નું માન $|\vec{b}| = \sqrt{6^2 + 3^2 + (-4)^2} = \sqrt{36 + 9 + 16} = \sqrt{61}$.
તેથી,$d = \sqrt{\frac{2989}{61}} = \sqrt{49} = 7$.
Solution diagram
141
DifficultMCQ
જો બિંદુ $A(1, 0, 3)$ માંથી $B(\alpha, 7, 1)$ માંથી પસાર થતી રેખા પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ $P\left(\frac{5}{3}, \frac{7}{3}, \frac{17}{3}\right)$ હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત શોધો.
A
$3.5$
B
$4$
C
$4.5$
D
$5$

Solution

(B) ધારો કે $A = (1, 0, 3)$,$B = (\alpha, 7, 1)$,અને $P = \left(\frac{5}{3}, \frac{7}{3}, \frac{17}{3}\right)$.
$P$ એ $A$ માંથી રેખા પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ હોવાથી,સદિશ $\vec{AP}$ એ સદિશ $\vec{BP}$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
પ્રથમ,$\vec{AP}$ ના દિકગુણોત્તર શોધો:
$\vec{AP} = \left(\frac{5}{3} - 1, \frac{7}{3} - 0, \frac{17}{3} - 3\right) = \left(\frac{2}{3}, \frac{7}{3}, \frac{8}{3}\right)$.
ત્યારબાદ,$\vec{BP}$ ના દિકગુણોત્તર શોધો:
$\vec{BP} = \left(\frac{5}{3} - \alpha, \frac{7}{3} - 7, \frac{17}{3} - 1\right) = \left(\frac{5}{3} - \alpha, -\frac{14}{3}, \frac{14}{3}\right)$.
$\vec{AP} \perp \vec{BP}$ હોવાથી,તેમનો અદિશ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$\vec{AP} \cdot \vec{BP} = 0$
$\left(\frac{2}{3}\right)\left(\frac{5}{3} - \alpha\right) + \left(\frac{7}{3}\right)\left(-\frac{14}{3}\right) + \left(\frac{8}{3}\right)\left(\frac{14}{3}\right) = 0$
$\frac{2}{3} \left(\frac{5}{3} - \alpha\right) - \frac{98}{9} + \frac{112}{9} = 0$
$\frac{2}{3} \left(\frac{5}{3} - \alpha\right) + \frac{14}{9} = 0$
$9$ વડે ગુણતા:
$6 \left(\frac{5}{3} - \alpha\right) + 14 = 0$
$10 - 6\alpha + 14 = 0$
$24 = 6\alpha$
$\alpha = 4$.
Solution diagram
142
MediumMCQ
રેખાઓ $\frac{x-3}{3}=\frac{y-8}{-1}=\frac{z-3}{1}$ અને $\frac{x+3}{-3}=\frac{y+7}{2}=\frac{z-6}{4}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\frac{7}{2} \sqrt{30}$
B
$3\sqrt{30}$
C
$3$
D
$2 \sqrt{30}$

