Diseases caused by protozoa Questions in Gujarati

(B) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,લિંગી પ્રજનનનો તબક્કો મચ્છરમાં જોવા મળે છે.
ફલન પછી,મચ્છરના આંતરડામાં યુગ્મનજ $(Zygote)$ બને છે.
આ યુગ્મનજ વારંવાર વિભાજન (સ્પોરોગોની) પામે છે,જેના પરિણામે અસંખ્ય સ્પોરોઝોઇટ્સ ઉત્પન્ન થાય છે.
ત્યારબાદ આ સ્પોરોઝોઇટ્સ મચ્છરની લાળ ગ્રંથિઓમાં સ્થળાંતર કરે છે,જે નવા મનુષ્યને ચેપ લગાડવા માટે તૈયાર હોય છે.

(D) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,સ્પોરોઝોઈટ્સ ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી મનુષ્યના શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે.
આ સ્પોરોઝોઈટ્સ રુધિર દ્વારા વહન પામીને યકૃતના કોષો (હેપેટોસાઈટ્સ) માં પહોંચે છે.
યકૃતના કોષોની અંદર,તેઓ અલિંગી પ્રજનન (શિઝોગોની) દ્વારા ક્રિપ્ટોઝોઈટ્સ બનાવે છે.
તેથી,ક્રિપ્ટોઝોઈટ્સ મનુષ્યના યકૃતમાં નિર્માણ પામે છે.

(A) $Plasmodium$ (પ્લાઝમોડિયમ) નું જીવનચક્ર દ્વિ-યજમાન (digenetic) છે,જેનો અર્થ છે કે તેને તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરવા માટે બે યજમાનોની જરૂર પડે છે.
$1$. અલિંગી તબક્કો (schizogony) માનવ શરીરમાં (મધ્યવર્તી યજમાન) પૂર્ણ થાય છે.
$2$. લિંગી તબક્કો (gametogony અને syngamy) માદા એનોફિલિસ મચ્છરના આંતરડામાં (અંતિમ યજમાન) પૂર્ણ થાય છે.
તેથી,પ્લાઝમોડિયમનું અલિંગી જીવનચક્ર માનવ શરીરમાં પૂર્ણ થાય છે.

(C) $Plasmodium falciparum$ એ $Plasmodium$ ની એવી જાતિ છે જે ગંભીર વિનાશક (malignant) મેલેરિયા માટે જવાબદાર છે,જે મેલેરિયાનો સૌથી ગંભીર અને જીવલેણ પ્રકાર છે.
$Plasmodium vivax$ એ સૌમ્ય તૃતીયક (benign tertian) મેલેરિયા માટે જવાબદાર છે.
$Plasmodium berghei$ અને $Plasmodium yoelii$ એ ઉંદરોમાં સંશોધન માટે વપરાતી જાતિઓ છે અને તે મનુષ્યોમાં ચેપ લગાડતી નથી.

(C) માનવ શરીરમાં મલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્ર દરમિયાન,તે રક્તકણો $(RBCs)$ ને સંક્રમિત કરે છે.
$RBCs$ ની અંદર,પરોપજીવી યજમાનના હિમોગ્લોબીનનું પાચન કરે છે.
આ પાચનની આડપેદાશ તરીકે એક ઝેરી પદાર્થ ઉત્પન્ન થાય છે જેને $Haemozoin$ (હિમોઝોઈન) કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે મેરોઝોઈટ્સને મુક્ત કરવા માટે $RBCs$ તૂટે છે,ત્યારે આ $Haemozoin$ રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં મુક્ત થાય છે.
$Haemozoin$ નું મુક્ત થવું એ મલેરિયાના દર્દીઓમાં દર ત્રણ કે ચાર દિવસે આવતી ઠંડી અને તીવ્ર તાવ માટે જવાબદાર છે.

(C) સર રોનાલ્ડ રોસ,જેઓ એક બ્રિટિશ તબીબી ડૉક્ટર હતા,તેમણે $1897$ માં મચ્છરો દ્વારા મેલેરિયાના પ્રસારની શોધ કરી હતી. તેમણે સાબિત કર્યું કે મેલેરિયાનો પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે. આ મહત્વપૂર્ણ શોધ માટે તેમને $1902$ માં ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિન માટે નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

(A) જ્યારે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છર મનુષ્યને કરડે છે,ત્યારે તે $Plasmodium$ ના $Sporozoite$ (બીજાણું) તબક્કાને રુધિરમાં દાખલ કરે છે.
આ $Sporozoites$ રુધિર દ્વારા યકૃત સુધી પહોંચે છે.
યકૃતમાં,તેઓ યકૃત કોષો (hepatocytes) ની અંદર અલિંગી પ્રજનન (schizogony) કરે છે.
યકૃતમાં ચેપના આ પ્રારંભિક તબક્કાને $Pre-erythrocytic$ ચક્ર અથવા $Exo-erythrocytic$ ચક્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,$Sporozoite$ એ ચેપી તબક્કો છે જે યકૃતમાં ચેપની શરૂઆત કરે છે.

