Stamen, Microsporangium and Pollen Grain Questions in Gujarati

(B) પરાગરજનું બહારનું સ્તર બાહ્યસ્તર $(A)$ તરીકે ઓળખાય છે. તે સ્પોરોપોલેનિન $(B)$ નામના અત્યંત પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થનું બનેલું હોય છે. આ સ્તર અમુક ચોક્કસ સ્થાનો પર ગેરહાજર હોય છે જેને જનન છિદ્ર $(C)$ કહેવામાં આવે છે,જે પરાગનલિકાના વિકાસ માટે જરૂરી છે. તેથી,સાચો ક્રમ $A$-બાહ્યસ્તર,$B$-સ્પોરોપોલેનિન,$C$-જનન છિદ્ર છે.

(A) કીટકો દ્વારા પરાગનયન પામતી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજની સપાટી પર એક ચીકણો પદાર્થ જમા થાય છે,જેને 'પોલન કિટ' (Pollen kit) પદાર્થ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પદાર્થ ટેપેટમ (Tapetum) ના કોષો દ્વારા સ્ત્રાવિત થાય છે,જે લઘુબીજાણુધાની (Microsporangium) ની દીવાલનું સૌથી અંદરનું સ્તર છે.

(C) લઘુબીજાણુધાનીની દીવાલ ચાર સ્તરોની બનેલી હોય છે: અધિસ્તર,સ્ફોટીસ્તર,મધ્યસ્તરો અને પોષકસ્તર.
સૌથી બહારના ત્રણ સ્તરો—અધિસ્તર,સ્ફોટીસ્તર અને મધ્યસ્તરો—રક્ષણનું કાર્ય કરે છે અને પરાગરજને મુક્ત કરવા માટે પરાગાશયના સ્ફોટનમાં મદદ કરે છે.
સૌથી અંદરનું સ્તર,પોષકસ્તર,વિકાસ પામતી પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે.

(D) સાચી ઓળખ આ મુજબ છે: $A-$સંયોજક પેશી,$B-$અધિસ્તર,$C-$સ્ફોટીસ્તર,$D-$બીજાણુજનક પેશી,$E-$પોષકસ્તર,$F-$મધ્યસ્તર.
લઘુબીજાણુધાની મુખ્યત્વે ચાર દીવાલના સ્તરોથી ઘેરાયેલી હોય છે: અધિસ્તર,સ્ફોટીસ્તર,મધ્યસ્તરો અને પોષકસ્તર.
$(i)$ બહારના ત્રણ સ્તરો (અધિસ્તર,સ્ફોટીસ્તર અને મધ્યસ્તરો) રક્ષણનું કાર્ય કરે છે અને પરાગરજના મુક્ત થવા માટે પરાગાશયના સ્ફોટનમાં મદદ કરે છે.
$(ii)$ સૌથી અંદરનું સ્તર પોષકસ્તર છે,જે વિકાસ પામતી પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે.

(B) પરાગ માતૃકોષ $(PMC)$ માંથી નર જન્યુજનકના વિકાસની પ્રક્રિયામાં નીચેના તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. દ્વિતીય $(2n)$ પરાગ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને એકકીય $(n)$ લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક બનાવે છે.
$2$. ત્યારબાદ દરેક લઘુબીજાણુ એક સમભાજન પામીને બે કોષીય અવસ્થા બનાવે છે,જેમાં એક વાનસ્પતિક કોષ અને એક જનન કોષ હોય છે.
$3$. આ બે કોષીય અવસ્થાને પરાગરજના મુક્ત થવાના સમયે પુખ્ત નર જન્યુજનક ગણવામાં આવે છે.
આમ,આ નિર્માણમાં એક અર્ધીકરણ અને ત્યારબાદ એક સમભાજનનો સમાવેશ થાય છે.

(D) લઘુબીજાણુજનન (microsporogenesis) ની પ્રક્રિયામાં,દરેક લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય લઘુબીજાણુઓની ચતુષ્ક (tetrad) બનાવે છે.
દરેક લઘુબીજાણુ પરાગરજમાં વિકસે છે,તેથી એક $MMC$ માંથી $4$ પરાગરજ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,જો $4$ લઘુબીજાણુ માતૃકોષો હોય,તો ઉત્પન્ન થતી પરાગરજની કુલ સંખ્યા $4 \times 4 = 16$ થશે.

