Technology for Medical Application Questions in Gujarati

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. ભારતમાં,એન્ટિવેનિન ઇન્જેક્શન મુખ્યત્વે હાફકિન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ,મુંબઈ અને સેન્ટ્રલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ,કસૌલી (શિમલા) ખાતે તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ સંસ્થાઓ એન્ટિ-સ્નેક વેનમ સીરમ સહિતના ઇમ્યુનોબાયોલોજીકલ ઉત્પાદનોના ઉત્પાદનમાં નિષ્ણાત છે.

(A) પીવાના પાણીમાં ફ્લોરિન ઓછી સાંદ્રતામાં (સામાન્ય રીતે $1 \ ppm$ ની આસપાસ) ઉમેરવામાં આવે છે જેથી ડેન્ટલ કેરીઝ (દાંતનો સડો) અટકાવી શકાય. તે દાંતના ઇનેમલના ખનિજીકરણમાં મદદ કરે છે,જેનાથી દાંત એસિડના હુમલા અને સડા સામે વધુ પ્રતિરોધક બને છે. તેથી,તે મુખ્યત્વે દાંતના સ્વાસ્થ્યને સુધારવા માટે ઉમેરવામાં આવે છે.

(C) ઇન્ટ્રા-એઓર્ટિક બલૂન પંપ $(IABP)$ એક યાંત્રિક ઉપકરણ છે જે હૃદયને લોહી પમ્પ કરવામાં મદદ કરે છે.
તેમાં એક બલૂન હોય છે જે મહાધમની $(Aorta)$ માં મૂકવામાં આવે છે.
આ બલૂન એક નળી દ્વારા બાહ્ય મશીન સાથે જોડાયેલ હોય છે જે તેને $Helium$ ગેસનો ઉપયોગ કરીને ફુલાવે છે અને સંકોચે છે.
$Helium$ ને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે છે કારણ કે તેની ઘનતા ઓછી છે અને પ્રસરણ ક્ષમતા વધુ છે,જે ઝડપી ફુલાવવા અને સંકોચવાના ચક્ર માટે અનુકૂળ છે. ઉપરાંત,જો બલૂન ફાટી જાય તો તે નિષ્ક્રિય હોવાથી અને લોહીમાં સરળતાથી શોષાઈ જતું હોવાથી તે વધુ સુરક્ષિત છે.

(A) મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ ઇમેજિંગ $(MRI)$ એ રેડિયોલોજીમાં વપરાતી એક તબીબી ઇમેજિંગ તકનીક છે જે શરીરની શરીરરચના અને શારીરિક પ્રક્રિયાઓના ચિત્રો બનાવવા માટે વપરાય છે.
$MRI$ સ્કેનર્સ શરીરના અંગોની છબીઓ બનાવવા માટે શક્તિશાળી ચુંબકીય ક્ષેત્રો,ચુંબકીય ક્ષેત્રના ગ્રેડિયન્ટ્સ અને રેડિયો તરંગોનો ઉપયોગ કરે છે.
તે કરોડરજ્જુના પેશીઓ પરના નાના જખમ,સ્લિપ ડિસ્ક અને નાની ગાંઠો જેવી નરમ પેશીઓની અસાધારણતાઓને શોધવા માટે અત્યંત અસરકારક છે,કારણ કે તે $X$-રે અથવા $CT$ સ્કેનની તુલનામાં વિવિધ પ્રકારની નરમ પેશીઓ વચ્ચે શ્રેષ્ઠ કોન્ટ્રાસ્ટ પ્રદાન કરે છે.

(D) $I.Q.$ (બુદ્ધિ આંક) ના સ્તરનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$0-24$: ઈડિયટ (Idiot)
$25-49$: ઈમ્બેસાઈલ (Imbecile)
$50-69$: મોરોન (Moron)
$70-79$: ડલ (Dull)
$80-89$: સામાન્ય (Ordinary)
$90-109$: સરેરાશ (Average)
$110-119$: શ્રેષ્ઠ (Superior)
$120-139$: અતિ શ્રેષ્ઠ (Most Superior)
$140$ કે તેથી વધુ: પ્રતિભાશાળી (Genius)
તેથી,પ્રતિભાશાળી વ્યક્તિનો $I.Q.$ $140$ કે તેથી વધુ હોય છે.

(C) $Euphenics$ (યુફેનિક્સ) એ વિજ્ઞાનની એવી શાખા છે જે આનુવંશિક ખામીઓ ધરાવતી વ્યક્તિઓને યોગ્ય પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ અથવા તબીબી સારવાર પૂરી પાડીને માનવ જાતિમાં સુધારો કરવા સાથે સંબંધિત છે,જે આનુવંશિક રોગોને અસરકારક રીતે 'સાજા' કરે છે અથવા તેના અભિવ્યક્તિનું સંચાલન કરે છે.
$Eugenics$ (સુજનનવિદ્યા) એ પસંદગીયુક્ત સંવર્ધન દ્વારા માનવ જાતિમાં સુધારણાનો સંદર્ભ આપે છે.
$Dysgenics$ (ડિસજેનિક્સ) એ વસ્તીમાં હાનિકારક આનુવંશિક લક્ષણોના સંચયનો અભ્યાસ છે.
$Genetics$ (આનુવંશિકતા) એ સજીવોમાં જનીનો,આનુવંશિક વિવિધતા અને વારસાગમનનો વ્યાપક અભ્યાસ છે.

