Economic Botany Questions in Gujarati

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. Ranunculaceae - $VIII$. એકોનાઈટ
$2$. Umbelliferae - $VII$. અજમોદ
$3$. Solanaceae - $VI$. અશ્વગંધા
$4$. Menispermaceae - $V$. હરજોરી
$5$. Papilionaceae - $IV$. મુલેઠી
$6$. Apocynaceae - $III$. સર્પગંધા
$7$. Rubiaceae - $II$. ઇન્ડિયન મદાર
$8$. Umbelliferae - $I$. હિંગ
આમ,સાચો ક્રમ $VIII, VII, VI, V, IV, III, II, I$ છે.

(A) $Saraca$ $indica$ (જે સામાન્ય રીતે અશોક તરીકે ઓળખાય છે) ની છાલનો ઉપયોગ પરંપરાગત દવાઓમાં ગર્ભાશયના વિવિધ વિકારોની સારવાર માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
ખાસ કરીને,તેની છાલમાંથી તૈયાર કરવામાં આવેલ ઉકાળો મેનોરેજિયા (અતિશય માસિક સ્ત્રાવ) અને લ્યુકોરિયા (શ્વેત પ્રદર) જેવી સ્થિતિઓને નિયંત્રિત કરવામાં ખૂબ જ અસરકારક છે.
તે ગર્ભાશયના ટોનિક તરીકે કાર્ય કરે છે અને માસિક ચક્રને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.

(B) આપેલ વનસ્પતિઓનું સાચું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. અમલતાસ $(Cassia \text{ fistula})$ એ $Caesalpiniaceae$ $(II)$ કુળની વનસ્પતિ છે.
$2$. આમળા $(Phyllanthus \text{ emblica})$ એ $Euphorbiaceae$ $(III)$ કુળની વનસ્પતિ છે.
$3$. અફીણ $(Papaver \text{ somniferum})$ એ $Papaveraceae$ $(IV)$ કુળની વનસ્પતિ છે.
$4$. પીપળમૂળ $(Piper \text{ longum})$ એ $Piperaceae$ $(V)$ કુળની વનસ્પતિ છે.
$5$. બહેડા $(Terminalia \text{ bellirica})$ એ $Combretaceae$ $(VI)$ કુળની વનસ્પતિ છે.
$6$. ઇસબગુલ $(Plantago \text{ ovata})$ એ $Plantaginaceae$ $(I)$ કુળની વનસ્પતિ છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $II, III, IV, V, VI, I$ છે.

(A) $Nux$ $vomica$ એ એક જાણીતી હોમિયોપેથિક દવા છે જે $Strychnos$ $nux-vomica$ વૃક્ષના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ હોમિયોપેથીમાં સામાન્ય અશક્તિ, ક્રોનિક સંધિવા, તાવ, પાચન સંબંધી સમસ્યાઓ જેમ કે ઝાડા, તેમજ હિસ્ટિરિયા જેવા ચેતાતંત્રના વિકારો અને હાઇડ્રોફોબિયા તથા કોલેરા જેવી સ્થિતિઓની સારવાર માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(A) મેલ ફર્ન,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Dryopteris$ $filix-mas$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે એક પ્રકારનું ત્રિઅંગી (pteridophyte) વનસ્પતિ છે.
તેના રાઈઝોમ અને પર્ણદંડમાં ઓલિયોરેઝિનસ અર્ક હોય છે જેને ફિલિસિન (filicin) અથવા ફિલિસિક એસિડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પદાર્થનો ઉપયોગ ઐતિહાસિક રીતે કૃમિનાશક તરીકે થાય છે,ખાસ કરીને મનુષ્યના આંતરડામાંથી ટેપવોર્મ્સને દૂર કરવા માટે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સાચો જવાબ $(D)$ છે.
બાસ્ટ તંતુઓ (જેને અન્નવાહક તંતુઓ પણ કહેવાય છે),કાષ્ઠ તંતુઓ (જેને જલવાહક તંતુઓ પણ કહેવાય છે) અને પરિચક્રના દ્રઢોતક (sclerenchymatous pericycle) એ વનસ્પતિ તંતુઓના પ્રકારો છે.
આ તંતુઓ દ્રઢોતક કોષોના બનેલા હોય છે જે લિગ્નિનયુક્ત હોય છે,જે વનસ્પતિના દેહને યાંત્રિક મજબૂતી અને બંધારણીય આધાર આપે છે.

