Method of birth control Questions in Gujarati

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. ભૌતિક પદ્ધતિઓમાં કોન્ડોમ જેવા અવરોધોનો સમાવેશ થાય છે, જે શુક્રકોષ અને અંડકોષના મિલનને અટકાવે છે। તેથી, $(a)$ એ $(r)$ સાથે જોડાય છે.
$2$. ડાયાફ્રામ એ સંશ્લેષિત રબર અથવા પ્લાસ્ટિકની બનેલી અવરોધક રચનાઓ છે જે ગ્રીવાને ઢાંકે છે। તેથી, $(b)$ એ $(p)$ સાથે જોડાય છે.
$3$. રાસાયણિક પદ્ધતિઓમાં શુક્રાણુનાશક ક્રીમ, જેલી અથવા ફીણનો ઉપયોગ થાય છે જે શુક્રકોષોનો નાશ કરે છે। તેથી, $(c)$ એ $(q)$ સાથે જોડાય છે.
આમ, સાચો ક્રમ $(a-r, b-p, c-q)$ છે.

(A) $IUDs$ નું વર્ગીકરણ તેમની કાર્યપદ્ધતિ અને બંધારણના આધારે કરવામાં આવે છે:
$1$. પ્રથમ પેઢીના $IUDs$ બિન-દવાયુક્ત હોય છે (દા.ત.,લિપ્સ લૂપ). તેમની ગર્ભનિરોધક અસરકારકતા નવી પેઢીની સરખામણીમાં ઓછી હોય છે અને તે ગર્ભાશયમાં વિદેશી પદાર્થ તરીકે પ્રતિક્રિયા આપે છે. તેથી,$(a-r-w)$.
$2$. બીજી પેઢીના $IUDs$ કોપર મુક્ત કરનાર હોય છે (દા.ત.,$CuT$,$Cu7$). તે ધાતુના આયનો મુક્ત કરે છે જે શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને ફલન ક્ષમતાને દબાવે છે,જે ઉચ્ચ અસરકારકતા દર્શાવે છે. તેથી,$(b-p-x)$.
$3$. ત્રીજી પેઢીના $IUDs$ હોર્મોન મુક્ત કરનાર હોય છે (દા.ત.,પ્રોજેસ્ટાસર્ટ,$LNG-20$). તે ગર્ભાશયના સ્તર (એન્ડોમેટ્રિયમ) માં ફેરફાર કરે છે જેથી તે ગર્ભ સ્થાપન માટે અયોગ્ય બને છે અને ગ્રીવા શ્લેષ્મને ઘટ્ટ કરે છે. તેથી,$(c-q-y)$.
આમ,સાચી જોડ $(a-r-w), (b-p-x), (c-q-y)$ છે.

(A) સ્ત્રી નસબંધી,જેને સામાન્ય રીતે ટ્યુબેક્ટોમી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે એક શસ્ત્રક્રિયા છે જેમાં અંડવાહિનીઓને બંધ કરવામાં આવે છે અથવા કાપવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા અંડકોષને શુક્રકોષ સાથે મળતા અટકાવે છે,જેનાથી ફલનની પ્રક્રિયા અટકી જાય છે.
તે અંડકોષ નિર્માણ (અંડપાત) કે મૈથુન પર કોઈ અસર કરતી નથી,પરંતુ તે ગર્ભધારણને અસરકારક રીતે અટકાવે છે.

(A) ભારતના લખનૌ સ્થિત સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(CDRI)$ દ્વારા સ્ત્રીઓ માટે એક નોન-સ્ટીરોઇડલ ગર્ભનિરોધક ગોળી વિકસાવવામાં આવી હતી,જે 'સહેલી' તરીકે ઓળખાય છે.
આ અઠવાડિયામાં એકવાર લેવાની ગોળી છે,જેના આડઅસરો ખૂબ જ ઓછી છે અને તે ગર્ભનિરોધક તરીકે ખૂબ જ અસરકારક છે.

(A) $CDRI$ નું પૂરું નામ Central Drug Research Institute છે. તે લખનૌ,ભારત ખાતે આવેલી એક અગ્રણી સંશોધન પ્રયોગશાળા છે,જે વિવિધ ફાર્માસ્યુટિકલ અને બાયોમેડિકલ સંશોધન પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ છે,જેમાં $Saheli$ જેવા ગર્ભનિરોધકનો વિકાસ પણ સામેલ છે.

