Method of birth control Questions in Gujarati

(D) સ્ત્રીઓ માટેની ગર્ભનિરોધક ગોળીઓમાં માદા જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન હોય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો મુખ્યત્વે પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી $FSH$ અને $LH$ ના સ્ત્રાવને અવરોધીને કાર્ય કરે છે,જે અંડકોષના વિકાસ અને અંડપાત (ovulation) ને અટકાવે છે.
વધુમાં,આ અંતઃસ્ત્રાવો ગ્રીવા શ્લેષ્મ (cervical mucus) માં ફેરફાર કરે છે,તેને ઘટ્ટ બનાવે છે અને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે,જેનાથી ફલન અટકે છે.

(D) ટ્યુબેક્ટોમી,જેને $Salpingectomy$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સ્ત્રીઓમાં ગર્ભનિરોધકની કાયમી શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,અંડવાહિનીઓનો એક નાનો ભાગ કાપીને અથવા બાંધીને દૂર કરવામાં આવે છે જેથી અંડકોષનો માર્ગ અવરોધાય અને ફલન અટકાવી શકાય.
વેસેક્ટોમી એ પુરુષોમાં કરવામાં આવતી સમાન શસ્ત્રક્રિયા છે.
ઓવેરિયોડેક્ટોમી એટલે અંડાશયને શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા દૂર કરવું,જે ગર્ભનિરોધકની પ્રમાણભૂત પદ્ધતિ નથી.
વંધ્યીકરણ એ કોઈપણ એવી પ્રક્રિયા માટેનો સામાન્ય શબ્દ છે જે વ્યક્તિને પ્રજનનક્ષમતાથી વંચિત કરે છે,પરંતુ વર્ણવેલ પ્રક્રિયા માટે $Tubectomy$ એ ચોક્કસ શબ્દ છે.

(A) જેલી,ક્રીમ અને ફોમ એ ગર્ભનિરોધક તરીકે વપરાતા રાસાયણિક અવરોધો છે. આ પદાર્થોમાં શુક્રાણુનાશક ઘટકો (જેમ કે નોનોક્સિનોલ-$9$) હોય છે જે શુક્રકોષોના સંપર્કમાં આવતા જ તેમને મારી નાખે છે. વધુમાં,તેમની ચીકણી સાંદ્રતા એક ભૌતિક અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે જે શુક્રકોષોને અચલિત કરે છે,જેનાથી તેઓ ફલન માટે અંડકોષ સુધી પહોંચી શકતા નથી.

(C) ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિઓ પ્રજનન પ્રક્રિયાના વિવિધ તબક્કે દખલ કરીને અનિચ્છનીય ગર્ભાવસ્થાને રોકવા માટે બનાવવામાં આવી છે.
$1$. કેટલીક પદ્ધતિઓ (જેમ કે ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ) અંડાશયમાંથી અંડકોષના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને અટકાવીને અંડપાતને રોકે છે.
$2$. અવરોધક પદ્ધતિઓ (જેમ કે કોન્ડોમ) અને શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિઓ શુક્રકોષ અને અંડકોષના મિલનને અટકાવીને ફલનને રોકે છે.
$3$. ગર્ભાશયમાં મૂકવામાં આવતા સાધનો (IUDs) અને અમુક હોર્મોનલ પદ્ધતિઓ ગર્ભાશયમાં ગર્ભના સ્થાપનને અટકાવી શકે છે.
તેથી,ગર્ભનિરોધકો અંડપાત,ફલન અને ગર્ભસ્થાપનને અટકાવીને કાર્ય કરે છે.

(B) વેજાઈનલ ડાયાફ્રામ એ ગુંબજ આકારનું રબર અથવા સિલિકોનનું બનેલું અવરોધક સાધન છે,જેને સ્ત્રીના યોનિમાર્ગમાં ગ્રીવા (cervix) ને ઢાંકવા માટે દાખલ કરવામાં આવે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય એક ભૌતિક અવરોધ તરીકે કામ કરવાનું છે જે શુક્રકોષોને ગર્ભાશયમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે,જેથી શુક્રકોષો અંડકોષના સંપર્કમાં આવી શકતા નથી.

(A) વંધ્યીકરણ (Sterilization) એ જન્મ નિયંત્રણની કાયમી અને અસરકારક પદ્ધતિ છે.
સ્ત્રીઓમાં,આ સર્જિકલ પ્રક્રિયામાં ફેલોપિયન ટ્યુબ (અંડવાહિની) ને કાપીને બાંધવામાં આવે છે જેથી અંડકોષ ગર્ભાશય સુધી પહોંચી ન શકે,જેને $Tubectomy$ કહેવામાં આવે છે.
પુરુષોમાં,આ સર્જિકલ પ્રક્રિયામાં શુક્રવાહિની (vas deferens) ને કાપીને બાંધવામાં આવે છે જેથી શુક્રકોષોનું વહન અટકી જાય,જેને $Vasectomy$ કહેવામાં આવે છે.

