Diseases caused by protozoa Questions in Gujarati

(C) વિશ્વ મેલેરિયા દિવસ દર વર્ષે $25$ એપ્રિલના રોજ ઉજવવામાં આવતો આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ છે.
તે વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા $(WHO)$ દ્વારા મેલેરિયા નિવારણ અને નિયંત્રણ માટે સતત રોકાણ અને રાજકીય પ્રતિબદ્ધતાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવા માટે માન્યતા પ્રાપ્ત છે.

(A) સેવનકાળ એટલે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી પરોપજીવી માનવ શરીરમાં પ્રવેશ કરે ત્યારથી લઈને રોગના પ્રથમ લક્ષણો (જેમ કે તાવ) દેખાય તે વચ્ચેનો સમયગાળો.
$Plasmodium$ $vivax$ માટે સેવનકાળ સામાન્ય રીતે $10$ થી $14$ દિવસનો હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$10-11$ દિવસ એ મેલેરિયાના ક્લિનિકલ લક્ષણો દેખાવા માટેનો સૌથી સચોટ સમયગાળો છે.

(B) મેપાક્રિન (જેને ક્વિનાક્રિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) અને પાલુડ્રિન (પ્રોગુઆનિલ) એ મેલેરિયા વિરોધી દવાઓ છે.
આ દવાઓનો ઉપયોગ ખાસ કરીને $Malaria$ ની સારવાર અને નિવારણ માટે થાય છે,જે $Plasmodium$ પરોપજીવીઓ દ્વારા થતો રોગ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $Entamoeba \ coli$ એ મનુષ્યના મોટા આંતરડામાં જોવા મળતું એક સહભોજી પ્રજીવ છે. તે સામાન્ય રીતે બિન-રોગકારક માનવામાં આવે છે અને સ્વસ્થ મનુષ્યોમાં રોગ ફેલાવતું નથી.
$Plasmodium \ ovale$ એ મેલેરિયા ફેલાવતો પરોપજીવી છે.
$Entamoeba \ histolytica$ એ અમીબિક મરડા (amoebiasis) માટે જવાબદાર રોગકારક છે.
$Entamoeba \ gingivalis$ મનુષ્યના મુખમાં જોવા મળે છે અને તે ઘણીવાર પેઢાના રોગો સાથે સંકળાયેલું છે.

(A) મેલેરિયા એ $Plasmodium$ નામના પ્રજીવ (protozoan) દ્વારા થતો રોગ છે (દા.ત.,$Plasmodium$ $vivax$,$Plasmodium$ $malariae$,$Plasmodium$ $falciparum$).
તે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.
$Hookworm$,$Ascaris$ અને $Filaria$ $worm$ એ કૃમિ છે જે અન્ય પ્રકારના રોગો ફેલાવે છે,મેલેરિયા નહીં.

(C) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં બે યજમાનનો સમાવેશ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
જ્યારે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છર મનુષ્યને કરડે છે,ત્યારે તે તેની લાળ સાથે $Plasmodium$ ના $Sporozoite$ તબક્કાને મનુષ્યના રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં દાખલ કરે છે.
તેથી,$Sporozoite$ એ મનુષ્યો માટે ચેપી તબક્કો છે.

(D) $Entamoeba \ gingivalis$ એ એક સહભોજી પ્રજીવ પરોપજીવી છે જે માનવ મુખગુહામાં,ખાસ કરીને પેઢાના ખાડાઓમાં અને દાંતની વચ્ચે જોવા મળે છે.
તે બેક્ટેરિયા,ખોરાકના કણો અને અધિચ્છદીય કોષો પર ખોરાક મેળવે છે.
$Entamoeba \ histolytica$ થી વિપરીત,જે અમીબિક મરડો કરે છે,$Entamoeba \ gingivalis$ ને સામાન્ય રીતે બિન-રોગકારક માનવામાં આવે છે,જોકે તે ઘણીવાર નબળી મૌખિક સ્વચ્છતા અથવા પેઢાના રોગ ધરાવતા વ્યક્તિઓમાં વધુ સંખ્યામાં જોવા મળે છે.