(D) ફલન નીચેની કુદરતી પદ્ધતિઓ દ્વારા ટાળી શકાય છે:
$1$. $Lactational \text{ } amenorrhea$: આ એક કુદરતી પદ્ધતિ છે જે આ હકીકત પર આધારિત છે કે પ્રસૂતિ પછીના તીવ્ર સ્તનપાનના સમયગાળા દરમિયાન અંડપતન (ovulation) થતું નથી.
$2$. $Coitus \text{ } before \text{ } ovulation$: ફળદ્રુપ સમયગાળા દરમિયાન (માસિક ચક્રના આશરે $10$ થી $17$ દિવસ) જાતીય સંબંધ ટાળવાથી ફલન અટકાવી શકાય છે.
$3$. $Menopause$: આ માસિક ચક્રની કાયમી સમાપ્તિ છે, જે કુદરતી રીતે ફલનને અટકાવે છે કારણ કે કોઈ અંડકોષ મુક્ત થતા નથી.
તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) ભૌતિક અવરોધો એવા સાધનો છે જે શુક્રકોષ અને અંડકોષના મિલનને અટકાવવા માટે ભૌતિક અવરોધ ઊભો કરે છે.
$A$,$B$,અને $C$ (નિરોધ,ગ્રીવાટોપી અને વોલ્ટસ) એ ભૌતિક અવરોધોના ઉદાહરણો છે.
$D$ $(Cu-T)$ એ આંતરગર્ભાશયી સાધન $(IUD)$ છે,જે ભૌતિક અવરોધ તરીકે કામ કરવાને બદલે કોપર આયનો મુક્ત કરીને શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને ફલન ક્ષમતાને દબાવવાનું કાર્ય કરે છે.
તેથી,$Cu-T$ એ ભૌતિક અવરોધ નથી.

(B) ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો $(IUDs)$ ને તેમના બંધારણ અને કાર્ય કરવાની પદ્ધતિના આધારે વિવિધ પેઢીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. પ્રથમ પેઢીના $IUDs$: આ બિન-ઔષધીય અથવા નિષ્ક્રિય $IUDs$ છે,જેમ કે લિપસ લૂપ.
$2$. દ્વિતીય પેઢીના $IUDs$: આ કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ છે,જેમ કે કોપર $T$ $(CuT)$,કોપર $7$ $(Cu7)$,અને મલ્ટિલોડ $375$.
$3$. તૃતીય પેઢીના $IUDs$: આ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતા $IUDs$ છે,જેમ કે પ્રોજેસ્ટાસર્ટ અને $LNG-20$.
તેથી,મલ્ટિલોડ $375$ એ દ્વિતીય પેઢીનું $IUD$ છે.

(C) ગર્ભાશયમાં મૂકવામાં આવતા સાધનો $(IUDs)$ અસરકારક ગર્ભનિરોધક છે.
$CuT$ અને $Cu7$ એ કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ છે જે ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોનું ભક્ષણ વધારે છે અને શુક્રકોષોની ગતિશીલતા તથા ફલન ક્ષમતામાં ઘટાડો કરે છે.
$LNG-20$ એ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતું $IUD$ છે,જે ગર્ભાશયને ગર્ભસ્થાપન માટે અયોગ્ય બનાવે છે અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે.
લિપસ લૂપ એ બિન-ઔષધીય $IUD$ છે.

(A) ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો $(IUDs)$ ને તેમની કાર્યપદ્ધતિના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. બિન-ઔષધીય $IUDs$: આ સાધનો કોઈ પણ અંતઃસ્ત્રાવ કે ધાતુના આયનો મુક્ત કરતા નથી. તેનું ઉદાહરણ લિપસ લૂપ છે.
$2$. કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$: આ સાધનો કોપર આયનો મુક્ત કરે છે જે શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને ફલન ક્ષમતાને ઘટાડે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $CuT$,$Cu7$ અને મલ્ટિલોડ $375$ નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતા $IUDs$: આ સાધનો એવા અંતઃસ્ત્રાવો મુક્ત કરે છે જે ગર્ભાશયને ગર્ભસ્થાપન માટે અયોગ્ય બનાવે છે અને ગ્રીવાને શુક્રકોષો માટે પ્રતિકૂળ બનાવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં પ્રોજેસ્ટાસર્ટ અને $LNG-20$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,લિપસ લૂપ એ બિન-ઔષધીય $IUD$ નું સાચું ઉદાહરણ છે.

(D) આપેલા તમામ વિધાનો ($A$,$B$,અને $C$) $IUDs$ ના કાર્ય વિશે સાચા છે.
$1$. $IUDs$ ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોના ભક્ષણ (phagocytosis) માં વધારો કરે છે,જે સાચું છે.
$2$. કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ (જેમ કે $CuT$) માંથી મુક્ત થતા $Cu$ આયનો શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને ઘટાડે છે,જે સાચું છે.
$3$. $IUDs$ ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને બદલીને તેને ગર્ભસ્થાપન (implantation) માટે અયોગ્ય બનાવે છે,જે પણ સાચું છે.
આમ,આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ વિધાન ખોટું નથી.

