Diseases caused by protozoa Questions in Gujarati

(D) મનુષ્યમાં મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ નું જીવનચક્ર બે મુખ્ય તબક્કાઓ ધરાવે છે: એક્ઝો-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર (જેમાં પ્રિ-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્રનો સમાવેશ થાય છે) અને ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર.
$1$. પ્રિ-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર યકૃતના કોષોમાં થાય છે.
$2$. સ્પોરોઝુએઇટ્સ યકૃતના કોષોમાં પ્રવેશે છે અને ક્રિપ્ટોસાઇઝોન્ટ્સમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$3$. આ ક્રિપ્ટોસાઇઝોન્ટ્સ બહુભાજન (schizogony) દ્વારા વિભાજન પામીને ક્રિપ્ટો-મેરોઝુએઇટ્સ બનાવે છે.
$4$. મેટાક્રિપ્ટોસાઇઝોન્ટ્સ યકૃતમાં એક્ઝો-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર દરમિયાન બને છે,પરંતુ તે ખાસ કરીને પ્રિ-ઇરીથ્રોસાઇટીક તબક્કા પછીના ગૌણ ચક્ર સાથે સંકળાયેલા છે.
$5$. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'મેટાક્રિપ્ટોસાઇઝોન્ટ' એ પ્રિ-ઇરીથ્રોસાઇટીક વિકાસ પછીનો તબક્કો છે,તેથી તે પ્રાથમિક પ્રિ-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર સાથે સીધી રીતે સંકળાયેલ નથી.

(C) મનુષ્યમાં $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં બે મુખ્ય તબક્કાઓ હોય છે: એક્સો-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર અને ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર.
$1$. એક્સો-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર યકૃતના કોષો $(hepatocytes)$ માં થાય છે.
$2$. ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર (જેને એન્ડો-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) રક્તકણો $(RBCs)$ ની અંદર થાય છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,પરોપજીવી $RBCs$ ની અંદર ગુણન પામે છે,જેના કારણે તે તૂટી જાય છે અને $haemozoin$ જેવા ઝેરી દ્રવ્યો મુક્ત થાય છે,જે મેલેરિયા સાથે સંકળાયેલ ઠંડી અને તીવ્ર તાવનું કારણ બને છે.
તેથી,$RBCs$ માં થતું ચક્ર એ એન્ડો-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર છે.

(D) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને મચ્છર.
મનુષ્યના શરીરમાં,પરોપજીવી બે મુખ્ય ચક્રમાંથી પસાર થાય છે: એક્સો-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર (જે યકૃતકોષો અથવા $hepatocytes$ માં થાય છે) અને ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર (જે રક્તકણોમાં થાય છે).
એન્ડો-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર શબ્દનો ઉપયોગ ઘણીવાર ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્રના પર્યાય તરીકે થાય છે,જે રક્તકણો $(RBCs)$ ની અંદર થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ રક્તકણ છે.

(A) પ્લાઝમોડિયમના જીવનચક્રમાં માનવ યજમાનમાં વિવિધ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રારંભિક ચેપ પછી,પરોપજીવી યકૃતમાં પ્રી-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્રમાંથી પસાર થાય છે.
ત્યારબાદ,મેટાક્રિપ્ટોમેરાઝુઓઇટ્સ યકૃતના કોષોમાંથી મુક્ત થાય છે.
આ મેટાક્રિપ્ટોમેરાઝુઓઇટ્સ પછી એન્ડો-ઇરીથ્રોસાઇટીક ચક્ર (જેને ઇરીથ્રોસાઇટીક શિઝોગોની તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) શરૂ કરવા માટે રક્તકણો $(RBCs)$ માં પ્રવેશ કરે છે.
$RBC$ માં પ્રવેશ્યા પછી,પરોપજીવી ગોળાકાર બને છે અને તેને ટ્રોફોઝોઇટ તબક્કો કહેવામાં આવે છે.

(B) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્રમાં,યકૃતના કોષોમાંથી મુક્ત થયેલા મેરોઝુઓઇટ્સ રક્તકણો $(RBCs)$ માં પ્રવેશ કરે છે.
એકવાર $RBC$ માં પ્રવેશ્યા પછી,પરોપજીવી તેનો લંબગોળ આકાર ગુમાવે છે અને ગોળાકાર બને છે,જેને $Trophozoite$ (ટ્રોફોઝુઓઇટ) અવસ્થા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ અવસ્થા યજમાનના રક્તકણમાં પરોપજીવીની પોષણ મેળવવાની અવસ્થા છે.

(A) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં ઘણી અવસ્થાઓ હોય છે. જ્યારે સ્પોરોઝુઓઇટ્સ માનવ શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તેઓ યકૃતના કોષો અને ત્યારબાદ રક્તકણો $(RBCs)$ ને ચેપ લગાડે છે. $RBCs$ ની અંદર,પરોપજીવી ટ્રોફોઝુઓઇટ અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થાય છે. આ અવસ્થા ખોટાપગ (pseudopodia) ના વિકાસ દ્વારા લાક્ષણિક છે,જે પરોપજીવીને યજમાન કોષના કોષરસ (ખાસ કરીને હિમોગ્લોબિન) ને ગ્રહણ કરવામાં મદદ કરે છે. આ વિશિષ્ટ સ્વરૂપને ટ્રોફોઝુઓઇટની 'અમીબોઇડ અવસ્થા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ની ટ્રોફોઝુઓઇટ અવસ્થા યજમાનના રક્તકણો $(RBCs)$ માં રહેલા હિમોગ્લોબિનનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તે હિમોગ્લોબિનનું વિઘટન કરીને તેને બે મુખ્ય ઘટકોમાં રૂપાંતરિત કરે છે: હીમ અને ગ્લોબિન.
ગ્લોબિન ભાગનો ઉપયોગ પરોપજીવી તેના પોતાના પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે કરે છે,જ્યારે હીમ ભાગ ઝેરી હોવાથી તેને હિમોઝોઈન નામના બિન-ઝેરી રંજકદ્રવ્યમાં ફેરવવામાં આવે છે.