Solution

(B) રેખાઓ $\vec{r_1} = (3, 8, 3) + \lambda(3, -1, 1)$ અને $\vec{r_2} = (-3, -7, 6) + \mu(-3, 2, 4)$ દ્વારા આપવામાં આવી છે.
ધારો કે $\vec{a_1} = (3, 8, 3)$,$\vec{a_2} = (-3, -7, 6)$,$\vec{b_1} = (3, -1, 1)$,અને $\vec{b_2} = (-3, 2, 4)$.
લઘુત્તમ અંતર $d$ નું સૂત્ર $d = \frac{|(\vec{a_2} - \vec{a_1}) \cdot (\vec{b_1} \times \vec{b_2})|}{ |\vec{b_1} \times \vec{b_2}| }$ છે.
પ્રથમ,$\vec{a_2} - \vec{a_1} = (-6, -15, 3)$.
ત્યારબાદ,$\vec{b_1} \times \vec{b_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & -1 & 1 \\ -3 & 2 & 4 \end{vmatrix} = -6\hat{i} - 15\hat{j} + 3\hat{k}$.
તેનું માન $|\vec{b_1} \times \vec{b_2}| = \sqrt{36 + 225 + 9} = \sqrt{270} = 3\sqrt{30}$ છે.
અદિશ ગુણાકાર $(\vec{a_2} - \vec{a_1}) \cdot (\vec{b_1} \times \vec{b_2}) = 36 + 225 + 9 = 270$ છે.
તેથી,$d = \frac{270}{\sqrt{270}} = \sqrt{270} = 3\sqrt{30}$.
143
Medium
બતાવો કે બિંદુઓ $A(1, 2, 7)$,$B(2, 6, 3)$ અને $C(3, 10, -1)$ સમરેખ છે.

Solution

આપેલા બિંદુઓ $A(1, 2, 7)$,$B(2, 6, 3)$ અને $C(3, 10, -1)$ છે.
સૌ પ્રથમ,આપણે સદિશો $\overrightarrow{AB}$,$\overrightarrow{BC}$ અને $\overrightarrow{AC}$ શોધીએ:
$\overrightarrow{AB} = (2-1)\hat{i} + (6-2)\hat{j} + (3-7)\hat{k} = \hat{i} + 4\hat{j} - 4\hat{k}$
$\overrightarrow{BC} = (3-2)\hat{i} + (10-6)\hat{j} + (-1-3)\hat{k} = \hat{i} + 4\hat{j} - 4\hat{k}$
$\overrightarrow{AC} = (3-1)\hat{i} + (10-2)\hat{j} + (-1-7)\hat{k} = 2\hat{i} + 8\hat{j} - 8\hat{k}$
હવે,આ સદિશોના માન (magnitudes) શોધીએ:
$|\overrightarrow{AB}| = \sqrt{1^2 + 4^2 + (-4)^2} = \sqrt{1 + 16 + 16} = \sqrt{33}$
$|\overrightarrow{BC}| = \sqrt{1^2 + 4^2 + (-4)^2} = \sqrt{1 + 16 + 16} = \sqrt{33}$
$|\overrightarrow{AC}| = \sqrt{2^2 + 8^2 + (-8)^2} = \sqrt{4 + 64 + 64} = \sqrt{132} = 2\sqrt{33}$
અહીં $|\overrightarrow{AC}| = |\overrightarrow{AB}| + |\overrightarrow{BC}|$ (એટલે કે $2\sqrt{33} = \sqrt{33} + \sqrt{33}$) હોવાથી,બિંદુઓ $A$,$B$ અને $C$ સમરેખ છે.
144
Easy
સાબિત કરો કે બિંદુઓ $A(2, 3, -4)$,$B(1, -2, 3)$ અને $C(3, 8, -11)$ સમરેખ છે.

Solution

(N/A) $A(2, 3, -4)$ અને $B(1, -2, 3)$ ને જોડતી રેખાના દિકગુણોત્તર $(x_2 - x_1, y_2 - y_1, z_2 - z_1)$ દ્વારા મળે છે.
$a_1 = 1 - 2 = -1$
$b_1 = -2 - 3 = -5$
$c_1 = 3 - (-4) = 7$
તેથી,$AB$ ના દિકગુણોત્તર $(-1, -5, 7)$ છે.
$B(1, -2, 3)$ અને $C(3, 8, -11)$ ને જોડતી રેખાના દિકગુણોત્તર:
$a_2 = 3 - 1 = 2$
$b_2 = 8 - (-2) = 10$
$c_2 = -11 - 3 = -14$
તેથી,$BC$ ના દિકગુણોત્તર $(2, 10, -14)$ છે.
આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $BC$ ના દિકગુણોત્તર એ $AB$ ના દિકગુણોત્તરના $-2$ ગણા છે:
$(2, 10, -14) = -2 \times (-1, -5, 7)$.
દિકગુણોત્તર પ્રમાણમાં હોવાથી,રેખાઓ $AB$ અને $BC$ સમાંતર છે.
બિંદુ $B$ એ $AB$ અને $BC$ બંનેમાં સામાન્ય હોવાથી,બિંદુઓ $A, B$ અને $C$ એક જ રેખા પર આવેલા છે.
તેથી,બિંદુઓ $A, B$ અને $C$ સમરેખ છે.
145
Medium
બતાવો કે બિંદુઓ $(2,3,4), (-1,-2,1)$ અને $(5,8,7)$ સમરેખ છે.