(A) પોપી (ખસખસ) ના છોડ $(Papaver \text{ somniferum})$ ના લેટેક્સમાં મોર્ફિન અને કોડીન જેવા આલ્કલોઇડ્સ હોય છે, જે પ્રકૃતિમાં માદક હોય છે.
જો કે, આ આલ્કલોઇડ્સ લેટેક્સમાં હોય છે, બીજમાં નહીં.
પોપીના બીજમાંથી કાઢવામાં આવતા તેલમાં આ માદક આલ્કલોઇડ્સ હોતા નથી.
તેથી, પોપીના બીજનું તેલ ખાવા માટે સુરક્ષિત છે અને તેમાં સામાન્ય તેલી ગુણધર્મો હોય છે.

(A) લીનમ તેલ,જેને અળસીનું તેલ ($Linseed$ $oil$) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અળસીના છોડ ($Linum$ $usitatissimum$) ના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે એક સૂકવનારું તેલ છે જેનો ઉપયોગ પેઇન્ટ,વાર્નિશ અને પ્રિન્ટિંગ શાહી,જેમાં ટાઈપરાઈટરની શાહીનો પણ સમાવેશ થાય છે,તેના ઉત્પાદનમાં વ્યાપકપણે થાય છે,કારણ કે તે હવામાં ખુલ્લા રહેવાથી ઘન સ્વરૂપમાં પોલિમરાઇઝ થવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

(D) કપાસના બીજનું તેલ અર્ધ-સૂકવણી પ્રકારનું તેલ ગણાય છે કારણ કે તેમાં અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સનું પ્રમાણ મધ્યમ હોય છે,જે તેને હવામાં ખુલ્લા રાખવાથી ધીમે ધીમે ઘટ્ટ થવા દે છે.
મગફળીનું તેલ બિન-સૂકવણી પ્રકારનું તેલ ગણાય છે કારણ કે તેનું આયોડિન મૂલ્ય ઓછું હોય છે અને તે હવામાં ખુલ્લા રાખવાથી કોઈ પડ (film) બનાવતું નથી.
તેથી,કપાસના બીજનું તેલ અર્ધ-સૂકવણી પ્રકારનું છે અને મગફળીનું તેલ બિન-સૂકવણી પ્રકારનું છે.

(C) $Acer$ $saccharum$ (સુગર મેપલ) અને $Acer$ $nigrum$ (બ્લેક મેપલ) બંને મેપલ વૃક્ષોની જાણીતી પ્રજાતિઓ છે,જેમાંથી મેપલ સીરપ મેળવવામાં આવે છે. આ સીરપ એક કુદરતી ગળપણ છે જેમાં શર્કરા હોય છે. તેથી,બંને વિકલ્પો સાચા છે.

(D) $Saccharum \text{ } officinarum$ (નોબલ-કેન) એ શેરડીની એક એવી જાતિ છે જેનું થડ જાડું હોય છે અને તેમાં ખાંડનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, પરંતુ તે ઉત્તર ભારતમાં સારી રીતે ઉગી શકતી નથી।
$Saccharum \text{ } spontaneum$ (કોબ-કેન) એ જંગલી જાતિ છે જે ઉત્તર ભારતમાં સારી રીતે ઉગે છે પરંતુ તેમાં ખાંડનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે।
આ બંને જાતિઓનું સંકરણ કરીને, વનસ્પતિ સંવર્ધકોએ એવી સંકર જાતો વિકસાવી છે જે $S. \text{ } officinarum$ ની વધુ ઉપજ અને વધુ ખાંડના ગુણોને $S. \text{ } spontaneum$ પાસેથી મળેલા ઉત્તર ભારતમાં ઉગવાની ક્ષમતા સાથે જોડે છે।