(B) $Plasmodium$ એ પ્રજીવ પરજીવી છે જે મનુષ્યમાં મેલેરિયા રોગ ફેલાવે છે.
તે એક કોષીય અંતઃપરજીવી છે કારણ કે તે તેના જીવનચક્રનો એક ભાગ મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ અને યકૃતના કોષોની અંદર પૂર્ણ કરે છે.
$Ancylostoma$ એ કૃમિ છે જે આંતરડામાં રહે છે.
$Mosquito$ એ વાહક છે,મનુષ્યનું પરજીવી નથી.
$Entamoeba$ $histolytica$ એ આંતરડાનું પરજીવી છે જે મોટા આંતરડાના પોલાણમાં રહે છે,કોષોની અંદર નહીં.

(C) $Entamoeba \ histolytica$ અમીબાયાસિસ (amoebiasis) રોગ ફેલાવે છે,જે દૂષિત ખોરાક અને પાણી દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશતા કોથળીઓ (cysts) ને કારણે ફેલાય છે.
જમતા પહેલા હાથ ધોવાથી,આપણે દૂષિત સપાટીઓ પરથી આ કોથળીઓને મોં સુધી પહોંચતી અટકાવી શકીએ છીએ,અને આ રીતે ચેપને નિયંત્રિત કરી શકાય છે.

(B) મેલેરિયાના પરોપજીવી,$Plasmodium$ ની શોધ સૌપ્રથમ ફ્રેન્ચ આર્મી સર્જન ચાર્લ્સ લુઈસ અલ્ફોન્સ લેવરન દ્વારા $1880$ માં કરવામાં આવી હતી.
તેમણે મેલેરિયાથી પીડાતા દર્દીના રુધિરમાં આ પરોપજીવીનું અવલોકન કર્યું હતું.
ત્યારબાદ રોનાલ્ડ રોસે મેલેરિયાના પ્રસારણ માટે વાહક તરીકે $Anopheles$ મચ્છરની ભૂમિકા શોધી કાઢી હતી.

(A) $Entamoeba \ histolytica$ એ એક પરોપજીવી પ્રજીવ છે જે મનુષ્યમાં અમીબીય મરડો (amoebic dysentery) રોગ ફેલાવે છે.
$Paramecium \ caudatum$ એ મુક્તજીવી પક્ષ્મધારી પ્રજીવ છે.
$Euglena \ viridis$ એ પ્રકાશસંશ્લેષી કશાધારી પ્રજીવ છે.
$Ascaris \ lumbricoides$ એ પરોપજીવી સૂત્રકૃમિ (roundworm) છે,પ્રજીવ નથી.

(A) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્રમાં બે યજમાન હોય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
માનવ યજમાનમાં,પરોપજીવી યકૃતના કોષો (એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર) અને રક્તકણો (એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર) માં અલિંગી પ્રજનન (શિઝોગોની) કરે છે.
$Schizont$ તરીકે ઓળખાતો તબક્કો એ શિઝોગોની પ્રક્રિયા દરમિયાન બનતો બહુકોષકેન્દ્રીય તબક્કો છે,જેમાં પરોપજીવી અનેક મેરોઝોઇટ્સમાં વિભાજિત થાય છે.
આ તબક્કો માનવ યજમાનના $RBCs$ (રક્તકણો) અને યકૃતના કોષોમાં જોવા મળે છે.

(A) $Entamoeba histolytica$ એ એકલ-યજમાન (monoxenous) પરોપજીવી છે,જેનો અર્થ છે કે તે તેનું જીવનચક્ર માત્ર એક જ યજમાન એટલે કે મનુષ્યમાં પૂર્ણ કરે છે.
$Plasmodium vivax$ એ દ્વિ-યજમાન (digenetic) પરોપજીવી છે જેને બે યજમાનની જરૂર હોય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
$Taenia solium$ (પોર્ક ટેપવોર્મ) પણ દ્વિ-યજમાન છે,જેમાં મનુષ્ય મુખ્ય યજમાન તરીકે અને ડુક્કર મધ્યવર્તી યજમાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
$Trypanosoma gambiense$ ને બે યજમાનની જરૂર હોય છે: મનુષ્ય અને ત્સે-ત્સે માખી ($Glossina$ પ્રજાતિ).

(C) મેલેરિયા એ $Plasmodium$ પ્રજાતિના પ્રજીવ દ્વારા થતો રોગ છે (દા.ત., $Plasmodium$ $\text{vivax}$, $Plasmodium$ $\text{malariae}$, $Plasmodium$ $\text{falciparum}$).
માદા $Anopheles$ મચ્છર વાહક તરીકે કામ કરે છે, જે પરોપજીવીને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાવે છે।
તેથી, આ રોગનું કારણભૂત સજીવ $Plasmodium$ પરોપજીવી છે, મચ્છર પોતે નથી.