(C) $Plasmodium$ પરોપજીવી,જે મેલેરિયા માટે જવાબદાર છે,તે મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ ને સંક્રમિત કરે છે.
$RBC$ ની અંદર,પરોપજીવી $Trophozoite$ (ટ્રોફોઝુઓઇટ) તબક્કામાં પ્રવેશ કરે છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,પરોપજીવી યજમાનના હિમોગ્લોબિનનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.
તે વિશિષ્ટ ઉત્સેચકોનો ઉપયોગ કરીને હિમોગ્લોબિનનું ગ્લોબિન અને હેમેટિન (એક ઝેરી ઉપ-પેદાશ) માં વિઘટન કરે છે,જે ત્યારબાદ બિન-ઝેરી હિમોઝોઈન સ્ફટિકોમાં ફેરવાય છે.

(D) $Plasmodium$ પરોપજીવી,જે મેલેરિયા માટે જવાબદાર છે,તે મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ ને સંક્રમિત કરે છે.
$RBC$ ની અંદર,પરોપજીવી ટ્રોફોઝુઓઇટ અવસ્થામાં હોય છે.
તે યજમાનના $RBC$ માં રહેલા હિમોગ્લોબિન પર ખોરાક તરીકે નિર્ભર રહે છે.
$Hemoglobin$ એ હિમ અને ગ્લોબિન શૃંખલાઓનું બનેલું પ્રોટીન છે.
પરોપજીવી તેના વિકાસ અને વૃદ્ધિ માટે એમિનો એસિડ મેળવવા હિમોગ્લોબિનનું પાચન કરે છે,અને અંતે હિમોઝોઇન નામનો ઝેરી પદાર્થ મુક્ત કરે છે.
આથી,હિમોગ્લોબિનનો ગ્લોબિન ભાગ ટ્રોફોઝુઓઇટ માટે મુખ્ય ખોરાક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) મેલેરિયાનો પરોપજીવી,$Plasmodium$,મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ ને ચેપ લગાડે છે.
$RBCs$ ની અંદર,પરોપજીવી હિમોગ્લોબિનનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.
હિમોગ્લોબિનના પાચન દરમિયાન હીમ મુક્ત થાય છે,જે પરોપજીવી માટે ઝેરી હોય છે.
પોતાના રક્ષણ માટે,પરોપજીવી આ ઝેરી હીમને $Hemozoin$ નામના બિન-ઝેરી,સ્ફટિકમય રંજકદ્રવ્યમાં ફેરવે છે.
$Hemozoin$ નો સંગ્રહ મેલેરિયા સાથે સંકળાયેલ ઠંડી અને તીવ્ર તાવ માટે જવાબદાર છે.

(A) $Plasmodium$ (મેલેરિયાના પરોપજીવી) ના જીવનચક્રમાં,મનુષ્યના રક્તકણો (RBCs) ની અંદર ટ્રોફોઝુઓઇટ અવસ્થા હિમોગ્લોબિનનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે અને કદમાં વધારો કરે છે. જેમ જેમ તે પરિપક્વ થાય છે,તે ગોળાકાર બને છે જેને સાઇઝોન્ટ કહેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ સાઇઝોન્ટ બહુભાજન (multiple fission) દ્વારા મેરોઝુઓઇટ્સ ઉત્પન્ન કરે છે,જે રક્તકણોના તૂટવાથી રુધિરમાં મુક્ત થાય છે. તેથી,ખોરાક મેળવતી ગોળાકાર અવસ્થા માટે સાઇઝોન્ટ શબ્દ વપરાય છે.

(C) હિમોઝાઇન $(Hemozoin)$ એ મેલેરિયાના ચેપ દરમિયાન રુધિરમાં મુક્ત થતો એક ઝેરી પદાર્થ છે.
તે યજમાનના રક્તકણોમાં રહેલા હિમોગ્લોબિનના પાચનની આડપેદાશ તરીકે $Plasmodium$ પરોપજીવી દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
હિમોઝાઇનનું મુક્ત થવું એ મેલેરિયા સાથે સંકળાયેલ ઠંડી લાગવી અને તીવ્ર તાવ આવવા માટે જવાબદાર છે.

(D) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્રમાં,યકૃતના કોષો (અથવા રક્તકણો) માંથી મુક્ત થયેલા મેરોઝુઓઇટ નવા રક્તકણોને ચેપ લગાડે છે. રક્તકણોની અંદર,તેઓ અલિંગી પ્રજનન દ્વારા $Schizont$ (સાઇઝોન્ટ) નામની અવસ્થા બનાવે છે. અંતે,$Schizont$ તૂટીને વધુ મેરોઝુઓઇટ મુક્ત કરે છે,અથવા કેટલાક મેરોઝુઓઇટ લિંગી અવસ્થાઓમાં વિભેદિત થાય છે જેને $Gametocytes$ (ગેમેટોસાઇટ - નર અને માદા ગેમેટોસાઇટ) કહેવાય છે,જે ત્યારબાદ મચ્છર દ્વારા લેવામાં આવે છે.