(D) ટેપેટમ એ પરાગાશયની દીવાલનું સૌથી અંદરનું સ્તર છે.
તે વિકાસ પામતા પરાગરજ માટે મુખ્ય પોષક સ્તર તરીકે કાર્ય કરે છે.
વિકાસ દરમિયાન,ટેપેટમના કોષો ઘણીવાર એન્ડોમાઈટોસિસ (કોષકેન્દ્રના વિભાજન વગર રંગસૂત્રોનું પ્રતિકૃતિ) અને એન્ડોપોલિપ્લોઈડી (કોષકેન્દ્રમાં રંગસૂત્રોના સમૂહની સંખ્યામાં વધારો) જેવી પ્રક્રિયાઓને કારણે બહુકોષકેન્દ્રીય અને પોલીપ્લોઈડ બને છે.

(C) બાહ્ય આવરણ (Exine) મુખ્યત્વે સ્પોરોપોલેનિનનું બનેલું હોય છે.
સ્પોરોપોલેનિન જાણીતા સૌથી પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થોમાંનું એક છે; તે ઊંચા તાપમાન,પ્રબળ એસિડ અને આલ્કલી સામે ટકી શકે છે.
જો કે,બાહ્ય આવરણ અમુક બિંદુઓ પર અસતત હોય છે જ્યાં સ્પોરોપોલેનિન ગેરહાજર હોય છે. આ છિદ્રોને જનન છિદ્રો (germ pores) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,એ વિધાન કે જનન છિદ્રોમાં સ્પોરોપોલેનિન હોય છે,તે ખોટું છે.

(C) આપેલ આકૃતિ લઘુબીજાણુજનન (microsporogenesis) અને પરાગરજના પરિપક્વનના તબક્કાઓ દર્શાવે છે.
$A$ એ પરાગ ચતુષ્ક દર્શાવે છે,જે અર્ધીકરણ પછી બનેલા ચાર લઘુબીજાણુઓનો સમૂહ છે.
$B$ એ વિકસતા લઘુબીજાણુમાં જોવા મળતી રસધાનીઓ દર્શાવે છે.
$C$ એ લઘુબીજાણુનું કોષકેન્દ્ર દર્શાવે છે.
$D$ એ લઘુબીજાણુના કોષકેન્દ્રના પ્રથમ સમભાજન દરમિયાન બનતી અસમપ્રમાણ ત્રાક (asymmetric spindle) દર્શાવે છે.
$E$ એ વાનસ્પતિક કોષ દર્શાવે છે,જે કદમાં મોટો હોય છે,તેમાં ખોરાકનો સંગ્રહ વધુ હોય છે અને મોટું અનિયમિત આકારનું કોષકેન્દ્ર હોય છે.
$F$ એ જનન કોષ દર્શાવે છે,જે કદમાં નાનો,ત્રાકાકાર,ઘટ્ટ કોષરસ ધરાવતો હોય છે અને વાનસ્પતિક કોષના કોષરસમાં તરતો હોય છે.

(D) $(i)$ એક લાક્ષણિક આવૃત બીજધારી પરાગાશય દ્વિ-ખંડીય રચના છે,જેમાં દરેક ખંડમાં બે કોટર (theca) હોય છે.
$(ii)$ તે ચતુષ્કોણીય આકારનું હોય છે,જેમાં દરેક ખૂણે એક-એક એમ કુલ $4$ લઘુબીજાણુધાનીઓ (microsporangia) આવેલી હોય છે.
$(iii)$ લઘુબીજાણુધાનીઓ વિકાસ પામીને પરાગકોથળી બનાવે છે,જે પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે.
$(iv)$ આકૃતિના આધારે: $A$ એ પુતંતુ દર્શાવે છે,$B$ એ સ્ફોટન રેખા દર્શાવે છે,$C$ એ પરાગકોથળી દર્શાવે છે અને $D$ એ પરાગરજ દર્શાવે છે.

(A) એક લાક્ષણિક આવૃત બીજધારી વનસ્પતિનો પરાગાશય દ્વિ-ખંડીય (bilobed) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે ખંડોનો બનેલો છે. દરેક ખંડમાં બે લઘુબીજાણુધાનીઓ (microsporangia) હોય છે,જે તેને કુલ ચતુઃલઘુબીજાણુધામી (tetrasporangiate) બનાવે છે (દરેક ખંડમાં બે લઘુબીજાણુધાની $\times$ બે ખંડ = ચાર લઘુબીજાણુધાની).

