Economic Botany Questions in Gujarati

(C) અસાફોટિડા (સામાન્ય રીતે હિંગ તરીકે ઓળખાય છે) એ $Ferula$ પ્રજાતિની વનસ્પતિના જીવંત રાઈઝોમ અથવા મુખ્ય મૂળ (tap root) માંથી નીકળતો સૂકો લેટેક્સ (ઓલિયો-ગમ રેઝિન) છે. વનસ્પતિના મૂળના ઉપરના ભાગને કાપવામાં આવે છે અને તેમાંથી નીકળતા દૂધ જેવા રસસ્ત્રાવને એકત્રિત કરીને સૂકવવામાં આવે છે. તેથી,તે મૂળના રસસ્ત્રાવમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(B) હિંગ એ એક પરંપરાગત ઔષધીય પદાર્થ છે જે તેના પાચક ગુણધર્મો માટે જાણીતી છે. તેનો ઉપયોગ અપચો,ગેસ અને પેટ કે કોલોનના દુખાવા જેવી પાચન સંબંધી સમસ્યાઓ દૂર કરવા માટે વ્યાપકપણે કરવામાં આવે છે.

(D) ક્વિનાઇન એ સિંકોના (Cinchona) વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે.
તે સૌ પ્રથમ દક્ષિણ અમેરિકાના પેરુમાં એન્ડીઝ પર્વતમાળાના મૂળ નિવાસીઓ દ્વારા મેલેરિયાની સારવાર તરીકે શોધવામાં આવ્યું હતું અને તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) $Ferula$ $foetida$ (જે સામાન્ય રીતે હિંગ તરીકે ઓળખાય છે) પરંપરાગત રીતે વિવિધ રોગોની સારવારમાં વપરાય છે. તે ઉટાંટિયું (whooping cough) જેવી શ્વસન સંબંધી સમસ્યાઓ અને કમળા જેવી પાચન સંબંધી સમસ્યાઓની સારવારમાં અસરકારક ગુણધર્મો ધરાવે છે. તેથી,$Ferula$ એ સાચો જવાબ છે.

(B) હિંગ,જે સામાન્ય રીતે $Hing$ તરીકે ઓળખાય છે,તે $Ferula$ પ્રજાતિની વનસ્પતિના મૂળ (taproot) અથવા પ્રકાંડના નીચેના ભાગમાંથી નીકળતો સૂકાયેલો લેટેક્સ (oleo-gum resin) છે.
તે વનસ્પતિના મૂળ પર કાપા મૂકીને મેળવવામાં આવે છે,જેમાંથી દૂધ જેવો રસ બહાર આવે છે અને હવાના સંપર્કમાં આવતા તે ઘટ્ટ થઈ જાય છે.

(B) આલ્કલોઇડ્સ એ કુદરતી રીતે જોવા મળતા રાસાયણિક સંયોજનો છે જેમાં મોટાભાગે બેઝિક નાઇટ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે.
$Cinchona$ (સિન્કોના) એ $Rubiaceae$ કુળની સપુષ્પી વનસ્પતિ છે,જે ક્વિનાઇન અને અન્ય આલ્કલોઇડ્સના મુખ્ય સ્ત્રોત તરીકે જાણીતી છે.
ક્વિનાઇન એ $Cinchona$ વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવતી એક શક્તિશાળી મેલેરિયા વિરોધી દવા છે.
જોકે $Rauwolfia$ (રાઉવોલ્ફીયા) પણ રિસર્પિન જેવા આલ્કલોઇડ્સ ઉત્પન્ન કરે છે,પરંતુ $Cinchona$ તેના આલ્કલોઇડ્સના સૌથી વધુ ઉત્પાદન અને ઔષધીય મહત્વ માટે ઐતિહાસિક અને વ્યાપારી રીતે ઓળખાય છે.