(D) ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ બે પ્રકારની હોઈ શકે છે: સંયુક્ત ગોળીઓ (જેમાં ઈસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટોજેન બંને હોય છે) અથવા માત્ર પ્રોજેસ્ટોજેન ધરાવતી ગોળીઓ (મિની-પિલ્સ). પ્રશ્નમાં ખાસ કરીને 'પ્રોજેસ્ટોજેન પિલ્સ' વિશે પૂછવામાં આવ્યું છે,જે માત્ર પ્રોજેસ્ટોજેન ધરાવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાં $Cu$ આયન (જે $IUD$ માં વપરાય છે) હોઈ શકે નહીં અને તે સંયુક્ત ગોળીઓથી અલગ છે. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ (OCPs) માં કૃત્રિમ પ્રોજેસ્ટેરોન અથવા ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનું મિશ્રણ હોય છે. આ ગોળીઓ અંડપાત (ovulation) અટકાવવા અને ગ્રીવા શ્લેષ્મમાં ફેરફાર કરીને શુક્રકોષોના પ્રવેશને રોકવા માટે બનાવવામાં આવી છે. અસરકારક રહેવા માટે,તે ઋતુચક્રના પ્રથમ $5$ દિવસની અંદર શરૂ કરીને (સામાન્ય રીતે $1$લા કે $5$મા દિવસે) સતત $21$ દિવસ સુધી લેવી જોઈએ. તેથી,$1$ થી $21$ દિવસ સુધી લેવી એ પ્રમાણભૂત પદ્ધતિ છે. વિકલ્પ $C$ પણ સમાન સમયગાળાનું વર્ણન કરે છે,તેથી $A$ અને $C$ બંને સાચા છે.

(B) મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ (OCPs) માં કાં તો માત્ર પ્રોજેસ્ટોજેન અથવા પ્રોજેસ્ટોજેન અને ઇસ્ટ્રોજનનું મિશ્રણ હોય છે.
તેઓ અંડપાત અને ગર્ભસ્થાપનને અવરોધીને કાર્ય કરે છે.
વધુમાં,તેઓ ગ્રીવાશ્લેષ્મની ગુણવત્તામાં ફેરફાર કરે છે જેથી શુક્રકોષોનો ગર્ભાશયમાં પ્રવેશ અટકે અથવા ધીમો પડે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ એ સાચું કાર્ય છે,જ્યારે વિકલ્પ $A$ અને $C$ ખોટા વિધાનો છે.

(A) સહેલી એ બિન-સ્ટીરોઈડલ ગર્ભનિરોધક ગોળી છે જે લખનૌ,ભારતની સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(CDRI)$ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે.
તે અઠવાડિયે એક વાર લેવામાં આવે છે અને તે ખૂબ જ ઓછા આડઅસરો અને ઉચ્ચ ગર્ભનિરોધક મૂલ્ય માટે જાણીતી છે.
$UNWANTED$-$72$ એ ઇમરજન્સી ગર્ભનિરોધક ગોળી છે,અને માલા-$D$ એ દરરોજ લેવાની ગર્ભનિરોધક ગોળી છે.

(B) સહેલી એ ભારતની લખનૌ સ્થિત સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(CDRI)$ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી બિન-સ્ટીરોઇડલ ગર્ભનિરોધક ગોળી છે.
તેમાં સેન્ટક્રોમન નામનું સિલેક્ટિવ ઇસ્ટ્રોજન રિસેપ્ટર મોડ્યુલેટર હોય છે.
પરંપરાગત હોર્મોનલ ગોળીઓ (જેમ કે માલા-$D$) ની તુલનામાં,જેમાં કૃત્રિમ ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટોજેન હોય છે,સહેલીમાં કોઈ હોર્મોન્સ હોતા નથી.
તેની બિન-સ્ટીરોઇડલ પ્રકૃતિને કારણે,તેની આડઅસરો ખૂબ જ ઓછી છે અને તે અઠવાડિયામાં એકવાર લેવામાં આવે છે.

(D) વંધ્યીકરણ,જેને શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ગર્ભનિરોધનની અંતિમ પદ્ધતિ માનવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાઓ અત્યંત અસરકારક છે અને સામાન્ય રીતે અપરિવર્તનીય (irreversible) હોય છે.
પુરુષોમાં આ પ્રક્રિયાને 'વાસેક્ટોમી' (vasectomy) અને સ્ત્રીઓમાં તેને 'ટ્યુબેક્ટોમી' (tubectomy) કહેવામાં આવે છે.
$IUDs$,ભૌતિક પદ્ધતિઓ અને કુદરતી પદ્ધતિઓ એ કામચલાઉ ગર્ભનિરોધક ઉપાયો છે.

(C) ગર્ભનિરોધકની કુદરતી પદ્ધતિઓ,જેમ કે સામયિક સંયમ,બાહ્ય સ્ખલન (coitus interruptus) અને દુગ્ધસ્ત્રાવ એમેનોરિયા (lactational amenorrhea),સૌથી ઓછી આડઅસર ધરાવતી પદ્ધતિઓ માનવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિઓમાં કોઈપણ પ્રકારના રસાયણો,અંતઃસ્ત્રાવો કે ભૌતિક સાધનોનો ઉપયોગ થતો નથી,જે શરીરની કુદરતી શારીરિક પ્રક્રિયાઓમાં દખલ કરી શકે. જોકે અન્ય પદ્ધતિઓની સરખામણીમાં આ પદ્ધતિઓમાં નિષ્ફળતાનો દર ઊંચો છે,પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે આડઅસર મુક્ત છે.