(A) પરાગાશયના સૌથી અંદરના દીવાલના સ્તરને $Tapetum$ (પોષકસ્તર) કહેવામાં આવે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડવાનું છે.
તે ઉત્સેચકો,અંતઃસ્ત્રાવો અને પરાગરજની દીવાલના ઘટકો (જેમ કે સ્પોરોપોલેનિન) નો પણ સ્ત્રાવ કરે છે.

(B) પરાગરજ માતૃકોષ $(PMC)$ અથવા લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ માંથી અર્ધીકરણ દ્વારા લઘુબીજાણુઓ બનવાની પ્રક્રિયાને લઘુબીજાણુજનન કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,એક દ્વિકીય $(2n)$ $MMC$ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય $(n)$ લઘુબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક તરીકે ઓળખાતા સમૂહમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.

(B) પરાગરજ એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં અપરિપક્વ નર જન્યુજનક છે. તેમાં વાનસ્પતિક કોષ અને જનન કોષ હોય છે,જે અંતે નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,તે વનસ્પતિના જીવનચક્રની નર જન્યુજનક અવસ્થા દર્શાવે છે.

(C) પરાગરજની દીવાલના સૌથી બહારના પડને બાહ્યકવચ (exine) કહેવામાં આવે છે.
તે સ્પોરોપોલેનિન તરીકે ઓળખાતા અત્યંત પ્રતિરોધક કાર્બનિક દ્રવ્યનું બનેલું હોય છે.
સ્પોરોપોલેનિન એ કેરોટીનોઇડનું વ્યુત્પન્ન છે જે ઊંચા તાપમાન,પ્રબળ એસિડ અને બેઝ સામે ટકી શકે છે.
હજુ સુધી એવો કોઈ ઉત્સેચક શોધાયો નથી જે સ્પોરોપોલેનિનનું વિઘટન કરી શકે,જેના કારણે પરાગરજ લાંબા સમય સુધી અશ્મિ સ્વરૂપે સચવાયેલી રહે છે.

(A) જનન છિદ્ર એ પરાગરજના બાહ્ય આવરણ (exine) માં આવેલું એક નાનું છિદ્ર છે જ્યાં સ્પોરોપોલેનિન ગેરહાજર હોય છે.
અંકુરણની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પરાગનલિકા આ જનન છિદ્રોમાંથી બહાર આવે છે.
તેથી,જનન છિદ્રનું મુખ્ય કાર્ય પરાગરજના અંકુરણ દરમિયાન પરાગનલિકાની વૃદ્ધિને શક્ય બનાવવાનું છે.

(B) પરાગરજની દીવાલ બે સ્તરોની બનેલી હોય છે: બહારનું $Exine$ (બાહ્યકવચ) અને અંદરનું $Intine$ (અંતઃકવચ).
$Exine$ જાડું,સખત અને જનન છિદ્રોની હાજરીને કારણે અસતત હોય છે.
$Intine$ એ સેલ્યુલોઝ અને પેક્ટીનનું બનેલું પાતળું અને સળંગ સ્તર છે.

(A) $60\%$ થી વધુ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં, પરાગરજ દ્વિકોષીય અવસ્થામાં મુક્ત થાય છે.
આ બે કોષોમાં મોટો વાનસ્પતિક કોષ (અથવા નલિકા કોષ) અને નાનો જનન કોષ હોય છે.
વાનસ્પતિક કોષ ખોરાકનો સંગ્રહ ધરાવે છે અને તેમાં અનિયમિત આકારનું કોષકેન્દ્ર હોય છે.
જનન કોષ કદમાં નાનો હોય છે અને વાનસ્પતિક કોષના કોષરસમાં તરે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) પુષ્પધારી વનસ્પતિઓ (આવૃત બીજધારી) માં,પરાગરજ કાં તો બે-કોષીય અથવા ત્રણ-કોષીય તબક્કે મુક્ત થાય છે.
$60\%$ થી વધુ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ બે-કોષીય તબક્કે (એક વાનસ્પતિક કોષ અને એક જનન કોષ) મુક્ત થાય છે.
બાકીની $40\%$ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ મુક્ત થાય તે પહેલાં જનન કોષ સમભાજન દ્વારા વિભાજન પામીને બે નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જેના પરિણામે ત્રણ-કોષીય તબક્કો જોવા મળે છે.