(D) $Reserpine$ એ એક ઇન્ડોલ આલ્કલોઇડ, એન્ટિસાયકોટિક અને એન્ટિહાઇપરટેન્સિવ દવા છે, જેનો ઉપયોગ હાઈ બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવા અને માનસિક લક્ષણોમાં રાહત મેળવવા માટે થાય છે.
તેનું પ્રથમ અલગીકરણ $1931$ માં ભારતીય વૈજ્ઞાનિકો $Salimuzzaman$ $Siddiqui$ અને $Rafat$ $Hussain$ $Siddiqui$ દ્વારા $Rauwolfia$ $serpentina$ (સર્પગંધા) ના મૂળમાંથી કરવામાં આવ્યું હતું.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) રેસર્પિન એ એક આલ્કલોઇડ દવા છે જે $Rauwolfia \text{ } serpentina$ (જેને સામાન્ય રીતે સર્પગંધા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) વનસ્પતિના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે હાઈ બ્લડ પ્રેશર (ઉચ્ચ રક્તદાબ) ની સારવાર માટે એન્ટિહાઇપરટેન્સિવ એજન્ટ તરીકે અને એન્ટિસાયકોટિક દવા તરીકે થાય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) $Rauwolfia$ $\text{serpentina}$ (સર્પગંધા) વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતી દવાને રિસર્પિન $(Reserpine)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
રિસર્પિન એ એક આલ્કલોઇડ છે જે શાંતિદાયક (tranquilizer) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનો ઉપયોગ ક્લિનિકલ રીતે એપિલેપ્સી, અનિદ્રા, ગાંડપણ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર જેવી સ્થિતિઓની સારવાર માટે થાય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) અસાફોએટીડા (હિંગ) એ પાચનમાં મદદ કરવા માટે વપરાતી જાણીતી પરંપરાગત દવા છે. તેમાં વાયુનાશક (carminative),એન્ટિસ્પેસ્મોડિક અને રેચક ગુણધર્મો હોય છે. તે કોલોનના દુખાવામાં રાહત આપવામાં મદદ કરે છે,આંતરડાની ગતિશીલતા વધારીને કબજિયાતમાંથી રાહત આપે છે અને આંતરડાનું સંકોચન પ્રેરે છે,જે પાચન માર્ગ દ્વારા ખોરાક અને વાયુના વહનને સરળ બનાવે છે.

(D) $Ferula$ $assa-foetida$,જેને સામાન્ય રીતે હિંગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Apiaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
આ એક બહુવર્ષાયુ છોડ છે.
હિંગ એ વનસ્પતિના રાઈઝોમ (ભૂગર્ભ પ્રકાંડ) અને મૂળ પર કાપા મૂકીને તેમાંથી નીકળતા ઓલિયો-ગમ રેઝિન (Oleoresin) દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,મૂળ એ મુખ્ય ભાગ છે જ્યાંથી લેટેક્સ કાઢીને તેને સૂકવીને હિંગ બનાવવામાં આવે છે.

(B) રેસર્પિન એ $Rauwolfia$ $serpentina$ (જેને સામાન્ય રીતે સર્પગંધા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) વનસ્પતિના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે.
તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે હાઈ બ્લડ પ્રેશરની સારવાર માટે એન્ટિહાઇપરટેન્સિવ એજન્ટ તરીકે અને કેટલીક માનસિક બીમારીઓના સંચાલન માટે એન્ટિસાયકોટિક દવા તરીકે થાય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) ટોટોકવીન એ સિન્કોના (Cinchona) વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવતા આલ્કેલોઇડ્સનું મિશ્રણ છે.
તેમાં સિન્કોનાની છાલમાં જોવા મળતા ચાર મુખ્ય આલ્કેલોઇડ્સનો સમાવેશ થાય છે: કિવનાઇન,કિવનીડીન,સિન્કોનીન અને સિન્કોનીડીન.
આ આલ્કેલોઇડ્સ તેમના મેલેરિયા વિરોધી (antimalarial) ગુણધર્મો માટે ઐતિહાસિક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે.