(A) . યુજેનિક્સ એ માનવ જાતિના આનુવંશિક બંધારણમાં ફેરફાર કરીને તેને સુધારવાની શક્યતાનો અભ્યાસ છે. આ અભ્યાસમાં ઇચ્છનીય જનીનો ધરાવતા વ્યક્તિઓના પ્રજનનને પ્રોત્સાહન આપીને અને અનિચ્છનીય જનીનો ધરાવતા વ્યક્તિઓના પ્રજનનને નિરુત્સાહિત કરીને માનવ જાતિને સુધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

(D) પરફ્લોરોકાર્બન એ સંશ્લેષિત સંયોજનો છે જે વાયુઓ,ખાસ કરીને ઓક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડને ઓગાળવાની ઉચ્ચ ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ વિશિષ્ટ ગુણધર્મને કારણે,તેનો ઉપયોગ તબીબી ક્ષેત્રે ઓક્સિજન વાહક તરીકે થાય છે.
તેઓ ચોક્કસ ક્લિનિકલ પરિસ્થિતિઓમાં રક્તકણોના વિકલ્પ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે શરીરમાં ઓક્સિજનના વહન માટે કૃત્રિમ રુધિર તરીકે અસરકારક રીતે કામ કરે છે.

(A) ક્રાયોબાયોલોજી એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવો અને તેમના પેશીઓ પર ખૂબ જ નીચા તાપમાનની અસરોનો અભ્યાસ કરે છે.
તેમાં સજીવો શૂન્યથી નીચેના તાપમાને કેવી રીતે ટકી રહે છે,અનુકૂલન સાધે છે અથવા તેમને કેવી રીતે સાચવી શકાય છે તેનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.
તેથી,તે મુખ્યત્વે જૈવિક પ્રણાલીઓ પર તાપમાનની અસર સાથે સંબંધિત છે.

(B) . યુજેનિક્સ (Eugenics) એ વિજ્ઞાનની એવી શાખા છે જે આનુવંશિક રીતે માનવ જાતિના સુધારણા સાથે સંબંધિત છે.
માનવ સુધારણાના આ પાસાનો ઉદ્દેશ્ય શ્રેષ્ઠ લક્ષણોના વારસાને પ્રોત્સાહન આપીને માનવ જર્મપ્લાઝમમાં સુધારો કરવાનો છે,જેથી ખામીયુક્ત લક્ષણોને દૂર કરી શકાય.

(A) સ્ટેથોસ્કોપની શોધ ફ્રેન્ચ ચિકિત્સક $Rene \text{ } Laennec$ દ્વારા $1816$ માં કરવામાં આવી હતી.
તેમણે પેરિસની નેકર-એનફન્ટ્સ મેલેડ્સ હોસ્પિટલમાં હૃદય અને ફેફસાના અવાજો સાંભળવા માટે તેનો વિકાસ કર્યો હતો.
$Wilhelm \text{ } Roentgen$ $X-rays$ ની શોધ માટે જાણીતા છે.
$Edward \text{ } Jenner$ શીતળાની રસીના વિકાસ માટે જાણીતા છે.
$Joseph \text{ } Lister$ એન્ટિસેપ્ટિક સર્જરીની શરૂઆત માટે જાણીતા છે.

(D) $ECG$ (ઇલેક્ટ્રોકાર્ડિયોગ્રામ) એ એક નિદાન સાધન છે જે સમયગાળા દરમિયાન હૃદયની વિદ્યુત પ્રવૃત્તિને રેકોર્ડ કરે છે.
તે વિવિધ હૃદયની અસાધારણતાઓને શોધવા માટે વપરાય છે.
$1$. હાર્ટ એટેક (માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન): $ECG$ માં $ST$-સેગમેન્ટમાં ફેરફાર જેવા લાક્ષણિક ફેરફારો જોવા મળે છે,જે હૃદયના સ્નાયુઓને થયેલા નુકસાનને સૂચવે છે.
$2$. હાર્ટ બ્લોક: $ECG$ હૃદયની વિદ્યુત વહન પ્રણાલીમાં વિલંબ અથવા અવરોધને ઓળખવામાં મદદ કરે છે.
$3$. કોરોનરી થ્રોમ્બોસિસ: આ સ્થિતિ,જે ઘણીવાર હાર્ટ એટેક તરફ દોરી જાય છે,તેને હૃદયના સ્નાયુઓમાં લોહીનો પ્રવાહ ઘટવાને કારણે થતા $ECG$ ફેરફારો દ્વારા ઓળખી શકાય છે.
તેથી,$ECG$ નો ઉપયોગ ઉપર જણાવેલ તમામ પરિસ્થિતિઓને શોધવા માટે થાય છે.

(D) $ECG$ (ઇલેક્ટ્રોકાર્ડિયોગ્રામ) એ હૃદયના ધબકારા દરમિયાન હૃદયની વિદ્યુત પ્રવૃત્તિનું આલેખકીય નિરૂપણ છે.
તે કર્ણકો (auricles) અને ક્ષેપકો (ventricles) બંને દ્વારા ઉત્પન્ન થતા વિદ્યુત આવેગોને નોંધે છે.
$P$-તરંગ કર્ણકોના વિદ્યુત ઉત્તેજન (depolarization) ને દર્શાવે છે,જ્યારે $QRS$ સંકુલ ક્ષેપકોના વિધ્રુવીકરણને દર્શાવે છે.
તેથી,$ECG$ કર્ણકો અને ક્ષેપકો બંનેની વિદ્યુત પ્રવૃત્તિ વિશે માહિતી આપે છે.

(C) સાચો જવાબ $EMG$ (ઇલેક્ટ્રોમાયોગ્રાફી) છે.
$EMG$ એ સ્નાયુઓ અને તેને નિયંત્રિત કરતા ચેતાકોષો (મોટર ન્યુરોન્સ) ના સ્વાસ્થ્યનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે વપરાતી નિદાન પ્રક્રિયા છે.
$ECG$ (ઇલેક્ટ્રોકાર્ડિયોગ્રામ) નો ઉપયોગ હૃદયની વિદ્યુત પ્રવૃત્તિને રેકોર્ડ કરવા માટે થાય છે.
$EEG$ (ઇલેક્ટ્રોએન્સેફાલોગ્રામ) નો ઉપયોગ મગજમાં થતી વિદ્યુત પ્રવૃત્તિને શોધવા માટે થાય છે.
તેથી,$EMG$ એ સ્નાયુઓની વિકૃતિઓના નિદાન માટે વપરાતી વિશિષ્ટ તકનીક છે.