(A) પરાગરજ સામાન્ય રીતે આકારમાં ગોળાકાર હોય છે.
તેનો વ્યાસ સામાન્ય રીતે $25-50 \mu m$ જેટલો હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) પરાગરજના વિકાસ દરમિયાન,લઘુબીજાણુ (microspore) અસમભાજન (asymmetrical mitotic division) પામે છે.
આ વિભાજનના પરિણામે બે અસમાન કોષો બને છે: એક મોટો વાનસ્પતિક કોષ અને એક નાનો જનન કોષ.
વાનસ્પતિક કોષ કદમાં મોટો હોય છે,તેમાં ખોરાકનો પુષ્કળ સંગ્રહ હોય છે અને તે મોટું,અનિયમિત આકારનું કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.

(C) વિકલ્પ $C$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે. પોષકસ્તર (tapetum) ના કોષો પરાગરજના વિકાસ માટે જરૂરી પોષણ પૂરું પાડવા માટે એન્ડોમાઈટોસિસ દ્વારા $DNA$ ની માત્રામાં વધારો દર્શાવે છે,પરંતુ સ્ફોટીસ્તર (endothecium) ના કોષો સામાન્ય રીતે આ ઘટના દર્શાવતા નથી. સ્ફોટીસ્તરનું મુખ્ય કાર્ય તેની ભેજગ્રાહી પ્રકૃતિને કારણે પરાગાશયના સ્ફોટનમાં મદદ કરવાનું છે.

(B) વિધાન $I$ સાચું છે: બીજાણુજનક પેશીનો દરેક કોષ લઘુબીજાણુ માતૃકોષ તરીકે વર્તે છે અને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: પરાગરજ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં નર જન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
વિધાન $III$ ખોટું છે: પરાગરજ સામાન્ય રીતે ગોળાકાર હોય છે અને તેનો વ્યાસ આશરે $25-50 \mu m$ હોય છે,ત્રિકોણાકાર અને $10-15 \mu m$ હોતી નથી.
વિધાન $IV$ ખોટું છે: સ્પોરોપોલેનિન જાણીતા સૌથી વધુ પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થોમાંનો એક છે; તે કોઈપણ જાણીતા ઉત્સેચક,પ્રબળ એસિડ કે પ્રબળ બેઝ દ્વારા નાશ પામી શકતું નથી.

(C) આ આકૃતિ યુવાન પરાગાશયનો આડછેદ દર્શાવે છે।
- ભાગ $a$ એ એન્ડોથેસિયમ (સ્ફોટીસ્તર) દર્શાવે છે, જે અધિસ્તરની નીચેનું સ્તર છે।
- ભાગ $b$ એ મધ્યસ્તરો દર્શાવે છે, જે એન્ડોથેસિયમ અને ટેપેટમની વચ્ચેના $2-3$ સ્તરો છે।
- ભાગ $c$ એ ટેપેટમ દર્શાવે છે, જે સૌથી અંદરનું પોષક સ્તર છે।
- ભાગ $d$ એ લઘુબીજાણુ માતૃકોષો (બીજાણુજનક પેશી) દર્શાવે છે જે લઘુબીજાણુધાનીના કેન્દ્રમાં આવેલા હોય છે।
તેથી, સાચી ઓળખ $a$: એન્ડોથેસિયમ, $b$: મધ્યસ્તર, $c$: ટેપેટમ, $d$: લઘુબીજાણુ માતૃકોષ છે।

(B) લઘુબીજાણુજનન એ અર્ધીકરણ દ્વારા પરાગ માતૃકોષ $(PMC)$ માંથી લઘુબીજાણુઓ બનવાની પ્રક્રિયા છે. તેમાં ચાર એકકીય લઘુબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે માત્ર એક જ અર્ધીકરણ વિભાજનનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં સમભાજનનો સમાવેશ થતો નથી. તેથી,તે એક અર્ધીકરણ અને બે સમભાજન ધરાવે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(C) બાહ્ય આવરણ (Exine) એ પરાગરજનું સખત બહારનું પડ છે,જે સ્પોરોપોલેનિનનું બનેલું હોય છે,જે અત્યંત પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થ છે.
જનન છિદ્રો (Germ pores) એ બાહ્ય આવરણ પરના ચોક્કસ વિસ્તારો છે જ્યાં સ્પોરોપોલેનિન ગેરહાજર હોય છે,જે અંકુરણ દરમિયાન પરાગનલિકાને બહાર આવવા દે છે.
તેથી,'બાહ્ય આવરણમાં છિદ્રો હોય છે જ્યાં સ્પોરોપોલેનિન હાજર હોય છે' તે વિધાન ખોટું છે કારણ કે છિદ્રો (જનન છિદ્રો) એ એવી જગ્યાઓ છે જ્યાં સ્પોરોપોલેનિન ગેરહાજર હોય છે.

