Diseases caused by protozoa Questions in Gujarati

(B) મેલેરિયાના ચેપ દરમિયાન,પ્લાઝમોડિયમ પરોપજીવી યજમાનના રક્તકણોમાં રહેલા હિમોગ્લોબિનનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.
જ્યારે પરોપજીવી ગ્લોબિન પ્રોટીનનું પાચન કરે છે,ત્યારે તે હિમ જૂથને મુક્ત કરે છે.
આ ઝેરી હિમનું રૂપાંતર હિમોઝોઈન નામના બિન-ઝેરી સ્ફટિકમય રંજકદ્રવ્યમાં થાય છે.
તેથી,હિમોઝોઈન હિમોગ્લોબિનના હિમ ભાગમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(C) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં મનુષ્યમાં અલિંગી પ્રજનન અને મચ્છરમાં લિંગી પ્રજનનનો તબક્કો હોય છે.
મનુષ્યના રક્તકણો $(RBCs)$ માં,સ્પોરોઝોઈટ્સ ટ્રોફોઝોઈટ્સમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
પ્રારંભિક ટ્રોફોઝોઈટ અવસ્થામાં એક મોટી કેન્દ્રીય રસધાની હોય છે જે કોષકેન્દ્રને પરિઘ તરફ ધકેલે છે,જેના કારણે તે 'સિગ્નેટ રિંગ' (વીંટી) જેવો દેખાવ આપે છે.
આ અવસ્થા રક્તકણો $(RBCs)$ ની અંદર એરિથ્રોસાઇટિક શિઝોગોની ચક્રની શરૂઆત દર્શાવે છે.

(A) ઇન્ક્યુબેશન સમયગાળો એટલે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી પરોપજીવી માનવ શરીરમાં પ્રવેશે ત્યારથી લઈને પ્રથમ ક્લિનિકલ લક્ષણો (તાવ) દેખાય ત્યાં સુધીનો સમયગાળો.
$Plasmodium \ vivax$ માટે, ઇન્ક્યુબેશન સમયગાળો સામાન્ય રીતે $10$ થી $17$ દિવસની વચ્ચે હોય છે, જેનો સરેરાશ સમયગાળો લગભગ $14$ દિવસનો હોય છે.
તેથી, આપેલા વિકલ્પોમાંથી $14$ દિવસ એ સૌથી સચોટ જવાબ છે.

(A) $Entamoeba \ histolytica$ એ એક આદિજીવ (protozoan) પરોપજીવી છે જે મનુષ્યના મોટા આંતરડામાં વસવાટ કરે છે.
કોલોનના પોલાણમાં,પરોપજીવી કોથળી (cyst) બનાવવા માટે એન્સીસ્ટેશન (encystation) પ્રક્રિયા કરે છે,જે પછી મળ દ્વારા બહાર નીકળે છે.
જો કે,જ્યારે પરોપજીવી આંતરડાની દીવાલ પર આક્રમણ કરે છે અને રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તે યકૃત,ફેફસાં અથવા મગજ જેવા આંતરડાની બહારના ભાગોમાં પહોંચી શકે છે.
આવા બાહ્ય પેશીઓમાં,પરોપજીવી ટ્રોફોઝોઇટ (trophozoite) સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને તેમાં એન્સીસ્ટેશન થતું નથી.
તેથી,તે યકૃતમાં કોથળી (cysts) બનાવતું નથી.

(C) $Trypanosoma cruzi$ એ એક પ્રજીવ પરોપજીવી છે જે ચાગાસ રોગ (Chagas disease) ફેલાવે છે, જેને અમેરિકન ટ્રાયપેનોસોમિયાસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તે મુખ્યત્વે દક્ષિણ અને મધ્ય અમેરિકામાં જોવા મળે છે.
કાલા-આઝાર $Leishmania donovani$ દ્વારા થાય છે, જ્યારે આફ્રિકન સ્લીપિંગ સિકનેસ $Trypanosoma brucei$ દ્વારા થાય છે.

(B) મેલેરિયા એ $Plasmodium$ નામના પ્રજીવ (protozoan) પરોપજીવીની વિવિધ જાતિઓ દ્વારા થાય છે.
ભારતમાં,$Plasmodium \ vivax$ એ મેલેરિયાના ચેપ માટે જવાબદાર સૌથી સામાન્ય પ્રજાતિ છે.
જોકે $Plasmodium \ falciparum$ મેલેરિયાનું સૌથી ગંભીર અને જીવલેણ સ્વરૂપ પેદા કરે છે,પરંતુ સમગ્ર દેશમાં $P. \ vivax$ નું પ્રમાણ સૌથી વધુ જોવા મળે છે.