(B) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં બે યજમાનનો સમાવેશ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
મનુષ્યમાં,પરોપજીવી સૌપ્રથમ મચ્છર દ્વારા દાખલ કરાયેલા સ્પોરોઝોઇટ્સ દ્વારા યકૃતના કોષો (હિપેટોસાઇટ્સ) માં પ્રવેશે છે.
યકૃતના કોષોમાં વિકાસના આ પ્રારંભિક તબક્કાને એક્ઝો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ,પરોપજીવીઓ રુધિરમાં મુક્ત થાય છે અને રક્તકણો $(RBCs)$ ને ચેપ લગાડે છે,જેને એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર કહેવામાં આવે છે.
તેથી,એક્ઝો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર મનુષ્યના યકૃતમાં જોવા મળે છે.

(D) $Plasmodium$ (પ્લાઝમોડિયમ) ના જીવનચક્રમાં વિવિધ અવસ્થાઓ જોવા મળે છે.
$1$. $Sporozoite$ (સ્પોરોઝોઈટ) એ મનુષ્ય માટે ચેપી અવસ્થા છે.
$2$. મનુષ્યના યકૃત અને રક્તકણોમાં પરોપજીવી અલિંગી પ્રજનન કરે છે.
$3$. $Trophozoite$ (ટ્રોફોઝોઈટ) એ યજમાન કોષની અંદર પરોપજીવીની સક્રિય,પોષણ મેળવતી અને વૃદ્ધિ પામતી અવસ્થા છે.
$4$. $Schizont$ (સાઇઝોન્ટ) એ પુખ્ત અવસ્થા છે જેમાં પરોપજીવી બહુભાજન દ્વારા $Merozoites$ (મેરોઝોઈટ્સ) ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,$Schizont$ એ પરોપજીવીની પુખ્ત અવસ્થા દર્શાવે છે જેમાંથી $Merozoites$ મુક્ત થાય છે.

(D) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,જન્યુકોષો (gametocytes) મનુષ્યના રુધિરમાં બને છે. જ્યારે આ જન્યુકોષો માદા $Anopheles$ મચ્છર દ્વારા લેવામાં આવે છે,ત્યારે તે મચ્છરના મધ્ય આંત્રમાં પ્રવેશે છે. મચ્છરના આંતરડાની અંદરનું વાતાવરણ,ખાસ કરીને પાચક ઉત્સેચકોની હાજરી અને ત્યાંની શારીરિક સ્થિતિ જન્યુજનન (gametogenesis) માટે ઉત્તેજક તરીકે કાર્ય કરે છે. આમ,પાચક ઉત્સેચકો અને મચ્છરના આંતરડાની વિશિષ્ટ સ્થિતિ જન્યુઓના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.

(D) મેલેરિયા એ $Plasmodium$ પ્રજાતિના પ્રજીવ (protozoa) દ્વારા થતો રોગ છે (દા.ત.,$P. vivax$,$P. malariae$,$P. falciparum$).
જોકે માદા $Anopheles$ મચ્છર વાહક તરીકે કામ કરે છે જે મનુષ્યોમાં આ પરોપજીવીનું વહન કરે છે,પરંતુ રોગનું વાસ્તવિક કારણભૂત સજીવ $Plasmodium$ પ્રજીવ છે.

(A) હિમોઝોઈન એ મેલેરિયાના પરોપજીવી $Plasmodium$ ના જીવનચક્ર દરમિયાન મુક્ત થતો એક ઝેરી પદાર્થ છે.
જ્યારે પરોપજીવી મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ ને ચેપ લગાડે છે,ત્યારે તે હિમોગ્લોબિનનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.
પરોપજીવી દ્વારા હિમોગ્લોબિનના પાચન દરમિયાન એક ઝેરી આડપેદાશ મુક્ત થાય છે જેને હિમોઝોઈન કહેવામાં આવે છે.
આ પદાર્થ મેલેરિયાના દર્દીઓમાં દર $3$ થી $4$ દિવસે આવતી ઠંડી અને તીવ્ર તાવ માટે જવાબદાર છે.

(C) મેલેરિયા $Plasmodium$ ની વિવિધ જાતિઓ દ્વારા થાય છે.
મેલેરિયાનું પુનરાવર્તન,જેને રિલેપ્સિંગ મેલેરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મુખ્યત્વે $Plasmodium$ $vivax$ અને $Plasmodium$ $ovale$ સાથે સંકળાયેલું છે.
આ જાતિઓ યકૃતમાં હિપ્નોઝોઈટ્સ તરીકે ઓળખાતા સુષુપ્ત તબક્કાઓ બનાવે છે,જે સમય જતાં ફરીથી સક્રિય થઈ શકે છે અને રોગનું પુનરાવર્તન કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Plasmodium$ $vivax$ અને $Plasmodium$ $ovale$ છે.

(C) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,પરોપજીવી મનુષ્યના $RBC$ માં અલિંગી પ્રજનન દ્વારા ટ્રોફોઝોઇટ બનાવે છે. આમાંથી કેટલાક ટ્રોફોઝોઇટ યુગ્મકજનક (gametocytes) માં વિભેદિત થાય છે. આ યુગ્મકજનક મનુષ્યના શરીરમાં આગળ વિકાસ પામતા નથી કારણ કે મનુષ્યના શરીરનું તાપમાન તેમના પરિપક્વન માટે ખૂબ ઊંચું હોય છે. તેમને તેમના વિકાસને પૂર્ણ કરવા અને જન્યુઓ (gametes) માં રૂપાંતરિત થવા માટે મચ્છરના આંતરડાના નીચા તાપમાનની જરૂર હોય છે.