(A) સ્લીપિંગ સિકનેસ, જેને આફ્રિકન ટ્રાયપેનોસોમિયાસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે $Trypanosoma$ પ્રજાતિના પ્રજીવ પરોપજીવીઓ દ્વારા થાય છે.
આ પરોપજીવીઓ કશાધારી પ્રજીવો છે, જેનો અર્થ છે કે તેઓ પ્રચલન માટે કશા (flagella) ધરાવે છે.
$Trypanosoma brucei$ એ મનુષ્યોમાં આ રોગ માટે જવાબદાર ચોક્કસ પ્રજાતિ છે, જે સેટ્સે માખી દ્વારા ફેલાય છે.

(C) $Plasmodium$ એ મેલેરિયા માટે જવાબદાર રોગકારક છે.
તે એક પ્રજીવ (protozoan) પરોપજીવી છે જેને તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરવા માટે બે યજમાનની જરૂર હોય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
માદા $Anopheles$ મચ્છર વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે માદા $Anopheles$ મચ્છર મનુષ્યને કરડે છે,ત્યારે તે તેની લાળ સાથે પરોપજીવીના ચેપી તબક્કાને,જેને સ્પોરોઝોઈટ્સ $(sporozoites)$ કહેવાય છે,મનુષ્યના રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં દાખલ કરે છે.
નર મચ્છરો માત્ર વનસ્પતિના રસ પર નભે છે અને મનુષ્યોને કરડતા નથી.

(C) મેલેરિયા $Plasmodium$ પ્રજાતિ દ્વારા થાય છે,જે એક પ્રજીવ (protozoan) પરોપજીવી છે.
તે મનુષ્યોમાં ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
આમ,$Plasmodium$ એ પ્રજીવ સમૂહનો સભ્ય હોવાથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(B) મેલેરિયાનો પરોપજીવી,$Plasmodium$,એ દ્વિ-યજમાન (digenetic) પરોપજીવી છે,જેનો અર્થ છે કે તેને તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરવા માટે બે યજમાનોની જરૂર પડે છે.
$1$. પ્રાથમિક યજમાન માદા $Anopheles$ મચ્છર છે,જ્યાં જીવનચક્રનો લિંગી તબક્કો (ગેમેટોગોની અને સિંગેમી) પૂર્ણ થાય છે.
$2$. ગૌણ (મધ્યવર્તી) યજમાન મનુષ્ય છે,જ્યાં જીવનચક્રનો અલિંગી તબક્કો (શિઝોગોની અને એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર) પૂર્ણ થાય છે.

(A) મેલેરિયાનો પરોપજીવી,$Plasmodium$,મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ ને સંક્રમિત કરે છે.
$RBCs$ ની અંદર,પરોપજીવી હિમોગ્લોબિનનું વિઘટન કરીને ગ્લોબિન અને હિમ બનાવે છે.
હિમ એ પરોપજીવી માટે ઝેરી હોવાથી,તે તેને $Haemozoin$ તરીકે ઓળખાતા બિન-ઝેરી,અદ્રાવ્ય સ્ફટિકીય રંજકદ્રવ્યમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
જ્યારે $RBCs$ તૂટે છે,ત્યારે $Haemozoin$ રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં મુક્ત થાય છે,જે મેલેરિયા સાથે સંકળાયેલ ઠંડી અને તીવ્ર તાવ માટે જવાબદાર છે.

(B) હિમોઝોઈન એ મેલેરિયાના ચેપ દરમિયાન મુક્ત થતો એક ઝેરી પદાર્થ છે.
તે મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ દ્વારા રક્તકણો $(RBCs)$ ની અંદર હિમોગ્લોબિનના વિઘટનથી ઉત્પન્ન થાય છે.
જ્યારે પરોપજીવી હિમોગ્લોબિનના ગ્લોબિન ભાગનો ઉપયોગ કરે છે,ત્યારે બાકી રહેલો હિમ સમૂહ ઝેરી હોય છે અને તે હિમોઝોઈન નામના સ્ફટિકીય,બિન-ઝેરી રંગદ્રવ્યમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,તે $RBC$ ના રંગદ્રવ્ય (હિમ) માંથી મેળવવામાં આવે છે.