(C) $Corchorus$ (શણ) મુખ્યત્વે બંગાળમાં ઉગાડવામાં આવે છે કારણ કે આ પ્રદેશની આબોહવા અને જમીનની સ્થિતિ આ પાક માટે ખૂબ જ અનુકૂળ છે. વધુમાં,હુગલી નદીનું વિપુલ પ્રમાણમાં પાણી રેસાને અલગ કરવા માટેની 'રેટિંગ' (retting) પ્રક્રિયા માટે ઉપલબ્ધ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે।
$Lathyrus$ $sativus$, જેને સામાન્ય રીતે ખેસારી દાળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે સસ્તી હોવાને કારણે ગરીબ લોકો દ્વારા વધુ પ્રમાણમાં લેવામાં આવે છે।
તેમાં $BOAA$ ($\beta-N-oxalyl-L-\alpha,\beta-diaminopropionic$ $acid$) નામનું ન્યુરોટોક્સિન હોય છે।
આ દાળનું વધુ પડતું સેવન કરવાથી લેથિરિઝમ નામની સ્થિતિ થાય છે, જેમાં મુખ્યત્વે પગના સ્નાયુઓનું લકવો (સ્નાયુબદ્ધ ડિસ્ટ્રોફી) જોવા મળે છે।

(D) વ્યાપારી રેસાઓ,જેમ કે શણ,અળસી અને હેમ્પ,દ્રઢોતક (Sclerenchyma) પેશીમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
ચોક્કસપણે,આ દ્રઢોતકીય રેસાઓ છે જે વનસ્પતિના અન્નવાહક (phloem) અથવા પરિચક્ર (pericycle) માં જોવા મળે છે.
દ્રઢોતક કોષો પરિપક્વતા સમયે મૃત હોય છે અને તેમની કોષદીવાલ જાડી અને લિગ્નિનયુક્ત હોય છે,જે તેમને યાંત્રિક મજબૂતી અને ટકાઉપણું આપે છે,જેના કારણે તે ઔદ્યોગિક ઉપયોગ માટે યોગ્ય બને છે.

(A) મગફળી $(Arachis \text{ } hypogaea)$ એ તેલીબિયાંનો પાક છે જે ત્રણેય મુખ્ય મેક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ્સનો સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે. તેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ (આશરે $15-20\%$), ચરબી (આશરે $40-50\%$) અને પ્રોટીન (આશરે $25-30\%$) હોય છે. તેથી, તે આ આવશ્યક આહાર ઘટકોનો સંતુલિત સ્ત્રોત છે.

(D) $Abrus$ $precatorius$ ના બીજ, જેને સામાન્ય રીતે $\text{રત્તી}$ અથવા $\text{ગુજા}$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેનું વજન ખૂબ જ સમાન હોય છે.
ઐતિહાસિક રીતે, આ બીજનો ઉપયોગ ભારતમાં ઝવેરીઓ દ્વારા સોનું અને હીરા જેવા કિંમતી ધાતુઓ અને રત્નો માપવા માટે વજનના પ્રમાણભૂત એકમ તરીકે કરવામાં આવતો હતો.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
રેઝરપાઇન એ $Rauwolfia$ $serpentina$ (જેને સામાન્ય રીતે સર્પગંધા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) ના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવતું ઇન્ડોલ આલ્કલોઇડ છે.
તે $Apocynaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
તેનો ઉપયોગ તબીબી રીતે હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન) અને માનસિક વિકૃતિઓ જેવી કે સ્કિઝોફ્રેનિયાની સારવારમાં ટ્રાન્ક્વિલાઈઝર તરીકે થાય છે.

(C) કપાસના રેસા $(Gossypium)$ એ બીજના અધિસ્તરના વૃદ્ધિ પામેલા ભાગો છે.
આ એકકોષીય અધિસ્તરીય રોમ છે જે લંબાઈમાં વધે છે અને કાપડ ઉદ્યોગમાં વ્યાપારી દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્વ ધરાવે છે.

(A) હળદર $(Curcuma \text{ } longa)$ એ આદુના કુળ $Zingiberaceae$ ની એક રાઈઝોમેટસ શાકીય બહુવર્ષાયુ વનસ્પતિ છે.
તેના સ્વાદ અને રંગ માટે રસોઈમાં મસાલા તરીકે તેનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે.
વધુમાં, તેના તેજસ્વી પીળા રંગદ્રવ્ય, કર્ક્યુમિનને કારણે, તેનો ઉપયોગ કાપડ ઉદ્યોગમાં કુદરતી રંગ (dye) તરીકે અને ધાર્મિક વિધિઓમાં પણ થાય છે.