(B) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,ગેમેટોસાઇટ્સ માનવ રુધિરમાં બને છે.
આ બે પ્રકારના હોય છે: માઇક્રોગેમેટોસાઇટ (નર) અને મેક્રોગેમેટોસાઇટ (માદા).
માઇક્રોગેમેટોસાઇટ (નર) નાના કદના અને મોટા,કેન્દ્રમાં સ્થિત કોષકેન્દ્ર દ્વારા ઓળખાય છે.
મેક્રોગેમેટોસાઇટ (માદા) કદમાં મોટા હોય છે અને તેમાં નાનું,પરિઘ તરફ સ્થિત કોષકેન્દ્ર હોય છે.
તેથી,નર ગેમેટોસાઇટ નાના કદના અને મોટા કોષકેન્દ્ર ધરાવતા હોય છે.

(A) $Plasmodium$ (મેલેરિયાના પરોપજીવી) ના જીવનચક્રમાં,મનુષ્યના રુધિરમાં બનતા ગેમેટોસાઇટ્સ બે પ્રકારના હોય છે: માઇક્રોગેમેટોસાઇટ (નર) અને મેક્રોગેમેટોસાઇટ (માદા).
$1$. મેક્રોગેમેટોસાઇટ (માદા) કદમાં મોટા હોય છે અને નાનું,ઘટ્ટ કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
$2$. માઇક્રોગેમેટોસાઇટ (નર) કદમાં નાના હોય છે અને મોટું,વિસ્તૃત કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
તેથી,માદા ગેમેટોસાઇટ્સ મોટા કદના અને નાના કોષકેન્દ્ર ધરાવતા હોય છે.

(B) જ્યારે માદા $Anopheles$ મચ્છર કોઈ ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિને કરડે છે,ત્યારે તે મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના ગેમેટોસાઇટ્સ ધરાવતું રુધિર ગ્રહણ કરે છે.
આ ગેમેટોસાઇટ્સ મચ્છરના પાચનમાર્ગ (મધ્ય આંતરડા) માં પ્રવેશે છે.
મધ્ય આંતરડામાં પરોપજીવીનું ફલન અને આગળનો વિકાસ થાય છે.
તેથી,પ્રવેશનું સાચું સ્થાન પાચનમાર્ગ છે.

(B) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,નર ગેમેટોસાઇટ (માઇક્રોગેમેટોસાઇટ) માદા $Anopheles$ મચ્છરના પાચનમાર્ગમાં પ્રવેશે છે.
મચ્છરના આંતરડામાં,માઇક્રોગેમેટોસાઇટ 'એક્સફ્લેજેલેશન' (exflagellation) નામની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે,જેના દ્વારા તે સક્રિય અને કશાધારી રચનાઓ બનાવે છે જેને માઇક્રોગેમીટ કહેવાય છે.
આ માઇક્રોગેમીટ માદા ગેમીટ (મેગાગેમીટ) સાથે ફલન કરીને યુગ્મનજ (zygote) બનાવે છે,જે પાછળથી ઉકાઇનેટ (ookinete) માં વિકસે છે.

(A) મેલેરિયાના પરોપજીવી $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,ગેમેટોસાઇટ્સ માનવ રુધિરમાં બને છે. નર ગેમેટોસાઇટને માઇક્રોગેમેટોસાઇટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જ્યારે માદા ગેમેટોસાઇટને મેગાગેમેટોસાઇટ (અથવા મેક્રોગેમેટોસાઇટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,માદા ગેમેટોસાઇટને મેગાગેમીટ કહેવામાં આવે છે.

(D) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્રમાં,માદા $Anopheles$ મચ્છરના આંતરડામાં બનેલા યુગ્મનજ (zygote) માં રૂપાંતરણ થાય છે. આ યુગ્મનજ લંબાયેલું,ગતિશીલ અને ત્રાકાકાર બને છે,જેને ઉકાઇનેટ કહેવામાં આવે છે. તેથી,ઉકાઇનેટનો આકાર ત્રાકાકાર (vermiform) હોય છે.

(B) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્રમાં,માદા $Anopheles$ મચ્છરના આંતરડામાં ફલન થાય છે,જેના પરિણામે યુગ્મનજ (zygote) બને છે.
આ યુગ્મનજ એક ગતિશીલ,લાંબી અવસ્થામાં ફેરવાય છે જેને ઉકાઇનેટ (ookinete) કહેવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ ઉકાઇનેટ મચ્છરના આંતરડાની દીવાલમાં પ્રવેશ કરે છે અને ઉસીસ્ટ (oocyst) માં ફેરવાય છે.
ઉસીસ્ટની અંદર,પરોપજીવી બહુભાજન (sporogony) દ્વારા અસંખ્ય સ્પોરોઝોઇટ્સ ઉત્પન્ન કરે છે.