(A) $EEG$ (ઈલેક્ટ્રોએન્સેફાલોગ્રામ) એ મગજની વિદ્યુત પ્રવૃત્તિનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે વપરાતી એક તપાસ છે.
જર્મન મનોચિકિત્સક હાનસ બર્જર (Hans Berger) એ $1924$ માં સૌપ્રથમ માનવ $EEG$ રેકોર્ડ કર્યું હતું.
તેમણે આલ્ફા તરંગોની શોધ કરી હતી,જેને ઘણીવાર 'બર્જર વેવ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) $EEG$ (ઇલેક્ટ્રોએન્સેફાલોગ્રામ) એ મગજની વિદ્યુત પ્રવૃત્તિને માપવા અને નોંધવા માટે વપરાતી તબીબી તપાસ છે.
તે વિવિધ ન્યુરોલોજીકલ વિકૃતિઓના નિદાનમાં અત્યંત અસરકારક છે.
$1$. એપિલેપ્સી (મરકી): મગજમાં થતા અસામાન્ય વિદ્યુત તરંગો જે આંચકી સાથે સંકળાયેલા હોય છે,તેને શોધવા માટે $EEG$ એ પ્રાથમિક સાધન છે.
$2$. એન્સેફાલીટીસ: મગજનો સોજો ઘણીવાર મગજના તરંગોની પેટર્નમાં ફેરફાર લાવે છે,જે $EEG$ દ્વારા ઓળખી શકાય છે.
$3$. ડિમેન્શિયા: $EEG$ મગજના તરંગોમાં સામાન્ય ધીમાપણું દર્શાવી શકે છે,જે ઘણીવાર ડિમેન્શિયાના વિવિધ સ્વરૂપોમાં જોવા મળે છે.
તેથી,$EEG$ આ તમામ પરિસ્થિતિઓના નિદાનમાં ઉપયોગી છે.

(A) બ્લડ પ્રેશર માપવા માટે વપરાતા સાધનને $Sphygmomanometer$ કહેવામાં આવે છે.
તેમાં રુધિરના પ્રવાહને રોકવા માટે એક ફુલાવી શકાય તેવો કફ અને દબાણ માપવા માટે મર્ક્યુરી અથવા મિકેનિકલ મેનોમીટર હોય છે.
$Stethoscope$ નો ઉપયોગ હૃદયના ધબકારા જેવા શરીરના આંતરિક અવાજો સાંભળવા માટે થાય છે.
$Ultrasound$ એ ઉચ્ચ આવૃત્તિવાળા ધ્વનિ તરંગોનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવતી ઇમેજિંગ તકનીક છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) $MET$ એટલે મેગ્નેટોએન્સેફાલોગ્રાફી $(Magnetoencephalography)$. તે મગજમાં કુદરતી રીતે ઉદ્ભવતા વિદ્યુત પ્રવાહો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રોને રેકોર્ડ કરીને મગજની પ્રવૃત્તિનું મેપિંગ કરવા માટેની એક બિન-આક્રમક ન્યુરોઇમેજિંગ તકનીક છે. તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે મગજના સ્વાસ્થ્યની તપાસ કરવા અને મગજના વિવિધ રોગો જેવા કે એપિલેપ્સી (વાઈ),ગાંઠો અને મગજની કાર્યાત્મક વિકૃતિઓનું નિદાન કરવા માટે થાય છે. તેથી,$(a)$ અને $(b)$ બંને સાચા છે.

(A) $MET$ નો અર્થ $Magnetoencephalography$ થાય છે. તે મગજની પ્રવૃત્તિને મેપ કરવા માટેની એક કાર્યાત્મક ન્યુરોઇમેજિંગ તકનીક છે,જે અત્યંત સંવેદનશીલ મેગ્નેટોમીટરનો ઉપયોગ કરીને મગજમાં કુદરતી રીતે ઉદ્ભવતા વિદ્યુત પ્રવાહો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રોને રેકોર્ડ કરે છે.

(C) ઓટોએનાલાઇઝર એ એક પ્રયોગશાળાનું સાધન છે જે રુધિરના નમૂનાઓ અને અન્ય શરીરના પ્રવાહીઓના પરીક્ષણને સ્વચાલિત કરવા માટે રચાયેલ છે.
તેનો મુખ્ય ઉપયોગ રુધિર સીરમ અથવા પ્લાઝ્મા જેવા નમૂનાઓમાં ગ્લુકોઝ,કોલેસ્ટ્રોલ,ઉત્સેચકો,ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ અને પ્રોટીન જેવા વિવિધ જૈવ-રાસાયણિક પદાર્થોની સાંદ્રતા માપવા માટે થાય છે.
આ પરીક્ષણોને સ્વચાલિત કરીને,તે ક્લિનિકલ નિદાન માટે ઝડપી અને સચોટ પરિણામો પ્રદાન કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $X$-rays ની શોધ જર્મન ભૌતિકશાસ્ત્રી $Wilhelm \ Roentgen$ દ્વારા $1895$ માં કરવામાં આવી હતી.
આ શોધ માટે તેમને $1901$ માં ભૌતિકશાસ્ત્રમાં પ્રથમ નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.
$X$-rays એ વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણનું એક સ્વરૂપ છે જેનો ઉપયોગ તબીબી ઇમેજિંગમાં શરીરના આંતરિક ભાગોને જોવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(B) $X$-કિરણોની શોધ જર્મન ભૌતિકશાસ્ત્રી વિલ્હેમ કોનરાડ રોન્ટજેન દ્વારા $1895$ ના વર્ષમાં કરવામાં આવી હતી.
જ્યારે તેઓ કેથોડ રે ટ્યુબ સાથે પ્રયોગો કરી રહ્યા હતા,ત્યારે તેમણે એક નવા પ્રકારના કિરણોત્સર્ગનું અવલોકન કર્યું જે અપારદર્શક પદાર્થોમાંથી પસાર થઈ શકતા હતા.
આ શોધે તબીબી નિદાનમાં ક્રાંતિ લાવી,જેનાથી શરીરના આંતરિક ભાગોનું બિન-આક્રમક ઇમેજિંગ શક્ય બન્યું.