(A) રેસા આપતી વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે જે કાપડ, દોરડા અથવા કાગળ બનાવવા માટે ઉપયોગી રેસા ઉત્પન્ન કરે છે।
$Gossypium$ (કપાસ) એ કાપડના રેસાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે।
$Hibiscus$ (દા.ત., $Hibiscus \text{ cannabinus}$ અથવા કેનાફ) નો ઉપયોગ રેસા માટે થાય છે।
$Crotalaria$ (દા.ત., $Crotalaria \text{ juncea}$ અથવા સણ) એ જાણીતો રેસાનો પાક છે।
$Cannabis$ (હેમ્પ) નો ઉપયોગ પણ તેના મજબૂત રેસા માટે વ્યાપકપણે થાય છે।
તેથી, $Gossypium$, $Hibiscus$, $Crotalaria$ અને $Cannabis$ નું જૂથ સંપૂર્ણપણે રેસાના ઉત્પાદન માટે આર્થિક મહત્વ ધરાવતી વનસ્પતિઓનું બનેલું છે।

(C) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે. આ પ્રક્રિયામાં,સંતતિ આનુવંશિક રીતે પિતૃ વનસ્પતિ (ક્લોન) જેવી જ હોય છે. તેથી,પિતૃના ઇચ્છનીય લક્ષણો,જેમ કે ગરની ગુણવત્તા,સ્વાદ અને પોત,કોઈપણ ફેરફાર વગર આગામી પેઢીમાં જળવાઈ રહે છે.

(B) $Linum$ $usitatissimum$ (અળસી) એક એવી વનસ્પતિ છે જે રેસા (પ્રકાંડમાંથી) અને તેલ (બીજમાંથી) બંને આપે છે.
$Brassica$ (રાઈ) મુખ્યત્વે તેલ આપતી વનસ્પતિ છે.
$Gossypium$ (કપાસ) મુખ્યત્વે રેસા આપતી વનસ્પતિ છે.
તેથી,$Brassica$ અને $Linum$ $usitatissimum$ એ સાચી જોડી છે કારણ કે બંને તેલના ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલા છે,અને $Linum$ વધારામાં રેસા પણ પ્રદાન કરે છે.

(A) એટ્રોપિન નામની દવા $Atropa$ $belladonna$ નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતો આલ્કલોઇડ છે.
આ વનસ્પતિ $Solanaceae$ કુળની સભ્ય છે.
એટ્રોપિનનો ઉપયોગ તબીબી રીતે આંખની કીકીને પહોળી કરવા માટે અને આંખની કેટલીક ચોક્કસ સમસ્યાઓની સારવાર માટે કરવામાં આવે છે.

(A) 'ન્યુ વર્લ્ડ' એટલે અમેરિકા ખંડ. લાલ મરચું (Capsicum) મૂળ અમેરિકાનું છે અને તે પોર્ટુગીઝો દ્વારા ભારતમાં લાવવામાં આવ્યું હતું. ત્યારથી તે ભારતીય રસોઈમાં એક અનિવાર્ય ઘટક બની ગયું છે,જ્યારે કાળા મરી,એલચી અને આદુ જેવા મસાલા 'ઓલ્ડ વર્લ્ડ' (ખાસ કરીને એશિયા/ભારત) ના મૂળ વતની છે.

(C) $Eugenia \text{ } aromatica$ (જેને $Syzygium \text{ } aromaticum$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) વનસ્પતિ લવિંગનો સ્ત્રોત છે.
લવિંગ એ આ વૃક્ષની સુગંધિત, ન ખીલેલી સૂકી ફૂલની કળીઓ છે.
જ્યારે કળીઓ લીલા રંગમાંથી આછા ગુલાબી કે લાલ રંગમાં ફેરવાય ત્યારે તેને તોડવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તેને સૂકવવામાં આવે છે જ્યાં સુધી તે ઘેરા બદામી રંગની ન થઈ જાય.