(A) સાચી જોડ $Anopheles - Malaria$ છે.
$Anopheles$ મચ્છર મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના વહન માટે વાહક તરીકે કામ કરે છે.
ઘરમાખી ટાઈફોઈડ અને કોલેરા જેવા રોગો માટે યાંત્રિક વાહક છે,યલો ફીવર માટે નહીં.
યલો ફીવર $Aedes$ મચ્છર દ્વારા ફેલાય છે.
વજનમાં ઘટાડો હાઈપરથાયરોઈડિઝમ સાથે સંકળાયેલ હોઈ શકે છે,પરંતુ તે એક લક્ષણ છે,વાહક-રોગની જોડ નથી.
પ્લેગ ઉંદરના ચાંચડ $(Xenopsylla)$ દ્વારા ફેલાય છે,સેન્ડ ફલાય દ્વારા નહીં.
સેન્ડ ફલાય એ લેશમેનિયાસિસ (કાલા-આઝાર) માટેનું વાહક છે.

(C) $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા એનોફિલિસ મચ્છર.
મનુષ્યના શરીરમાં $Plasmodium$ અલિંગી પ્રજનન (શિઝોગોની અને ગેમેટોગોની) કરે છે.
જ્યારે માદા એનોફિલિસ મચ્છર ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિને કરડે છે,ત્યારે તે ગેમેટોસાઇટ્સને ગ્રહણ કરે છે.
ફલન (નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ) માદા એનોફિલિસ મચ્છરના જઠર (મધ્ય આંતરડા) ના પોલાણમાં થાય છે,જેના પરિણામે યુગ્મનજ (zygote) બને છે.
ત્યારબાદ યુગ્મનજ ઉકિનેટમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે જઠરની દીવાલમાં પ્રવેશ કરીને ઊસાઇસ્ટ (oocyst) બનાવે છે.

(C) $Plasmodium$ $falciparum$ એ એક પ્રજીવ પરોપજીવી છે જે મનુષ્યોમાં મેલેરિયા ફેલાવે છે. તેના એકકીય (haploid) જનીનસમૂહમાં $14$ રંગસૂત્રો હોય છે. તેથી,$Plasmodium$ $falciparum$ માં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $14$ છે.

(A) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્રમાં,સાઇઝોગોની એ એક અલિંગી પ્રજનન પ્રક્રિયા છે જે માનવ યજમાનના યકૃત કોષો (એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર) અને રક્તકણો (એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર) માં થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,પરોપજીવી બહુભાજન (multiple fission) પામે છે,જેમાં કોષકેન્દ્રનું વારંવાર વિભાજન થાય છે અને ત્યારબાદ કોષરસનું વિભાજન થાય છે.
યજમાન કોષો તૂટવાથી મુક્ત થતા બાળ કોષોને $Merozoites$ (મેરોઝોઇટ્સ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) મેલેરિયામાં,$Plasmodium$ પરોપજીવી રક્તકણો $(RBCs)$ ને ચેપ લગાડે છે.
જ્યારે $RBCs$ તૂટે છે,ત્યારે તેઓ હિમોઝોઈન નામનો ઝેરી પદાર્થ મુક્ત કરે છે,જે દર ત્રણ કે ચાર દિવસે આવતી ઠંડી અને તીવ્ર તાવ માટે જવાબદાર છે.
બરોળ લોહી માટે ગાળણ તરીકે કાર્ય કરે છે અને ક્ષતિગ્રસ્ત અથવા ચેપગ્રસ્ત $RBCs$ ને દૂર કરવા માટે જવાબદાર છે.
$RBCs$ ના મોટા પાયે વિનાશ અને પરિણામી કચરો તથા હિમોઝોઈનને દૂર કરવાની જરૂરિયાતને કારણે,બરોળનું કદ વધે છે (હાયપરટ્રોફી),જેને સ્પ્લેનોમેગાલી (Splenomegaly) કહેવામાં આવે છે.

(D) મનુષ્યમાં $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર બે મુખ્ય તબક્કાઓ ધરાવે છે: એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર અને એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર.
$1$. એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્રમાં,સ્પોરોઝોઇટ્સ યકૃતના કોષોમાં પ્રવેશ કરે છે અને ગુણન પામીને સાઈઝોન્ટ બનાવે છે.
$2$. એરિથ્રોસાઇટિક ચક્રમાં,પરોપજીવીઓ (મેરોઝોઇટ્સ) રક્તકણો $(RBCs)$ ને ચેપ લગાડે છે અને રુધિરમાં રક્તકણોની અંદર સાઈઝોન્ટ બનાવવા માટે આગળનું વિભાજન (schizogony) કરે છે.
તેથી,$Plasmodium$ નો સાઈઝોન્ટ તબક્કો યકૃતના કોષો અને રુધિર (રક્તકણો) બંનેમાં જોવા મળે છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. ક્યુલેક્સ $(Culex)$ મચ્છર ફાઈલેરિયાસિસ $(Filariasis)$ (જેને હાથીપગો પણ કહેવાય છે) માટે વાહક તરીકે કામ કરે છે, જે $Wuchereria$ $bancrofti$ અથવા $Wuchereria$ $malayi$ દ્વારા થાય છે. તેથી, $p-ii$.
$2$. એનોફીલીસ $(Anopheles)$ મચ્છર મેલેરિયા $(Malaria)$ માટે મુખ્ય વાહક છે, જે $Plasmodium$ પ્રજાતિ દ્વારા થાય છે. તેથી, $q-iii$.
$3$. એડીસ $(Aedes)$ મચ્છર ડેન્ગ્યુ $(Dengue)$ અને ચિકનગુનિયા વાયરસ માટે વાહક છે. તેથી, $r-i$.
આમ, સાચો ક્રમ $p-ii, q-iii, r-i$ છે.