(A) પુરૂષ નસબંધીમાં, $Vasectomy$ તરીકે ઓળખાતી શસ્ત્રક્રિયા કરવામાં આવે છે。
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન, અંડકોષની કોથળી (scrotum) પર નાનો ચીરો મૂકીને $vas deferens$ (શુક્રવાહીની) નો નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા તેને બાંધી દેવામાં આવે છે。
આનાથી શુક્રકોષોનું વહન અંડકોષમાંથી મૂત્રમાર્ગ સુધી થતું અટકે છે, જે ગર્ભનિરોધકની કાયમી પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે。
$Tubectomy$ એ સ્ત્રીઓમાં કરવામાં આવતી સમાન પ્રક્રિયા છે, જેમાં અંડવાહિનીઓને (fallopian tubes) બ્લોક કરવામાં આવે છે અથવા કાપવામાં આવે છે。

(D) ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિઓ,ખાસ કરીને અંતઃસ્ત્રાવી ગર્ભનિરોધકો (જેમ કે મુખ દ્વારા લેવાતી ગોળીઓ),ખૂબ જ અસરકારક છે પરંતુ તે આડઅસરોથી મુક્ત નથી.
તેના ઉપયોગ સાથે સંકળાયેલી સામાન્ય આડઅસરોમાં ઉબકા,પેટમાં દુખાવો,અનિયમિત રક્તસ્ત્રાવ કે માસિક ચક્રમાં અનિયમિતતા અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં સ્તન કેન્સરનો પણ સમાવેશ થાય છે.
તેથી,આ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ હંમેશા લાયક તબીબી નિષ્ણાતની સલાહ હેઠળ જ કરવો જોઈએ.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ $Today$ અને $Nim-72$ એ રાસાયણિક ગર્ભનિરોધક છે. આ ગોળીઓમાં શુક્રકોષનાશક (spermicidal) ઘટકો હોય છે. તે શુક્રકોષો સાથે જોડાઈને તેમનો નાશ કરે છે,જેનાથી ફલન અટકે છે. તે શુક્રકોષને $O_2$ થી વંચિત રાખીને કાર્ય કરતી નથી. તેથી,સાચી પ્રક્રિયા શુક્રકોષોનો નાશ કરવાની છે.

(B) લખનૌ,ભારત ખાતે આવેલી સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(CDRI)$ નોન-સ્ટીરોઇડલ ઓરલ ગર્ભનિરોધક ગોળી 'સહેલી' ના વિકાસ માટે જવાબદાર છે. જોકે 'સ્પર્મિસાઇડ્સ' એ ગર્ભનિરોધકનો એક પ્રકાર છે,પરંતુ ભારતમાં પ્રજનન સ્વાસ્થ્યના ક્ષેત્રમાં $CDRI$ નું સૌથી મહત્વનું યોગદાન આ અઠવાડિયામાં એકવાર લેવાની ગોળીનો વિકાસ છે.

(C) મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ,જેને સામાન્ય રીતે ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ ગર્ભાવસ્થાને રોકવા માટે થાય છે.
આ ગોળીઓમાં કૃત્રિમ ઈસ્ટ્રોજન અને કૃત્રિમ પ્રોજેસ્ટેરોનનું મિશ્રણ અથવા માત્ર પ્રોજેસ્ટેરોન હોય છે.
સામાન્ય રીતે વપરાતું કૃત્રિમ ઈસ્ટ્રોજન ઈથીનાઈલ એસ્ટ્રાડિઓલ છે અને કૃત્રિમ પ્રોજેસ્ટેરોન નોર-એથિસ્ટોરોન એસિટેટ છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો અંડપાતને અટકાવીને,શુક્રકોષોના પ્રવેશને રોકવા માટે ગ્રીવા શ્લેષ્મમાં ફેરફાર કરીને અને ગર્ભસ્થાપનને રોકવા માટે ગર્ભાશયના અસ્તરમાં ફેરફાર કરીને કાર્ય કરે છે.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને આ ગોળીઓમાં જોવા મળતા સાચા ઘટકો છે.

(D) માત્ર પ્રોજેસ્ટેરોન ધરાવતી ગોળીઓ (POPs),જેને ઘણીવાર 'મિની-પિલ્સ' કહેવામાં આવે છે,તેમાં માત્ર પ્રોજેસ્ટોજેન હોર્મોન હોય છે અને ઇસ્ટ્રોજન હોતું નથી.
$I-pill$ અને $Unwanted-72$ એ કટોકટીના સમયે લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ છે જેમાં કૃત્રિમ પ્રોજેસ્ટોજેન 'લેવોનોર્જેસ્ટ્રેલ' હોય છે.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને સાચા છે કારણ કે તે કટોકટીના ગર્ભનિરોધક તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતી માત્ર પ્રોજેસ્ટેરોન ધરાવતી દવાઓ છે.

(B) આપેલા વિકલ્પો વિવિધ પ્રકારના ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો $(IUDs)$ દર્શાવે છે.
$Cu-T$,$Cu-7$,અને મલ્ટીલોડ $375$ એ તમામ કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ છે.
$LNG-20$ એ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતું $IUD$ છે.
તેથી,$LNG-20$ એ અસંગત છે કારણ કે તે અન્ય સાધનોની સરખામણીમાં અલગ કાર્યપદ્ધતિ ધરાવે છે.