(A) અફીણ એ પોપીના છોડ, $Papaver \text{ somniferum}$ ના સૂકા લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેમાં ઘણા આલ્કલોઇડ્સ હોય છે, જેમાં $Morphine$ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં (આશરે $10-15\%$) હોય છે, ત્યારબાદ $Codeine$ (આશરે $1-3\%$) અને $Thebaine$ (આશરે $0.2-0.5\%$) હોય છે.
તેથી, અફીણમાં તેમની સાપેક્ષ સાંદ્રતાનો સાચો ક્રમ $Morphine > Codeine > Thebaine$ છે.
$Nicotine$ એ તમાકુના છોડમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે, અફીણમાંથી નહીં, તેથી વિકલ્પ $D$ ખોટો છે.

(D) $Reserpine$ (રિસર્પિન) અને $Ajmaline$ (અજમાલિન) બંને $Rauwolfia \, serpentina$ (સામાન્ય રીતે સર્પગંધા તરીકે ઓળખાય છે) વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતા આલ્કલોઇડ્સ છે.
$Ephedrine$ (એફેડ્રિન) એ $Ephedra \, sinica$ વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતો આલ્કલોઇડ છે.
$Colchicine$ (કોલ્ચિસિન) એ $Colchicum \, autumnale$ વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતો આલ્કલોઇડ છે.
આમ, $Ephedrine$ અને $Colchicine$ બંને $Rauwolfia$ સિવાયની વનસ્પતિઓમાંથી મેળવવામાં આવતા હોવાથી, જોડી $(B, D)$ $Rauwolfia$ સાથે સંપૂર્ણપણે અસંબંધિત છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે। $Carthamus$ $tinctorius$ વનસ્પતિ, જેને સામાન્ય રીતે કુસુમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે $Asteraceae$ (અગાઉનું $Compositae$) કુળની વનસ્પતિ છે। તેના બીજમાંથી કુસુમનું તેલ મેળવવામાં આવે છે, જે પોલિનસેચ્યુરેટેડ ફેટી એસિડથી ભરપૂર હોય છે, અને તેની સૂકી પાંખડીઓમાંથી કુદરતી કેસરી-લાલ રંગ મેળવવામાં આવે છે।

(C) અશ્મિભૂત પરાગરજ અને બીજાણુઓના અભ્યાસને પેલિનોલોજી (Palynology) કહેવામાં આવે છે,જે ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સંશોધનમાં અત્યંત અસરકારક છે.
કોલસો પ્રાચીન વનસ્પતિ પદાર્થોમાંથી બનેલો હોવાથી,કાંપના ખડકોના સ્તરોમાં ચોક્કસ પ્રકારની અશ્મિભૂત પરાગરજની હાજરી તે વિસ્તારમાં કોલસાના ભંડારો હોવાના મજબૂત પુરાવા પૂરા પાડે છે.
તેથી,પેલિયોબોટની (પુરાતત્વીય વનસ્પતિશાસ્ત્ર) અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રમાં કોલસાના સ્તરો શોધવા માટે પરાગરજનું વિશ્લેષણ એ એક પ્રમાણભૂત પદ્ધતિ છે.

(B) $Liliaceae$ કુળને સામાન્ય રીતે લીલી કુળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમાં ઘણી સુશોભન વનસ્પતિઓ અને શાકભાજીનો સમાવેશ થાય છે.
ઉદાહરણોમાં $Allium \ cepa$ (ડુંગળી),$Allium \ sativum$ (લસણ) અને $Aloe \ vera$ (કુંવારપાઠું) નો સમાવેશ થાય છે.
$Saraca \ indica$ એ $Fabaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે અને $Tamarindus \ indica$ પણ $Fabaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ (મકાઈ) છે.
મકાઈ $(Zea \, mays)$ એક પાલતુ પાક છે જે હજારો વર્ષોથી મનુષ્યો દ્વારા પસંદગીયુક્ત સંવર્ધન (selective breeding) દ્વારા નોંધપાત્ર આનુવંશિક ફેરફારોમાંથી પસાર થયો છે.
ઘણા જંગલી સંબંધીઓથી વિપરીત, આધુનિક મકાઈની જાતોમાં ફોતરાં (husks) હોય છે જે દાણાને ચુસ્તપણે ઘેરી લે છે, જે તેમને કુદરતી રીતે ફેલાતા અટકાવે છે.
જો મનુષ્યો દ્વારા બીજની લણણી અને વાવણી કરવામાં ન આવે, તો આ છોડ જંગલમાં અસરકારક રીતે પ્રજનન કરી શકતો નથી, જેના પરિણામે તે તેના વર્તમાન સ્વરૂપમાં લુપ્ત થઈ જશે.