(A) ક્લોરોક્વિન એ મેલેરિયાની સારવાર માટે વપરાતી જાણીતી દવા છે.
તે એમિનોક્વિનોલિન વર્ગની દવાઓમાં આવે છે.
તે માનવ શરીરના રક્તકણોમાં રહેલા પરોપજીવીઓના વિકાસમાં અવરોધ ઊભો કરીને કાર્ય કરે છે,જે ખાસ કરીને મેલેરિયા ફેલાવતા $Plasmodium$ પ્રજાતિના પરોપજીવીઓને લક્ષ્ય બનાવે છે.
તેથી,તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે મેલેરિયાની સારવાર અને નિવારણ માટે કરવામાં આવે છે.

(D) મેલેરિયા એ $Plasmodium$ ની પ્રજાતિઓ (જેમ કે $P. vivax$,$P. malariae$,$P. falciparum$) દ્વારા થતો પ્રજીવજન્ય રોગ છે.
આ પરોપજીવીઓ ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
માદા $Anopheles$ મચ્છર વાહક તરીકે કામ કરે છે કારણ કે તેને તેના ઈંડાના પરિપક્વતા માટે લોહીની જરૂર હોય છે,જ્યારે નર મચ્છરો માત્ર વનસ્પતિના રસ પર નભે છે અને મનુષ્યોને કરડતા નથી.

(C) મેલેરિયાનો પરોપજીવી,$Plasmodium$,મનુષ્યના રક્તકણો ($RBC$s) માં તેનું અલિંગી પ્રજનન ચક્ર પૂર્ણ કરે છે.
જેમ જેમ પરોપજીવીની સંખ્યા વધે છે,તેમ અંતે $RBC$ તૂટી જાય છે.
તૂટવાને કારણે,તે હિમોઝોઈન નામનો ઝેરી પદાર્થ મુક્ત કરે છે,જે મેલેરિયાના દર્દીઓમાં દર $3$ થી $4$ દિવસે આવતા ઠંડી અને તીવ્ર તાવ માટે જવાબદાર છે.

(C) અમીબાયાસિસ,જેને અમીબિક મરડો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $Entamoeba \ histolytica$ નામના પ્રજીવ પરોપજીવી દ્વારા થતો આંતરડાનો ચેપ છે.
આ પરોપજીવી મળ-મુખ માર્ગ દ્વારા ફેલાય છે,સામાન્ય રીતે દૂષિત ખોરાક અથવા પાણીના સેવનથી.
તે મોટા આંતરડામાં ચેપ લગાડે છે,જેના પરિણામે પેટમાં દુખાવો,ઝાડા અને મળમાં શ્લેષ્મ તથા લોહી આવવા જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

(D) કાલા-આઝાર,જેને વિસરલ લિશમેનિયાસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક પ્રજીવજન્ય રોગ છે.
આ રોગ $Leishmania \ donovani$ નામના પરોપજીવી દ્વારા થાય છે.
આ પરોપજીવી મનુષ્યોમાં ચેપગ્રસ્ત માદા સેન્ડફ્લાય ($Phlebotomus$ પ્રજાતિ) ના કરડવાથી ફેલાય છે.

(C) સેરેબ્રલ મેલેરિયા એ મેલેરિયાના ચેપની એક ગંભીર જટિલતા છે જે મગજને અસર કરે છે.
તે ખાસ કરીને $Plasmodium$ $falciparum$ નામના પ્રજીવ પરોપજીવી દ્વારા થાય છે.
આ પ્રજાતિ મેલેરિયાના સૌથી ઘાતક સ્વરૂપ માટે જાણીતી છે, જે ઘણીવાર સારવાર ન કરવામાં આવે તો કોમા, આંચકી અને મૃત્યુ જેવા ન્યુરોલોજીકલ લક્ષણો તરફ દોરી જાય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$Anopheles culicifacies$ એ મેલેરિયા માટેનું વાહક છે, લિશમેનિયાસિસ માટે નહીં।
લિશમેનિયાસિસ (કાલા-આઝાર) સેન્ડફ્લાય ($Phlebotomus$ પ્રજાતિ) દ્વારા ફેલાય છે।
$Aedes aegypti$ એ પીળા તાવ અને ડેન્ગ્યુ માટેનું વાહક છે।
$Glossina palpalis$ (ત્સે-ત્સે માખી) એ $Trypanosoma brucei$ દ્વારા થતા આફ્રિકન સ્લીપિંગ સિકનેસ માટેનું વાહક છે।
$Culex pipiens$ એ ફાઈલેરિયાસિસ $(Wuchereria bancrofti)$ માટેનું સામાન્ય વાહક છે।