(C) મનુષ્યમાં $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે ચેપી અવસ્થા,સ્પોરોઝોઈટ્સ,ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી મનુષ્યના રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં દાખલ થાય છે.
આ સ્પોરોઝોઈટ્સ રુધિર દ્વારા યકૃતમાં પહોંચે છે.
યકૃતમાં,તેઓ અલિંગી પ્રજનન (schizogony) દ્વારા પોતાની સંખ્યામાં વધારો કરે છે.
તેથી,$Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં યકૃત અવસ્થાનો મુખ્ય હેતુ પરોપજીવીનું બહુગુણન કરવાનો છે.

(B) $Plasmodium$ (પ્લાઝમોડિયમ) ના જીવનચક્રમાં બે યજમાનનો સમાવેશ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ (એનોફિલિસ) મચ્છર.
જ્યારે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છર મનુષ્યને કરડે છે,ત્યારે તે તેની લાળ સાથે પરોપજીવીના $Sporozoite$ (સ્પોરોઝોઇટ) તબક્કાને મનુષ્યના રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં દાખલ કરે છે.
તેથી,$Sporozoite$ એ મનુષ્ય માટે $Plasmodium$ નો સંક્રમણકારી તબક્કો છે.
એકવાર મનુષ્યના શરીરમાં પ્રવેશ્યા પછી,આ પરોપજીવીઓ યકૃતમાં પહોંચે છે અને ગુણન પામે છે,જે અંતે રક્તકણોને ચેપ લગાડે છે.

(A) ઘરમાખી ($Musca$ $domestica$) ઘણા રોગકારકો માટે યાંત્રિક વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે. તે મળ જેવા દૂષિત સપાટીઓ પરથી રોગકારકોને ગ્રહણ કરે છે અને તેને ખોરાક અને ખાદ્ય પદાર્થો પર સ્થાનાંતરિત કરે છે.
અમીબાયાસીસ (અમીબિક મરડો) એ પ્રજીવ પરોપજીવી $Entamoeba$ $histolytica$ દ્વારા થાય છે.
ઘરમાખી દૂષિત મળમાંથી $Entamoeba$ $histolytica$ ના કોથળીઓ (cysts) ને ખોરાક અને પાણીમાં સ્થાનાંતરિત કરીને યાંત્રિક વાહક તરીકે કામ કરે છે,જે મનુષ્યોમાં ખોરાક દ્વારા પ્રવેશતા ચેપનું કારણ બને છે.

(C) મેલેરિયાની રસી વિકસાવવી પડકારજનક છે કારણ કે $Plasmodium$ એ એક પ્રજીવ પરોપજીવી છે જે મનુષ્ય અને મચ્છર બંનેમાં જટિલ જીવનચક્ર ધરાવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$Plasmodium$ એન્ટિજેનિક વિવિધતા દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તે યજમાનની રોગપ્રતિકારક શક્તિથી બચવા માટે વારંવાર તેના સપાટીના પ્રોટીન બદલે છે.
વધુમાં,પરોપજીવી તેના જીવનચક્રનો નોંધપાત્ર ભાગ યજમાન કોષો (જેમ કે યકૃત કોષો અને રક્તકણો) ની અંદર વિતાવે છે,જ્યાં તે ફરતા એન્ટિબોડીઝથી સુરક્ષિત રહે છે.
તેથી,યજમાન શરીર અસરકારક અને લાંબા સમય સુધી ટકી રહે તેવી રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા (એન્ટિબોડી ઉત્પાદન) ઉત્પન્ન કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે જે પરોપજીવીને સંપૂર્ણપણે દૂર કરી શકે,જેના કારણે રસી બનાવવી મુશ્કેલ બને છે.

(D) મેલેરિયામાં જોવા મળતી લાક્ષણિક ધ્રુજારી અને તીવ્ર તાવ રુધિરમાં મુક્ત થતા $hemozoin$ નામના ઝેરી પદાર્થને કારણે થાય છે.
જ્યારે $Plasmodium$ પરોપજીવી રક્તકણો ($RBC$s) ની અંદર તેનું અલિંગી ચક્ર પૂર્ણ કરે છે ત્યારે આ $hemozoin$ મુક્ત થાય છે.
જેમ રક્તકણો તૂટે છે,તેમ તેઓ પરિપક્વ મેરોઝોઈટ્સને ઝેરી $hemozoin$ સાથે મુક્ત કરે છે,જે રોગપ્રતિકારક શક્તિને ઉત્તેજિત કરે છે અને તેના પરિણામે ઠંડી અને ધ્રુજારી આવે છે.