(C) વૃષણના શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને કાસ્ટ્રેશન (વંધ્યીકરણ) કહેવામાં આવે છે.
આ પુરુષોમાં જન્મ નિયંત્રણની એક કાયમી પદ્ધતિ છે,જે શુક્રકોષોના ઉત્પાદનને અટકાવે છે.

(B) શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા શુક્રવાહિનીના એક નાના ભાગને દૂર કરવાની અને તેના કપાયેલા છેડાઓને બાંધવાની પ્રક્રિયાને $Vasectomy$ (નસબંધી) કહેવામાં આવે છે.
આ પુરુષોમાં ગર્ભનિરોધકની એક કાયમી પદ્ધતિ છે.
$Tubectomy$ એ સ્ત્રીઓમાં કરવામાં આવતી સમાન પ્રક્રિયા છે,જેમાં અંડવાહિનીઓને અવરોધિત કરવામાં આવે છે અથવા કાપવામાં આવે છે.
$Gonadectomy$ એટલે પ્રજનન ગ્રંથિઓ (શુક્રપિંડ અથવા અંડપિંડ) ને દૂર કરવી.
$Castration$ એટલે શુક્રપિંડને દૂર કરવાની પ્રક્રિયા.

(D) ગર્ભનિરોધકના યાંત્રિક ઉપાયો શુક્રકોષ અને અંડકોષના ભૌતિક મિલનને અટકાવવા માટે રચાયેલ છે. જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. કોન્ડોમ (દા.ત.,નિરોધ): આ પુરુષો અથવા સ્ત્રીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા અવરોધક સાધનો છે.
$2$. ડાયાફ્રામ અને સર્વાઇકલ કેપ્સ: આ સ્ત્રીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા અવરોધક સાધનો છે.
$3$. ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો $(IUDs)$: આ એવા સાધનો છે જે ગર્ભધારણ કે ફલન અટકાવવા માટે ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો વસ્તી નિયંત્રણના યાંત્રિક અથવા અવરોધક ઉપાયો ગણાય છે.

(D) ગર્ભનિરોધકની રાસાયણિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ શુક્રકોષોને મારીને અથવા તેમને અચલિત કરીને ફલન અટકાવવા માટે થાય છે.
આ પદ્ધતિઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. શુક્રાણુનાશક પદાર્થો જેવા કે જેલી,ક્રીમ અને ફોમ,જેનો ઉપયોગ યોનિમાર્ગમાં શુક્રકોષોને મારવા માટે કરવામાં આવે છે.
$2$. મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ (Oral contraceptives),જેમાં એવા હોર્મોન્સ હોય છે જે અંડપાતને અટકાવે છે અથવા ગ્રીવા શ્લેષ્મમાં ફેરફાર કરીને શુક્રકોષોના પ્રવેશને અટકાવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો ગર્ભનિરોધકની રાસાયણિક પદ્ધતિઓ ગણાય છે.

(B) $Saheli$ (સહેલી) એ સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(CDRI)$,લખનૌ,ભારત દ્વારા વિકસિત બિન-સ્ટીરોઇડલ મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળી છે.
તે અઠવાડિયામાં એકવાર લેવામાં આવે છે,જે તેને $Mala-D$ અથવા $Mala-N$ જેવી અન્ય દૈનિક ગર્ભનિરોધક ગોળીઓથી અલગ પાડે છે.

(D) માલા $D$ એ ભારતમાં સામાન્ય રીતે વપરાતી મૌખિક ગર્ભનિરોધક ગોળી છે,જે રાષ્ટ્રીય પરિવાર કલ્યાણ કાર્યક્રમ હેઠળ સરકાર દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે. તે સંયુક્ત મૌખિક ગર્ભનિરોધક ગોળી છે જેમાં કૃત્રિમ પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજન હોય છે. તે માસિક ચક્રના $5$મા દિવસથી શરૂ કરીને $21$ દિવસ સુધી દરરોજ લેવામાં આવે છે,ત્યારબાદ $7$ દિવસનો વિરામ લેવામાં આવે છે અથવા આદત જાળવી રાખવા માટે આયર્નની ગોળીઓ લેવામાં આવે છે.