(A) વિકલ્પો $A$,$B$,$C$,અને $D$ એ ગર્ભનિરોધકની અવરોધક પદ્ધતિઓ છે. જોકે,$B$,$C$,અને $D$ (આંતરપટલ,ગ્રીવા ટોપી અને વોલ્ટસ) એ ખાસ કરીને રબરના બનેલા અવરોધક સાધનો છે જે સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં ગ્રીવાને ઢાંકવા માટે દાખલ કરવામાં આવે છે. નિરોધ $(A)$ પણ એક અવરોધક પદ્ધતિ છે,પરંતુ તેનો ઉપયોગ કરવાની રીત (શિશ્ન પર અથવા યોનિમાર્ગની અંદર) અને સામગ્રી અલગ છે. ઘણા પાઠ્યપુસ્તકોમાં આંતરપટલ,ગ્રીવા ટોપી અને વોલ્ટસને 'ગ્રીવા અવરોધક' તરીકે એક જૂથમાં મૂકવામાં આવે છે,તેથી નિરોધ $(A)$ અસંગત છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ (ગોસીપોલ) છે.
માલા$- D$,માલા$- N$ અને સહેલી એ સ્ત્રીઓમાં ગર્ભનિરોધક તરીકે વપરાતી મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ (oral contraceptive pills) છે.
માલા$- D$ અને માલા$- N$ એ કૃત્રિમ અંતઃસ્ત્રાવો ધરાવતી સંયુક્ત ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ છે,જ્યારે સહેલી એ નોન-સ્ટીરોઈડલ ગર્ભનિરોધક ગોળી છે.
ગોસીપોલ એ કપાસના છોડમાંથી મેળવવામાં આવતું ફિનોલિક સંયોજન છે,જેનો પુરુષો માટે ગર્ભનિરોધક તરીકે અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે,પરંતુ તે અન્ય ત્રણ વિકલ્પોની જેમ સ્ત્રીઓ માટેની ગર્ભનિરોધક ગોળી નથી.

(B) $IUCDs$ નું પૂરું નામ Intra Uterine Contraceptive Devices છે.
આ ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિઓ છે જેનો ઉપયોગ ગર્ભધારણને રોકવા માટે થાય છે,જેને ડૉક્ટરો અથવા નિષ્ણાત નર્સ દ્વારા ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.

(B) તાત્કાલિક ગર્ભનિરોધક એટલે અસુરક્ષિત જાતીય સંબંધ પછી અથવા ગર્ભનિરોધક પદ્ધતિ નિષ્ફળ જાય ત્યારે ગર્ભાવસ્થાને રોકવા માટે વપરાતી પદ્ધતિઓ.
$I-Pills$ (જેમાં લેવોનોર્જેસ્ટ્રેલ હોય છે) નો ઉપયોગ અસુરક્ષિત જાતીય સંબંધના $72$ કલાકની અંદર લેવામાં આવે તો તે તાત્કાલિક ગર્ભનિરોધક ગોળી તરીકે અસરકારક છે.
નિરોધ એ અવરોધક પદ્ધતિ છે,સહેલી એ અઠવાડિયામાં એકવાર લેવાતી નોન-સ્ટીરોઈડલ ગર્ભનિરોધક ગોળી છે,અને માલા-$D$ એ દરરોજ લેવાતી સંયુક્ત ગર્ભનિરોધક ગોળી છે.

(A) $Saheli$ (સહેલી) એ સ્ત્રીઓ માટેની એક બિન-સ્ટીરોઈડલ મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળી છે.
તેમાં $Centchroman$ (સેન્ટક્રોમન) નામનું સંયોજન હોય છે.
તેની મુખ્ય કાર્ય પદ્ધતિ પ્રતિ-ઈસ્ટ્રોજેનિક છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરમાં ઈસ્ટ્રોજન ગ્રાહીઓને અવરોધીને ફલિત અંડકોષના ગર્ભસ્થાપનને અટકાવે છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ નિરોધ: તે એક અવરોધક પદ્ધતિ છે જે શુક્રકોષને ગર્ભાશય સુધી પહોંચતા અટકાવે છે. તેથી,$(1-c)$.
$(2)$ કોપર-$T$: તે એક આંતરગર્ભાશય ઉપકરણ $(IUD)$ છે જે કોપર આયનો મુક્ત કરે છે,જે શુક્રકોષની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને ઘટાડે છે,જેનાથી ફલન અટકે છે. તેથી,$(2-d)$.
$(3)$ વેસેક્ટોમી: આ પુરુષોમાં કરવામાં આવતી વંધ્યીકરણની શસ્ત્રક્રિયા છે જેમાં શુક્રવાહિનીને કાપીને બાંધવામાં આવે છે,જેના પરિણામે વીર્યમાં શુક્રકોષો હોતા નથી. તેથી,$(3-a)$.
$(4)$ માલા-$D$: આ એક મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળી છે જેમાં રહેલા અંતઃસ્ત્રાવો અંડપાતને અટકાવે છે. તેથી,$(4-b)$.
આમ,સાચો ક્રમ $1-c, 2-d, 3-a, 4-b$ છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ ટ્યુબેક્ટોમી એ સ્ત્રી નસબંધીની એક શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિ છે, જેમાં અંડવાહિનીઓને બ્લોક કરવામાં આવે છે અથવા કાપવામાં આવે છે। તેથી, $(1-a)$.
$(2)$ પ્રથમ પેઢીના $IUD$ એ નિષ્ક્રિય સાધનો છે, જેમ કે લિપ્સ લૂપ। તેથી, $(2-c)$.
$(3)$ દ્વિતીય પેઢીના $IUD$ એ કોપર મુક્ત કરતા સાધનો છે, જેમ કે $Cu-T$. તેથી, $(3-d)$.
$(4)$ સહેલી એ બિન-સ્ટીરોઈડલ ગર્ભનિરોધક ગોળી છે જે અઠવાડિયામાં એકવાર લેવામાં આવે છે। તેથી, $(4-b)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(1-a, 2-c, 3-d, 4-b)$ છે.