(A) વિશ્વ મેલેરિયા દિવસ દર વર્ષે $25$ એપ્રિલના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે ઉજવવામાં આવે છે.
આ દિવસ મેલેરિયા વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે સમર્પિત છે,જે એક જીવલેણ રોગ છે અને તે ચેપગ્રસ્ત માદા એનોફિલિસ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
તે મેલેરિયા નિવારણ અને નિયંત્રણ માટે સતત રોકાણ અને રાજકીય પ્રતિબદ્ધતાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવા માટે એક મંચ તરીકે કામ કરે છે.

(D) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને મચ્છર.
મનુષ્યમાં,પરોપજીવી સૌપ્રથમ યકૃતના કોષોમાં અલિંગી પ્રજનન કરે છે,જેને પ્રી-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર કહેવાય છે.
$1$. ચેપી અવસ્થા,$Sporozoite$,યકૃતના કોષોમાં પ્રવેશ કરે છે.
$2$. યકૃતના કોષોની અંદર,તેઓ $Crypto-schizont$ માં રૂપાંતરિત થાય છે અને $Crypto-merozoites$ ઉત્પન્ન કરવા માટે $Schizogony$ (અલિંગી પ્રજનન) કરે છે.
$3$. કેટલાક $Crypto-merozoites$ અન્ય યકૃતના કોષોને ચેપ લગાડીને $Meta-crypto-schizonts$ બનાવે છે (જેને એક્સ-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર કહેવાય છે).
$4$. $Meta-crypto-schizont$ એ એક્સ-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર સાથે સંકળાયેલ છે,પ્રી-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર સાથે નહીં,કારણ કે તે પ્રારંભિક યકૃતના તબક્કા પછી થાય છે.

(D) પ્લાઝમોડિયમ પરોપજીવી મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ ને સંક્રમિત કરે છે. રક્તકણની અંદર,પરોપજીવી ટ્રોફોઝુઓઇટ અવસ્થામાં હોય છે. તે પોતાની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે જરૂરી એમિનો એસિડ મેળવવા માટે રક્તકણમાં રહેલા હિમોગ્લોબિનનું પાચન કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,હિમોગ્લોબિનનો પ્રોટીન ભાગ,જેને $Globin$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેનું વિઘટન થાય છે અને પરોપજીવી તેનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે,જ્યારે ઝેરી હિમ જૂથ આડપેદાશ તરીકે મુક્ત થાય છે,જે પાછળથી $Hemozoin$ રંજકદ્રવ્યમાં ફેરવાય છે.

(A) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,સ્પોરોઝુઓઇટ્સ માનવ યકૃતકોષોમાં પ્રવેશ કરે છે. યકૃતકોષની અંદર,પરોપજીવી કદમાં વધે છે અને ગોળાકાર બને છે. આ અવસ્થાને $Cryptoschizont$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ત્યારબાદ સાઇઝોગોની પ્રક્રિયા દ્વારા મેરોઝુઓઇટ્સનું નિર્માણ થાય છે.

(D) વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે $Plasmodium$ મનુષ્યના શરીરમાં અલિંગી પ્રજનન (શિઝોગોની) કરે છે,જ્યારે લિંગી પ્રજનન (ગેમેટોગોની અને ફલન) માદા $Anopheles$ મચ્છરના આંતરડામાં થાય છે.
કારણ $R$ સાચું છે કારણ કે સ્પોરોઝુઓઇટ્સ,જે $Plasmodium$ નો ચેપી તબક્કો છે,તે મચ્છરના શરીરમાં વિકાસ પૂર્ણ કર્યા પછી માદા $Anopheles$ મચ્છરની લાળગ્રંથિમાં સ્થળાંતર કરે છે અને ત્યાં રહે છે.
તેથી,$A$ ખોટું છે અને $R$ સાચું છે.

(A) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,ગેમેટોસાઇટ્સ મનુષ્યના રુધિરમાં બને છે. માદા ગેમેટોસાઇટ (મેક્રોગેમેટોસાઇટ) નર ગેમેટોસાઇટ (માઇક્રોગેમેટોસાઇટ) ની સરખામણીમાં મોટા કદ અને નાના,વધુ ઘટ્ટ કોષકેન્દ્ર દ્વારા ઓળખાય છે. નર ગેમેટોસાઇટ કદમાં નાનો હોય છે પરંતુ તેમાં મોટું અને વધુ વિસ્તૃત કોષકેન્દ્ર હોય છે. તેથી,માદા ગેમેટોસાઇટનું કદ મોટું અને કોષકેન્દ્ર નાનું હોય છે.

(D) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,માદા $Anopheles$ મચ્છરના આંતરડામાં ફલન થાય છે,જેના પરિણામે દ્વિતીયક યુગ્મનજ (zygote) બને છે. આ યુગ્મનજ ગતિશીલ $ookinete$ માં ફેરવાય છે. $ookinete$ આંતરડાની દીવાલમાં પ્રવેશ કરે છે અને $oocyst$ માં વિકસે છે. $oocyst$ ની અંદર,પરોપજીવી અલિંગી પ્રજનન (sporogony) દ્વારા અસંખ્ય $sporozoites$ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,$oocyst$ અંતે $sporozoites$ મુક્ત કરે છે જે મચ્છરની લાળ ગ્રંથિઓમાં સ્થળાંતર કરે છે.