(A) $IUDs$ (ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો) જન્મ નિયંત્રણ માટેની અસરકારક પદ્ધતિઓ છે. તે ગર્ભાશયની અંદર શુક્રકોષોના ભક્ષણ (phagocytosis) માં વધારો કરીને,શુક્રકોષોની ગતિશીલતાને દબાવીને અને શુક્રકોષોની ફલન ક્ષમતા ઘટાડીને કાર્ય કરે છે. કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ (જેમ કે $CuT$,$Cu7$,$Multiload$ $375$) શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને ફલન ક્ષમતાને અવરોધે છે. જ્યારે $GIFT$ (ગેમેટ ઇન્ટ્રા ફેલોપિયન ટ્રાન્સફર) અને $IVF-ET$ (ઇન વિટ્રો ફર્ટિલાઇઝેશન - એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર) એ વંધ્યત્વની સારવાર માટે વપરાતી સહાયક પ્રજનન તકનીકો છે.

(A) મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓમાં પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજન અંતઃસ્ત્રાવોનું મિશ્રણ અથવા માત્ર પ્રોજેસ્ટેરોન હોય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો અંડપાત (અંડપિંડમાંથી અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા) ને અટકાવીને અને ગ્રીવા શ્લેષ્મમાં ફેરફાર કરીને શુક્રકોષોને અંડકોષ સુધી પહોંચતા અટકાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) પ્રોજેસ્ટેરોન-માત્ર ગોળીઓ $(POPs)$ અથવા સંયુક્ત મૌખિક ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ મુખ્યત્વે અંડપાત (ovulation) ને અટકાવીને કાર્ય કરે છે.
પ્રોજેસ્ટેરોન (અથવા કૃત્રિમ પ્રોજેસ્ટિન) ના ઉચ્ચ સ્તરને જાળવી રાખીને,પિટ્યુટરી ગ્રંથિને $FSH$ અને $LH$ ના સ્ત્રાવને દબાવવા માટે સંકેત આપવામાં આવે છે.
$LH$ ના વધારા (surge) વગર,પરિપક્વ પુટિકા તૂટતી નથી અને અંડકોષ અંડાશયમાંથી મુક્ત થતો નથી.
તેથી,મુખ્ય પદ્ધતિ અંડકોષના નિર્માણ (અંડપાત) ને અટકાવવાની છે.

(D) વંધ્યીકરણની પદ્ધતિ ટ્યુબેક્ટોમી (સ્ત્રીઓમાં) અથવા વાસેક્ટોમી (પુરુષોમાં) છે. આ ગર્ભનિરોધકની કાયમી પદ્ધતિઓ છે. જ્યારે લૂપ,$IUD$ અને ડાયાફ્રામ એ બે બાળકો વચ્ચે સમયગાળો જાળવી રાખવા માટેની કામચલાઉ પદ્ધતિઓ છે.

(C) ગર્ભાશયને શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને $Hysterectomy$ (હિસ્ટરેક્ટોમી) કહેવામાં આવે છે.
$Vasectomy$ (વેસેક્ટોમી) એ પુરુષોમાં શુક્રવાહિનીને કાપીને કે બાંધીને કરવામાં આવતી નસબંધીની શસ્ત્રક્રિયા છે.
$Tubectomy$ (ટ્યુબેક્ટોમી) એ સ્ત્રીઓમાં અંડવાહિનીને કાપીને કે બાંધીને કરવામાં આવતી નસબંધીની શસ્ત્રક્રિયા છે.
$Anatomy$ (એનાટોમી) એટલે સજીવોની આંતરિક રચનાનો અભ્યાસ,તે કોઈ શસ્ત્રક્રિયા નથી.

(A) મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓનો સૌથી મહત્વનો ઘટક $Progesterone$ અથવા $Progesterone$ અને $Estrogen$ નું મિશ્રણ છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો હાયપોથેલેમસમાંથી $Gonadotropin-releasing$ $\text{hormone}$ $(GnRH)$ ના મુક્ત થવાને અવરોધે છે, જે બદલામાં અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી $Follicle-stimulating$ $\text{hormone}$ $(FSH)$ અને $Luteinizing$ $\text{hormone}$ $(LH)$ ના સ્ત્રાવને અટકાવે છે.
$LH$ ના વધારાને દબાવીને, આ ગોળીઓ અંડપાત (ovulation) ને અસરકારક રીતે અટકાવે છે, જેનાથી ગર્ભધારણ અટકાવી શકાય છે.

(A) શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા અંડવાહિનીનો નાનો ભાગ દૂર કરવાની અથવા તેને બાંધવાની પ્રક્રિયાને $Tubectomy$ (ટ્યુબેક્ટોમી) કહેવામાં આવે છે. આ સ્ત્રીઓમાં ગર્ભનિરોધકની કાયમી પદ્ધતિ છે. આ પ્રક્રિયામાં,અંડવાહિનીઓને બંધ કરવામાં આવે છે જેથી અંડકોષ ગર્ભાશય સુધી પહોંચી ન શકે,જેનાથી ફલનની પ્રક્રિયા અટકે છે. $Vasectomy$ (વાસેકટોમી) એ પુરુષોમાં કરવામાં આવતી સમાન શસ્ત્રક્રિયા છે,જેમાં શુક્રવાહિનીને કાપીને બાંધવામાં આવે છે.