(B) આકૃતિમાં $Copper-T$ $(CuT)$ દર્શાવેલ છે,જે કોપર મુક્ત કરતા આંતરગર્ભાશયી ઉપકરણો $(IUDs)$ નો એક પ્રકાર છે.
કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$ ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોનું ભક્ષણ વધારે છે અને મુક્ત થતા કોપર આયનો શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને અવરોધે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) આ આકૃતિ હોર્મોનલ ઈમ્પ્લાન્ટ્સ (દા.ત.,નોરપ્લાન્ટ) દર્શાવે છે. આ નાની,સળિયા જેવી રચનાઓ છે જે હાથના ઉપરના ભાગની ત્વચાની નીચે દાખલ કરવામાં આવે છે. તે ગર્ભાવસ્થાને રોકવા માટે લાંબા સમય સુધી ધીમે ધીમે હોર્મોન્સ મુક્ત કરે છે,જે અંડપાતને અટકાવે છે અને ગ્રીવા શ્લેષ્મને ઘટ્ટ બનાવે છે. તેથી,સાચો જવાબ ઈમ્પ્લાન્ટ્સ છે.

(B) આકૃતિમાં નર પ્રજનન તંત્ર પર કરવામાં આવતી શસ્ત્રક્રિયા દર્શાવવામાં આવી છે,જેમાં શુક્રવાહિની (vas deferens) નો એક નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા બાંધી દેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને વેસેક્ટોમી (Vasectomy) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે શુક્રકોષોના વહન અટકાવીને નરમાં ગર્ભનિરોધકની અંતિમ પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) શુક્રકોષનાશક પદાર્થો એવા રાસાયણિક પદાર્થો છે જેનો ઉપયોગ ગર્ભનિરોધકમાં શુક્રકોષોને મારવા અથવા નિષ્ક્રિય કરવા માટે થાય છે.
સામાન્ય રીતે વપરાતા શુક્રકોષનાશક પદાર્થોમાં $ZnSO_4$ (ઝિંક સલ્ફેટ),$KMnO_4$ (પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ) જેવા રસાયણો અને બોરિક એસિડ,લેક્ટિક એસિડ અને સાઇટ્રિક એસિડ જેવા વિવિધ મંદ એસિડનો સમાવેશ થાય છે.
આ પદાર્થો યોનિમાર્ગના pH માં ફેરફાર કરે છે અથવા સીધી રીતે શુક્રકોષની પટલને નુકસાન પહોંચાડે છે,જેનાથી ફલન અટકે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ અને $B$ બંને શુક્રકોષનાશક ગોળીઓના નિર્માણમાં વપરાતા ઘટકો છે.

(C) લિપ્સ લૂપ એ બિન-ઔષધીય (નિષ્ક્રિય) આંતરગર્ભાશય ઉપકરણ $(IUD)$ નો એક પ્રકાર છે.
તે પોલીઈથીલીનનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે,જે એક પ્લાસ્ટિક પોલિમર છે.
ઉપકરણને રેડિયોપેક (એક્સ-રે ઇમેજિંગમાં દૃશ્યમાન) બનાવવા માટે,પોલીઈથીલીન સામગ્રીમાં બેરિયમ સલ્ફેટ $(BaSO_4)$ ઉમેરવામાં આવે છે.
તેથી,લિપ્સ લૂપ પોલીઈથીલીન અને $BaSO_4$ બંનેનું બનેલું છે.

(D) ગર્ભધારણને રોકવા માટે માદાઓ દ્વારા મુખથી લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
ભારતમાં સરકાર દ્વારા વિતરિત કરવામાં આવતી $Mala-D$ અને $Mala-N$ સામાન્ય મુખથી લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ છે.
આ ગોળીઓમાં કૃત્રિમ અંતઃસ્ત્રાવો હોય છે જે અંડપાત (ovulation) ને અવરોધે છે.
ગોસીપોલ એ પુરુષ ગર્ભનિરોધક એજન્ટ છે,માદા ગર્ભનિરોધક નથી.
તેથી,$Mala-D$ અને $Mala-N$ બંને માદાઓ માટે મુખથી લેવાતી ગર્ભનિરોધક દવાઓ છે.