(D) $Trypanosoma \text{ } gambiense$ એ મનુષ્યોમાં આફ્રિકન સ્લીપિંગ સિકનેસ (નિદ્રાળુ રોગ) માટે જવાબદાર પરોપજીવી છે.
તે એક પ્રજીવ (protozoan) પરોપજીવી છે જે સેટ્સે માખી (tsetse fly), ખાસ કરીને $Glossina \text{ } palpalis$ પ્રજાતિના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.

(D) રોપ્ટ્રીઝ એ $Plasmodium$ સહિતના એપિકોમ્પ્લેક્સન $(Apicomplexan)$ પરોપજીવીઓના અગ્રસ્થ સંકુલ $(apical \text{ } complex)$ માં જોવા મળતી વિશિષ્ટ સ્ત્રાવી અંગિકાઓ છે.
આ અંગિકાઓ યજમાન કોષોમાં પ્રવેશ કરવા માટે અનિવાર્ય છે.
$Plasmodium$ ની $Merozoite$ અને $Sporozoite$ બંને અવસ્થાઓમાં રોપ્ટ્રીઝ ધરાવતું અગ્રસ્થ સંકુલ હોય છે.
જોકે, પ્રમાણભૂત જીવવિજ્ઞાનની પરીક્ષાઓના સંદર્ભમાં, યકૃતના કોષોમાં પ્રવેશ કરવા માટે આ અંગિકાઓની હાજરી ધરાવતી સૌથી વધુ ઉલ્લેખિત અવસ્થા $Sporozoite$ છે.

(A) $Entamoeba \text{ } histolytica$ એ એક આદિજીવ (protozoan) પરોપજીવી છે જે મનુષ્યમાં અમીબાયોસિસ રોગ ફેલાવે છે.
તેના જીવનચક્રમાં મુખ્ય બે તબક્કાઓ હોય છે: કોથળી (cyst) અને ટ્રોફોઝોઈટ。
$Trophozoite$ તબક્કો એ પરોપજીવીનું સક્રિય, હલનચલન કરતું અને પોષણ મેળવતું સ્વરૂપ છે.
આ તબક્કો મોટા આંતરડાના શ્લેષ્મ (mucosa) અને અધઃશ્લેષ્મ (submucosa) સ્તરમાં આક્રમણ કરે છે, જ્યાં તે ગુણન પામે છે અને પેશીઓનો નાશ કરે છે, જેના પરિણામે આંતરડામાં લાક્ષણિક ફ્લાસ્ક-આકારના ચાંદા પડે છે。

(A) ઇન્ક્યુબેશન સમય એટલે મનુષ્યના શરીરમાં પરોપજીવીના પ્રવેશ અને પ્રથમ ક્લિનિકલ લક્ષણો (તાવ) દેખાવા વચ્ચેનો સમયગાળો.
- $P. falciparum$ નો ઇન્ક્યુબેશન સમય આશરે $8-12$ દિવસનો હોય છે.
- $P. vivax$ નો ઇન્ક્યુબેશન સમય આશરે $10-17$ દિવસનો હોય છે.
- $P. ovale$ નો ઇન્ક્યુબેશન સમય આશરે $10-17$ દિવસનો હોય છે.
- $P. malariae$ નો ઇન્ક્યુબેશન સમય આ બધામાં સૌથી લાંબો હોય છે,જે સામાન્ય રીતે $18-40$ દિવસ અથવા તેનાથી પણ વધુ હોઈ શકે છે.
તેથી,$P. malariae$ સૌથી વધુ ઇન્ક્યુબેશન સમય ધરાવે છે.

(C) બ્લેક વોટર ફીવર એ મેલેરિયાની એક ગંભીર જટિલતા છે,જે મોટા પાયે હિમોલિસિસ (રક્તકણોનો નાશ) અને હિમોગ્લોબિન્યુરિયા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,જેના કારણે પેશાબનો રંગ ઘેરો અથવા કાળો થઈ જાય છે.
આ સ્થિતિ મુખ્યત્વે $Plasmodium \ falciparum$ ના ચેપ સાથે સંકળાયેલી છે.