(D) રેડિયોલોજી એ તબીબી વિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે શરીરની અંદરના રોગોના નિદાન અને સારવાર માટે ઇમેજિંગ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે.
તે મુખ્યત્વે શરીરના આંતરિક ભાગોની છબીઓ બનાવવા માટે $X$-કિરણો અને અન્ય પ્રકારના ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક રેડિયેશનનો ઉપયોગ કરે છે.
તેથી,રેડિયોલોજી મૂળભૂત રીતે તબીબી નિદાન માટે $X$-કિરણોના અભ્યાસ અને ઉપયોગ સાથે સંકળાયેલ છે.

(D) $X$-ray ઇમેજિંગ એ એક તબીબી નિદાન તકનીક છે જે શરીરની આંતરિક રચનાઓની છબીઓ બનાવવા માટે ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક રેડિયેશનનો ઉપયોગ કરે છે.
$1$. $X$-ray નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે $\text{હાડકાં}$ જોવા માટે થાય છે કારણ કે હાડકાંમાં રહેલું કેલ્શિયમ $X$-ray ને શોષી લે છે, જેનાથી તે ફિલ્મ પર સફેદ દેખાય છે.
$2$. તેનો ઉપયોગ $\text{ફેફસાં}$ ના રોગો (જેમ કે ન્યુમોનિયા અથવા ક્ષય રોગ) ના નિદાન માટે પણ થાય છે, જેના દ્વારા છાતીના પોલાણમાં રહેલી અસાધારણતા શોધી શકાય છે.
$3$. જોકે વિશિષ્ટ $X$-ray તકનીકો (જેમ કે એન્જિયોગ્રાફી) નો ઉપયોગ રક્તવાહિનીઓ અને $\text{હૃદય}$ જોવા માટે થઈ શકે છે, $X$-ray ઇમેજિંગ એ આ તમામ પ્રણાલીઓમાં વપરાતું એક વ્યાપક નિદાન સાધન છે.
તેથી, $X$-ray ઇમેજિંગનો ઉપયોગ આપેલા તમામ વિકલ્પો સંબંધિત રોગોના નિદાન માટે થાય છે.

(D) કોમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફી $(CT)$ સ્કેનિંગ,જેને કોમ્પ્યુટરાઈઝ્ડ એક્સિયલ ટોમોગ્રાફી $(CAT)$ સ્કેનિંગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક તબીબી ઇમેજિંગ તકનીક છે.
તે શરીરની આડી-છેદની (cross-sectional) છબીઓ બનાવવા માટે કોમ્પ્યુટર અલ્ગોરિધમ્સ સાથે $X$-rays નો ઉપયોગ કરે છે.
સામાન્ય $X$-rays ની તુલનામાં,$CT$ સ્કેન વધુ ઉચ્ચ રિઝોલ્યુશન અને વિગતવાર શરીરરચના સંબંધી માહિતી પ્રદાન કરે છે.
તે બહુમુખી છે અને તેનો ઉપયોગ મગજ,છાતી,પેટ અને પેલ્વિસ સહિત શરીરના કોઈપણ ભાગની છબી મેળવવા માટે થઈ શકે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) $CT$ (કોમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફી) સ્કેનિંગ એ એક તબીબી ઇમેજિંગ તકનીક છે જે શરીરની વિગતવાર ક્રોસ-સેક્શનલ છબીઓ બનાવવા માટે $X$-રે અને કોમ્પ્યુટર પ્રોસેસિંગનો ઉપયોગ કરે છે。
તે શરીરના વિવિધ ભાગોમાં રોગો અને અસાધારણતાના નિદાનમાં અત્યંત અસરકારક છે, જેમાં $\text{મગજ}$ (દા.ત., ગાંઠ, સ્ટ્રોક), $\text{કરોડરજ્જુ}$ (દા.ત., ઈજાઓ, હર્નિએટેડ ડિસ્ક) અને $\text{છાતી}$ (દા.ત., ફેફસાના ચેપ, ગાંઠ, હૃદયની સ્થિતિ) નો સમાવેશ થાય છે。
તેથી, $CT$ સ્કેનિંગનો ઉપયોગ આ તમામ ભાગોના રોગોના નિદાન માટે થાય છે。

(C) $PET$ એટલે પોઝિટ્રોન એમિશન ટોમોગ્રાફી.
તે ન્યુક્લિયર મેડિસિનની એક કાર્યાત્મક ઇમેજિંગ પદ્ધતિ છે.
તેમાં રેડિયોએક્ટિવ ટ્રેસરનો ઉપયોગ થાય છે જે પોઝિટ્રોનનું ઉત્સર્જન કરે છે,જે ઇલેક્ટ્રોનના એન્ટિપાર્ટિકલ (ધન વીજભારિત ઇલેક્ટ્રોન) છે.
જ્યારે આ પોઝિટ્રોન શરીરમાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોન સાથે અથડાય છે,ત્યારે તેમનું વિનાશ થાય છે અને ગામા કિરણો ઉત્પન્ન થાય છે,જેને સ્કેનર દ્વારા શોધીને ચયાપચયની પ્રક્રિયાની છબીઓ બનાવવામાં આવે છે.