(B) જ્યારે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છર મનુષ્યને કરડે છે,ત્યારે તે મેલેરિયાના પરોપજીવીના ચેપી તબક્કાને,જેને સ્પોરોઝોઇટ કહેવાય છે,માનવ રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં દાખલ કરે છે. રુધિર દ્વારા,આ સ્પોરોઝોઇટ ઝડપથી યકૃતમાં પહોંચે છે,જ્યાં તેઓ યકૃતના કોષો (hepatocytes) માં પ્રવેશીને વધુ વિકાસ અને અલિંગી પ્રજનન (schizogony) કરે છે. તેથી,માનવ શરીરમાં પરોપજીવીના પ્રારંભિક વિકાસ માટે યકૃત એ મુખ્ય સ્થાન છે.

(C) $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
$1$. મનુષ્યમાં,પરોપજીવી અલિંગી પ્રજનન કરે છે,જેમાં $Trophozoite$ તબક્કો (પોષણ મેળવતો તબક્કો) રક્તકણોમાં જોવા મળે છે.
$2$. મચ્છરમાં,લિંગી પ્રજનન થાય છે. મનુષ્યના રુધિરમાંથી મેળવેલા ગેમેટોસાઇટ્સ જોડાઈને યુગ્મનજ બનાવે છે,જેમાંથી $Ookinete$,ત્યારબાદ $Oocyst$ અને અંતે $Sporozoites$ ઉત્પન્ન થાય છે.
$3$. $Trophozoite$ તબક્કો ફક્ત મનુષ્યના યજમાનમાં (એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર) જોવા મળે છે અને તે મચ્છરમાં જોવા મળતો નથી.

(D) $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
$1$. $Sporozoite$ એ મનુષ્ય માટે ચેપી તબક્કો છે,જે મચ્છર દ્વારા રુધિર આહાર દરમિયાન શરીરમાં દાખલ થાય છે. ત્યારબાદ તે યકૃતમાં જાય છે.
$2$. માનવ શરીરમાં,પરોપજીવી અલિંગી પ્રજનન કરે છે અને અંતે રક્તકણોમાં $Gametocytes$ બનાવે છે.
$3$. આ $Gametocytes$ મચ્છર દ્વારા રુધિર આહાર દરમિયાન લેવામાં આવે છે,જ્યાં તેઓ લિંગી પ્રજનન કરે છે.
$4$. આમ,$Sporozoites$ (મચ્છરની લાળ ગ્રંથિમાં અને માનવ રુધિરમાં) અને $Gametocytes$ (માનવ રુધિરમાં અને મચ્છરના આંતરડામાં) બંને તબક્કાઓ બંને યજમાનમાં જોવા મળે છે.

(C) વિધાન $- X$ ખોટું છે કારણ કે નર ગેમેટોસાઇટને માઇક્રોગેમેટોસાઇટ કહેવામાં આવે છે,જે માઇક્રોગેમીટ્સ ઉત્પન્ન કરે છે. માઇક્રોગેમીટ પોતે નર જન્યુ (male gamete) છે,ગેમેટોસાઇટ નથી.
વિધાન $- Y$ સાચું છે. $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,મચ્છરના આંતરડામાં બનેલો યુગ્મનજ (zygote) ગતિશીલ ઉકાઇનેટમાં ફેરવાય છે,જે ત્યારબાદ આંતરડાની દીવાલમાં પ્રવેશીને ઉસીસ્ટમાં વિકાસ પામે છે.

(A) એનોફીલીસ મચ્છર મેલેરીયાના પરોપજીવી,$Plasmodium$ માટે વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$Plasmodium$ એ દ્વિ-યજમાન પરોપજીવી છે,જેનો અર્થ છે કે તેને તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરવા માટે બે યજમાનોની જરૂર પડે છે: માનવી (મધ્યવર્તી યજમાન) અને માદા એનોફીલીસ મચ્છર (અંતિમ યજમાન).
મચ્છર પરોપજીવીનું વહન કરે છે અને તેના જીવનચક્રને પૂર્ણ કરવા માટે અનિવાર્ય છે,તેથી વિધાન કે તે મેલેરીયા માટે જવાબદાર છે તે સાચું છે,અને આપેલું કારણ આ સંબંધનો જૈવિક આધાર સમજાવે છે.

(D) મચ્છરમાં $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે માદા $Anopheles$ મચ્છર ચેપગ્રસ્ત મનુષ્યના રુધિરમાંથી ગેમેટોસાઇટ્સ મેળવે છે.
$1$. મચ્છર દ્વારા $Gametocytes$ લેવામાં આવે છે.
$2$. મચ્છરના આંતરડામાં ફલન અને વિકાસ થઈને $Ookinete$ બને છે.
$3$. $Ookinete$ આંતરડાની દીવાલમાં પ્રવેશ કરીને $Oocyst$ બનાવે છે.
$4$. $Oocyst$ ની અંદર,અલિંગી પ્રજનન દ્વારા સ્પોરોઝોઇટ્સ ઉત્પન્ન થાય છે.
$5$. આ $Sporozoites$ મચ્છરની લાળ ગ્રંથિઓમાં સ્થળાંતર કરે છે,જે નવા માનવ યજમાનને ચેપ લગાડવા માટે તૈયાર હોય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $Gametocyte$ – $Ookinete$ – $Oocyst$ – $Sporozoite$ છે.