(D) $Plasmodium$ પ્રજાતિઓ (જેમ કે $Plasmodium$ $vivax$,જે બેનાઈન ટર્શિયન મેલેરિયાનું કારણ બને છે) ના જીવનચક્રમાં માનવ યજમાનમાં અનેક તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. પ્રી-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર: મચ્છર દ્વારા સ્પોરોઝોઇટ્સ શરીરમાં દાખલ થયા પછી તે યકૃતના કોષો (hepatocytes) માં થાય છે.
$2$. એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર: આ ચક્ર રક્તકણો (RBCs) માં થાય છે જ્યાં પરોપજીવી ગુણન પામે છે,જેના કારણે મેલેરિયાના ક્લિનિકલ લક્ષણો જોવા મળે છે.
$3$. પોસ્ટ-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર: આ યકૃતના કોષોમાં થતા ગૌણ વિકાસ (exo-erythrocytic schizogony) ને દર્શાવે છે,જે કેટલીક પ્રજાતિઓમાં જોવા મળે છે અને રોગના પુનરાવર્તન (relapse) માટે જવાબદાર છે.
તેથી,આ તમામ ચક્ર પરોપજીવીના જટિલ જીવનચક્રનો ભાગ છે.

(B) જ્યારે માદા $Anopheles$ મચ્છર ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિનું રુધિર ચૂસે છે,ત્યારે તે રુધિરની સાથે મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ની વિવિધ અવસ્થાઓને પણ ગ્રહણ કરે છે.
મચ્છરના જઠરમાં રહેલા પાચક ઉત્સેચકો આ અવસ્થાઓમાંથી મોટાભાગની અવસ્થાઓ જેવી કે $Sporozoites$,$Merozoites$ અને $Erythrocytes$ નું પાચન કરી નાખે છે.
જોકે,$Gametocytes$ (નર અને માદા જનનકોષો) આ પાચક ઉત્સેચકો સામે પ્રતિકારક શક્તિ ધરાવે છે અને મચ્છરના જઠરમાં જીવંત રહીને આગળનો વિકાસ (ફલન) પૂર્ણ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Gametocytes$ છે.

(B) $Plasmodium$ નું જીવનચક્ર દ્વિ-યજમાની (digenetic) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેને તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરવા માટે બે યજમાનોની જરૂર પડે છે.
$1$. પ્રાથમિક યજમાન મનુષ્ય છે,જ્યાં અલિંગી પ્રજનન (schizogony) થાય છે.
$2$. ગૌણ અથવા મધ્યવર્તી યજમાન માદા $Anopheles$ મચ્છર છે,જ્યાં લિંગી પ્રજનન (gametogony અને sporogony) થાય છે.
જૈવિક પરિભાષામાં,જે યજમાનમાં લિંગી તબક્કો થાય છે તેને અંતિમ યજમાન કહેવામાં આવે છે,જ્યારે જે યજમાનમાં અલિંગી તબક્કો થાય છે તેને મધ્યવર્તી યજમાન કહેવાય છે. મનુષ્યના શરીરની બહાર પરોપજીવીના વિકાસના સંદર્ભમાં,મચ્છર બહિર્જાત (exogenous) યજમાન તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) Maurer's dots એ અનિયમિત,જાડા,લાલ-ભૂરા અથવા લીલા રંગના બંધારણો છે જે $Plasmodium \ falciparum$ દ્વારા સંક્રમિત માનવ $RBCs$ (રક્તકણો) ના કોષરસમાં જોવા મળે છે.
આ ટપકાં એ એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર દરમિયાન $P. \ falciparum$ ના ચેપની નિદાનલક્ષી લાક્ષણિકતા છે.

(C) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં બે યજમાન હોય છે: માદા $Anopheles$ મચ્છર અને મનુષ્ય.
માદા $Anopheles$ મચ્છરમાં લિંગી પ્રજનન થાય છે,તેથી તે અંતિમ અથવા પ્રાથમિક યજમાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
મનુષ્યમાં અલિંગી પ્રજનન (શિઝોગોની) થાય છે,તેથી મનુષ્ય મધ્યવર્તી યજમાન તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,લિંગી પ્રજનનનો તબક્કો માદા $Anopheles$ મચ્છરના આંતરડામાં થાય છે.
જ્યારે મચ્છર ગેમેટોસાઇટ્સ ધરાવતું રુધિર લે છે,ત્યારે $Microgametocytes$ (નર ગેમેટોસાઇટ્સ) એક્સફ્લેગલેશન નામની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,$Microgametocyte$ નું કોષકેન્દ્ર વિભાજન પામે છે અને કોષરસ લાંબી,કશાધારી રચનાઓ બનાવે છે જેને માઇક્રોગેમેટ્સ કહેવાય છે.
ત્યારબાદ આ માઇક્રોગેમેટ્સ $Macrogametocytes$ (માદા ગેમેટોસાઇટ્સ) નું ફલન કરીને યુગ્મનજ (zygote) બનાવે છે.