(A) બીજાણુજનક પેશી લઘુબીજાણુ માતૃકોષો $(MMC)$ ની બનેલી હોય છે. દરેક $MMC$ અર્ધીકરણ પામીને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક બનાવે છે. તેથી,વિધાન સાચું છે.
દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં,કોષરસ વિભાજન એકસાથે (simultaneous) થાય છે,જેના પરિણામે ચતુષ્ફલકીય ચતુષ્ક બને છે,જે સૌથી સામાન્ય પ્રકાર છે. એકદળી વનસ્પતિઓમાં,કોષરસ વિભાજન ક્રમિક (successive) હોય છે,જેનાથી સમદ્વિપાર્શ્વ ચતુષ્ક બને છે. આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં એકસાથે થતું કોષરસ વિભાજન સૌથી સામાન્ય હોવાથી,કારણ પણ સાચું છે અને તે વિધાનની યોગ્ય સમજૂતી આપે છે.

(A) સ્પોરોડર્મ (પરાગરજની દીવાલ) બે મુખ્ય સ્તરોની બનેલી હોય છે: આંતરિક ઇન્ટાઇન (અંતઃકવચ) અને બાહ્ય એક્સાઇન (બાહ્યકવચ).
ઇન્ટાઇન પેક્ટીન અને સેલ્યુલોઝ (પેક્ટોસેલ્યુલોઝિક) ની બનેલી હોય છે.
એક્સાઇન સ્પોરોપોલેનિનની બનેલી હોય છે,જે જાણીતા સૌથી પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થોમાંનું એક છે.
આમ,વિધાન સાચું છે કારણ કે સ્પોરોડર્મના સ્તરો અત્યંત પ્રતિરોધક સ્પોરોપોલેનિન દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે.
એક્સાઇનને વધુમાં બાહ્ય સ્તર જેને એકટેક્સાઇન કહેવાય છે અને આંતરિક સ્તર જેને એન્ડેક્સાઇન કહેવાય છે તેમાં વિભેદિત કરવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એક્સાઇનનું માળખાકીય વર્ણન પૂરું પાડે છે,જે સ્પોરોડર્મનો એક ભાગ છે.

(A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં નર જન્યુજનકનો વિકાસ થાય ત્યારે પરાગરજ સમવિભાજન પામીને એક મોટો વાનસ્પતિક (નલિકા) કોષ અને એક નાનો જનન કોષ બનાવે છે.
શરૂઆતમાં,જનન કોષ કેલોઝની દીવાલથી ઘેરાયેલો હોય છે. જેમ જેમ પરાગરજ પરિપક્વ થાય છે,તેમ આ દીવાલ ઓગળી જાય છે,જેનાથી જનન કોષ મુક્ત થાય છે અને વાનસ્પતિક કોષના કોષરસમાં મુક્ત રીતે તરે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે કે શા માટે જનન કોષ કોષરસમાં મુક્ત રીતે જોવા મળે છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં પુષ્પ ચાર ચક્રોનું બનેલું હોય છે.
$1$. વજ્રચક્ર $(A)$ અને દલચક્ર $(B)$ એ સહાયક ચક્રો છે.
$2$. પુંકેસરચક્ર $(C)$ એ નર પ્રજનન ચક્ર છે,જે પુંકેસરોનું બનેલું હોય છે. દરેક પુંકેસર પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે જેમાં નરજન્યુઓ હોય છે.
$3$. સ્ત્રીકેસરચક્ર $(D)$ એ માદા પ્રજનન ચક્ર છે.
તેથી,પુંકેસરચક્ર એ નરજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર ચક્ર છે.

(C) પુંકેસરના બે ભાગો હોય છે: લાંબો અને પાતળો દંડ જેને તંતુ કહે છે,અને અગ્રીય,સામાન્યતઃ દ્વિખંડીય રચના જેને પરાગાશય કહે છે. 'પરાગાસન' શબ્દ સ્ત્રીકેસરના પરાગરજ ગ્રહણ કરતા ભાગ માટે વપરાય છે,પુંકેસરના અગ્રીય ભાગ માટે નહીં. તેથી,વિકલ્પ $C$ માં આપેલું વિધાન અસંગત છે.