(B) $DMPA$ (ડેપો મેડ્રોક્સીપ્રોજેસ્ટેરોન એસીટેટ) જેવા ઈન્જેક્ટેબલ ગર્ભનિરોધકોમાં કૃત્રિમ પ્રોજેસ્ટોજેન્સ હોય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો હાયપોથેલેમસ અને અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિને નકારાત્મક પ્રતિપોષણ (negative feedback) આપીને કાર્ય કરે છે.
આ પ્રતિપોષણ પદ્ધતિ ગોનેડોટ્રોપિન,ખાસ કરીને $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઈઝિંગ હોર્મોન) ના સ્ત્રાવને અટકાવે છે.
અંડપાત માટે $LH$ નો વધારો (surge) આવશ્યક હોવાથી,આ ગોનેડોટ્રોપિનનું અવરોધન અંડપાતની પ્રક્રિયાને અટકાવે છે,આમ તે અસરકારક ગર્ભનિરોધક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) ગોસીપલ એ કપાસના છોડ ($Gossypium$ પ્રજાતિ) માંથી મેળવવામાં આવતું એક ફિનોલિક સંયોજન છે.
તેનો પુરુષ ગર્ભનિરોધક તરીકે અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે.
તેની કાર્ય કરવાની મુખ્ય પદ્ધતિ શુક્રપિંડમાં શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાને અવરોધવાની છે,જેના પરિણામે એઝોસ્પર્મીઆ (સ્ખલનમાં શુક્રકોષોનો અભાવ) અથવા ગંભીર ઓલિગોસ્પર્મીઆ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે.
તેથી,તે સક્રિય શુક્રકોષોના ઉત્પાદનને અસરકારક રીતે અટકાવીને કાર્ય કરે છે.

(D) વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે કારણ કે પ્રોજેસ્ટોજેન્સ એકલા અથવા ઇસ્ટ્રોજેન્સ સાથેના સંયોજનમાં ગોળીઓ,ઇન્જેક્શન અને ઇમ્પ્લાન્ટ્સના સ્વરૂપમાં ગર્ભનિરોધક તરીકે ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે.
આ હોર્મોનલ તૈયારીઓ અંડપાત (ovulation) અને ગર્ભસ્થાપન (implantation) ને અટકાવીને તેમજ સર્વાઇકલ મ્યુકસની ગુણવત્તામાં ફેરફાર કરીને શુક્રકોષોના પ્રવેશને અટકાવે છે.

(A) સાચું વિધાન એ છે કે $Saheli$ અઠવાડિયામાં એક વાર લેવાતી મુખ દ્વારા લેવાતી ગર્ભનિરોધક ગોળી છે.
$Saheli$ એ $CDRI$,લખનૌ દ્વારા વિકસિત બિન-સ્ટીરોઇડલ ગર્ભનિરોધક ગોળી છે,જે અઠવાડિયામાં એકવાર લેવામાં આવે છે.
$Progestasert$ એ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતી $IUD$ છે જે પ્રોજેસ્ટેરોન મુક્ત કરે છે,ઇસ્ટ્રોજન નહીં.
$Cu-T$ એ કોપર મુક્ત કરતી $IUD$ છે,અવરોધક પદ્ધતિ નથી.
વેસેક્ટોમી અને ટ્યુબેક્ટોમી એ કાયમી વંધ્યીકરણની પદ્ધતિઓ છે,કામચલાઉ નથી.

(A) $Saheli$ એ સ્ત્રીઓ માટેનું એક નવું મુખ દ્વારા લેવાતું ગર્ભનિરોધક છે.
તેમાં નોન-સ્ટીરોઈડલ ઘટક હોય છે.
તે અઠવાડિયામાં એકવાર લેવાની ગોળી છે,જેના આડઅસરો ખૂબ જ ઓછા છે અને ગર્ભનિરોધક મૂલ્ય ખૂબ ઊંચું છે.

(A) ગર્ભનિરોધક ગોળીઓનો ઉપયોગ ગર્ભાવસ્થાને રોકવા માટે થાય છે. આ ગોળીઓમાં કૃત્રિમ પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનનું મિશ્રણ અથવા માત્ર પ્રોજેસ્ટેરોન હોય છે. આ અંતઃસ્ત્રાવો પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી $FSH$ અને $LH$ ના સ્ત્રાવને અવરોધીને કામ કરે છે,જેનાથી અંડપાત (ovulation) અટકે છે.

(D) માનવ વસ્તીને નિયંત્રિત કરવા માટે વિવિધ જન્મ નિયંત્રણ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આમાં હોર્મોનલ પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ (જેમાં મુખ્ય ઘટકો તરીકે ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન હોય છે).
યાંત્રિક નિવારણ પદ્ધતિઓ,જેમ કે $IUCDs$ (ઇન્ટ્રા યુટેરાઇન કોન્ટ્રાસેપ્ટિવ ડિવાઇસીસ) નો ઉપયોગ પણ અસરકારક છે.
શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા વંધ્યીકરણની પદ્ધતિઓ,જેમ કે ટ્યુબેક્ટોમી (ફેલોપિયન નળીઓને દૂર કરવી અથવા બાંધવી) અને વાસેક્ટોમી (શુક્રવાહિનીઓને દૂર કરવી અથવા બાંધવી),વસ્તી વૃદ્ધિને નિયંત્રિત કરવા માટે વપરાતી કાયમી પદ્ધતિઓ છે.
તેથી,ઉલ્લેખિત તમામ વિકલ્પોનો ઉપયોગ વસ્તી નિયંત્રણ માટે થાય છે.