(D) મેલેરિયાના લક્ષણોનું સામયિક દેખાવ,જેને પેરોક્સિઝમ કહેવામાં આવે છે,તે રુધિરમાં હિમોઝોઈન નામના ઝેરી પદાર્થના મુક્ત થવાને કારણે થાય છે.
જ્યારે $Plasmodium$ પરોપજીવી તેનું એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર પૂર્ણ કરે છે,ત્યારે ચેપગ્રસ્ત રક્તકણો તૂટી જાય છે.
આ તૂટવાથી મેરોઝોઈટ્સની સાથે ઝેરી હિમોઝોઈન અને અન્ય ચયાપચયના નકામા પદાર્થો રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.
આ ઝેરી પદાર્થોની હાજરી રોગપ્રતિકારક શક્તિને ઉત્તેજિત કરે છે,જેના પરિણામે મેલેરિયા સાથે સંકળાયેલ ઠંડી અને તીવ્ર તાવ આવે છે.
તેથી,રુધિરમાં આ પદાર્થોનું સામયિક મુક્ત થવું એ લક્ષણોની સામયિક પ્રકૃતિ સાથે સુસંગત છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. $Plasmodium$ ની $Gametocyte$ (જનનકોષ) અવસ્થા માદા $Anopheles$ મચ્છર માટે ચેપી અવસ્થા છે. જ્યારે મચ્છર કોઈ ચેપગ્રસ્ત મનુષ્યને કરડે છે,ત્યારે તે રુધિરની સાથે ગેમેટોસાઈટ્સને પણ ગ્રહણ કરે છે. ત્યારબાદ આ ગેમેટોસાઈટ્સ મચ્છરના આંતરડામાં ફલન અને વિકાસની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે,જે પરોપજીવીના જીવનચક્રને આગળ વધારવા માટે જરૂરી વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.

(D) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં યકૃતમાં એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક તબક્કો જોવા મળે છે.
પ્રારંભિક ચેપ પછી,સ્પોરોઝોઇટ્સ યકૃતના કોષોમાં પ્રવેશીને ક્રિપ્ટોમેરોઝોઇટ્સ બનાવે છે (પ્રી-એરિથ્રોસાઇટિક શિઝોગોની).
આમાંથી કેટલાક ક્રિપ્ટોમેરોઝોઇટ્સ ફરીથી યકૃતના નવા કોષોમાં પ્રવેશે છે અને અલિંગી પ્રજનન કરે છે,જેના પરિણામે મેટાક્રિપ્ટોમેરોઝોઇટ્સનું નિર્માણ થાય છે.
યકૃતમાં થતા વિકાસના આ ગૌણ તબક્કાને એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક શિઝોગોની તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં,ગેમેટોસાઇટ્સ (નર અને માદા જન્યુઓ) મનુષ્યના $R.B.Cs.$ માં એરિથ્રોસાઇટિક સાઇઝોગોની ચક્ર દરમિયાન બને છે.
જોકે,આ ગેમેટોસાઇટ્સ માનવ શરીરમાં આગળ વિકાસ પામતા નથી અથવા ફલન કરતા નથી.
આનું મુખ્ય કારણ મનુષ્યનું ઊંચું શરીરનું તાપમાન $(37^{\circ}C)$ છે,જે આ ગેમેટોસાઇટ્સના વધુ વિકાસ માટે અયોગ્ય છે.
ગેમેટોસાઇટ્સને જન્યુઓમાં વિકસિત થવા અને ફલન (સંગમ) કરવા માટે માદા $Anopheles$ મચ્છરના આંતરડામાં જોવા મળતા નીચા તાપમાનની જરૂર હોય છે.

(B) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ માનવ રક્તકણોમાં શિઝોગોની (schizogony) પ્રક્રિયા કરે છે. જ્યારે શિઝોન્ટ્સ તૂટે છે,ત્યારે તેઓ મેરોઝોઈટ્સ અને હિમોઝોઈન નામનો ઝેરી પદાર્થ રુધિરમાં મુક્ત કરે છે. આ મુક્તિ મેલેરિયાના લાક્ષણિક લક્ષણોને ઉત્તેજિત કરે છે,ખાસ કરીને ધ્રુજારી અને ઠંડી સાથેનો તીવ્ર તાવ. તેથી,જ્યારે દર્દીને ધ્રુજારી સાથે તાપમાનમાં અચાનક વધારો અનુભવાય છે,ત્યારે રુધિરમાં પરોપજીવીઓની સાંદ્રતા સૌથી વધુ હોય છે અને તેમને સૌથી સરળતાથી શોધી શકાય છે.