(B) શુક્રવાહિનીને કાપીને બાંધવાની શસ્ત્રક્રિયાને 'વેસેક્ટોમી' (vasectomy) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા નરમાં શુક્રકોષોને વૃષણમાંથી મૂત્રમાર્ગ સુધી પહોંચતા અટકાવવા માટે કરવામાં આવે છે.
તેથી,તે નર વંધ્યીકરણની એક પદ્ધતિ છે.

(D) વાસેકટોમી એ પુરુષોમાં વંધ્યીકરણ માટેની એક શસ્ત્રક્રિયા છે જેમાં $vas \ deferens$ (શુક્રવાહિની) ને કાપીને બાંધવામાં આવે છે અથવા સીલ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા શુક્રકોષોને સ્ખલન નળીમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે. જોકે,તે સહાયક ગ્રંથીઓ (શુક્રાશય,પ્રોસ્ટેટ અને બલ્બોયુરેથ્રલ ગ્રંથીઓ) દ્વારા વીર્યના ઉત્પાદનને અટકાવતું નથી. કારણ કે કાપ મૂક્યા પછીના પ્રજનન માર્ગમાં હજુ પણ શુક્રકોષો સંગ્રહિત હોય છે,તેથી બાકી રહેલા શુક્રકોષોને દૂર થવામાં થોડો સમય (સામાન્ય રીતે કેટલાક અઠવાડિયા અથવા ચોક્કસ સંખ્યામાં સ્ખલન) લાગે છે. તેથી,વીર્યમાંથી શુક્રકોષો ધીરે ધીરે અદૃશ્ય થઈ જશે.

(A) ટ્યુબેક્ટોમી એ સ્ત્રીઓ માટેની એક શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવતી વંધ્યીકરણ પદ્ધતિ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,અંડવાહિની (fallopian tubes) નો નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા તેને બાંધી દેવામાં આવે છે જેથી અંડકોષના વહનનો માર્ગ અવરોધાય.
અંડવાહિનીને બંધ કરવાથી શુક્રકોષો અંડકોષ સુધી પહોંચી શકતા નથી,જેના પરિણામે ફલન અટકે છે.
તેથી,ટ્યુબેક્ટોમીનો મુખ્ય હેતુ ફલન અટકાવવાનો છે.

(D) : કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ (જેમ કે $CuT$,$Cu7$,$Multiload$ $375$) સ્ત્રીઓના ગર્ભાશયમાં મૂકવામાં આવે છે.
આ સાધનો જન્મ નિયંત્રણની અત્યંત અસરકારક પદ્ધતિઓ છે.
આ સાધનો દ્વારા મુક્ત થતા કોપર આયનો $(Cu^{2+})$ ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોના ભક્ષણ (phagocytosis) ની પ્રક્રિયામાં વધારો કરે છે.
વધુમાં,આ આયનો શુક્રકોષોની ગતિશીલતાને દબાવે છે અને તેમની ફલન ક્ષમતા ઘટાડે છે,જેનાથી ફલન અટકે છે.

(A) $LNG-20$ એ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતું $IUD$ છે.
મલ્ટીલોડ $375$ અને $Cu7$ એ કોપર મુક્ત કરતા $IUD$ છે.
લિપ્સ લૂપ એ બિન-ઔષધીય (non-medicated) $IUD$ છે.

(B) : વેસેક્ટોમી એ પુરુષોમાં કરવામાં આવતી શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા ગર્ભનિરોધકની પદ્ધતિ છે. વેસેક્ટોમીમાં,શુક્રવાહિનીનો એક નાનો ભાગ વૃષણકોથળી પર નાનો કાપો મૂકીને દૂર કરવામાં આવે છે અથવા બાંધી દેવામાં આવે છે. આ શુક્રકોષોના વહનને અટકાવે છે. વેસેક્ટોમીમાં ઉલટાવી શકાય તેવી શક્યતા ખૂબ ઓછી હોય છે. કામવાસના અને ઉત્તેજનાની પ્રક્રિયા પર તેની કોઈ અસર થતી નથી. શુક્રાશય એ કોથળી જેવી રચનાઓની એક જોડી છે જે સ્ખલન નલિકા બનાવવા માટે શુક્રવાહિની સાથે જોડાય છે. તેઓ વીર્ય પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે જેમાં ફ્રુક્ટોઝ,પ્રોસ્ટાગ્લાન્ડિન અને ક્લોટિંગ પ્રોટીન હોય છે,પરંતુ તેમાં શુક્રકોષો હોતા નથી. જે પુરુષે વેસેક્ટોમી કરાવી હોય,તેની સ્ખલન નલિકામાં વીર્ય પ્રવાહી તો આવશે,પરંતુ શુક્રવાહિનીમાં કાપ હોવાને કારણે અધિવૃષણમાંથી શુક્રકોષોનું વહન થશે નહીં,તેથી વીર્યમાં શુક્રકોષોનો અભાવ જોવા મળશે.