(C) Saheli એ ભારતના લખનૌ સ્થિત સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(CDRI)$ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી નોન-સ્ટીરોઇડલ ઓરલ કોન્ટ્રાસેપ્ટિવ પિલ (ગર્ભનિરોધક ગોળી) છે. તેમાં Centchroman નામનું સંયોજન હોય છે. પરંપરાગત હોર્મોનલ ગોળીઓથી વિપરીત,તેમાં ઇસ્ટ્રોજન કે પ્રોજેસ્ટેરોન હોતું નથી અને તે અઠવાડિયામાં એકવાર લેવામાં આવે છે.

(C) કોપર-મુક્ત કરતા $IUDs$ (જેમ કે $CuT$,$Cu7$,$Multiload$ $375$) ગર્ભાશયમાં $Cu^{2+}$ આયનો મુક્ત કરે છે.
આ આયનો શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને તેમની ફલન ક્ષમતાને દબાવે છે (ઘટાડે છે).
તેથી,સાચું કાર્ય શુક્રકોષોની ગતિશીલતા ઘટાડવાનું છે.

(A) $Femidom$ શબ્દનો ઉપયોગ ખાસ કરીને સ્ત્રી કોન્ડોમ માટે કરવામાં આવે છે. તે ગર્ભનિરોધકની એક અવરોધક પદ્ધતિ છે,જેને ગર્ભાવસ્થા અને જાતીય સંક્રમિત રોગોને રોકવા માટે યોનિમાર્ગમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.

(B) ગર્ભનિરોધનની કુદરતી પદ્ધતિઓ એ ફલનને અટકાવવાના કુદરતી રસ્તાઓ છે. આ પદ્ધતિઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$(i)$ સામયિક સંયમ (Periodic Abstinence): દંપતી માસિક ચક્રના $10$ થી $17$ દિવસ દરમિયાન સમાગમ કરવાનું ટાળે છે,જ્યારે અંડપાત થવાની સંભાવના હોય છે.
$(ii)$ આંતરિત સમાગમ (Coitus Interruptus) અથવા ઉપાડ પદ્ધતિ: વીર્યસ્ખલન પહેલાં શિશ્નને યોનિમાંથી બહાર કાઢી લેવું જેથી ગર્ભાધાન ટાળી શકાય.
$(iii)$ દુગ્ધસ્ત્રાવી અનાર્તવ (Lactational Amenorrhoea): આ પદ્ધતિ એ હકીકત પર આધારિત છે કે પ્રસૂતિ પછીના તીવ્ર સ્તનપાનના સમયગાળા દરમિયાન અંડપાત અને તેથી માસિક ચક્ર થતું નથી. તેથી,જ્યાં સુધી માતા બાળકને સ્તનપાન કરાવે છે,ત્યાં સુધી ગર્ભધારણની શક્યતા લગભગ શૂન્ય હોય છે.

(A) વિધ્રોલ પદ્ધતિ,જેને કોઇટસ ઇન્ટરપ્ટસ (Coitus interruptus) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં ગર્ભાધાન ટાળવા માટે સ્ખલન પહેલાં તરત જ શિશ્નને યોનિમાર્ગમાંથી બહાર કાઢવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ માત્ર મધ્યમ અસરકારક છે કારણ કે સ્ખલનનો સમય ખૂબ જ આનંદદાયક હોય છે,ખાસ કરીને પુરુષો માટે,અને સંપૂર્ણ સ્ખલન પહેલાં પણ કેટલાક શુક્રકોષો યોનિમાર્ગમાં પ્રવેશી શકે છે.
ગર્ભનિરોધકની કુદરતી પદ્ધતિઓ એ ગર્ભાધાનને રોકવાના કુદરતી રસ્તાઓ છે,જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$(i)$ સામયિક સંયમ (Periodic Abstinence): યુગલો માસિક ચક્રના $10$ થી $17$ દિવસ દરમિયાન જાતીય સંબંધ ટાળે છે જ્યારે અંડપાત થવાની સંભાવના હોય છે.
$(ii)$ કોઇટસ ઇન્ટરપ્ટસ અથવા વિધ્રોલ પદ્ધતિ: ગર્ભાધાન ટાળવા માટે સ્ખલન પહેલાં તરત જ શિશ્નને યોનિમાર્ગમાંથી બહાર કાઢવું.
$(iii)$ લેક્ટેશનલ એમેનોરિયા (સ્તનપાન દરમિયાન ગેરહાજર માસિક): આ પદ્ધતિ એ હકીકત પર આધારિત છે કે પ્રસૂતિ પછીના તીવ્ર સ્તનપાનના સમયગાળા દરમિયાન અંડપાત અને માસિક ચક્ર થતું નથી. તેથી,જ્યાં સુધી માતા બાળકને સ્તનપાન કરાવે છે,ત્યાં સુધી ગર્ભધારણની શક્યતા લગભગ શૂન્ય હોય છે.