(A) બેનાઈન ટર્શિયન મેલેરિયા $Plasmodium \ vivax$ દ્વારા થાય છે.
આ પ્રકારના મેલેરિયામાં,મનુષ્યના રક્તકણોમાં પરોપજીવીનું જીવનચક્ર પૂર્ણ થવામાં આશરે $48$ કલાકનો સમય લાગે છે.
ચેપગ્રસ્ત રક્તકણો તૂટવાને કારણે હિમોઝોઈન નામનો ઝેરી પદાર્થ મુક્ત થાય છે,જે દર $48$ કલાકે આવતી ઠંડી અને તીવ્ર તાવ માટે જવાબદાર છે.

(C) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્રમાં,મેલેરિયા સાથે સંકળાયેલ ધ્રુજારી અને તીવ્ર તાવ $hemozoin$ નામના ઝેરી દ્રવ્યના મુક્ત થવાને કારણે થાય છે.
જ્યારે $R.B.Cs.$ (રક્તકણો) તૂટે છે અને એરિથ્રોસાઇટિક શિઝોગોની ચક્ર પૂર્ણ થયા પછી $merozoites$ મુક્ત થાય છે,ત્યારે આ ઝેરી દ્રવ્ય રુધિરમાં ભળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ એ છે કે જ્યારે $merozoites$ ઝેરી દ્રવ્ય સાથે $R.B.Cs.$ માંથી મુક્ત થાય છે ત્યારે ધ્રુજારી આવે છે.

(D) નાશ પામવાની સંભાવના ધરાવતો સજીવ $Plasmodium$ છે.
$Plasmodium$ એ એક પ્રજીવ પરોપજીવી છે જેને તેના જીવનચક્રને પૂર્ણ કરવા માટે વાહકની જરૂર હોય છે,ખાસ કરીને માદા $Anopheles$ મચ્છર.
મચ્છર તળાવો અને ખાબોચિયા જેવા સ્થિર પાણીમાં પ્રજનન કરે છે.
જો આ જળાશયોનો નાશ કરવામાં આવે,તો મચ્છરોના પ્રજનન સ્થળો નાશ પામે છે,જે બદલામાં $Plasmodium$ ના જીવનચક્રને ખોરવે છે અને તેના પરિણામે તેનો નાશ થાય છે.

(D) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ ના જીવનચક્રમાં,યકૃતના કોષોમાંથી મુક્ત થયેલા મેરોઝોઇટ્સ માનવ યજમાનના $RBCs$ (રક્તકણો) માં પ્રવેશ કરે છે.
$RBCs$ ની અંદર,કેટલાક મેરોઝોઇટ્સ અલિંગી એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર ચાલુ રાખવાને બદલે ગેમેટોસાઇટ્સ (નર માઇક્રોગેમેટોસાઇટ્સ અને માદા મેક્રોગેમેટોસાઇટ્સ) માં વિભેદિત થાય છે.
તેથી,ગેમેટોસાઇટ્સ મેરોઝોઇટ્સમાંથી બને છે.

(B) મેલેરિયાનો ઇન્ક્યુબેશન સમયગાળો,જે ચેપી મચ્છર કરડવાથી લઈને પ્રથમ લક્ષણો દેખાય ત્યાં સુધીનો સમય છે,તે સામાન્ય રીતે $8$ થી $10$ દિવસનો હોય છે. આ સમય દરમિયાન,$Plasmodium$ પરોપજીવીઓ યકૃતમાં ગુણાકાર કરે છે અને ત્યારબાદ રક્તકણોને ચેપ લગાડે છે.

(D) $Plasmodium$ નો યુગ્મનજ માદા $Anopheles$ મચ્છરના આંતરડામાં ફલન પછી બને છે.
આ યુગ્મનજ પ્રચલનશીલ અને લાંબો હોય છે,જેને ખાસ કરીને $ookinete$ (ઊકીનેટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$ookinete$ મચ્છરના આંતરડાની દીવાલમાં પ્રવેશ કરીને ઊસાઈસ્ટ $(oocyst)$ બનાવે છે.

(C) $Plasmodium$ ના જીવનચક્રમાં બે યજમાન હોય છે: મનુષ્ય અને મચ્છર. મનુષ્યોમાં,પરોપજીવી બે મુખ્ય તબક્કાઓમાં અલિંગી પ્રજનન (schizogony) કરે છે:
$1$. એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર: આ યકૃતના કોષોમાં થાય છે,જ્યાં સ્પોરોઝોઇટ્સ સાઈઝોન્ટમાં ફેરવાય છે,જે પછી તૂટીને મેરોઝોઇટ્સ મુક્ત કરે છે.
$2$. એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર: મેરોઝોઇટ્સ $RBCs$ (રક્તકણો) ને સંક્રમિત કરે છે,જ્યાં તેઓ ફરીથી સાઈઝોન્ટ બનાવે છે,જેના પરિણામે $RBCs$ તૂટે છે અને વધુ મેરોઝોઇટ્સ અને ઝેરી દ્રવ્યો મુક્ત થાય છે.
તેથી,સાઈઝોન્ટ અવસ્થા યકૃતના કોષો અને $RBCs$ બંનેમાં જોવા મળે છે.