(B) : વેસેક્ટોમી એ પુરુષો માટેની એક શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવતી વંધ્યીકરણ પદ્ધતિ છે,જેમાં શુક્રકોષોના વહન ને અટકાવવા માટે વૃષણકોથળી પર નાનો કાપો મૂકીને $vas \ deferens$ (શુક્રવાહિની) નો નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા બાંધી દેવામાં આવે છે.
શુક્રકોષજનન એ વૃષણની અંદર થતી કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયા છે,જેના પરિણામે શુક્રકોષોનું ઉત્પાદન થાય છે,જે વેસેક્ટોમીથી પ્રભાવિત થતું નથી.

(A) : વંધ્યીકરણ એ ગર્ભનિરોધકની કાયમી અને ખાતરીપૂર્વકની પદ્ધતિ છે.
સ્ત્રીઓમાં,આ શસ્ત્રક્રિયાને ટ્યુબેક્ટોમી કહેવામાં આવે છે.
ટ્યુબેક્ટોમીમાં શુક્રકોષ અને અંડકોષના મિલનને રોકવા માટે ફેલોપિયન નલિકાઓને અવરોધવામાં આવે છે.
ઉદરમાં નાનો ચીરો મૂકીને અથવા યોનિમાર્ગ દ્વારા ફેલોપિયન નલિકાનો નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા તેને બાંધી દેવામાં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો $(IUDs)$ એ એવા સાધનો છે જે ડોક્ટરો દ્વારા ગર્ભધારણ અટકાવવા માટે યોનિમાર્ગ દ્વારા ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
તેના ત્રણ પ્રકારો છે:
$1$. બિન-ઔષધીય $IUDs$: ઉદાહરણ તરીકે લિપ્સ લૂપ.
$2$. કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$: ઉદાહરણ તરીકે $CuT$,$Cu7$ અને મલ્ટીલોડ $375$.
$3$. અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતા $IUDs$: ઉદાહરણ તરીકે પ્રોજેસ્ટાસર્ટ અને $LNG-20$.
સર્વાઇકલ કેપ અને વોલ્ટ એ અવરોધક પદ્ધતિઓ છે,$IUDs$ નથી.

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
માસિક ચક્રના $10$ થી $17$ દિવસ દરમિયાન,જે સમયગાળામાં અંડકોષ મુક્ત થાય છે (અંડપાત),તે દરમિયાન સમાગમથી દૂર રહીને ગર્ભાવસ્થાને અટકાવી શકાય છે. જન્મ નિયંત્રણની આ પદ્ધતિને 'આવર્તક સંયમ' (periodic abstinence) કહેવામાં આવે છે.
આ ગર્ભાવસ્થાને રોકવા માટેની એક અસરકારક અને કાયદેસરની પદ્ધતિ છે.

(B) : ઓક્સિટોસિન એ પ્રસૂતિ માટેનું હોર્મોન છે અને વાસોપ્રેસિન (એન્ટી-ડાયયુરેટિક હોર્મોન) શરીરમાં પાણી જાળવી રાખવા માટે મૂત્રપિંડ નલિકાઓમાંથી પાણીનું પુનઃશોષણ કરે છે. આ બંને હોર્મોન્સ ગર્ભનિરોધકમાં કોઈ ભૂમિકા ભજવતા નથી.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે।
હાલમાં ભારતમાં ગર્ભનિરોધકની સૌથી વધુ સ્વીકૃત પદ્ધતિ $IUDs$ (ઇન્ટ્રા યુટેરાઇન ડિવાઇસીસ) છે।
આ સાધનો હાલમાં બિન-ઔષધીય $IUDs$ (દા.ત., લિપ્સ લૂપ), કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ $(CuT, Cu7, \text{Multiload } 375)$ અને અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતા $IUDs$ (પ્રોજેસ્ટાસર્ટ, $LNG-20$) તરીકે ઉપલબ્ધ છે।
$IUDs$ ગર્ભાશયની અંદર શુક્રકોષોનું ભક્ષણ (phagocytosis) વધારે છે।
મુક્ત થતા કોપર આયનો શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને દબાવે છે।
અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતા $IUDs$ ગર્ભાશયને ગર્ભસ્થાપન માટે અયોગ્ય બનાવે છે અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે।

(C) કોપર-રિલીઝિંગ $IUDs$ (જેમ કે $CuT$,$Cu7$,$Multiload$ $375$) માંથી મુક્ત થતા $Cu$ આયનો શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને દબાવી દે છે (અવરોધે છે).
જોકે $IUDs$ ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોના ભક્ષણની પ્રક્રિયામાં પણ વધારો કરે છે,પરંતુ કોપર આયનોની મુખ્ય અસર શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને અંડકોષને ફલિત કરવાની તેમની ક્ષમતાને ઘટાડવાની છે.