(A) પ્લાઝ્મોડિયમનું જીવનચક્ર મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ ના ચેપ સાથે સંકળાયેલું છે.
જ્યારે પ્લાઝ્મોડિયમ પરોપજીવી રક્તકણોની અંદર તેનું અલિંગી પ્રજનન પૂર્ણ કરે છે,ત્યારે રક્તકણો તૂટે છે અને મેરોઝોઇટ્સ રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.
મેરોઝોઇટ્સની સાથે,હીમોઝોઇન નામનું એક ઝેરી દ્રવ્ય પણ મુક્ત થાય છે.
હીમોઝોઇન મેલેરિયાના દર્દીઓમાં દર ત્રણ કે ચાર દિવસે આવતા ઠંડી અને તીવ્ર તાવ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સાચાં છે અને કારણ $R$ એ વિધાન $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(A) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્ર દરમિયાન,પરોપજીવી મનુષ્યના રક્તકણોને સંક્રમિત કરે છે. રક્તકણોની અંદર,પરોપજીવી હિમોગ્લોબિનનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે. હિમોગ્લોબિનના પાચનથી હિમ (heme) મુક્ત થાય છે,જે પરોપજીવી માટે ઝેરી હોય છે. પોતાની સુરક્ષા માટે,પરોપજીવી આ ઝેરી હિમનું રૂપાંતર $Hemozoin$ તરીકે ઓળખાતા બિન-ઝેરી સ્ફટિકમય સ્વરૂપમાં કરે છે. રુધિરમાં $Hemozoin$ મુક્ત થવાને કારણે જ મેલેરિયામાં ઠંડી લાગવી અને તીવ્ર તાવ આવવો જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

(B) સાઇઝોગોની એ મેલેરિયાના પરોપજીવી $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનનની (બહુભાજન) એક પદ્ધતિ છે.
માનવ યજમાનમાં,તે બે તબક્કામાં થાય છે:
$1$. પ્રી-એરિથ્રોસાઇટિક સાઇઝોગોની: આ યકૃતકોષોમાં થાય છે જ્યાં સ્પોરોઝુઓઇટ્સ ક્રિપ્ટોસાઇઝોન્ટમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને બહુભાજન પામે છે.
$2$. એરિથ્રોસાઇટિક સાઇઝોગોની: આ રક્તકણોમાં થાય છે જ્યાં પરોપજીવી સાઇઝોન્ટમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને મેરોઝુઓઇટ્સ ઉત્પન્ન કરવા માટે બહુભાજન પામે છે.
વિકલ્પ $B$ ખાસ કરીને યકૃતકોષોમાં (ક્રિપ્ટોસાઇઝોન્ટ્સ) થતી પ્રક્રિયાને ઓળખાવે છે,જે સાઇઝોગોનીના પ્રારંભિક તબક્કા માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.

(C) મનુષ્યમાં $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર ત્રણ મુખ્ય તબક્કાઓમાં જોવા મળે છે:
$1$. પ્રી-એરિથ્રોસાઇટિક તબક્કો (એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર) જે યકૃતના કોષોમાં થાય છે.
$2$. એરિથ્રોસાઇટિક તબક્કો જે રક્તકણો $(RBCs)$ માં થાય છે.
$3$. ગેમેટોસાઇટ નિર્માણનો તબક્કો,જેમાં પરોપજીવી મચ્છર વાહકમાં સ્થાનાંતરિત થવા માટે તૈયાર થાય છે.
તેથી,મનુષ્યમાં $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર સામાન્ય રીતે ત્રણ અલગ તબક્કાઓમાં પૂર્ણ થાય છે.

(B) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,યકૃતમાં પ્રાથમિક $exo-erythrocytic$ શિઝોગોની પછી,$cryptomerozoites$ મુક્ત થાય છે. આમાંથી કેટલાક $cryptomerozoites$ નવા યકૃતકોષોને ચેપ લગાડે છે અને શિઝોગોનીનું બીજું ચક્ર પૂર્ણ કરે છે,જેને $metacryptoschizont$ અવસ્થા કહેવામાં આવે છે. આ અવસ્થા દરમિયાન,$cryptomerozoites$ વૃદ્ધિ પામે છે અને અલિંગી પ્રજનન દ્વારા $metacryptomerozoites$ (જેને $metacryptozoites$ પણ કહેવાય છે) ઉત્પન્ન કરે છે. ત્યારબાદ આ કોષો યકૃતકોષોને તોડીને રુધિરમાં પ્રવેશ કરે છે.

(B) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
મનુષ્યમાં,પરોપજીવી યકૃત અને રક્તકણોમાં અલિંગી પ્રજનન કરે છે,જેના અંતે ગેમેટોસાઇટનું નિર્માણ થાય છે.
જ્યારે માદા $Anopheles$ મચ્છર ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિને કરડે છે,ત્યારે આ ગેમેટોસાઇટ રુધિરની સાથે મચ્છરના શરીરમાં પ્રવેશે છે.
મચ્છરના શરીરમાં પ્રવેશ્યા પછી,ગેમેટોસાઇટ પાચનમાર્ગ (મધ્ય આંતરડા) માં દાખલ થાય છે,જ્યાં ફલન અને આગળનો વિકાસ થઈને સ્પોરોઝોઇટ્સ બને છે.