(C) મેલેરિયામાં,તાવ આવવાનું મુખ્ય કારણ ચેપગ્રસ્ત રક્તકણો $(RBCs)$ માંથી $hemozoin$ નામના ઝેરી પદાર્થનું મુક્ત થવું છે.
જ્યારે $Plasmodium$ પરોપજીવી તેનું એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર પૂર્ણ કરે છે,ત્યારે $RBCs$ તૂટી જાય છે અને મેરોઝોઈટ્સ રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.
મેરોઝોઈટ્સની સાથે $hemozoin$ વિષ પણ મુક્ત થાય છે,જે સાયટોકાઇન્સના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે અને મેલેરિયા સાથે સંકળાયેલ ઠંડી અને તીવ્ર તાવનું કારણ બને છે.

(D) વાહક એ એવો સજીવ છે જે રોગકારક પેથોજનને એક યજમાનમાંથી બીજા યજમાનમાં ફેલાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Bug$ (ખાસ કરીને ટ્રાયટોમાઈન બગ અથવા 'કિસિંગ બગ') એ $Trypanosoma \, cruzi$ નામના પરોપજીવી માટે વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે, જે ચાગાસ રોગ ફેલાવે છે।
$House \, fly$ (ઘરમાખી) એ યાંત્રિક વાહક છે પરંતુ તે પોતે પરોપજીવી નથી।
$Fasciola$ અને $Ascaris$ એ અંતઃપરોપજીવીઓ છે જે અન્ય રોગકારકો માટે વાહક તરીકે કાર્ય કરતા નથી।

(D) સાચી જોડી $Culex - Filariasis$ છે.
$1$. $Culex$ મચ્છરો $Wuchereria bancrofti$ ના પ્રાથમિક વાહક છે,જે $Filariasis$ (હાથીપગો) રોગ માટે જવાબદાર પરોપજીવી છે.
$2$. $House fly$ (ઘરમાખી) એ $Typhoid$ અને $Cholera$ જેવા રોગો માટે યાંત્રિક વાહક છે,$Yellow fever$ માટે નહીં.
$3$. $Bed bug$ (ખટમલ) એ $Kala-azar$ નો વાહક નથી; $Kala-azar$ (લીશમેનિયાસિસ) $Sand fly$ $(Phlebotomus)$ દ્વારા ફેલાય છે.
$4$. $Sand fly$ $Kala-azar$ ફેલાવે છે,જ્યારે $Amoebic dysentery$ (અમીબીક મરડો) એ દૂષિત ખોરાક અને પાણી દ્વારા $Entamoeba histolytica$ થી થાય છે.

(A) $Entamoeba \ histolytica$ એ મનુષ્યના મોટા આંતરડામાં જોવા મળતો પ્રજીવ પરોપજીવી છે જે અમીબાયાસિસ (અમીબિક મરડો) રોગ પ્રેરે છે.
જ્યારે આ પરોપજીવી આંતરડાના શ્લેષ્મસ્તર પર આક્રમણ કરે છે,ત્યારે તે રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં પ્રવેશીને યકૃત,ફેફસાં અને મગજ જેવા અન્ય અંગો સુધી પહોંચી શકે છે.
આ અંગોમાં તે ફોડલા (abscesses) ઉત્પન્ન કરે છે (પેશીઓનો નાશ અને પરુનું નિર્માણ),જે આંતરડા સિવાયના અમીબાયાસિસની એક ગંભીર જટિલતા છે.

(A) મલેરિયા એ $Plasmodium$ પ્રજાતિના પ્રજીવ પરોપજીવીઓ દ્વારા થતો રોગ છે.
ટાઈફોઈડ એ $Salmonella$ $typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
ધનુર એ $Clostridium$ $tetani$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
યલો ફીવર એ વાયરસ (Flavivirus) દ્વારા થતો રોગ છે.

(C) $Plasmodium$ (પ્લાઝમોડીયમ) ના જીવનચક્રમાં બે યજમાન હોય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ (એનોફિલીસ) મચ્છર.
મચ્છરના જઠરમાં,જનનકોષો (gametocytes) જોડાઈને યુગ્મનજ (zygote) બનાવે છે.
આ યુગ્મનજ આગળ વિકાસ પામીને અંડકપુટીકા (oocyst) બનાવે છે.
આ અંડકપુટીકાઓ મચ્છરના જઠરની દીવાલમાં સ્થાપિત થાય છે,જ્યાં તેઓ બીજાણુજનન (sporogony) દ્વારા બીજાણુઓ (sporozoites) ઉત્પન્ન કરે છે.