(D) શુક્રાણુનાશક (Spermicidal) પદાર્થો એવા રસાયણો છે જે શુક્રાણુઓને મારી નાખે છે અથવા તેમની ગતિશીલતા ઘટાડે છે.
$1$. આ પદાર્થો ક્રીમ,જેલી,ફોમ અથવા ટેબ્લેટના સ્વરૂપમાં ઉપલબ્ધ હોય છે.
$2$. તેઓ શુક્રાણુઓની કોષરસ પટલને નુકસાન પહોંચાડે છે અને તેમના ઓક્સિજન ગ્રહણને અવરોધે છે,જેના કારણે શુક્રાણુઓ મૃત્યુ પામે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) ગર્ભાશયની અંદરના સાધનો $(IUDs)$ અસરકારક ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિઓ છે જે વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા કાર્ય કરે છે.
$1$. $IUDs$ ગર્ભાશયની અંદર શુક્રકોષોનું ભક્ષણ (phagocytosis) વધારે છે.
$2$. કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ (જેમ કે $CuT$,$Cu7$,$Multiload$ $375$) કોપર આયનો $(Cu^{2+})$ મુક્ત કરે છે જે શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને દબાવે છે.
$3$. હોર્મોન મુક્ત કરતા $IUDs$ (જેમ કે $Progestasert$,$LNG-20$) ગર્ભાશયને ગર્ભ સ્થાપન માટે અયોગ્ય બનાવે છે અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચી પદ્ધતિ શુક્રકોષોના ભક્ષણમાં વધારો છે.

(A) હોર્મોનલ ગર્ભનિરોધક (જેમ કે મૌખિક ગોળીઓ,ઈમ્પ્લાન્ટ્સ અથવા ઈન્જેક્શન) શરીરમાં હોર્મોનલ સંતુલન બદલીને અંડપાત અથવા ફલન અટકાવે છે.
તેના ઉપયોગ સાથે સંકળાયેલી સામાન્ય આડઅસરોમાં બ્રેકથ્રુ બ્લીડિંગ (માસિક વચ્ચે રક્તસ્ત્રાવ),ઉબકા,પેટમાં દુખાવો અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં સ્તન કેન્સરનું જોખમ વધવાનો સમાવેશ થાય છે.
વિકલ્પ $B$,$C$ અને $D$ માં ટાઈફોઈડ,મેલેરિયા,ન્યુમોનિયા અથવા યાદશક્તિમાં ઘટાડો જેવી સ્થિતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જે હોર્મોનલ ગર્ભનિરોધકની સીધી આડઅસરો નથી.
તેથી,આડઅસરોનો સાચો સમૂહ બ્રેકથ્રુ બ્લીડિંગ,સ્તન કેન્સર અને પેટમાં દુખાવો છે.

(B) આપેલ આકૃતિ પુરુષોમાં કરવામાં આવતી શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા વંધ્યીકરણની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે,જેને વેસેક્ટોમી (Vasectomy) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,શુક્રવાહિની (vas deferens) ના એક નાના ભાગને દૂર કરવામાં આવે છે અથવા અંડકોષની કોથળી પર નાનો ચીરો મૂકીને તેને બાંધી દેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા શુક્રકોષોને અંડપિંડમાંથી મૂત્રમાર્ગ સુધી પહોંચતા અટકાવે છે,જેનાથી ફલન અટકે છે.
બીજી તરફ,ટ્યુબેક્ટોમી એ સ્ત્રીઓમાં કરવામાં આવતી વંધ્યીકરણની પ્રક્રિયા છે જેમાં અંડવાહિનીઓને (fallopian tubes) બ્લોક કરવામાં આવે છે અથવા કાપવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) મુખ દ્વારા લેવાતું ગર્ભનિરોધક એ ગર્ભાવસ્થાને રોકવા માટે મોં દ્વારા લેવામાં આવતી ગોળી છે.
$1$. $LNG-20$ એ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતું ગર્ભાશયનું સાધન $(IUD)$ છે.
$2$. $Saheli$ એ અઠવાડિયામાં એકવાર લેવાતી નોન-સ્ટીરોઈડલ મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળી છે.
$3$. $CuT$ એ કોપર મુક્ત કરતું ગર્ભાશયનું સાધન $(IUD)$ છે.
$4$. $Lippes$ $loop$ એ બિન-ઔષધીય ગર્ભાશયનું સાધન $(IUD)$ છે.
તેથી,$Saheli$ એ સાચું મુખ દ્વારા લેવાતું ગર્ભનિરોધક છે.