(D) $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
$1$. મનુષ્યમાં,$Plasmodium$ યકૃતકોષો અને રક્તકણોમાં અલિંગી પ્રજનન (schizogony) કરે છે.
$2$. મનુષ્યના રુધિરમાં ગેમેટોસાઇટ્સ બને છે,પરંતુ ત્યાં ફલન થતું નથી.
$3$. જ્યારે માદા $Anopheles$ મચ્છર ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિને કરડે છે,ત્યારે તે ગેમેટોસાઇટ્સને ગ્રહણ કરે છે.
$4$. મચ્છરના પાચનમાર્ગ (મધ્ય આંતરડા) માં,નર અને માદા ગેમેટોસાઇટ્સ જોડાઈને યુગ્મનજ (zygote) બનાવે છે,જે ત્યારબાદ ઉકીનેટ અને અંતે સ્પોરોઝોઇટ્સમાં વિકસે છે.
$5$. તેથી,ફલન મચ્છરના પાચનમાર્ગમાં થાય છે.

(D) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,પરોપજીવી મનુષ્યના શરીરમાં અલિંગી પ્રજનન (schizogony) કરે છે.
$1$. સ્પોરોઝુઓઇટ્સ યકૃતના કોષોમાં પ્રવેશે છે અને ક્રિપ્ટોસાઇઝોન્ટ્સમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે અલિંગી પ્રજનન દ્વારા ક્રિપ્ટોમેરોઝુઓઇટ્સ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. આ ક્રિપ્ટોમેરોઝુઓઇટ્સ અન્ય યકૃતના કોષોને ચેપ લગાડી શકે છે અથવા રક્તકણો $(RBCs)$ ને ચેપ લગાડવા માટે રુધિરમાં પ્રવેશે છે.
$3$. $RBCs$ ની અંદર,પરોપજીવી સાઇઝોન્ટ બનાવે છે,જે ફરીથી અલિંગી પ્રજનન કરીને મેરોઝુઓઇટ્સ મુક્ત કરે છે.
આમ,ઉલ્લેખિત તમામ સ્વરૂપો (ક્રિપ્ટોસાઇઝોન્ટ,ક્રિપ્ટોમેરોઝુઓઇટ અને સાઇઝોન્ટ) મનુષ્યના શરીરમાં અલિંગી પ્રજનનની પ્રક્રિયા સાથે સંકળાયેલા હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં બે યજમાન હોય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર।
$1$. જ્યારે માદા $Anopheles$ મચ્છર મનુષ્યને કરડે છે, ત્યારે $sporozoites$ (બીજકણ) નામનો ચેપી તબક્કો માનવ રુધિરમાં દાખલ થાય છે।
$2$. આ $sporozoites$ યકૃતના કોષોમાં પહોંચે છે, ગુણન પામે છે અને અંતે રક્તકણોમાં પ્રવેશે છે।
$3$. જ્યારે બીજો મચ્છર કોઈ ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિને કરડે છે, ત્યારે પરોપજીવીઓ મચ્છરના શરીરમાં પ્રવેશે છે।
$4$. મચ્છરમાં, પરોપજીવીઓ પાચનમાર્ગમાં ફલન અને વિકાસ પામે છે અને અંતે ચક્ર પૂર્ણ કરવા માટે $salivary glands$ (લાળગ્રંથિ) માં $sporozoites$ તરીકે સ્થળાંતર કરે છે।

(A) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં વિવિધ અવસ્થાઓ જોવા મળે છે.
$1$. $Sporozoite$ એ માદા $Anopheles$ મચ્છરની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળતી ચેપી અવસ્થા છે. તે લાક્ષણિક રીતે દાતરડા આકારની અથવા ત્રાકાકાર હોય છે,ગોળાકાર હોતી નથી.
$2$. $Cryptoschizonts$,$Metacryptoschizonts$ અને $Schizonts$ એ માનવ યજમાનના યકૃત કોષો અથવા રક્તકણોમાં જોવા મળતી અવસ્થાઓ છે. આ અવસ્થાઓ સામાન્ય રીતે ગોળાકાર હોય છે કારણ કે તે વૃદ્ધિ પામે છે અને સાઇઝોગોની (schizogony) પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે.

(C) પ્લાઝ્મોડિયમના જીવનચક્રમાં,$Ookinete$ (ઉકાઇનેટ) એ એક પ્રચલનશીલ,ત્રાકાકાર અવસ્થા છે જે મચ્છરના આંતરડામાં યુગ્મનજ (zygote) માંથી વિકસે છે. $Sporozoite$ (સ્પોરોઝુઓઇટ) એ મનુષ્યો માટે ચેપી અવસ્થા છે,જે પણ ત્રાકાકાર અને લાંબી હોય છે. આ બંને સ્વરૂપો લાક્ષણિક ત્રાકાકાર બાહ્યરૂપ દર્શાવે છે.