(D) $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
માનવ યજમાનમાં,પરોપજીવી યકૃત કોષો અને રક્તકણો $(RBCs)$ માં અલિંગી પ્રજનન કરે છે.
એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર દરમિયાન,કેટલાક પરોપજીવીઓ ગેમેટોસાઇટ્સ (લિંગી અવસ્થાઓ) માં વિભેદિત થાય છે.
આ ગેમેટોસાઇટ્સ મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ માં સર્જાય છે અને જોવા મળે છે,ત્યારબાદ મચ્છર જ્યારે રુધિરનો ખોરાક લે છે ત્યારે તે મચ્છરમાં પ્રવેશ કરે છે.

(B) મેલેરિયાના પરોપજીવી,$Plasmodium$ ને તેના જીવનચક્રને પૂર્ણ કરવા માટે બે યજમાનની જરૂર હોય છે: મનુષ્ય (પ્રાથમિક યજમાન) અને મચ્છર (મધ્યસ્થ યજમાન).
મચ્છરમાં જીવનચક્રનો લિંગી તબક્કો પૂર્ણ થાય છે.
માત્ર માદા $Anopheles$ મચ્છર જ મેલેરિયાના વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે તેને ઈંડાના ઉત્પાદન માટે રુધિરના ખોરાકની જરૂર હોય છે,જે દરમિયાન તે ચેપગ્રસ્ત મનુષ્યમાંથી ગેમેટોસાઇટ્સ મેળવે છે અને સ્વસ્થ મનુષ્યમાં સ્પોરોઝોઇટ્સનો ફેલાવો કરે છે.
નર મચ્છર વનસ્પતિના રસ પર નભે છે અને મનુષ્યને કરડતા નથી.

(B) $Plasmodium$ નો મનુષ્યો માટે ચેપી તબક્કો $Sporozoite$ (બીજાણુજનક) છે.
જ્યારે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છર મનુષ્યને કરડે છે,ત્યારે તે તેની લાળ દ્વારા મનુષ્યના રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં $Sporozoites$ મુક્ત કરે છે.
આ $Sporozoites$ ત્યારબાદ ચેપના ચક્રને શરૂ કરવા માટે યકૃતમાં જાય છે.

(B) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,સ્પોરોઝુએઇટ્સ રુધિરાભિસરણ દ્વારા માનવ યકૃત કોષોમાં પ્રવેશ કરે છે. યકૃત કોષોની અંદર,તેઓ કોષરસમાંથી પોષણ મેળવે છે અને કદમાં વધારો કરે છે. પોષણ મેળવ્યા પછી,તેઓ તેમનો ત્રાકાકાર આકાર ગુમાવે છે અને ગોળાકાર સ્વરૂપમાં ફેરવાય છે,જેને $schizont$ અથવા $cryptozoite$ કહેવામાં આવે છે.

(A) $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
મનુષ્યમાં,જીવનચક્રની શરૂઆત ચેપગ્રસ્ત મચ્છરના કરડવાથી $Sporozoites$ ના પ્રવેશ સાથે થાય છે.
આ $Sporozoites$ સૌ પ્રથમ યકૃતના કોષોમાં પ્રવેશ કરે છે,જ્યાં તેઓ અલિંગી પ્રજનન દ્વારા $Cryptozoites$ અને ત્યારબાદ $Metacryptomerozoites$ બનાવે છે. આ તબક્કાને એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ,પરોપજીવીઓ રક્તકણો (એરિથ્રોસાઇટ્સ) માં પ્રવેશ કરીને એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર શરૂ કરે છે.
તેથી,$Metacryptomerozoite$ એ એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર સાથે સંકળાયેલ તબક્કો છે.

(D) $Plasmodium$ $falciparum$ એ એક પ્રજીવ પરોપજીવી છે જે મેલેરિયાનો સૌથી ગંભીર અને જીવલેણ પ્રકાર ફેલાવે છે,જેને મેલિગ્નન્ટ મેલેરિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Plasmodium$ ની જાતિઓ મનુષ્યમાં ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
$P. vivax$,$P. malariae$ અને $P. ovale$ જેવી અન્ય જાતિઓ પણ મેલેરિયા ફેલાવે છે,પરંતુ $P. falciparum$ ખાસ કરીને જોખમી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) $Plasmodium$ (પ્લાઝ્મોડિયમ) નું જીવનચક્ર ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ (એનોફિલિસ) મચ્છર મનુષ્યને કરડે છે,જેના દ્વારા સ્પોરોઝુઓઇટ્સ રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં દાખલ થાય છે.
આ સ્પોરોઝુઓઇટ્સ ઝડપથી યકૃતના કોષોમાં પહોંચે છે.
જીવનચક્રનો જે તબક્કો યકૃતના કોષોમાં પરોપજીવી રક્તકણોમાં પ્રવેશ કરે તે પહેલાં થાય છે,તેને પ્રી-ઇરિથ્રોસાઇટ્રિક તબક્કો કહેવામાં આવે છે.
તેથી,મનુષ્યમાં સ્પોરોઝુઓઇટ્સ મુખ્યત્વે પ્રી-ઇરિથ્રોસાઇટ્રિક તબક્કા સાથે સંકળાયેલા છે.