(D) હોર્મોન મુક્ત કરતા $IUDs$ (દા.ત.,$Progestasert$,$LNG-20$) ગ્રીવા શ્લેષ્મની સ્નિગ્ધતામાં વધારો કરે છે,જે ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે.
વધુમાં,તેઓ ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) માં ફેરફાર કરે છે,જેથી તે ગર્ભસ્થાપન માટે અયોગ્ય બને છે.
બિન-ઔષધીય $IUDs$ (દા.ત.,$Lippes$ લૂપ) મુખ્યત્વે ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોના ભક્ષણ (phagocytosis) દ્વારા કાર્ય કરે છે.
કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ (દા.ત.,$CuT$,$Cu7$,$Multiload$ $375$) શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને ઘટાડે છે.

(D) $CuT$,$Cu7$ અને $LNG-20$ એ ઇન્ટ્રા-યુટેરાઇન ડિવાઇસ $(IUDs)$ ના જાણીતા ઉદાહરણો છે.
$CuT$ અને $Cu7$ એ કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ છે જે ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોનું ભક્ષણ વધારે છે અને શુક્રકોષોની ગતિશીલતા તેમજ ફલન ક્ષમતાને અવરોધે છે.
$LNG-20$ એ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતું $IUD$ છે જે ગર્ભાશયને ગર્ભસ્થાપન માટે અયોગ્ય બનાવે છે અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ (જેમ કે $CuT$,$Cu7$,$Multiload$ $375$) ગર્ભાશયમાં $Cu^{2+}$ આયનો મુક્ત કરે છે.
આ આયનો શુક્રકોષોની ગતિશીલતાને દબાવે છે અને તેમની ફલન ક્ષમતામાં ઘટાડો કરે છે.
જોકે તે ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોનું ભક્ષણ (phagocytosis) પણ વધારે છે,પરંતુ શુક્રકોષોની ગતિશીલતાને અટકાવવી એ ફલનને રોકવા માટેની પ્રાથમિક ક્રિયાવિધિ છે.

(A) મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ,જેને સામાન્ય રીતે જન્મ નિયંત્રણની ગોળીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે ગર્ભાવસ્થાને રોકવા માટેની અત્યંત અસરકારક પદ્ધતિ છે.
આ ગોળીઓમાં સામાન્ય રીતે કૃત્રિમ અંતઃસ્ત્રાવોનું મિશ્રણ હોય છે,ખાસ કરીને $Progestogen$ અને $Estrogen$,અથવા ક્યારેક માત્ર $Progestogen$ (મિની-પિલ્સ) હોય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો મુખ્યત્વે અંડપાતને અટકાવીને,ગ્રીવાના શ્લેષ્મમાં ફેરફાર કરીને શુક્રાણુઓના પ્રવેશને રોકીને અને ગર્ભાશયના અસ્તરમાં ફેરફાર કરીને ગર્ભસ્થાપનને અટકાવવાનું કાર્ય કરે છે.
તેથી,પ્રમાણભૂત ગર્ભનિરોધક ગોળીનું સાચું બંધારણ $Progestogen$ અને $Estrogen$ છે.

(C) સહેલી એ અઠવાડિયામાં એકવાર લેવાતી મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળી છે,જે ભારતની લખનૌ સ્થિત સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(CDRI)$ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે.
તેમાં સેન્ટક્રોમન નામનું નોન-સ્ટીરોઈડલ સંયોજન હોય છે.
પરંપરાગત ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ કે જેમાં કૃત્રિમ અંતઃસ્ત્રાવો (એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન) હોય છે,તેનાથી વિપરીત,સહેલી ગર્ભાશયમાં ફલિત અંડકોષના સ્થાપનને અટકાવીને કાર્ય કરે છે.
તેથી,તે એક નોન-સ્ટીરોઈડલ તૈયારી છે.

(B) લેક્ટેશનલ એમેનોરિયા (સ્તનપાન કરાવતી વખતે થતી અસ્થાયી વંધ્યત્વ) એ ગર્ભનિરોધકની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે,જે આ હકીકત પર આધારિત છે કે પ્રસૂતિ પછીના તીવ્ર સ્તનપાનના સમયગાળા દરમિયાન અંડપાત અને માસિક ચક્ર થતું નથી.
આ સમયગાળા દરમિયાન,પ્રોલેક્ટીનનું ઉચ્ચ સ્તર હાયપોથેલેમસમાંથી ગોનાડોટ્રોપિન-રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ ના મુક્ત થવાને અટકાવે છે,જે બદલામાં અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ફોલિકલ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ અને લ્યુટીનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના મુક્ત થવાને અટકાવે છે.
પરિણામે,અંડપાત દબાઈ જાય છે,જેનાથી ગર્ભધારણ અટકે છે.
આ પદ્ધતિ પ્રસૂતિ પછીના મહત્તમ છ મહિનાના સમયગાળા સુધી જ અસરકારક રહે છે.