(A) પોઝિટ્રોન ઉત્સર્જિત કરતું આઇસોટોપ એવું આઇસોટોપ છે જે બીટા-પ્લસ ક્ષય પામે છે,જેમાં પ્રોટોનનું ન્યુટ્રોનમાં રૂપાંતર થાય છે અને પોઝિટ્રોન તથા ન્યુટ્રિનોનું ઉત્સર્જન થાય છે.
નાઇટ્રોજન-$13$ $(^{13}N)$ એ એક જાણીતું રેડિયોઆઇસોટોપ છે જે આશરે $10$ મિનિટના અર્ધ-આયુષ્ય સાથે પોઝિટ્રોન ઉત્સર્જન દ્વારા ક્ષય પામે છે.
તેનો ઉપયોગ તબીબી નિદાનમાં પોઝિટ્રોન એમિશન ટોમોગ્રાફી $(PET)$ સ્કેનમાં વ્યાપકપણે થાય છે.
કાર્બન-$14$ એ બીટા-માઈનસ ઉત્સર્જક છે અને ઓક્સિજન-$16$ એ સ્થાયી આઇસોટોપ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) $PET$ (પોઝિટ્રોન એમિશન ટોમોગ્રાફી) ઇમેજિંગ એ ન્યુક્લિયર મેડિસિનની એક કાર્યાત્મક ઇમેજિંગ તકનીક છે,જેનો ઉપયોગ શરીરમાં ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓનું અવલોકન કરવા તેમજ પેશીઓની રાસાયણિક પ્રવૃત્તિ માપવા માટે થાય છે.
તે પોઝિટ્રોન-ઉત્સર્જન કરતા રેડિયોન્યુક્લાઇડ દ્વારા પરોક્ષ રીતે ઉત્સર્જિત ગામા કિરણોની જોડીને શોધી કાઢે છે,જે જૈવિક રીતે સક્રિય અણુ (જેમ કે ગ્લુકોઝ) પર શરીરમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
આ શરીરમાં કાર્યાત્મક પ્રક્રિયાઓના વિઝ્યુલાઇઝેશનને મંજૂરી આપે છે,જે તેને $MRI$ અથવા $CT$ સ્કેન જેવી માળખાકીય ઇમેજિંગ તકનીકોની તુલનામાં ચયાપચયની પ્રવૃત્તિના અભ્યાસ માટે શ્રેષ્ઠ બનાવે છે.

(D) $NMR$ (ન્યુક્લિયર મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ) ઇમેજિંગ,જેને સામાન્ય રીતે $MRI$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે ઘણા કારણોસર $CT$ સ્કેનિંગ કરતા ચડિયાતું છે:
$1$. તે ઉત્તમ સોફ્ટ ટિશ્યુ કોન્ટ્રાસ્ટ પ્રદાન કરે છે,જે $CT$ સ્કેનની તુલનામાં સામાન્ય અને અસામાન્ય પેશીઓ વચ્ચે વધુ સારી રીતે તફાવત કરવામાં મદદ કરે છે.
$2$. $CT$ સ્કેનથી વિપરીત,જે આયોનાઇઝિંગ $X$-રે રેડિયેશનનો ઉપયોગ કરે છે,$NMR$ ચુંબકીય ક્ષેત્રો અને રેડિયો તરંગોનો ઉપયોગ કરે છે,જે તેને રેડિયેશનના જોખમોથી મુક્ત બનાવે છે.
$3$. $NMR$ ઇમેજિંગ દર્દીને ખસેડ્યા વિના કોઈપણ સમતલમાં (એક્સિયલ,સેજિટલ,કોરોનલ અથવા ઓબ્લીક) છબીઓ મેળવવાની મંજૂરી આપે છે,જે ડાયગ્નોસ્ટિક ઇમેજિંગમાં વધુ સુગમતા પ્રદાન કરે છે.

(C) $PET$ (પોઝિટ્રોન એમિશન ટોમોગ્રાફી) સ્કેનિંગમાં રેડિયોએક્ટિવ ટ્રેસર્સનો ઉપયોગ થાય છે જે પોઝિટ્રોન ઉત્સર્જિત કરે છે,જે આયનીકરણ વિકિરણો છે.
$CT$ (કોમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફી) સ્કેનિંગમાં $X-$કિરણોનો ઉપયોગ થાય છે,જે આયનીકરણ વિકિરણોનો એક પ્રકાર છે.
$NMR$ (ન્યુક્લિયર મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ),જેને સામાન્ય રીતે $MRI$ (મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ ઇમેજિંગ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે છબીઓ બનાવવા માટે શક્તિશાળી ચુંબકીય ક્ષેત્રો અને રેડિયો તરંગોનો ઉપયોગ કરે છે. રેડિયો તરંગો બિન-આયનીકરણ વિકિરણો છે.
કોન્ટ્રાસ્ટ $X-$રે ઇમેજિંગમાં $X-$કિરણોનો ઉપયોગ થાય છે,જે આયનીકરણ વિકિરણો છે.
તેથી,$NMR$ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે આયનીકરણ વિકિરણનો ઉપયોગ કરતું નથી.

(B) અલ્ટ્રાસાઉન્ડ તરંગો પીઝોઇલેક્ટ્રિક અસરનો ઉપયોગ કરીને ઉત્પન્ન થાય છે. જ્યારે અમુક સ્ફટિકો,જેમ કે ક્વાર્ટઝ અથવા લેડ ઝિર્કોનેટ ટાઇટેનેટ $(PZT)$ જેવા પીઝોઇલેક્ટ્રિક સિરામિક્સ પર વૈકલ્પિક વિદ્યુત સ્થિતિમાન લાગુ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ યાંત્રિક વિકૃતિ (કંપન) અનુભવે છે,જે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ તરંગો ઉત્પન્ન કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,લેડ ઝિર્કોનેટ એ ટ્રાન્સડ્યુસર્સમાં વપરાતી પીઝોઇલેક્ટ્રિક સામગ્રીનો એક ઘટક છે.