(A) એક લાક્ષણિક આવૃત બીજધારી વનસ્પતિનું પરાગાશય દ્વિખંડીય (bilobed) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે ખંડોનું બનેલું છે. દરેક ખંડમાં બે કોટર (thecae) હોય છે,તેથી તેને દ્વિકોટરીય (dithecous) કહેવામાં આવે છે. દરેક કોટર લઘુબીજાણુધાનીમાં વિકસે છે,તેથી પરાગાશય ચતુ:લઘુબીજાણુધાની (tetrasporangiate) હોય છે. આમ,પરાગાશય દ્વિખંડીય અને દ્વિકોટરીય હોય છે,જે અંતે ચાર લઘુબીજાણુધાની ધરાવે છે.

(A) આપેલ પરિપક્વ પરાગાશયની આકૃતિમાં:
$P$ એ પરાગરજ દર્શાવે છે,જે પરાગાશયની અંદર ઉત્પન્ન થતા નર જન્યુજનક છે.
$Q$ એ પરાગકોટરો (જેને લઘુબીજાણુધાની તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) દર્શાવે છે,જે એવી રચનાઓ છે જ્યાં પરાગરજનો વિકાસ થાય છે.
આ ચોક્કસ આકૃતિ માટે પ્રમાણિત $NCERT$ પરિભાષા મુજબ,$P$ એ પરાગરજ છે અને $Q$ એ પરાગકોટરો (લઘુબીજાણુધાની) છે. તેથી,સાચી ઓળખ $P = \text{પરાગરજ}$ અને $Q = \text{પરાગકોટરો}$ છે.

(D) એક લાક્ષણિક આવૃત બીજધારી વનસ્પતિનું પરાગાશય દ્વિખંડી (dithecous) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે ખંડોનું બનેલું હોય છે. દરેક ખંડમાં બે લઘુબીજાણુધાનીઓ આવેલી હોય છે,જે દરેક ખૂણા પર એક હોય છે. તેથી,એક લાક્ષણિક દ્વિખંડી પરાગાશયમાં કુલ $4$ લઘુબીજાણુધાનીઓ હોય છે. આ લઘુબીજાણુધાનીઓ આગળ વિકાસ પામીને પરાગકોથળીઓમાં ફેરવાય છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,પુંકેસર એ તંતુ અને પરાગાશયનો બનેલો હોય છે. પરાગાશય સામાન્ય રીતે દ્વિખંડી રચના છે અને દરેક ખંડમાં બે કોટર હોય છે,જેને દ્વિ-કોટરયુક્ત કહેવાય છે. લઘુબીજાણુધાનીઓ પરાગાશયના ચાર ખૂણાઓ પર વિકસે છે,દરેક ખંડમાં બે. આ લઘુબીજાણુધાનીઓ આગળ જતાં પરાગકોથળીમાં પરિણમે છે,જેમાં પરાગરજ ઉત્પન્ન થાય છે. તેથી,લઘુબીજાણુધાનીનો વિકાસ પરાગાશયમાં થાય છે.

(B) લઘુબીજાણુધાનીની દીવાલ ચાર સ્તરોની બનેલી હોય છે: અધિસ્તર,તંતુમયસ્તર,મધ્યસ્તર અને પોષકસ્તર.
આ સ્તરો બહારથી અંદરની તરફ આ ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે: અધિસ્તર $\rightarrow$ તંતુમયસ્તર $\rightarrow$ મધ્યસ્તર $\rightarrow$ પોષકસ્તર.
તેથી,જ્યારે સ્તરોને અંદરથી બહારની તરફ ઓળખવામાં આવે,ત્યારે સાચો ક્રમ આ મુજબ છે: પોષકસ્તર $\rightarrow$ મધ્યસ્તર $\rightarrow$ તંતુમયસ્તર $\rightarrow$ અધિસ્તર.

(B) લઘુબીજાણુધાનીની દીવાલ ચાર સ્તરોની બનેલી હોય છે: અધિસ્તર, સ્ફોટીસ્તર (એન્ડોથેસિયમ), મધ્યસ્તર અને પોષકસ્તર (ટેપેટમ).
$1$. $\text{અધિસ્તર}$ એ સૌથી બહારનું રક્ષણાત્મક સ્તર છે.
$2$. $\text{સ્ફોટીસ્તર}$ (એન્ડોથેસિયમ) પરિપક્વતા સમયે $\alpha$-સેલ્યુલોઝના તંતુમય જાડા સ્તરો વિકસાવે છે, જે પરાગરજના મુક્ત થવા માટે પરાગાશયના સ્ફોટનમાં મદદ કરે છે. આ તંતુમય જાડાઈને કારણે, તેને ઘણીવાર તંતુમય સ્તર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$3$. $\text{મધ્યસ્તર}$ અલ્પજીવી હોય છે અને પોષણ પૂરું પાડે છે.
$4$. $\text{પોષકસ્તર}$ (ટેપેટમ) એ સૌથી અંદરનું સ્તર છે જે વિકાસ પામતી પરાગરજને પોષણ આપે છે.
તેથી, સાચો જવાબ $\text{સ્ફોટીસ્તર}$ (એન્ડોથેસિયમ) છે.