(C) અસાફોટિડા (હિંગ) એ ફેરુલા $(Ferula)$ પ્રજાતિની કેટલીક વનસ્પતિઓના મૂળ કે પ્રકાંડમાંથી મેળવવામાં આવતા સૂકા લેટેક્સ (ઓલિયોગમ રેઝિન) માંથી પ્રાપ્ત થાય છે. તેને ઓલિયોગમ રેઝિન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં આવશ્યક તેલ (ઓલિયો),ગુંદર અને રેઝિનયુક્ત સંયોજનોનું મિશ્રણ હોય છે.

(B) હિંગ,જેને સામાન્ય રીતે $Hing$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Ferula$ (એક બારમાસી છોડ) ની વિવિધ પ્રજાતિઓના મૂળમાંથી નીકળતો સૂકો લેટેક્સ (ઓલિયો-ગમ-રેઝિન) છે.
રાસાયણિક રીતે તેને ગુંદર-રેઝિન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં રેઝિન,ગુંદર અને આવશ્યક તેલનું મિશ્રણ હોય છે.
તેથી,હિંગનો સાચો ગુણધર્મ ગુંદર-રેઝિન છે.

(D) હળદર $(Curcuma \text{ } longa)$ આયુર્વેદ જેવી પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિઓમાં જાણીતી ઔષધીય વનસ્પતિ છે.
$1$. તે વાતહર (ગેસ દૂર કરનાર) તરીકે કાર્ય કરે છે અને તેનો ઉપયોગ મેદસ્વીતા ઘટાડવા (મેદહર) અને ઉત્તેજક તરીકે થાય છે.
$2$. તે ટોનિક અને રુધિર શુદ્ધિકરણ તરીકે વ્યાપકપણે જાણીતી છે, જે એકંદર સ્વાસ્થ્ય સુધારવામાં મદદ કરે છે.
$3$. તેમાં કર્ક્યુમિન હોય છે, જે એક શક્તિશાળી એન્ટિઓક્સિડન્ટ છે અને શરીરમાં ઓક્સિડેટીવ તણાવ સામે લડવામાં મદદ કરે છે.
તેથી, હળદર માટે ઉપરના તમામ ગુણધર્મો સાચા છે.

(C) રેસર્પિન એ એક જાણીતું આલ્કેલોઇડ છે જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે હાઈ બ્લડ પ્રેશર (એન્ટિહાઇપરટેન્સિવ) અને માનસિક રોગોની સારવારમાં થાય છે.
તે $Rauwolfia \ serpentina$ (સર્પગંધા) નામના છોડના સૂકા મૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$Cinchona \ officinalis$ એ મેલેરિયાની સારવારમાં વપરાતી ક્વિનાઇનનો સ્ત્રોત છે.
$Podophyllum \ emodi$ નો ઉપયોગ પોડોફાયલોટોક્સિન માટે થાય છે.
$Withania \ somnifera$ ને અશ્વગંધા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે તેના એડેપ્ટોજેનિક ગુણધર્મો માટે જાણીતી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) ફેરુલા અસાફોટીડા એ એપીએસી (Apiaceae) કુળની એક છોડ જેવી વનસ્પતિ છે. આ વનસ્પતિના મૂળ કે પ્રકાંડમાંથી મેળવવામાં આવતા ઓલિયો-ગમ રેઝિનને સામાન્ય રીતે હિંગ (Asafoetida) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ મસાલા તરીકે અને પરંપરાગત દવાઓમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(B) કેસર એ $Crocus$ $sativus$ નામના ફૂલમાંથી મેળવવામાં આવતો મસાલો છે, જેને સામાન્ય રીતે 'કેસર ક્રોકસ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
તે ખાસ કરીને ફૂલની સૂકવેલી પરાગવાહિની (style) અને પરાગાસન (stigma) માંથી મેળવવામાં આવે છે।
આ ભાગોને કાળજીપૂર્વક એકત્રિત કરીને સૂકવવામાં આવે છે, જે તેના સુગંધ અને રંગ માટે જાણીતા મૂલ્યવાન મસાલાનું ઉત્પાદન કરે છે।