(D) મસ્તિષ્કીય મેલેરીયા એ મેલેરીયાની એક ગંભીર જટિલતા છે જે મગજને અસર કરે છે. તે ખાસ કરીને પ્રજીવ પરોપજીવી $Plasmodium falciparum$ દ્વારા થાય છે. આ પ્રજાતિ મેલેરીયાનું સૌથી ઘાતક સ્વરૂપ પેદા કરવા માટે જાણીતી છે,જે ઘણીવાર ન્યુરોલોજીકલ લક્ષણો અને કોમા તરફ દોરી જાય છે.

(B) મેલેરિયાનું ફરી થવું (relapse) મુખ્યત્વે યકૃતના કોષોમાં પરોપજીવીના સુષુપ્ત તબક્કાઓની હાજરીને કારણે થાય છે,જેને હિપ્નોઝોઇટ્સ કહેવામાં આવે છે. આ હિપ્નોઝોઇટ્સ $Plasmodium$ ની પ્રજાતિઓ જેવી કે $P. vivax$ અને $P. ovale$ ના પ્રી-ઇરીથ્રોસાયટીક ચક્ર (ખાસ કરીને એક્સો-ઇરીથ્રોસાયટીક તબક્કો) સાથે સંકળાયેલા છે. સુષુપ્ત અવસ્થાના સમયગાળા પછી,આ પરોપજીવીઓ રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં મુક્ત થાય છે,જે નવું ઇરીથ્રોસાયટીક ચક્ર શરૂ કરે છે અને લક્ષણો ફરીથી દેખાય છે.

(C) $Plasmodium$ પ્રજાતિમાં ઘણી જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે જે મનુષ્યોમાં મેલેરિયા ફેલાવે છે.
તેમાં,$Plasmodium \ falciparum$ એ રોગના સૌથી ગંભીર અને જીવલેણ સ્વરૂપ માટે જવાબદાર છે,જેને મેલિગ્નન્ટ મેલેરિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે સેરેબ્રલ મેલેરિયા તરફ દોરી શકે છે,જે જો સમયસર સારવાર ન મળે તો ઘણીવાર જીવલેણ સાબિત થાય છે.
તેથી,$Plasmodium \ falciparum$ ને સૌથી વધુ જીવલેણ પ્રજાતિ માનવામાં આવે છે.

(B) સેવનકાળ એટલે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી મનુષ્યના શરીરમાં પરોપજીવીના પ્રવેશ અને મેલેરિયાના પ્રથમ લક્ષણો દેખાવા વચ્ચેનો સમયગાળો.
$Plasmodium$ $vivax$ માટે,સેવનકાળ સામાન્ય રીતે $10$ થી $14$ દિવસનો હોય છે,જેનો સરેરાશ સમયગાળો લગભગ $10$ થી $12$ દિવસનો હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$10$ દિવસ એ $Plasmodium$ $vivax$ ના સેવનકાળનું સૌથી સચોટ નિરૂપણ છે.

(A) મેલેરિયા પરોપજીવી $(Plasmodium)$ નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
મનુષ્યના શરીરમાં પરોપજીવી અલિંગી પ્રજનન કરે છે.
મચ્છરના કરડવાથી શરીરમાં પ્રવેશ્યા પછી,સ્પોરોઝોઇટ્સ યકૃતના કોષોને (એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર) અને ત્યારબાદ રક્તકણો $(RBCs)$ ને (એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર) ચેપ લગાડે છે.
$RBCs$ ની અંદર,પરોપજીવી ટ્રોફોઝોઇટમાં અને ત્યારબાદ સાઇઝોન્ટમાં વિકસે છે.
સાઇઝોન્ટ બહુભાજન દ્વારા મેરોઝોઇટ્સ ઉત્પન્ન કરે છે,જે $RBCs$ તૂટવાથી મુક્ત થાય છે.

(B) પ્લાઝમોડિયમ એ એક પ્રજીવ પરોપજીવી છે જે મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ અને યકૃતના કોષોને ચેપ લગાડે છે.
તે કોષોની અંદર રહેતું અને પ્રજનન કરતું હોવાથી (ખાસ કરીને રક્તકણોમાં),તેને સાઈટોઝોઈક પરોપજીવી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
'સાઈટો-' એટલે કોષ અને '-ઝોઈક' એટલે જીવંત,તેથી 'સાઈટોઝોઈક' નો અર્થ કોષની અંદર રહેનાર થાય છે.