(A) ટેપેટમ એ લઘુબીજાણુધાનીનું સૌથી અંદરનું સ્તર છે.
ટેપેટમના કોષો સામાન્ય રીતે ઘટ્ટ કોષરસ ધરાવે છે અને એન્ડોમાઈટોસિસને કારણે ઘણીવાર બહુકોષકેન્દ્રીય (multinucleate) હોય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડવાનું છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે ટેપેટમના કોષો વારંવાર બહુકોષકેન્દ્રીય હોય છે,એકકોષકેન્દ્રીય નહીં.

(D) પરાગાશયની દીવાલ ચાર સ્તરોની બનેલી હોય છે: અધિસ્તર,તંતુમયસ્તર,મધ્યસ્તર અને પોષકસ્તર.
$1$. અધિસ્તર રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
$2$. તંતુમયસ્તર પરાગાશયના સ્ફોટનમાં મદદ કરે છે જેથી પરાગરજ મુક્ત થઈ શકે.
$3$. મધ્યસ્તર રક્ષણ આપે છે અને સ્ફોટનમાં પણ મદદ કરે છે.
$4$. પોષકસ્તર એ સૌથી અંદરનું સ્તર છે જે વિકાસ પામતી પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે. તે રક્ષણ કે સ્ફોટનમાં કોઈ ભૂમિકા ભજવતું નથી.

(B) બીજાણુજનક પેશી એ સઘન રીતે ગોઠવાયેલા સમાન કોષોનો સમૂહ છે જે જ્યારે પરાગાશય તરુણ હોય ત્યારે દરેક લઘુબીજાણુધાનીના કેન્દ્રમાં સ્થાન પામે છે.
જેમ જેમ પરાગાશયનો વિકાસ થાય છે,તેમ બીજાણુજનક પેશીના કોષો અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક બનાવે છે.
તેથી,પુખ્ત પરાગાશયમાં બીજાણુજનક પેશી અસ્તિત્વમાં હોતી નથી,કારણ કે તેના કોષો લઘુબીજાણુ માતૃકોષોમાં અને ત્યારબાદ પરાગરજમાં વિભેદિત થઈ જાય છે.
આમ,તે પુખ્ત પરાગાશયમાં જોવા મળે છે તે વિધાન અસંગત (ખોટું) છે.

(D) લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે,જે એક ન્યૂનકારી વિભાજન છે.
અર્ધીકરણ દરમિયાન,એક દ્વિકીય $(2n)$ $MMC$ વિભાજન પામીને ચાર એકકીય $(n)$ લઘુબીજાણુઓ બનાવે છે.
આ ચાર લઘુબીજાણુઓ એક સમૂહમાં ગોઠવાયેલા હોય છે જેને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક કહેવામાં આવે છે.
તેથી,એક લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $4$ લઘુબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) લઘુબીજાણુધાની ચાર દીવાલના સ્તરો દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે: અધિસ્તર,સ્ફોટીસ્તર,મધ્યસ્તરો અને પોષકસ્તર.
આપેલ આકૃતિમાં,$P$ એ બહારથી બીજા સ્તર તરફ નિર્દેશ કરે છે,જે સ્ફોટીસ્તર છે.
$Q$ એ લઘુબીજાણુધાનીની અંદરના મધ્યસ્થ કોષો તરફ નિર્દેશ કરે છે,જે લઘુબીજાણુ માતૃકોષો (MMCs) છે,જે અર્ધીકરણ દ્વારા પરાગરજ બનાવે છે.
તેથી,$P$ એ સ્ફોટીસ્તર છે અને $Q$ એ લઘુબીજાણુ માતૃકોષ છે.

(A) એક લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા ચાર એકકીય કોષોનો સમૂહ બનાવે છે,જેને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક કહેવામાં આવે છે.
આથી,એક લઘુબીજાણુ માતૃકોષમાંથી $1$ લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક બને છે,જેમાં $4$ લઘુબીજાણુઓ હોય છે.