(C) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ નું જીવનચક્ર ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છર દ્વારા સ્પોરોઝોઇટ્સ માનવ રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં દાખલ થાય છે.
આ સ્પોરોઝોઇટ્સ સૌ પ્રથમ યકૃતમાં જાય છે,જ્યાં તેઓ યકૃતના કોષો (hepatocytes) ની અંદર અલિંગી પ્રજનન (schizogony) કરે છે.
આ તબક્કાને પ્રી-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર અથવા એક્સો-એરિથ્રોસાઇટિક ચક્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે પરોપજીવી રક્તકણોમાં પ્રવેશ કરે તે પહેલાં થાય છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,પરોપજીવી યકૃતના કોષોના કોષરસનો ઉપયોગ કરે છે,જેના કારણે તે કોષો તૂટી જાય છે અને મેરોઝોઇટ્સ રુધિરમાં મુક્ત થાય છે,આમ તે યકૃતના કોષોને નુકસાન પહોંચાડે છે.

(C) $Phlebotomus$ $argentipes$,જે સામાન્ય રીતે રેતીના માખી (sandfly) તરીકે ઓળખાય છે,તે પ્રજીવ પરોપજીવી $Leishmania$ $donovani$ માટે જૈવિક વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ પરોપજીવી વિસરલ લિશમેનિયાસિસ (visceral leishmaniasis) માટે જવાબદાર છે,જેને કાલા-આઝાર અથવા બ્લેક ફીવર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
રેતીની માખી તેના રુધિર આહાર દરમિયાન મનુષ્યમાં પરોપજીવીના પ્રોમેસ્ટિગોટ (promastigote) તબક્કાનું સંક્રમણ કરે છે.

(B) $Plasmodium$ (મેલેરિયા માટે જવાબદાર પ્રજીવ) પ્રજાતિમાં સામાન્ય રીતે એકકીય રંગસૂત્ર સંખ્યા $n = 14$ હોય છે. આનો અર્થ એ છે કે તેની દ્વિકીય અવસ્થા $(2n)$ માં કુલ $28$ રંગસૂત્રો હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
મેલિગ્નન્ટ ટર્શિયન મેલેરિયા $Plasmodium$ $falciparum$ દ્વારા થાય છે.
આ પ્રકારના મેલેરિયાને એસ્ટિવો-ઓટમનલ (aestivo-autumnal),પર્નિશિયસ મેલેરિયા અથવા બ્લેક વોટર ફીવર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તે મેલેરિયાનો સૌથી ખતરનાક પ્રકાર માનવામાં આવે છે કારણ કે તે સેરેબ્રલ મેલેરિયા તરફ દોરી શકે છે,જે મગજને અસર કરતું હોવાથી ઘણીવાર જીવલેણ સાબિત થાય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
રોનાલ્ડ રોસ,એક બ્રિટિશ વૈજ્ઞાનિકે,$1898$ માં દર્શાવ્યું હતું કે મેલેરિયાનો પરોપજીવી $Anopheles$ મચ્છર દ્વારા ફેલાય છે.
આ મહત્વપૂર્ણ શોધ માટે તેમને $1902$ માં નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

(D) $Entamoeba$ $gingivalis$ એ મનુષ્યના મુખગુહામાં, ખાસ કરીને પેઢાના ભાગમાં અને દાંતના મેલમાં જોવા મળતું એક સહભોજી પ્રજીવ છે.
તે મુખ્યત્વે સીધા સંપર્ક દ્વારા, જેમ કે ચુંબન, અથવા દૂષિત વાસણો, ખોરાક કે પાણીના ઉપયોગ (દા.ત., એક જ વાસણ વાપરવું) દ્વારા ફેલાય છે.
તેથી, ચુંબન અને એક જ વાસણનો ઉપયોગ બંને આ સજીવના પ્રસારણના માધ્યમો છે.