(D) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,સ્પોરોઝોઇટ્સ યકૃતના કોષોમાં પ્રવેશ કરે છે અને $cryptoschizont$ નામના તબક્કામાં વિકાસ પામે છે.
$cryptoschizont$ ની અંદર,પરોપજીવી બહુભાજન (multiple fission) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જેને $schizogony$ કહેવામાં આવે છે.
આ અલિંગી પ્રજનન પ્રક્રિયાના અંતે,$cryptoschizont$ તૂટી જાય છે અને અસંખ્ય $merozoites$ (જેને $cryptozoites$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) મુક્ત કરે છે.
તેથી,યકૃતના કોષમાં અલિંગી ચક્રના અંતે બનતી રચના $schizont$ છે જે $merozoites$ ધરાવે છે.

(D) $Plasmodium$ (મેલેરિયાના પરોપજીવી) ના જીવનચક્રમાં,યકૃતમાં પ્રારંભિક એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક શિઝોગોની પછી,મુક્ત થયેલા મેરોઝુઓઇટ્સ (ક્રિપ્ટોમેરોઝુઓઇટ્સ) નવા યકૃતકોષોને ચેપ લગાડે છે. આ નવા યકૃતકોષોની અંદર,તેઓ વૃદ્ધિ પામે છે અને ગોળાકાર બને છે,જે અવસ્થાને $Metacryptoschizont$ (મેટાક્રિપ્ટોસાઇઝોન્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્રમાં,સ્પોરોઝોઇટ્સ માનવ યજમાનના યકૃતના કોષોમાં પ્રવેશ કરે છે.
યકૃતની અંદર,તેઓ ક્રિપ્ટોસાઇઝોન્ટ્સ બનાવવા માટે પ્રી-એરિથ્રોસાઇટિક સાઇઝોગોની નામની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે,જે ક્રિપ્ટોમેરોઝોઇટ્સ મુક્ત કરે છે.
આ ક્રિપ્ટોમેરોઝોઇટ્સ અન્ય યકૃતના કોષોને ચેપ લગાડીને મેટા-ક્રિપ્ટોસાઇઝોન્ટ્સ બનાવે છે.
અલિંગી પ્રજનન (સાઇઝોગોની) દ્વારા,આ મેટા-ક્રિપ્ટોસાઇઝોન્ટ્સ મેટા-ક્રિપ્ટોમેરોઝોઇટ્સમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે પછી રક્તકણોને ચેપ લગાડવા માટે લોહીમાં મુક્ત થાય છે.

(B) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં બે યજમાનનો સમાવેશ થાય છે: મનુષ્ય અને મચ્છર.
મનુષ્યમાં,પરોપજીવી યકૃતના કોષોમાં પ્રારંભિક તબક્કામાંથી પસાર થાય છે જેને પ્રી-ઇરિથ્રોસાઇટ્રિક અથવા એક્સો-ઇરિથ્રોસાઇટ્રિક તબક્કો કહેવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ,પરોપજીવીઓ રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં પ્રવેશે છે અને રક્તકણો $(RBCs)$ માં આક્રમણ કરે છે.
આ તબક્કો,જેમાં પરોપજીવી $RBCs$ ની અંદર ગુણન પામે છે,તેને ઇરિથ્રોસાઇટ્રિક તબક્કો કહેવામાં આવે છે.
તેથી,માનવ રક્તકણોમાં જોવા મળતો તબક્કો ઇરિથ્રોસાઇટ્રિક તબક્કો છે.

(A) $Plasmodium$ (મેલેરિયાના પરોપજીવી) ના જીવનચક્રમાં,સ્પોરોઝુઓઇટ્સ ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી માનવ શરીરમાં પ્રવેશે છે.
એકવાર માનવ યકૃતના કોષોમાં પ્રવેશ્યા પછી,તેઓ ગુણન પામે છે અને અંતે રુધિરમાં મેરોઝુઓઇટ્સ મુક્ત કરે છે.
આ મેરોઝુઓઇટ્સ રક્તકણો $(RBCs)$ માં પ્રવેશ કરે છે.
$RBCs$ ની અંદર,પરોપજીવી પોષણ મેળવતી અવસ્થામાં ફેરવાય છે જેને $Trophozoite$ (ટ્રોફોઝુઓઇટ) કહેવામાં આવે છે.
આ $Trophozoite$ અવસ્થા તેના અનિયમિત આકાર અને કૂટપાદ (pseudopodia) જેવી રચનાઓ દ્વારા ઓળખાય છે,જે તેને યજમાન કોષના કોષરસનું ભક્ષણ કરવામાં મદદ કરે છે,તેથી તેને અમીબોઇડ અવસ્થા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્રમાં,સાઇઝોન્ટ એ એક એવી અવસ્થા છે જે યજમાનના યકૃતના કોષો અથવા રક્તકણોમાં અલિંગી પ્રજનન (શિઝોગોની) કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,સાઇઝોન્ટ અનેક વખત વિભાજન પામીને અસંખ્ય બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે જેને મેરોઝુઓઇટ કહેવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ આ મેરોઝુઓઇટ્સ નવા રક્તકણોને ચેપ લગાડવા માટે રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં મુક્ત થાય છે.

(D) $Plasmodium$ (મેલેરિયાના પરોપજીવી) ના જીવનચક્રમાં,ગેમેટોસાઇટ્સ માનવ રુધિરમાં બને છે. નર ગેમેટોસાઇટ (માઇક્રોગેમેટોસાઇટ) નાના કદ અને મોટા,પ્રસરિત કોષકેન્દ્ર દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે એક્સફ્લેગલેશન (exflagellation) ની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે. તેનાથી વિપરીત,માદા ગેમેટોસાઇટ (મેક્રોગેમેટોસાઇટ) કદમાં મોટી હોય છે અને તેનું કોષકેન્દ્ર નાનું અને ઘટ્ટ હોય છે.