(D) પુષ્પધારી વનસ્પતિઓમાં, $\text{પરાગરજ}$ એ આંશિક રીતે વિકસિત નરજન્યુજનક અવસ્થાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
તેમાં બે કોષો હોય છે: વાનસ્પતિક કોષ (નાલકોષ) અને જનનકોષ.
વાનસ્પતિક કોષ કદમાં મોટો હોય છે અને તેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં ખોરાકનો સંગ્રહ હોય છે, જ્યારે જનનકોષ નાનો હોય છે અને વાનસ્પતિક કોષના કોષરસમાં તરે છે.
તેથી, $\text{પરાગરજ}$ એ એવી રચના છે જે નરજન્યુજનક અવસ્થાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(D) આકૃતિમાં લઘુબીજાણુ માતૃકોષના અર્ધીકરણ વિભાજન પછી બનેલા ચાર એકકીય લઘુબીજાણુઓનો સમૂહ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. ચાર કોષોના આ સમૂહને પરાગચતુષ્ક (pollen tetrad) અથવા લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જેમ જેમ પરાગાશય પરિપક્વ થાય અને પાણી ગુમાવે છે,તેમ લઘુબીજાણુઓ એકબીજાથી અલગ થઈ જાય છે અને પરાગરજમાં વિકસે છે.

(D) પરાગરજ સામાન્ય રીતે ગોળાકાર આકારની હોય છે.
તેનો વ્યાસ આશરે $25 - 50 \, \mu m$ જેટલો હોય છે.
આ માહિતી $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં 'સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં લિંગી પ્રજનન' પ્રકરણમાં 'પરાગરજ' વિષય હેઠળ આપવામાં આવી છે.

(A) સ્પોરોપોલેનિન એ અત્યંત પ્રતિરોધક કાર્બનિક દ્રવ્ય છે જે પરાગરજનું બાહ્ય આવરણ (એક્સાઇન) બનાવે છે,અંતઃઆવરણ (ઇન્ટાઇન) નહીં.
તેથી,તે પરાગરજનું સખત અંદરનું આવરણ છે તે વિધાન ખોટું છે.
તે રાસાયણિક રીતે સ્થાયી છે અને ઊંચા તાપમાન,જલદ એસિડ અને બેઈઝ સામે ટકી શકે છે.
કોઈ પણ ઉત્સેચક સ્પોરોપોલેનિનનું વિઘટન કરી શકતો નથી,જેના કારણે પરાગરજ અશ્મિઓ તરીકે લાંબા સમય સુધી સચવાયેલી રહે છે.

(C) મોટાભાગની આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ બે-કોષીય અવસ્થાએ મુક્ત થાય છે.
આ બે કોષો નીચે મુજબ છે:
$1$. વાનસ્પતિક કોષ: તે કદમાં મોટો હોય છે,તેમાં ખોરાકનો સંગ્રહ પુષ્કળ હોય છે અને મોટું અનિયમિત આકારનું કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
$2$. જનનકોષ: તે કદમાં નાનો હોય છે અને વાનસ્પતિક કોષના કોષરસમાં તરે છે. તે ત્રાકાકાર હોય છે અને ઘટ્ટ કોષરસ તથા કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ એ નર જન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
પરાગરજના વિકાસ દરમિયાન,લઘુબીજાણુનું કોષકેન્દ્ર સમભાજન પામીને એક વાનસ્પતિક કોષ અને એક જનન કોષ બનાવે છે.
આશરે $60\%$ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ આ દ્વિકોષીય અવસ્થાએ મુક્ત થાય છે.
બાકીની પ્રજાતિઓમાં ($40\%$ થી ઓછી),પરાગરજ મુક્ત થાય તે પહેલાં જનન કોષ સમભાજન દ્વારા વિભાજન પામીને બે નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જેના પરિણામે ત્રિકોષીય અવસ્થા જોવા મળે છે.

(C) પરિપક્વ પરાગરજમાં બે પ્રકારના કોષો હોય છે:
$1$. $P$ (વાનસ્પતિક કોષ) મોટો હોય છે,જેમાં વિપુલ ખોરાકનો સંગ્રહ હોય છે અને મોટું અનિયમિત આકારનું કોષકેન્દ્ર હોય છે.
$2$. $Q$ (જનનકોષ) નાનો હોય છે અને વાનસ્પતિક કોષના કોષરસમાં તરે છે. તે ઘટ્ટ કોષરસ અને કોષકેન્દ્ર ધરાવતો ત્રાકાકાર કોષ છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $P$ = વાનસ્પતિક કોષ અને $Q$ = જનનકોષ છે.