(C) Arachis hypogea,જેને સામાન્ય રીતે મગફળી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે જિયોકાર્પી (Geocarpy) નામની એક અનોખી ઘટના દર્શાવે છે.
ફલન પછી,પુષ્પદંડ (peduncle) લંબાય છે અને નીચેની તરફ વૃદ્ધિ પામે છે,જે વિકાસ પામતા બીજાશયને જમીનની અંદર ધકેલે છે.
ત્યારબાદ ફળ જમીનની અંદર પરિપક્વ થાય છે,તેથી તેને જિયોકાર્પી (geo = પૃથ્વી,carpy = ફળ) કહેવામાં આવે છે.

(D) કુદરતી રબર એ આઇસોપ્રીનનો પોલિમર છે, જેને રાસાયણિક રીતે $cis-1,4-polyisoprene$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જોકે $Hevea\ brasiliensis$ એ કુદરતી રબરનો મુખ્ય વ્યાવસાયિક સ્ત્રોત છે, અન્ય ઘણી વનસ્પતિઓમાં પણ લેટેક્સ હોય છે જેમાંથી રબર મેળવી શકાય છે.
$Ficus\ elastica$ (ભારતીય રબર પ્લાન્ટ) રબર ધરાવતું લેટેક્સ ઉત્પન્ન કરે છે.
$Parthenium\ argentatum$ (ગ્વાયુલ) એ એક જાણીતી રણની વનસ્પતિ છે જે કુદરતી રબરના વૈકલ્પિક સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે.
$Ficus\ benghalensis$ (વડ) પણ દૂધ જેવું લેટેક્સ ઉત્પન્ન કરે છે જેમાં રબર જેવા પદાર્થો હોય છે.
તેથી, આપેલી તમામ વનસ્પતિઓ કુદરતી રબરના સંભવિત સ્ત્રોત છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. જોજોબા ($Simmondsia$ $chinensis$) ના બીજમાં પ્રવાહી મીણ એસ્ટર્સનું ઊંચું પ્રમાણ હોય છે. આ મીણ રાસાયણિક રીતે સ્પર્મ વ્હેલના તેલ જેવું જ હોય છે અને તેનો ઉપયોગ કોસ્મેટિક ઉદ્યોગમાં અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા લ્યુબ્રિકન્ટ તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.

(A) સામાન્ય પીણું કોલા એ કોલા વનસ્પતિ (પ્રજાતિ $Cola$) ના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
આ બીજમાં કેફીન હોય છે અને તેનો ઉપયોગ વિવિધ સોફ્ટ ડ્રિંક્સના ઉત્પાદનમાં થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $Catha \text{ } edulis$, જેને સામાન્ય રીતે ખત (Khat) અથવા અરેબિયન ટી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે આફ્રિકાના હોર્ન અને અરેબિયન દ્વીપકલ્પનો વતની છોડ છે. તેના પાંદડા અને કળીઓમાં કેથિનોન જેવા આલ્કલોઇડ્સ હોવાને કારણે, તેનો ઉપયોગ ઉત્તેજક તરીકે ચાવવા માટે અથવા ચા તરીકે ઉકાળીને કરવામાં આવે છે.

(C) રબરનું વૃક્ષ,$Hevea \ brasiliensis$,મૂળભૂત રીતે $Brazil$ ના એમેઝોન રેઈનફોરેસ્ટનું છે.
ત્યારબાદ તેને વ્યાવસાયિક ખેતી માટે દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા જેવા અન્ય ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં લાવવામાં આવ્યું હતું.

(A) સામાજિક વનીકરણમાં પર્યાવરણીય, સામાજિક અને ગ્રામીણ વિકાસમાં મદદ કરવાના હેતુથી જંગલોનું સંચાલન અને સંરક્ષણ તેમજ પડતર જમીન પર વૃક્ષારોપણનો સમાવેશ થાય છે. $Lucaena$ (ખાસ કરીને $Lucaena$ $\text{leucocephala}$) એ ઝડપથી વધતું, નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરતું કઠોળ વર્ગનું વૃક્ષ છે, જેનો ઉપયોગ બળતણ, પશુચારા અને જમીનની ફળદ્રુપતા સુધારવા માટે સામાજિક વનીકરણ કાર્યક્રમોમાં વ્યાપકપણે કરવામાં આવે છે.