(D) હીમોઝોઇન એ મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્ર દરમિયાન ઉત્પન્ન થતી એક ઝેરી આડપેદાશ છે.
જ્યારે પરોપજીવી મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ ને ચેપ લગાડે છે,ત્યારે તે હીમોગ્લોબિનનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.
હીમોગ્લોબિનના પાચનથી હીમ મુક્ત થાય છે,જે પરોપજીવી માટે ઝેરી હોય છે.
આ ઝેરી અસરને તટસ્થ કરવા માટે,પરોપજીવી હીમને હીમોઝોઇન તરીકે ઓળખાતા અદ્રાવ્ય,બિન-ઝેરી સ્ફટિકીય સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
$RBCs$ તૂટવાને કારણે રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં હીમોઝોઇન મુક્ત થાય છે,જે મેલેરિયા સાથે સંકળાયેલ ઠંડી અને તીવ્ર તાવ માટે જવાબદાર છે.

(B) પ્લાઝ્મોડિયમના એરિથ્રોસાઇટિક ચક્રમાં,યકૃતમાંથી મુક્ત થયેલા મેરોઝોઇટ્સ RBCs માં પ્રવેશ કરે છે.
$1$. મેરોઝોઇટ ટ્રોફોઝોઇટ (પોષણ મેળવતો તબક્કો) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
$2$. ટ્રોફોઝોઇટ હિમોગ્લોબિન પર ખોરાક તરીકે નિર્ભર રહે છે,જેનાથી તેનું વિઘટન થાય છે અને હિમોઝોઇન બને છે.
$3$. ટ્રોફોઝોઇટ વૃદ્ધિ પામે છે અને શાઇઝોન્ટ બનાવવા માટે શાઇઝોગોની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે.
$4$. શાઇઝોન્ટ તૂટે છે અને નવા મેરોઝોઇટ્સ મુક્ત કરે છે,જે અન્ય RBCs ને ચેપ લગાડે છે.
$5$. અંતે,કેટલાક મેરોઝોઇટ્સ ગેમેટોસાઇટ્સ (નર અને માદા) માં વિભેદિત થાય છે જેથી મચ્છરમાં જીવનચક્ર આગળ વધી શકે.

(A) જ્યારે $Plasmodium$ મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ ને સંક્રમિત કરે છે,ત્યારે તે તેમાં રહેલા હિમોગ્લોબિનનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે. પરોપજીવી હિમોગ્લોબિનને બે ભાગમાં તોડે છે: હીમ અને ગ્લોબિન. ગ્લોબિન ભાગનો ઉપયોગ પરોપજીવી તેના વિકાસ માટે એમિનો એસિડના સ્ત્રોત તરીકે કરે છે. હીમ ભાગ પરોપજીવી માટે ઝેરી હોય છે,તેથી તે $hemozoin$ નામના બિન-ઝેરી,અદ્રાવ્ય સ્ફટિકીય રંજકદ્રવ્યમાં ફેરવાય છે. જ્યારે $RBCs$ તૂટે છે ત્યારે આ $hemozoin$ લોહીમાં મુક્ત થાય છે,જે મેલેરિયા સાથે સંકળાયેલ ઠંડી અને તીવ્ર તાવ માટે જવાબદાર છે.

(C) સ્પોરોઝુઓઇટ એ મેલેરિયાના પરોપજીવી $Plasmodium$ (પ્લાઝમોડિયમ) નો ચેપી તબક્કો છે.
તે પાતળા,લાંબા અને ત્રાકાકાર (spindle-shaped) શરીર ધરાવે છે,જે તેને માદા $Anopheles$ (એનોફિલિસ) મચ્છર દ્વારા શરીરમાં દાખલ થયા પછી યજમાનના યકૃતના કોષોમાં અસરકારક રીતે પ્રવેશ કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) $Plasmodium$ (મેલેરિયાના પરોપજીવી) ના જીવનચક્રમાં,ફલનની પ્રક્રિયા માદા $Anopheles$ મચ્છરના જઠરમાં થાય છે.
માઈક્રોગેમીટ (નર જન્યુ) અને મેગાગેમીટ (માદા જન્યુ) ના જોડાણથી દ્વિતીય ફલિતાંડ (zygote) બને છે.
આ ફલિતાંડ પ્રચલનશીલ હોય છે અને તેને $Ookinete$ (ઉકાઈનેટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ આ $Ookinete$ મચ્છરના જઠરની દીવાલમાં પ્રવેશ કરીને $Oocyst$ (ઉસીસ્ટ) બનાવે છે.

(A) પ્લાઝમોડિયમના જીવનચક્રમાં,માદા એનોફિલીસ મચ્છરના આંતરડામાં ફલન થાય છે,જેના પરિણામે દ્વિતીય ફલિતાંડ $(z)$ બને છે.
આ ફલિતાંડ એક લાંબા,ગતિશીલ સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને ઉકાઇનેટ $(x)$ કહેવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ ઉકાઇનેટ આંતરડાની દીવાલમાં પ્રવેશ કરે છે અને મચ્છરના આંતરડાની દીવાલની બહારની સપાટી પર ઉસીસ્ટ $(y)$ માં વિકસે છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $x-$ ઉકાઇનેટ,$y-$ ઉસીસ્ટ,$z-$ ફલિતાંડ છે.