(A) એન્ટામીબા હીસ્ટોલાઈટીકા એ પ્રજીવ પરોપજીવી છે જે મનુષ્યના મોટા આંતરડામાં ચેપ લગાડે છે,નાના આંતરડામાં નહીં. તેથી,વિધાન $(1)$ અસત્ય છે.
તે અમીબોઈસીસ (અમીબિક મરડો) રોગ પ્રેરે છે,જેના લક્ષણોમાં કબજિયાત,ઉદરમાં દુખાવો અને ખેંચાણનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,વિધાન $(4)$ સત્ય છે.
ઘરમાખી યાંત્રિક વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે અને તે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના મળમાંથી પરોપજીવીને ખોરાક અને ખાદ્ય પદાર્થો સુધી પહોંચાડે છે,જેનાથી ખોરાક દૂષિત થાય છે. તેથી,વિધાન $(3)$ સત્ય છે.
આમ,માત્ર વિધાન $(1)$ અસત્ય હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(1)$ છે.

(C) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં બે યજમાન હોય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
મનુષ્યમાં $Plasmodium$ અલિંગી પ્રજનન કરે છે.
મચ્છરમાં $Plasmodium$ લિંગી પ્રજનન કરે છે.
લિંગી તબક્કો,જેમાં ગેમેટોસાઇટ્સનું નિર્માણ,ફલન અને યુગ્મનજનું ઊકીનેટમાં વિકાસ થાય છે,તે ખાસ કરીને માદા $Anopheles$ મચ્છરના મધ્ય આંતરડામાં થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ મચ્છરનું આંતરડું છે.

(B) ક્વાર્ટન મેલેરિયા એ $Plasmodium$ $malariae$ પરોપજીવી દ્વારા થતો મેલેરિયાનો એક પ્રકાર છે.
આ પ્રકારના ચેપમાં,તાવનું ચક્ર દર $72$ કલાકે (ચોથા દિવસે) પુનરાવર્તિત થાય છે,તેથી તેને 'ક્વાર્ટન' મેલેરિયા કહેવામાં આવે છે.
$Plasmodium$ $vivax$ અને $Plasmodium$ $ovale$ સામાન્ય રીતે ટર્ટિયન મેલેરિયા (દર $48$ કલાકે તાવ)નું કારણ બને છે.
$Plasmodium$ $falciparum$ મેલિગ્નન્ટ ટર્ટિયન મેલેરિયાનું કારણ બને છે,જે સૌથી ગંભીર પ્રકાર છે.

(B) $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છર મનુષ્યને કરડે છે.
આ કરડવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પરોપજીવી મનુષ્યના રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં $Sporozoites$ (સ્પોરોઝોઈટ) સ્વરૂપે દાખલ થાય છે.
$Sporozoites$ એ $Plasmodium$ પરોપજીવીનો ચેપી તબક્કો છે.
એકવાર માનવ શરીરમાં પ્રવેશ્યા પછી,તેઓ ચેપના ચક્રને શરૂ કરવા માટે યકૃત (liver) તરફ પ્રયાણ કરે છે.

(B) $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
મનુષ્યના શરીરમાં $Plasmodium$ અલિંગી પ્રજનન (ભાજન) દ્વારા યકૃત અને $RBCs$ માં વૃદ્ધિ પામે છે.
જ્યારે માદા $Anopheles$ મચ્છર ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિને કરડે છે,ત્યારે તે રુધિરની સાથે જન્યુકોષો (Gametocytes) ને પણ ગ્રહણ કરે છે.
જન્યુજનન (જન્યુઓનું નિર્માણ) અને ફલનની પ્રક્રિયા મચ્છરના આંતરડા (Gut) માં થાય છે.
તેથી,જન્યુજનન માટેનું યોગ્ય સ્થાન મચ્છરનું આંતરડું છે.

(D) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,ગેમેટોસાઈટ્સ માનવ રુધિરમાં બને છે.
આ બે પ્રકારના હોય છે: માઈક્રોગેમેટોસાઈટ્સ (નર) અને મેક્રોગેમેટોસાઈટ્સ (માદા).
આ બંને વચ્ચેનો તફાવત નીચે મુજબના મોર્ફોલોજિકલ લક્ષણો પર આધારિત છે:
$1$. કદ: મેક્રોગેમેટોસાઈટ્સ સામાન્ય રીતે માઈક્રોગેમેટોસાઈટ્સ કરતા મોટા હોય છે.
$2$. કોષકેન્દ્રનું સ્થાન: માઈક્રોગેમેટોસાઈટ્સમાં કોષકેન્દ્ર મોટું અને મધ્યમાં હોય છે,જ્યારે મેક્રોગેમેટોસાઈટ્સમાં તે નાનું અને પરિઘ તરફ હોય છે.
$3$. હીમોઝોઈન કણિકાઓ: હીમોઝોઈન રંજકદ્રવ્ય કણિકાઓનું વિતરણ અને દેખાવ પણ બંને પ્રકારોમાં અલગ હોય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો તેમના તફાવત માટેના સાચા માપદંડ છે.