(A) 'બેલોડોના' ઔષધ $Atropa$ $\text{belladonna}$ નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે, જે $Solanaceae$ કુળની સભ્ય છે।
તેનો ઉપયોગ તબીબી ક્ષેત્રે તેના એન્ટિકોલિનર્જિક ગુણધર્મોને કારણે થાય છે, જે મુખ્યત્વે એટ્રોપિન જેવા આલ્કલોઇડ્સની હાજરીને આભારી છે।

(A) વાદળી રંગ, જેને સામાન્ય રીતે ઈન્ડિગો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે $Indigofera$ $tinctoria$ વનસ્પતિના પર્ણમાંથી મેળવવામાં આવે છે। આ વનસ્પતિ $Fabaceae$ કુળની સભ્ય છે। આ પ્રક્રિયામાં પર્ણોનું આથવણ કરીને રંગદ્રવ્ય મેળવવામાં આવે છે, જેનો ઉપયોગ કાપડને રંગવા માટે થાય છે।

(D) બેલાડોના ઔષધ $Atropa$ $belladonna$ વનસ્પતિના પાન અને મૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે. જોકે,ઘણા વનસ્પતિશાસ્ત્રીય સંદર્ભોમાં એવું નોંધવામાં આવ્યું છે કે સક્રિય આલ્કલોઇડ્સ (જેમ કે એટ્રોપિન) પાન અને મૂળ બંનેમાંથી નિષ્કર્ષિત કરવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,'વનસ્પતિના બધા જ ભાગો' એ સામાન્ય સંદર્ભમાં સૌથી વ્યાપક જવાબ ગણાય છે,કારણ કે તેમાં મુખ્ય સ્ત્રોતોનો સમાવેશ થઈ જાય છે.

(C) 'કાથો' એ $Acacia$ $catechu$ (ખેર) ના વૃક્ષના આદિ કાષ્ઠ (Heartwood) માંથી મેળવવામાં આવતો સાંદ્ર અર્ક છે. આ પ્રક્રિયામાં આદિ કાષ્ઠના ટુકડાઓને પાણીમાં ઉકાળીને,અર્કને સાંદ્ર કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તેને જમાવવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $C$ (આદિ કાષ્ઠ) છે.

(B) 'હેનબેન' ઔષધ $Hyoscyamus$ $niger$ નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે $Solanaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
તેમાં હાયોસ્કાયમાઈન અને સ્કોપોલામાઈન જેવા આલ્કલોઈડ્સની હાજરીને કારણે તેનો ઉપયોગ દવાઓમાં શાંતિદાયક (sedative) અને એન્ટિસ્પેસ્મોડિક તરીકે કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) વનસ્પતિશાસ્ત્રની જે શાખા મનુષ્યો માટે ઉપયોગી વનસ્પતિઓના અભ્યાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે,ખાસ કરીને જે ખોરાક,રેસા,લાકડું (ઈમારતી લાકડું),દવાઓ અને અન્ય વ્યાપારી ઉત્પાદનો પૂરા પાડે છે,તેને $Economic \ Botany$ (આર્થિક વનસ્પતિશાસ્ત્ર) કહેવામાં આવે છે.
- $Ethnobotany$ (નૃવંશ વનસ્પતિશાસ્ત્ર) એ લોકો અને વનસ્પતિઓ વચ્ચેના સંબંધોનો અભ્યાસ છે.
- $Paleobotany$ (પેલિઓબોટની) એ અશ્મિભૂત વનસ્પતિઓનો અભ્યાસ છે.
- $Phycology$ (ફાયકોલોજી) એ લીલનો અભ્યાસ છે.