(D) અલ્ટ્રાસાઉન્ડ ઇમેજિંગ,જેને સોનોગ્રાફી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શરીરના અંદરના ભાગોની છબીઓ બનાવવા માટે ઉચ્ચ-આવર્તનવાળા ધ્વનિ તરંગોનો ઉપયોગ કરે છે.
તે વિવિધ તબીબી પરિસ્થિતિઓ માટે ઉપયોગમાં લેવાતું એક બહુમુખી નિદાન સાધન છે.
$1$. પિત્તાશયની પથરી: પિત્તાશયમાં પથરી શોધવા માટે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ એ શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિ છે.
$2$. સિરોસિસ: તેનો ઉપયોગ લિવરની રચનાનું મૂલ્યાંકન કરવા અને સિરોસિસ અથવા લિવરને થયેલા નુકસાનના ચિહ્નો શોધવા માટે થાય છે.
$3$. મગજ: શિશુઓમાં (ફોન્ટેનેલ બંધ થાય તે પહેલાં),અલ્ટ્રાસાઉન્ડનો ઉપયોગ મગજની છબી મેળવવા માટે થાય છે. પુખ્ત વયના લોકોમાં,તેનો ઉપયોગ ન્યુરોસર્જરી દરમિયાન અથવા મગજની નળીઓમાં રક્ત પ્રવાહનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે થઈ શકે છે.
આમ,અલ્ટ્રાસાઉન્ડનો ઉપયોગ આ તમામ પરિસ્થિતિઓ માટે થતો હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) સર્જિકલ પ્રક્રિયાઓમાં લેસરને સામાન્ય રીતે "પ્રકાશની છરી" (light knife) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આનું કારણ એ છે કે ઉચ્ચ-તીવ્રતાવાળા લેસર કિરણોને જૈવિક પેશીઓને અત્યંત ચોકસાઈ સાથે કાપવા માટે કેન્દ્રિત કરી શકાય છે, અને તે જ સમયે રક્તવાહિનીઓને દબાવીને (cauterizing) રક્તસ્ત્રાવ ઘટાડી શકાય છે.
આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ નેત્રરોગવિજ્ઞાન, ત્વચારોગવિજ્ઞાન અને સામાન્ય સર્જરી જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(C) $CAT$ (કમ્પ્યુટેડ એક્સિયલ ટોમોગ્રાફી) સ્કેન,જેને $CT$ સ્કેન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શરીરની આંતરિક રચનાઓની વિગતવાર આડછેદની છબીઓ બનાવવા માટે $X$-રે અને કમ્પ્યુટર પ્રોસેસિંગનો ઉપયોગ કરે છે.
$ECG$ નો ઉપયોગ હૃદયની વિદ્યુત પ્રવૃત્તિ માપવા માટે થાય છે.
$EEG$ નો ઉપયોગ મગજની વિદ્યુત પ્રવૃત્તિ માપવા માટે થાય છે.
$PET$ સ્કેન એ ન્યુક્લિયર મેડિસિન ફંક્શનલ ઇમેજિંગ તકનીક છે જેનો ઉપયોગ શરીરમાં ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓનું અવલોકન કરવા માટે થાય છે.

(A) $MRI$ (મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ ઇમેજિંગ) એ એક તબીબી ઇમેજિંગ તકનીક છે જે શરીરના અંગોની વિગતવાર છબીઓ બનાવવા માટે શક્તિશાળી ચુંબકીય ક્ષેત્રો અને રેડિયો તરંગોનો ઉપયોગ કરે છે.
તે શરીરના પેશીઓમાં રહેલા પાણીના અણુઓમાં હાજર હાઇડ્રોજન ન્યુક્લિયસ (પ્રોટોન) દ્વારા ઉત્સર્જિત સંકેતોને શોધીને કાર્ય કરે છે.
વિવિધ પેશીઓમાં પાણીનું પ્રમાણ અલગ-અલગ હોવાથી,$MRI$ ઉચ્ચ-કોન્ટ્રાસ્ટ છબીઓ ઉત્પન્ન કરી શકે છે જે વિવિધ તબીબી પરિસ્થિતિઓના નિદાનમાં મદદ કરે છે.

(B) મૂત્રવાહિનીની પથરી (ureteric calculus) કિડનીમાંથી મૂત્રાશય સુધીના પેશાબના પ્રવાહમાં અવરોધ પેદા કરે છે.
આ અવરોધને કારણે તીવ્ર દુખાવો (renal colic) થઈ શકે છે અને મૂત્રવાહિનીના અસ્તરને નુકસાન થઈ શકે છે,જેના પરિણામે પેશાબમાં લોહી આવે છે,જેને હેમેટ્યુરિયા કહેવામાં આવે છે.
જો પથરી મૂત્રવાહિનીને સંપૂર્ણપણે અવરોધે છે,તો તે પેશાબના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો અથવા બંધ થવા તરફ દોરી શકે છે,જેને એન્યુરિયા કહેવામાં આવે છે.
તેથી,એન્યુરિયા અને હેમેટ્યુરિયા એ મૂત્રવાહિનીની પથરી સાથે સંકળાયેલા સૌથી સીધા ક્લિનિકલ લક્ષણો છે.

(B) $CT$-scan (કોમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફી સ્કેન) એ એક નિદાન ઇમેજિંગ તકનીક છે જે શરીરની વિગતવાર આડછેદની છબીઓ બનાવવા માટે $X$-rays નો ઉપયોગ કરે છે.
$PET$ (પોઝિટ્રોન એમિશન ટોમોગ્રાફી) રેડિયોએક્ટિવ ટ્રેસર્સનો ઉપયોગ કરે છે.
$ECG$ (ઇલેક્ટ્રોકાર્ડિયોગ્રામ) હૃદયની વિદ્યુત પ્રવૃત્તિને રેકોર્ડ કરે છે.
સોનોગ્રાફી (અલ્ટ્રાસાઉન્ડ) ઉચ્ચ-આવર્તનવાળા ધ્વનિ તરંગોનો ઉપયોગ કરે છે.