(B) પ્લાઝમોડીયમ $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્રમાં,ફલન માદા એનોફિલિસ મચ્છરના આંતરડામાં થાય છે. નર અને માદા જન્યુઓના જોડાણથી દ્વિતીય યુગ્મનજ બને છે. આ યુગ્મનજ લાંબા અને ચલિત સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જેને $Ookine$ (ચલયુગ્મક) કહેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ આ $Ookine$ મચ્છરના આંતરડાની દીવાલમાં પ્રવેશ કરીને $Oocyst$ (અંડકપુટી) માં વિકાસ પામે છે.

(B) $Plasmodium$ (મેલેરિયાના પરોપજીવી) નું જીવનચક્ર બે યજમાનમાં પૂર્ણ થાય છે: મનુષ્ય અને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
જ્યારે ચેપી માદા $Anopheles$ મચ્છર તંદુરસ્ત મનુષ્યને કરડે છે,ત્યારે તે તેની લાળ સાથે પરોપજીવીની ચેપી અવસ્થા,જેને $Sporozoites$ (સ્પોરોઝોઇટ) કહેવામાં આવે છે,તેને મનુષ્યના રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં દાખલ કરે છે.
આ $Sporozoites$ ત્યારબાદ યકૃતમાં જઈને ચેપનું ચક્ર શરૂ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) પ્લાઝમોડિયમનું જીવનચક્ર દ્વિ-યજમાન (digenetic) હોય છે,જેમાં બે યજમાન સામેલ છે: મનુષ્ય (અલિંગી પ્રજનન) અને માદા એનોફિલીસ મચ્છર (લિંગી પ્રજનન).
જ્યારે મચ્છર ચેપગ્રસ્ત મનુષ્યમાંથી ગેમેટોસાઇટ્સ મેળવે છે,ત્યારે મચ્છરના આંતરડામાં લિંગી પ્રજનન (ફલન અને વિકાસ) થાય છે.
આ પ્રક્રિયા,જેને સ્પોરોગોની (sporogony) કહેવામાં આવે છે,તે પૂર્ણ થવામાં સામાન્ય રીતે $10$ થી $20$ દિવસનો સમય લાગે છે,જેના પરિણામે સ્પોરોઝોઇટ્સ બને છે જે મચ્છરની લાળ ગ્રંથિઓમાં સ્થળાંતર કરે છે.

(D) મેલેરિયાના ચેપ દરમિયાન,શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ $Plasmodium$ પરોપજીવીની હાજરી સામે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
મોનોસાઈટ એ શ્વેત રુધિર કોષોનો એક પ્રકાર છે જે ફેગોસાઈટોસિસ (ભક્ષકકોષીય પ્રક્રિયા) માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે રોગકારકોને ગળી જવાની અને તેનો નાશ કરવાની પ્રક્રિયા છે.
જેમ જેમ $Plasmodium$ પરોપજીવીઓ તૂટેલા રક્તકણોમાંથી રુધિરપ્રવાહમાં મુક્ત થાય છે,તેમ ચેપનો સામનો કરવા માટે મોનોસાઈટની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (મોનોસાઈટ) છે.

(B) જ્યારે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છર મનુષ્યને કરડે છે,ત્યારે તે તેની લાળ ગ્રંથિઓમાંથી $Plasmodium$ ના પરોપજીવીઓને $Sporozoites$ (બીજાણુજનક) સ્વરૂપે મનુષ્યના રુધિરમાં મુક્ત કરે છે.
આ $Sporozoites$ ત્યારબાદ યકૃતમાં પહોંચે છે,જ્યાં તેઓ યકૃતના કોષોને ચેપ લગાડે છે અને ગુણન પામે છે,જે અંતે રુધિરમાં $Merozoites$ મુક્ત થવા તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,મનુષ્યો માટે ચેપી તબક્કો $Sporozoite$ છે.