(D) સૌથી હલકું લાકડું $Ochroma$ $lagopus$ નામના વૃક્ષમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જેને સામાન્ય રીતે બાલસા $(Balsa)$ લાકડું કહેવામાં આવે છે.
તેની અત્યંત ઓછી ઘનતા અને હલકા વજનને કારણે તેનો ઉપયોગ મોડેલ બનાવવા,લાઇફ રાફ્ટ અને ઇન્સ્યુલેશનમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) પેટ્રોલિયમ વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે જે હાઇડ્રોકાર્બન ઉત્પન્ન કરે છે,જેને બળતણમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે.
$Apocynaceae$,$Asclepiadaceae$ અને $Euphorbiaceae$ કુળની ઘણી પ્રજાતિઓ હાઇડ્રોકાર્બનથી સમૃદ્ધ લેટેક્સ ઉત્પન્ન કરવા માટે જાણીતી છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Euphorbia$ પ્રજાતિ $(Euphorbiaceae)$ અને $Calotropis$ $(Asclepiadaceae)$ આવી વનસ્પતિઓના જાણીતા ઉદાહરણો છે.
તેથી,આપેલી તમામ કુળની વનસ્પતિઓ પેટ્રોલિયમ વનસ્પતિઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) આવશ્યક તેલ એ વનસ્પતિઓમાંથી મેળવેલા બાષ્પશીલ સુગંધિત સંયોજનો ધરાવતા સાંદ્ર હાઇડ્રોફોબિક પ્રવાહી છે. તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે અત્તર અને એરોમાથેરાપીમાં થાય છે.
મગફળીનું તેલ એ એક ફિક્સ્ડ ઓઈલ (ટ્રાયગ્લિસરાઈડ) છે,જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે રસોઈમાં અને આધાર તરીકે થાય છે,તે આવશ્યક તેલ નથી.
ચંદન,જાસ્મીન અને ગુલાબના તેલ એ તેમની સુગંધિત લાક્ષણિકતાઓને કારણે નિષ્કર્ષિત કરવામાં આવતા આવશ્યક તેલના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.

(B) ચાનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Camellia \text{ } sinensis$ (અગાઉ $Thea \text{ } sinensis$ તરીકે ઓળખાતું) છે.
$Piper \text{ } nigrum$ એ કાળા મરીનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Allium \text{ } cepa$ એ ડુંગળીનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Capsicum \text{ } species$ એ મરચાંની પ્રજાતિ માટે વપરાય છે.

(B) હળદર $(Curcuma \text{ } longa)$ એ $Zingiberaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે।
તેનો ઉપયોગ રસોઈમાં તેના સ્વાદ અને રંગ માટે મસાલા તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે।
વધુમાં, તેમાં કર્ક્યુમિન નામનું રંજકદ્રવ્ય હોય છે, જેનો ઉપયોગ કાપડ અને ખાદ્ય ઉદ્યોગોમાં કુદરતી પીળા રંગ તરીકે થાય છે।

(C) લાકડું એ એક બહુમુખી કુદરતી સંસાધન છે. જોકે તેનો ઉપયોગ બળતણ અને બાયોગેસના ઉત્પાદન માટે થાય છે,પરંતુ લાકડાની સૌથી વધુ ઔદ્યોગિક અને વ્યાવસાયિક જરૂરિયાત બાંધકામ,ફર્નિચર અને માળખાકીય વિકાસ માટે 'ઈમારતી લાકડા' (Timber) તરીકે રહેલી છે. તેથી,ઈમારતી લાકડું એ લાકડાની પ્રાથમિક અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ જરૂરિયાત છે.