(B) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,ફલન માદા $Anopheles$ મચ્છરના આંતરડામાં થાય છે. માઇક્રોગેમેટ (નર જન્યુ) અને મેગાગેમેટ (માદા જન્યુ) ના જોડાણથી દ્વિતીય ફલિતાંડ (zygote) બને છે. આ ફલિતાંડ ગતિશીલ હોય છે અને તેને $Ookinete$ (ઉકાઇનેટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ત્યારબાદ આ $Ookinete$ મચ્છરના આંતરડાની દીવાલમાં પ્રવેશ કરીને $Oocyst$ (ઉસિસ્ટ) બનાવે છે.

(A) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,લિંગી પ્રજનન માદા $Anopheles$ મચ્છરના આંતરડામાં થાય છે.
ફલન પછી,યુગ્મનજ (zygote) ઉસિસ્ટમાં વિકસે છે.
ઉસિસ્ટ અસંખ્ય વિભાજન (sporogony) પામે છે અને અસંખ્ય ચેપી અવસ્થાઓ ઉત્પન્ન કરે છે જેને સ્પોરોઝુઓઇટ કહેવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ આ સ્પોરોઝુઓઇટ મચ્છરની લાળ ગ્રંથિઓમાં સ્થળાંતર કરે છે.

(C) $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છર મનુષ્યને કરડે છે.
કરડતી વખતે,મચ્છર તેની લાળમાં રહેલા $Sporozoites$ (ચેપી અવસ્થા) ને માનવ રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં દાખલ કરે છે.
આ $Sporozoites$ રુધિર દ્વારા મુસાફરી કરીને યકૃતકોષો $(Hepatocytes)$ સુધી પહોંચે છે,જ્યાં તેઓ ગુણન પામે છે અને ચેપ ફેલાવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: $Anopheles$ લાળરસ $\rightarrow$ માનવ રુધિર $\rightarrow$ માનવ યકૃતકોષ.

(A) મચ્છરમાં $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે મચ્છર ચેપગ્રસ્ત મનુષ્યના રુધિરમાંથી ગેમેટોસાઇટ્સ લે છે.
$1$. મચ્છરના આંતરડામાં,ગેમેટોસાઇટ્સ જોડાઈને યુગ્મનજ (zygote) બનાવે છે.
$2$. યુગ્મનજ એક ગતિશીલ અવસ્થામાં ફેરવાય છે જેને ઉકાઇનેટ (ookinete) કહેવાય છે.
$3$. ઉકાઇનેટ આંતરડાની દીવાલમાં પ્રવેશ કરે છે અને ઉસિસ્ટ (oocyst) માં વિકસે છે.
$4$. ઉસિસ્ટની અંદર,અલિંગી પ્રજનન દ્વારા સ્પોરોઝોઇટ્સ (sporozoites) બને છે.
$5$. આ સ્પોરોઝોઇટ્સ મચ્છરની લાળ ગ્રંથિઓમાં સ્થળાંતર કરે છે,જે નવા યજમાનને ચેપ લગાડવા માટે તૈયાર હોય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: ગેમેટોસાઇટ્સ $\rightarrow$ યુગ્મનજ $\rightarrow$ ઉકાઇનેટ $\rightarrow$ ઉસિસ્ટ $\rightarrow$ સ્પોરોઝોઇટ્સ.

$(A)$ મનુષ્યમાં પ્લાઝમોડિયમનું જીવનચક્ર વિવિધ તબક્કાઓમાંથી પસાર થાય છે:
$1$. પ્રી-ઈરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર $(i)$: મચ્છરની લાળ દ્વારા દાખલ થયેલા સ્પોરોઝુઓઈટ્સ માનવ રુધિરમાં પ્રવેશે છે અને યકૃતકોષો સુધી પહોંચે છે, જે $(B)$ સાથે જોડાય છે.
$2$. એક્સો-ઈરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર $(ii)$: પરોપજીવીઓ યકૃતકોષોમાં ગુણન પામે છે, કોષોને તોડે છે અને મેરોઝુઓઈટ્સને રુધિરમાં મુક્ત કરે છે, જે $(C)$ સાથે જોડાય છે.
$3$. ઈરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર $(iii)$: મેરોઝુઓઈટ્સ (ખાસ કરીને મેટાક્રિપ્ટો મેરોઝુઓઈટ્સ) રક્તકણો (RBCs) માં દાખલ થાય છે અને ગોળાકાર બને છે (ટ્રોફોઝોઈટ તબક્કો), જે $(A)$ સાથે જોડાય છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(i-B), (ii-C), (iii-A)$ છે.

(B) આપેલ આકૃતિ માદા $Anopheles$ મચ્છરના આંતરડામાં મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ની ફલન પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
$1$. જન્યુઓ જોડાઈને દ્વિતીય ફલિતાંડ $(q)$ બનાવે છે.
$2$. ફલિતાંડ ગતિશીલ ઊકીનેટમાં વિકસે છે,જે ત્યારબાદ કોથળી જેવી રચના એટલે કે ઉસિસ્ટ $(p)$ માં ફેરવાય છે.
$3$. લેબલ $(r)$ એ જન્યુઓ (નર અને માદા) દર્શાવે છે જે ફલનની પ્રક્રિયામાં છે.
તેથી,$(p)$ ઉસિસ્ટ છે,$(q)$ ફલિતાંડ છે અને $(r)$ જન્યુઓ છે.