(A) બેરિયમ $X$-રે તપાસ,જેને ઘણીવાર બેરિયમ મીલ અથવા બેરિયમ સ્વેલો કહેવામાં આવે છે,તે પાચન માર્ગ (gastrointestinal tract) ની તપાસ કરવા માટે વપરાતી એક તબીબી ઇમેજિંગ તકનીક છે.
બેરિયમ સલ્ફેટનો ઉપયોગ રેડિયોકોન્ટ્રાસ્ટ એજન્ટ તરીકે થાય છે કારણ કે તે $X$-કિરણો માટે અપારદર્શક છે.
જ્યારે દર્દી બેરિયમનું દ્રાવણ ગળે છે,ત્યારે તે અન્નનળી,જઠર અને આંતરડાની અંદરની સપાટી પર એક પડ બનાવે છે.
આનાથી પાચન માર્ગની આંતરિક રચનાઓ $X$-રે છબીઓ પર સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે,જે અલ્સર,ગાંઠ અથવા અવરોધોને શોધવામાં મદદ કરે છે.

(B) $PET$ $(Positron \, Emission \, Tomography)$ એ એક કાર્યાત્મક ઇમેજિંગ તકનીક છે જે શરીરમાં ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓને જોવા માટે રેડિયોએક્ટિવ ટ્રેસર્સનો ઉપયોગ કરે છે. માનવ ઉપયોગ માટે $PET$ સ્કેનિંગનો વિકાસ,ખાસ કરીને મગજના કાર્યને મેપ કરવાના સંદર્ભમાં,મુખ્યત્વે $1970$ ના દાયકામાં $Louis \, Sokoloff$ અને તેમના સહયોગીઓના કાર્યને આભારી છે. જોકે અન્ય સંશોધકોએ મૂળભૂત ભૌતિકશાસ્ત્ર અને ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટેશનમાં ફાળો આપ્યો હતો,$Louis \, Sokoloff$ એ સ્થાનિક મગજના ગ્લુકોઝ ચયાપચયને માપવા માટે $14C-deoxyglucose$ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી હતી,જેણે આધુનિક $PET$ ઇમેજિંગનો પાયો નાખ્યો હતો.

(C) પેસમેકર એ તબીબી ઉપકરણો છે જે હૃદયના ધબકારાને નિયંત્રિત કરવા માટે વિદ્યુત આવેગનો ઉપયોગ કરે છે. આ ઉપકરણો માટેનો પાવર સ્ત્રોત લાંબા સમય સુધી ટકી રહે તેવો,વિશ્વસનીય અને શરીરમાં પ્રત્યારોપણ માટે સુરક્ષિત હોવો જોઈએ. લિથિયમ-આયોડિન બેટરી (લિથિયમ હેલાઈડ સેલનો એક પ્રકાર) પેસમેકર માટે પ્રમાણભૂત પસંદગી છે કારણ કે તેની ઉર્જા ઘનતા વધુ હોય છે,તેનો સેલ્ફ-ડિસ્ચાર્જ દર ખૂબ જ ઓછો હોય છે અને તેનું આયુષ્ય લાંબુ હોય છે,જે સામાન્ય રીતે $7$ થી $10$ વર્ષ સુધી ચાલે છે.

(A) પોઝિટ્રોન એમિશન ટોમોગ્રાફી $(PET)$ સ્કેનિંગ એ એક કાર્યાત્મક ઇમેજિંગ તકનીક છે જે મગજમાં ચયાપચયની પ્રવૃત્તિને મેપ કરવા માટે રેડિયોએક્ટિવ ટ્રેસર્સનો ઉપયોગ કરે છે.
$CT$ અથવા $MRI$ (જે મુખ્યત્વે માળખાકીય માહિતી પ્રદાન કરે છે) થી વિપરીત,$PET$ સ્કેન ચોક્કસ ચેતા પ્રવૃત્તિઓ સાથે સંકળાયેલ રક્ત પ્રવાહ અને ગ્લુકોઝ ચયાપચયમાં થતા ફેરફારોને શોધી શકે છે.
તેથી,વૈજ્ઞાનિકો માનવ દ્રશ્ય બાહ્યક (visual cortex) ના સક્રિય વિસ્તારોને ઓળખવા માટે $PET$ સ્કેનિંગનો ઉપયોગ કરે છે જે રંગ પ્રક્રિયા અને સંવેદનામાં સામેલ છે.

(C) ઇન્ટ્રા-એઓર્ટિક બલૂન પંપ $(IABP)$ એ હૃદયને લોહી પમ્પ કરવામાં મદદ કરવા માટે વપરાતું એક યાંત્રિક ઉપકરણ છે. બલૂનને કાર્ડિયાક ચક્ર સાથે સુમેળમાં ફુલાવવામાં અને સંકોચવામાં આવે છે. હિલિયમનો ઉપયોગ ફુલાવવા માટેના વાયુ તરીકે થાય છે કારણ કે તેની ઘનતા અને સ્નિગ્ધતા ઓછી હોય છે,જે બલૂનને ઝડપથી ફુલાવવાની અને સંકોચવાની મંજૂરી આપે છે. વધુમાં,જો બલૂન ફાટી જાય,તો હિલિયમ નિષ્ક્રિય હોવાથી તે લોહીમાં ભળી જાય છે અને એમ્બોલિઝમ જેવી સમસ્યા સર્જતું નથી.

(B) $NMR$ એટલે ન્યુક્લિયર મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ.
$NMR$ સ્કેનિંગ,જેને સામાન્ય રીતે $MRI$ (મેગ્નેટિક રેઝોનન્સ ઇમેજિંગ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે શરીરના અંગો અને પેશીઓની વિગતવાર છબીઓ બનાવવા માટે શક્તિશાળી ચુંબકીય ક્ષેત્રો અને રેડિયો તરંગોનો ઉપયોગ કરે છે.
સોનોગ્રાફી અલ્ટ્રાસાઉન્ડ તરંગોનો ઉપયોગ કરે છે.
$PET$ સ્કેનિંગ રેડિયોએક્ટિવ ટ્રેસર્સનો ઉપયોગ કરે છે.
$CT$ સ્કેનિંગ $X$-rays નો ઉપયોગ કરે છે.