(C) $IUDs$ (ગર્ભાશયમાં મુકાતા સાધનો) ને તેમની કાર્યપદ્ધતિના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$CuT$,$Cu7$ અને Multiload $375$ એ કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ છે,જે ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોનું ભક્ષણ વધારે છે અને શુક્રકોષોની ગતિશીલતા તેમજ ફલન ક્ષમતાને અવરોધે છે.
$LNG-20$ એ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતું $IUD$ છે,જે ગર્ભાશયને ગર્ભસ્થાપન માટે અયોગ્ય બનાવે છે અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે.
તેથી,$LNG-20$ એ અસંગત વિકલ્પ છે.

(A) અંતઃગર્ભાશયી સાધનો $(IUDs)$ એવા સાધનો છે જે ડોકટરો અથવા નિષ્ણાત નર્સો દ્વારા યોનિમાર્ગ દ્વારા ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
લિપ્સ લૂપ ($Lippes$ $loop$) એ બિન-ઔષધીય $IUD$ છે.
સહેલી $(Saheli)$ એ મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળી છે.
કોન્ડોમ $(Condom)$ એ અવરોધક પદ્ધતિ છે.
વાસિકટોમી $(Vasectomy)$ એ શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવતી વંધ્યીકરણ પદ્ધતિ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) ગર્ભનિરોધકની પદ્ધતિઓને કુદરતી,અવરોધક,રાસાયણિક અને શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$A$,$B$,અને $C$ (સમયગાળા દરમિયાન સંયમ,બાહ્ય સ્ખલન અને દુગ્ધસ્ત્રાવ એમેનોરિયા) એ ગર્ભનિરોધકની કુદરતી પદ્ધતિઓના ઉદાહરણો છે.
$D$ $(IUDs)$ એટલે કે ઇન્ટ્રા-યુટેરાઇન ડિવાઇસીસ,જે ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવતા ક્લિનિકલ અથવા તબીબી સાધનો છે,તેથી તે ગર્ભનિરોધકની અલગ શ્રેણીમાં આવે છે.

(A) ઇન્ટ્રા-યુટેરાઇન ડિવાઇસ $(IUDs)$ અસુરક્ષિત સંવનનના $72$ કલાકની અંદર દાખલ કરવામાં આવે તો તે કટોકટીના ગર્ભનિરોધક તરીકે અત્યંત અસરકારક છે.
તે ગર્ભાશયમાં ફલિત અંડકોષના સ્થાપનને અટકાવીને કાર્ય કરે છે.
આ પદ્ધતિ બળાત્કાર અથવા અસુરક્ષિત જાતીય સંબંધોના કિસ્સામાં ગર્ભાવસ્થાને રોકવા માટે સૂચવવામાં આવે છે.

(D) ઇન્ટ્રા યુટેરાઇન ડિવાઇસ $(IUDs)$ એ ભારતમાં અત્યંત અસરકારક અને વ્યાપકપણે સ્વીકૃત ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિઓ છે.
આ સાધનો વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા કાર્ય કરે છે:
$1$. તેઓ ગર્ભાશયની અંદર શુક્રકોષોના ભક્ષણ (phagocytosis) માં વધારો કરે છે.
$2$. તેઓ શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને દબાવે છે.
$3$. હોર્મોન મુક્ત કરતા $IUDs$ ગર્ભાશયને ગર્ભસ્થાપન માટે અયોગ્ય બનાવે છે અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે.
આમ,આપેલા તમામ વિકલ્પો વિવિધ પ્રકારના $IUDs$ (જેમ કે કોપર મુક્ત કરતા અને હોર્મોન મુક્ત કરતા $IUDs$) ની કાર્યપદ્ધતિનું વર્ણન કરે છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) આકૃતિમાં પુરુષ કોન્ડોમ દર્શાવવામાં આવ્યું છે,જે ગર્ભનિરોધકની અવરોધક પદ્ધતિ છે.
તે લેટેક્સ અથવા પોલીયુરેથેનથી બનેલું એક પાતળું,લવચીક આવરણ છે જે સંભોગ દરમિયાન ઉત્તેજિત શિશ્ન પર પહેરવામાં આવે છે.
તે સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં શુક્રાણુઓના નિકાલને અટકાવે છે,જેનાથી ફલન અટકે છે અને જાતીય સંક્રમિત રોગો (STIs) સામે રક્ષણ પણ મળે છે.