Solution

(N/A) ધારો કે આપેલા બિંદુઓ $A(2,3,4), B(-1,-2,1)$ અને $C(5,8,7)$ છે.
રેખાખંડ $AB$ ના દિશા ગુણોત્તર $(x_2 - x_1, y_2 - y_1, z_2 - z_1)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$AB$ ના દિશા ગુણોત્તર $= (-1 - 2, -2 - 3, 1 - 4) = (-3, -5, -3).$
$BC$ ના દિશા ગુણોત્તર $= (5 - (-1), 8 - (-2), 7 - 1) = (6, 10, 6).$
આપણે જોઈએ છીએ કે $BC$ ના દિશા ગુણોત્તર એ $AB$ ના દિશા ગુણોત્તર કરતા $-2$ ગણા છે:
$(6, 10, 6) = -2 \times (-3, -5, -3).$
દિશા ગુણોત્તર પ્રમાણસર હોવાથી,રેખાઓ $AB$ અને $BC$ સમાંતર છે.
બિંદુ $B$ એ $AB$ અને $BC$ બંનેમાં સામાન્ય હોવાથી,બિંદુઓ $A, B$ અને $C$ એક જ રેખા પર આવેલા છે.
તેથી,બિંદુઓ $(2,3,4), (-1,-2,1)$ અને $(5,8,7)$ સમરેખ છે.
146
Easy
બિંદુ $(5, 2, -4)$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $3 \hat{i} + 2 \hat{j} - 8 \hat{k}$ ને સમાંતર રેખાનું સદિશ અને કાર્તેઝિયન સમીકરણ શોધો.

Solution

(A) આપેલ બિંદુનો સ્થાન સદિશ $\vec{a} = 5 \hat{i} + 2 \hat{j} - 4 \hat{k}$ છે.
રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{b} = 3 \hat{i} + 2 \hat{j} - 8 \hat{k}$ છે.
બિંદુ $\vec{a}$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $\vec{b}$ ને સમાંતર રેખાનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda \vec{b}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = (5 \hat{i} + 2 \hat{j} - 4 \hat{k}) + \lambda (3 \hat{i} + 2 \hat{j} - 8 \hat{k})$ મળે છે.
કાર્તેઝિયન સમીકરણ માટે,ધારો કે $\vec{r} = x \hat{i} + y \hat{j} + z \hat{k}$.
તેથી $x \hat{i} + y \hat{j} + z \hat{k} = (5 + 3 \lambda) \hat{i} + (2 + 2 \lambda) \hat{j} + (-4 - 8 \lambda) \hat{k}$.
ઘટકોને સરખાવતા,આપણને $x = 5 + 3 \lambda$,$y = 2 + 2 \lambda$,અને $z = -4 - 8 \lambda$ મળે છે.
$\lambda$ માટે ઉકેલતા,આપણને $\lambda = \frac{x - 5}{3} = \frac{y - 2}{2} = \frac{z + 4}{-8}$ મળે છે.
આમ,કાર્તેઝિયન સમીકરણ $\frac{x - 5}{3} = \frac{y - 2}{2} = \frac{z + 4}{-8}$ છે.
147
EasyMCQ
બિંદુઓ $(-1, 0, 2)$ અને $(3, 4, 6)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સદિશ સમીકરણ શોધો.
A
$\vec{r} = -\hat{i} + 2\hat{k} + \lambda(4\hat{i} + 4\hat{j} + 4\hat{k})$
B
$\vec{r} = -\hat{i} + 2\hat{k} + \lambda(2\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k})$
C
$\vec{r} = 3\hat{i} + 4\hat{j} + 6\hat{k} + \lambda(\hat{i} + \hat{j} + \hat{k})$
D
$\vec{r} = -\hat{i} + 2\hat{k} + \lambda(4\hat{i} + 2\hat{j} + 4\hat{k})$