(C) $Glossina \ palpalis$ (ત્સે-ત્સે માખી) એ $Trypanosoma \ gambiense$ ના પ્રસરણ માટે વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$Trypanosoma \ gambiense$ એ ગેમ્બિયન સ્લીપિંગ સિકનેસ,જેને ગેમ્બિયન તાવ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેનો રોગકારક સજીવ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ માનવ રક્તકણોની અંદર અલિંગી પ્રજનન (schizogony) કરે છે.
જ્યારે શિઝોન્ટ્સ તૂટે છે,ત્યારે તેઓ મેરોઝોઈટ્સ અને હિમોઝોઈન નામના ઝેરી પદાર્થોને રુધિરમાં મુક્ત કરે છે,જે ધ્રુજારી અને તીવ્ર તાવ (rigor) લાવે છે.
તેથી,કોષો તૂટે તે પહેલાં પરોપજીવીઓને તેમના સક્રિય તબક્કામાં (જેમ કે રિંગ સ્ટેજ અથવા ટ્રોફોઝોઈટ) જોવા માટે,તાવ આવવાના આશરે $1$ કલાક પહેલાં રક્તના નમૂના લેવા જોઈએ.

(A) કાલા-આઝાર (જેને વિસરલ લિશમેનિયાસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) $Leishmania \ donovani$ નામના પ્રજીવ પરોપજીવી દ્વારા થાય છે.
તે મનુષ્યોમાં સંક્રમિત માદા સેન્ડ ફ્લાય (રેતી માખી),ખાસ કરીને $Phlebotomus$ પ્રજાતિના કરડવાથી ફેલાય છે.

(C) ત્સે-ત્સે માખી ($Glossina$ $palpalis$) એ પ્રજીવ પરોપજીવી $Trypanosoma$ $gambiense$ માટે જૈવિક વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ પરોપજીવી આફ્રિકન સ્લીપિંગ સિકનેસ (આફ્રિકન ટ્રાયપેનોસોમિયાસિસ) રોગ માટે જવાબદાર છે.
આ માખી તેના ડંખ દ્વારા મનુષ્યોમાં પરોપજીવીના ચેપી તબક્કાનું સંક્રમણ કરે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$Plasmodium$ $malariae$ એ ક્વાર્ટન મેલેરિયા માટે જવાબદાર સજીવ છે.
આ પ્રકારના મેલેરિયામાં દર ચોથા દિવસે તાવ આવે છે.
આવું એટલા માટે થાય છે કારણ કે તેના એરિથ્રોસાઇટિક ચક્રનો સમયગાળો $72$ કલાકનો હોય છે.

(A) $Plasmodium \ vivax$ એ બિનિગ્ન ટર્શિયન મેલેરિયા માટે જવાબદાર છે,જે દર ત્રીજા દિવસે એટલે કે $48$ કલાક પછી તાવ આવવાની લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
આ પ્રકારનો મેલેરિયા સામાન્ય રીતે જીવલેણ હોતો નથી અને તે વિશ્વભરમાં,મુખ્યત્વે સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે.

(D) ક્વાર્ટન મેલેરિયા એ $Plasmodium$ $\text{malariae}$ નામના પરોપજીવી દ્વારા થતો મેલેરિયાનો એક પ્રકાર છે.
આ પ્રકારના મેલેરિયામાં, તાવનું ચક્ર દર $72$ કલાકે પુનરાવર્તિત થાય છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે $Plasmodium$ $\text{malariae}$ નું એરિથ્રોસાઇટિક સાઇઝોગોની ચક્ર પૂર્ણ થવામાં આશરે $72$ કલાકનો સમય લાગે છે, જેના પરિણામે રક્તકણો તૂટે છે અને પાયરોજેન્સ મુક્ત થાય છે જે તાવ લાવે છે.

(A) Schuffner's dots (શફનરના ટપકાં) અથવા શફનરના કણિકાઓ એ નાની,લાલ,ઇઓસિનોફિલિક કણિકાઓ છે જે મેલેરિયાના ચેપ દરમિયાન,ખાસ કરીને $Plasmodium \ vivax$ અથવા $Plasmodium \ ovale$ દ્વારા થતા ચેપમાં,યજમાન મનુષ્યના રક્તકણો $(R.B.C.)$ ના કોષરસમાં જોવા મળે છે.
આ કણિકાઓ પરોપજીવીની ચયાપચયની પ્રક્રિયાને કારણે યજમાન કોષના પટલ અને કોષરસમાં થતા ફેરફારોને દર્શાવે છે.
તેથી,તે મનુષ્યના $R.B.C.$ સાથે સંબંધિત છે.