(D) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
જ્યારે માદા $Anopheles$ મચ્છર ચેપગ્રસ્ત મનુષ્યને કરડે છે,ત્યારે તે ગેમેટોસાઇટ્સ મેળવે છે.
આ ગેમેટોસાઇટ્સ મચ્છરના આંતરડામાં ફલન અને વિકાસ પામીને સ્પોરોઝુઓઇટ બનાવે છે.
ત્યારબાદ આ સ્પોરોઝુઓઇટ મચ્છરની લાળગ્રંથિઓમાં સ્થળાંતર કરે છે.
તેથી,સ્પોરોઝુઓઇટ માદા $Anopheles$ મચ્છરની લાળગ્રંથિઓમાં જોવા મળે છે,જે પછીના રુધિર ભોજન દરમિયાન સ્વસ્થ મનુષ્યમાં દાખલ થાય છે.

(A) : બેબેસિયોસિસ એ મેલેરિયા જેવો જ એક પરોપજીવી રોગ છે જે $Babesia$ નામના પ્રજીવના ચેપથી થાય છે.
બેબેસિયોસિસને લાંબા સમયથી પશુઓ અને અન્ય પાલતુ પ્રાણીઓના રોગ તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો,ત્યારબાદ મનુષ્યોમાં પણ આ રોગ જોવા મળ્યો.
$Babesia$ પરોપજીવીઓ સસ્તન પ્રાણીઓના રક્તકણોમાં પ્રજનન કરે છે અને મેલેરિયાની જેમ જ હિમોલિટીક એનિમિયા (રક્તકણોનો નાશ) પ્રેરે છે.
આ પરોપજીવી ઈતરડી (ticks) દ્વારા ફેલાય છે.

(C) $Entamoeba \ histolytica$ (Gr.,$entos$: અંદર + $amoeba$: ફેરફાર + $histos$: પેશી + $lysis$: ઓગળવું) એ મનુષ્યમાં અમીબીય મરડો અથવા અમીબાયાસિસ માટે જવાબદાર સજીવ છે.
તે મનુષ્યનો સૂક્ષ્મદર્શી અંતઃપરજીવી છે.
તે સામાન્ય રીતે મોટા આંતરડાના (કોલોન) ઉપરના ભાગમાં જોવા મળે છે અને ઘણીવાર યકૃત,ફેફસાં,મગજ અને વૃષણમાં પણ જોવા મળે છે.
તેના જીવનચક્રમાં તે ત્રણ અલગ-અલગ સ્વરૂપોમાં જોવા મળે છે: $(i)$ ટ્રોફોઝોઈટ અથવા મેગ્ના સ્વરૂપ,$(ii)$ પ્રીસિસ્ટિક અથવા મિનુટા સ્વરૂપ,અને $(iii)$ કોથળીમય (સિસ્ટિક) સ્વરૂપ.
ટ્રોફોઝોઈટ એ સૌથી સક્રિય,પ્રચલનશીલ અને પોષણ મેળવતું સ્વરૂપ છે,જે મનુષ્ય માટે રોગકારક છે.
તે કોલોનના શ્લેષ્મ અને અધઃશ્લેષ્મ સ્તરોમાં રહે છે અને આ સ્તરો તેમજ રક્તકણો (erythrocytes) પર ખોરાક તરીકે નભે છે.

(A) $Plasmodium$,એક સૂક્ષ્મ પ્રજીવ પરોપજીવી છે જે મનુષ્યોમાં મેલેરિયા ફેલાવે છે અને તે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
જ્યારે માદા $Anopheles$ મચ્છર ચેપગ્રસ્ત માનવનું રુધિર ચૂસે છે,ત્યારે તે રુધિર સાથે ગેમેટોસાઇટ્સ (પરોપજીવીની લિંગી અવસ્થાઓ) ગ્રહણ કરે છે.
આ ગેમેટોસાઇટ્સ $RBCs$ માંથી બહાર નીકળીને મચ્છરના જઠરના પોલાણમાં (lumen) આવે છે.
જઠરમાં,નર ગેમેટોસાઇટ વિભાજન પામીને $6$ થી $8$ લાંબા,પ્રચલિત,ચાબુક જેવા માઇક્રોગેમેટ્સ (નર જન્યુઓ) બનાવે છે.
માદા ગેમેટોસાઇટ વિભાજન પામતું નથી પરંતુ પરિપક્વ થઈને મેક્રોગેમેટ (માદા જન્યુ) માં ફેરવાય છે.
જ્યારે માઇક્રોગેમેટ મેક્રોગેમેટમાં પ્રવેશે છે ત્યારે ફલન (syngamy) થાય છે,જેના પરિણામે યુગ્મનજ (zygote) બને છે.
આ યુગ્મનજ લંબાઈને કૃમિ જેવો પ્રચલિત સજીવ બને છે જેને ઉકીનેટ (ookinete) કહેવાય છે.
આમ,$Plasmodium$ નો પ્રચલિત યુગ્મનજ માદા $Anopheles$ મચ્છરના આંતરડામાં જોવા મળે છે.