(B) પ્રથમ સફળ માનવ-થી-માનવ હૃદય પ્રત્યારોપણ ડૉ. ક્રિશ્ચિયન બર્નાર્ડ દ્વારા $3$ ડિસેમ્બર,$1967$ ના રોજ દક્ષિણ આફ્રિકાના કેપ ટાઉનમાં આવેલી ગ્રૂટ શુર હોસ્પિટલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. દર્દીનું નામ લુઈસ વોશકાન્સ્કી હતું.

(A) $ECG$ માં $QRS$ સંકુલ ક્ષેપકોના વિધ્રુવીકરણ (depolarization) ને દર્શાવે છે,જે ક્ષેપકનું સંકોચન (systole) શરૂ કરે છે.
- $P$-તરંગ કર્ણકોના વિદ્યુત ઉત્તેજન (વિધ્રુવીકરણ) ને દર્શાવે છે,જે બંને કર્ણકોના સંકોચન તરફ દોરી જાય છે.
- $QRS$ સંકુલ ક્ષેપકોના વિધ્રુવીકરણને દર્શાવે છે,જે ક્ષેપકનું સંકોચન શરૂ કરે છે.
- $T$-તરંગ ક્ષેપકોના ઉત્તેજિત અવસ્થામાંથી સામાન્ય અવસ્થામાં પાછા ફરવાની પ્રક્રિયા (પુનઃધ્રુવીકરણ) ને દર્શાવે છે,જે સિસ્ટોલના અંતને ચિહ્નિત કરે છે.

(A) ઇમ્પ્લાન્ટ એ એક તબીબી ઉપકરણ છે જે ગુમ થયેલ જૈવિક રચનાને બદલવા,ક્ષતિગ્રસ્ત જૈવિક રચનાને ટેકો આપવા અથવા અસ્તિત્વમાં રહેલી જૈવિક રચનાને વધારવા માટે બનાવવામાં આવે છે.
પેસમેકર એ એક ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણ છે જે હૃદયના સ્નાયુઓને વિદ્યુત આવેગ મોકલીને ધબકારાને નિયંત્રિત કરવા માટે શરીરમાં સર્જિકલ રીતે પ્રત્યારોપિત કરવામાં આવે છે.
મેડિકલ લેસર એ સર્જરી માટે વપરાતા સાધનો છે,જે શરીરમાં પ્રત્યારોપિત કરવામાં આવતા નથી.
ઓક્સિજનેટર એ હૃદય-ફેફસાંની બાયપાસ સર્જરી દરમિયાન લોહીને ઓક્સિજનયુક્ત કરવા માટે વપરાતું બાહ્ય ઉપકરણ છે.
$PET$ સ્કેનિંગ એ નિદાન માટેની ઇમેજિંગ તકનીક છે,ઇમ્પ્લાન્ટ નથી.

(C) $Pacemaker$ (પેસમેકર) એ એક નાનું તબીબી ઉપકરણ છે જે હૃદયના અસામાન્ય લયને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરવા માટે છાતી અથવા પેટમાં ત્વચાની નીચે મૂકવામાં આવે છે. તે હૃદયને સામાન્ય દરે ધબકવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા માટે વિદ્યુત આવેગોનો ઉપયોગ કરે છે. તેનો ઉપયોગ ખાસ કરીને $bradycardia$ (એવી સ્થિતિ જેમાં હૃદય ખૂબ ધીમેથી ધબકે છે) અથવા અન્ય એરિથમિયાની સારવાર માટે થાય છે જ્યાં હૃદયની કુદરતી વિદ્યુત સિસ્ટમ યોગ્ય રીતે કાર્ય કરતી નથી. જ્યારે $Vascular \text{ } grafts$ નો ઉપયોગ બ્લોક થયેલી ધમનીઓને બાયપાસ કરવા માટે થાય છે અને $Intra-aortic \text{ } balloon \text{ } pumps$ નો ઉપયોગ તીવ્ર હૃદયની નિષ્ફળતામાં હૃદયના કાર્યમાં મદદ કરવા માટે થાય છે, ત્યારે $Pacemaker$ એ ધીમા ધબકારાને સામાન્ય કરવા માટે વપરાતું પ્રાથમિક ઉપકરણ છે.

(C) આરામની સ્થિતિમાં એક સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિના હૃદયના ધબકારા સામાન્ય રીતે પ્રતિ મિનિટ $70$ થી $80$ ની વચ્ચે હોય છે. જોકે સરેરાશ દર ઘણીવાર પ્રતિ મિનિટ $72$ ધબકારા તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,પરંતુ $70-80$ ની શ્રેણીને સ્વસ્થ વ્યક્તિ માટે સામાન્ય શારીરિક શ્રેણી માનવામાં આવે છે.

(C) પેસમેકર એ એક નાનું તબીબી ઉપકરણ છે જે હૃદયના ધબકારાને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરવા માટે છાતીમાં બેસાડવામાં આવે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય હૃદયના સ્નાયુઓને વિદ્યુત આવેગ મોકલીને યોગ્ય હૃદયના ધબકારા જાળવી રાખવાનું છે.
એરિથમિયા અથવા વહન ખામી ધરાવતા દર્દીઓમાં,કુદરતી પેસમેકર ($SA$ નોડ) યોગ્ય રીતે કાર્ય કરવામાં નિષ્ફળ થઈ શકે છે.
કૃત્રિમ પેસમેકર હૃદયના લયબદ્ધ સંકોચનને શરૂ કરવા અને નિયંત્રિત કરવા માટે અવેજી તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનાથી હૃદયના ધબકારા સામાન્ય ગતિએ જળવાઈ રહે છે.