Solution

(A) ધારો કે $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ એ બિંદુઓ $A(-1, 0, 2)$ અને $B(3, 4, 6)$ ના સ્થાન સદિશો છે.
તેથી,$\vec{a} = -\hat{i} + 2\hat{k}$ અને $\vec{b} = 3\hat{i} + 4\hat{j} + 6\hat{k}$.
રેખાની દિશાનો સદિશ $\vec{b} - \vec{a} = (3 - (-1))\hat{i} + (4 - 0)\hat{j} + (6 - 2)\hat{k} = 4\hat{i} + 4\hat{j} + 4\hat{k}$ દ્વારા મળે છે.
બે બિંદુઓ $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda(\vec{b} - \vec{a})$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\vec{r} = -\hat{i} + 2\hat{k} + \lambda(4\hat{i} + 4\hat{j} + 4\hat{k})$ મળે છે.
148
EasyMCQ
એક રેખાનું કાર્તેઝિયન સમીકરણ $\frac{x+3}{2}=\frac{y-5}{4}=\frac{z+6}{2}$ છે. આ રેખા માટે સદિશ સમીકરણ શોધો.
A
$\vec{r}=(-3 \hat{i}+5 \hat{j}-6 \hat{k})+\lambda(2 \hat{i}+4 \hat{j}+2 \hat{k})$
B
$\vec{r}=(3 \hat{i}-5 \hat{j}+6 \hat{k})+\lambda(2 \hat{i}+4 \hat{j}+2 \hat{k})$
C
$\vec{r}=(-3 \hat{i}+5 \hat{j}-6 \hat{k})+\lambda(3 \hat{i}-5 \hat{j}+6 \hat{k})$
D
$\vec{r}=(2 \hat{i}+4 \hat{j}+2 \hat{k})+\lambda(-3 \hat{i}+5 \hat{j}-6 \hat{k})$

Solution

(A) આપેલ કાર્તેઝિયન સમીકરણ $\frac{x+3}{2}=\frac{y-5}{4}=\frac{z+6}{2}$ ને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $\frac{x-x_{1}}{a}=\frac{y-y_{1}}{b}=\frac{z-z_{1}}{c}$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે:
$x_{1}=-3, y_{1}=5, z_{1}=-6$ અને $a=2, b=4, c=2$.
આમ,રેખા બિંદુ $A(-3, 5, -6)$ માંથી પસાર થાય છે અને સદિશ $\vec{b} = 2\hat{i} + 4\hat{j} + 2\hat{k}$ ને સમાંતર છે.
બિંદુનો સ્થાન સદિશ $\vec{a} = -3\hat{i} + 5\hat{j} - 6\hat{k}$ છે.
બિંદુ $\vec{a}$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $\vec{b}$ ને સમાંતર રેખાનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda\vec{b}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\vec{r} = (-3\hat{i} + 5\hat{j} - 6\hat{k}) + \lambda(2\hat{i} + 4\hat{j} + 2\hat{k})$ મળે છે.

THREE DIMENSIONAL GEOMETRY — Line · Frequently Asked Questions

1Are these THREE DIMENSIONAL GEOMETRY questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a THREE DIMENSIONAL GEOMETRY Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.