(A) $Gossypium herbaceum$ (કપાસ) વનસ્પતિ તેના બીજના અધિસ્તરમાંથી બાહ્ય વૃદ્ધિ તરીકે રોમ ઉત્પન્ન કરે છે,જેને કપાસના રેસા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ રેસા મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝના બનેલા હોય છે.
તેમના ઉચ્ચ સેલ્યુલોઝ પ્રમાણ,મજબૂતી અને શોષણ ક્ષમતાને કારણે,તેનો ઉપયોગ ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગમાં કાપડ બનાવવા માટે અને પેપર ઉદ્યોગમાં વિશિષ્ટ કાગળના ઉત્પાદન માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(B) શણ (sunn hemp) નું વૈજ્ઞાનિક નામ $Crotalaria \text{ } juncea$ છે।
તે $Fabaceae$ કુળની ઉષ્ણકટિબંધીય વનસ્પતિ છે।
$Linum \text{ } usitatissimum$ એ અળસીનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે અને $Hibiscus \text{ } sabdariffa$ એ રોસેલ (એક પ્રકારનું જાસૂદ) નું વૈજ્ઞાનિક નામ છે।

(D) $Hevea$ $brasiliensis$,જે સામાન્ય રીતે 'પેરા રબર ટ્રી' તરીકે ઓળખાય છે,તે કુદરતી રબરનો મુખ્ય વ્યાવસાયિક સ્ત્રોત છે. આ વૃક્ષમાંથી મેળવવામાં આવતા લેટેક્સ (ક્ષીર) પર પ્રક્રિયા કરીને ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું રબર બનાવવામાં આવે છે.

(B) ઘઉં ($Triticum$ $aestivum$) એ મુખ્ય ખાદ્ય પાક છે જે ઘાસના કુળ $(Poaceae)$ માં આવે છે. કૃષિ વર્ગીકરણમાં,ઘઉંને ધાન્ય પાક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે માનવ વપરાશ માટે લણવામાં આવતું અનાજ છે. ધાન્યો એ ઘાસના કુળના સભ્યો છે જે તેમના ખાદ્ય સ્ટાર્ચયુક્ત બીજ માટે ઉગાડવામાં આવે છે.

(C) કર્ણાટક એ ભારતનું સૌથી મોટું કોફી ઉત્પાદક રાજ્ય છે. તે દેશના કુલ કોફી ઉત્પાદનના આશરે $70\%$ હિસ્સો ધરાવે છે. કર્ણાટકના પશ્ચિમ ઘાટ વિસ્તારમાં આવેલી અનુકૂળ આબોહવાકીય પરિસ્થિતિઓ,જેમ કે ઊંચાઈ અને મધ્યમ વરસાદ,તેને કોફીની ખેતી માટે આદર્શ બનાવે છે.

(B) બટાટા ($Solanum$ $tuberosum$) નું ઉદ્દભવસ્થાન દક્ષિણ અમેરિકાના એન્ડીઝ પર્વતમાળામાં,ખાસ કરીને આધુનિક પેરુ અને બોલિવિયાના પ્રદેશમાં છે. હજારો વર્ષો પહેલા એન્ડીઝના મૂળ નિવાસીઓ દ્વારા તેનું પાલતુકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. તેથી,પેરુને બટાટાનું પ્રાથમિક ઉદ્દભવસ્થાન માનવામાં આવે છે.

(B) એલચી એ $Zingiberaceae$ કુળની $Elettaria$ અને $Amomum$ પ્રજાતિના વિવિધ છોડના બીજમાંથી બનતો મસાલો છે. વ્યાવસાયિક એલચી માટે સૌથી સામાન્ય રીતે વપરાતી પ્રજાતિ $Elettaria$ $cardamomum$ છે,જેને લીલી એલચી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનું ફળ એક નાનું,લીલું,ત્રિકોણીય પ્રાવર (capsule) છે જેમાં નાના કાળા બીજ હોય છે,જેને સૂકવીને મસાલો તૈયાર કરવામાં આવે છે.

(A) $Euphorbia \text{ } lathyris$ (યુફોરબીયા લેથાયરસ) વનસ્પતિને પેટ્રોલિયમ વનસ્પતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે લેટેક્સ ઉત્પન્ન કરે છે જેમાં પેટ્રોલિયમમાં જોવા મળતા હાઇડ્રોકાર્બન જેવા જ હાઇડ્રોકાર્બન હોય છે. આ હાઇડ્રોકાર્બનને નિષ્કર્ષિત કરીને બળતણમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે.