(B) 'બ્લેક વોટર ફીવર' એ $Plasmodium \ falciparum$ ના ચેપ સાથે સંકળાયેલી એક ગંભીર અને જીવલેણ જટિલતા છે.
તેમાં મોટા પાયે હિમોલિસિસ (રક્તકણોનો નાશ) થાય છે,જેના પરિણામે હિમોગ્લોબિન્યુરિયા (પેશાબમાં હિમોગ્લોબિન) જોવા મળે છે,જેના કારણે પેશાબનો રંગ ઘેરો અથવા કાળો દેખાય છે.
$P. falciparum$ ને મેલિગ્નન્ટ ટર્શિયન મેલેરિયા અથવા પર્નિશિયસ મેલેરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,જે મગજને અસર કરી શકે છે (સેરેબ્રલ મેલેરિયા) અને જો સમયસર સારવાર ન મળે તો તે ઘણીવાર જીવલેણ સાબિત થાય છે.

(D) મેલેરિયાના પરોપજીવી,$Plasmodium$ ને તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરવા માટે બે યજમાનની જરૂર હોય છે.
$1$. પ્રાથમિક યજમાન (નિશ્ચિત યજમાન) માદા $Anopheles$ મચ્છર છે,જ્યાં લિંગી પ્રજનન થાય છે.
$2$. ગૌણ યજમાન (મધ્યવર્તી યજમાન) મનુષ્ય છે,જ્યાં અલિંગી પ્રજનન થાય છે.
જોકે,પ્રસારણના સંદર્ભમાં,માદા $Anopheles$ મચ્છર વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે. જો પ્રશ્ન એવા યજમાન વિશે પૂછે છે જ્યાં પરોપજીવી લિંગી પ્રજનન કરે છે,તો તે માદા $Anopheles$ મચ્છર છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$D$ સાચો જવાબ છે કારણ કે માદા $Anopheles$ મચ્છર એ મુખ્ય યજમાન છે.

(C) એન્ટેરાઇટિસ એટલે નાના આંતરડામાં સોજો આવવો. ભારતમાં સામાન્ય રીતે પાણી અને ખોરાક દ્વારા ફેલાતા રોગોના સંદર્ભમાં, તે વારંવાર પ્રજીવ પરોપજીવી $Entamoeba$ $\text{histolytica}$ દ્વારા થાય છે, જે અમીબાયોસિસ (amoebiasis) નો રોગ ફેલાવે છે.
આ ચેપ મુખ્યત્વે મળ-મૌખિક માર્ગ દ્વારા થાય છે, જેમાં દૂષિત ખોરાક અને પાણીમાં હાજર પરોપજીવીના કોથળીઓ (cysts) શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે.
તેથી, ચેપ ફેલાવવાનો સાચો માર્ગ ખોરાક અને પીણાં સાથે કોથળીઓ (cysts) ગળવાનો છે.

(A) કાલા-આઝાર,જેને વિસરલ લેશમેનિયાસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $Leishmania$ $donovani$ નામના પ્રજીવ (protozoan) પરોપજીવી દ્વારા થતો રોગ છે.
આ પરોપજીવી મનુષ્યોમાં ચેપગ્રસ્ત માદા સેન્ડ ફ્લાય (રેતીની માખી) ના કરડવાથી ફેલાય છે,જે $Phlebotomus$ પ્રજાતિની છે.
તેથી,રોગકારક સજીવ $Leishmania$ છે અને વાહક (ફેલાવનાર) $Phlebotomus$ છે.

(C) સ્લીપિંગ સિકનેસ, જેને આફ્રિકન ટ્રાયપેનોસોમિયાસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે $Trypanosoma$ $brucei$ નામના પ્રજીવ દ્વારા થતો રોગ છે.
આ પરોપજીવી મનુષ્યોમાં ચેપગ્રસ્ત $Tse-tse$ $fly$ (ત્સે-ત્સે માખી, પ્રજાતિ $Glossina$) ના કરડવાથી ફેલાય છે.
તેથી, $Tse-tse$ $fly$ આ રોગ માટે જૈવિક વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) સ્થાનિક (endemic) રોગ એટલે એવો રોગ જે કોઈ ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં બાહ્ય પરિબળો વગર સતત જોવા મળે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Amoebiasis$ (જે $Entamoeba histolytica$ દ્વારા થાય છે) ભારત સહિતના ઘણા ઉષ્ણકટિબંધીય અને ઉપ-ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં નબળી સ્વચ્છતા અને દૂષિત પાણીના પુરવઠાને કારણે સ્થાનિક રોગ ગણાય છે.
સામાન્ય શરદી, ઈન્ફલ્યુએન્ઝા અને હિપેટાઇટિસ ઘણીવાર રોગચાળા (epidemics) તરીકે ફેલાય છે, જ્યારે $Amoebiasis$ તે વિસ્તારમાં કાયમી ધોરણે જોવા મળે છે.