(D) કુદરતી જંતુનાશકો વિવિધ વનસ્પતિ સ્ત્રોતોમાંથી મેળવવામાં આવે છે:
$1$. $Azadirachta indica$ (લીમડો) માં એઝાડિરેક્ટિન હોય છે,જે શક્તિશાળી જંતુ વિકર્ષક અને વૃદ્ધિ નિયંત્રક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. $Derris elliptica$ એ રોટેનોનનો સ્ત્રોત છે,જે એક વ્યાપક-સ્પેક્ટ્રમ જંતુનાશક છે.
$3$. $Chrysanthemum cinerariifolium$ એ પાયરેથ્રિનનો સ્ત્રોત છે,જેનો કુદરતી જંતુનાશક તરીકે વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે.
આથી,આ તમામ વનસ્પતિઓ કુદરતી જંતુનાશકોના સ્ત્રોત હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) સૌથી વધુ ટકાઉ લાકડું $Tectona$ $grandis$ (સાગ) માંથી મળે છે.
સાબુના લાકડાને તેની ટકાઉપણું,સડો સામે પ્રતિકાર અને મજબૂતી માટે ખૂબ જ મૂલ્યવાન માનવામાં આવે છે,જે તેને ફર્નિચર,હોડી બનાવવા અને બાહ્ય બાંધકામ માટે આદર્શ બનાવે છે.
જોકે $Shorea$ $robusta$ (સાલ) અને $Dalbergia$ $sissoo$ (સીસમ) પણ ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું લાકડું આપે છે,પરંતુ $Tectona$ $grandis$ તેની શ્રેષ્ઠ ટકાઉપણું અને ઉધઈ તથા ફૂગના હુમલા સામે પ્રતિકાર માટે વ્યાપકપણે જાણીતું છે.

(D) બટાટા અને ટામેટા ભારતના મૂળ પાક નથી. તેઓ યુરોપિયન સંશોધકો અને વેપારીઓ દ્વારા ભારતમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા,જે મૂળભૂત રીતે દક્ષિણ અમેરિકાના છે. આ પાકોને વસાહતી સમયગાળા દરમિયાન ભારતીય ઉપખંડમાં લાવવામાં આવ્યા હતા.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$Cocos$ $nucifera$ (નાળિયેર) એક બહુમુખી વનસ્પતિ છે.
તે તેના ભ્રૂણપોષ (કોપરા) માંથી ખાદ્ય તેલ પૂરું પાડે છે.
તે ફળના કવચ (હસ્ક) માંથી કોયર રેસા પણ આપે છે.
$Brassica$ $campestris$ તેલ આપે છે પરંતુ રેસા આપતું નથી.
$Mangifera$ $indica$ એ ફળ આપતું વૃક્ષ છે.
$Arachis$ $hypogaea$ તેલ આપે છે પરંતુ રેસા આપતું નથી.

(A) $\text{રેસરપિન}$ (Reserpine) નામની દવા $\text{રાઉવોલ્ફિયા}$ $\text{સર્પેન્ટીના}$ (જેને સામાન્ય રીતે $\text{સર્પગંધા}$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) વનસ્પતિના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે。
આ એક જાણીતી ઔષધીય વનસ્પતિ છે જેનો ઉપયોગ માનસિક વિકૃતિઓ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર (રુધિરનું ઊંચું દબાણ) ની સારવારમાં થાય છે。
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે。

(B) લેથિરિઝમ એ એક ચેતાતંત્રને લગતો રોગ છે જે $Lathyrus$ $sativus$ (જેને સામાન્ય રીતે ખેસારી દાળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) ના બીજના સેવનથી થાય છે.
તેમાં $\beta-N-oxalylamino-L-alanine$ $(BOAA)$ નામનું ન્યુરોટોક્સિન હોય છે.
આ બીજનું લાંબા સમય સુધી સેવન કરવાથી પગના નીચેના ભાગમાં કાયમી લકવો થાય છે,જેને લેથિરિઝમ કહેવામાં આવે છે.

(D) પેપર ઉદ્યોગમાં,પલ્પિંગનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લાકડાના બંધારણમાંથી સેલ્યુલોઝના તંતુઓને અલગ કરવાનો છે. લાકડું મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝ,હેમિસેલ્યુલોઝ અને લીગ્નીનનું બનેલું હોય છે. લીગ્નીન એક બંધક અથવા 'ગુંદર' તરીકે કાર્ય કરે છે જે સેલ્યુલોઝના તંતુઓને એકસાથે જકડી રાખે છે. કાગળ બનાવવા માટે,આ લીગ્નીનને દૂર કરવું અથવા નરમ બનાવવું જરૂરી છે જેથી સેલ્યુલોઝના તંતુઓને અલગ કરી શકાય અને પલ્પમાં ફેરવી શકાય. તેથી,લીગ્નીનને દૂર કરવું એ પલ્પિંગ પ્રક્રિયાનું સૌથી મહત્વનું પગલું છે.

(D) પ્રોફેસર $K.C. Mehta$ એક પ્રખ્યાત ભારતીય વૈજ્ઞાનિક હતા,જેમને 'ભારતીય રસ્ટોલોજીના પિતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમણે અનાજના રસ્ટ (ગેરૂ) રોગના અભ્યાસમાં,ખાસ કરીને ભારતમાં ઘઉંના રસ્ટના જીવનચક્ર અને રોગચાળાના અભ્યાસમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું.
તેમનું કાર્ય ફૂગ દ્વારા થતા વનસ્પતિ રોગો પર કેન્દ્રિત હોવાથી,તેમનું યોગદાનનું ક્ષેત્ર $Plant Pathology$ (વનસ્પતિ રોગવિદ્યા) છે.

(B) ડૉ. $K. C. Mehta$ એક પ્રખ્યાત ભારતીય વનસ્પતિ રોગવિજ્ઞાની હતા,જેઓ ભારતમાં અનાજના ગેરુરોગ (rust disease),ખાસ કરીને ઘઉંના ગેરુરોગ પરના તેમના વ્યાપક સંશોધન માટે જાણીતા છે. તેમના કાર્યે ગેરુ ફૂગના જીવનચક્ર અને તેની રોગચાળાની પ્રકૃતિ વિશે મહત્વપૂર્ણ સમજ પૂરી પાડી હતી,જેણે ઘઉંની ગેરુ-પ્રતિકારક જાતો વિકસાવવામાં મદદ કરી હતી.

(B) સંગ્રહિત વસ્તુઓ (જેમ કે કપડાં અથવા પુસ્તકો) ને જીવાત કે કીટકોથી બચાવવા માટે નેપ્થેલીનની ગોળીઓ જેવા રસાયણોનો ઉપયોગ કરવાની પ્રક્રિયા,જે બાષ્પ છોડે છે,તેને $Fumigation$ (ધૂપન) કહેવામાં આવે છે.
$Fumigation$ માં બંધ જગ્યામાં જીવાતોનો નાશ કરવા માટે વાયુરૂપ જંતુનાશકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ઑર્કિડિયમ એ એક પ્રકારની વિશિષ્ટ કન્ઝર્વેટરી અથવા ગ્રીનહાઉસ છે,જે ખાસ કરીને ઑર્કિડના ઉછેર,પ્રદર્શન અને અભ્યાસ માટે બનાવવામાં આવે છે અને જાળવવામાં આવે છે. તે વિવિધ ઑર્કિડ પ્રજાતિઓના વિકાસ માટે જરૂરી નિયંત્રિત પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ (જેમ કે ભેજ,તાપમાન અને પ્રકાશ) પૂરી પાડે છે.