(D) પીણાં આપતી વનસ્પતિ એટલે એવી વનસ્પતિ કે જેના ભાગો (પાંદડાં, બીજ અથવા છાલ) નો ઉપયોગ ઉત્તેજક અથવા તાજગી આપતા પીણાં તૈયાર કરવા માટે થાય છે.
$Ilex \text{ } paraguariensis$ (યેરબા મેટ) નો ઉપયોગ મેટ ચા બનાવવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
$Catha \text{ } edulis$ (ખાત) ના પાંદડાંનો ઉપયોગ તેની ઉત્તેજક અસરો માટે ચા તરીકે કરવામાં આવે છે.
$Paullinia \text{ } cupana$ (ગૌરાના) ના બીજનો ઉપયોગ કેફીનયુક્ત પીણાં બનાવવા માટે થાય છે.
તેથી, આપેલી તમામ વનસ્પતિઓ પીણાં આપતી વનસ્પતિઓ છે.

(C) ગૌરાના $(Paullinia \, cupana)$ એ પીણાનો છોડ છે. તે તેના બીજ માટે જાણીતું છે,જે કેફીનથી ભરપૂર હોય છે અને તેનો ઉપયોગ એનર્જી ડ્રિંક્સ અને હર્બલ ટી બનાવવા માટે થાય છે.

(C) $Albizzia$,$Azadirachta$,$Acacia$ વગેરે બળતણ અથવા લાકડાના સારા સ્ત્રોત છે.
સારું બળતણ એવું હોવું જોઈએ જે સરળતાથી સુકાઈ જાય,ઝડપથી સળગી ઉઠે અને ઉચ્ચ કેલરી મૂલ્ય ધરાવતું હોય.

(B) રાષ્ટ્રીય આર્થિક ઉત્પાદન એટલે ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન દેશમાં ઉત્પાદિત તમામ વસ્તુઓ અને સેવાઓનું કુલ મૂલ્ય. આને પ્રમાણભૂત રીતે દેશની $\text{રાષ્ટ્રીય } \text{આવક}$ તરીકે માપવામાં અને દર્શાવવામાં આવે છે.

(B) કિવનાઇન એ એક આલ્કલોઇડ છે જે $Cinchona$ (સિકોના) વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે. મેલેરિયાની સારવાર માટેની પ્રથમ અસરકારક દવા તરીકે તેનું ઐતિહાસિક મહત્વ છે. આ દવા મેલેરિયા પેદા કરતા પરોપજીવીઓને માનવ શરીરમાં મારી નાખવાનું કામ કરે છે.

(A) ભારત વિશ્વમાં ચાના સૌથી મોટા ઉત્પાદકો અને નિકાસકારોમાંનું એક છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ચા એક મુખ્ય કૃષિ કોમોડિટી છે જે વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં નિકાસ દ્વારા ભારતના વિદેશી હુંડિયામણની કમાણીમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે.

(B) બટાટા $(Solanum \ tuberosum)$ દક્ષિણ અમેરિકાના એન્ડીઝ પ્રદેશના વતની છે. ખાસ કરીને,પુરાતત્વીય પુરાવાઓ અને આનુવંશિક અભ્યાસો પુષ્ટિ કરે છે કે બટાટાને સૌપ્રથમ આધુનિક પેરુ અને ઉત્તર-પશ્ચિમ બોલિવિયાના પ્રદેશમાં ઉગાડવામાં આવ્યા હતા.

(A) $Gossypium herbaceum$ (કપાસ) વનસ્પતિ તેના બીજના અધિસ્તરમાંથી સેલ્યુલોઝ યુક્ત રોમ (તંતુઓ) ઉત્પન્ન કરે છે. આ તંતુઓનો ઉપયોગ ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગમાં કાપડ બનાવવા માટે અને પેપર ઉદ્યોગમાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા કાગળ બનાવવા માટે થાય છે. અન્ય વિકલ્પો પણ તંતુ આપતી વનસ્પતિઓ છે,પરંતુ તે બીજના અધિસ્તરમાંથી તંતુઓ ઉત્પન્ન કરતી નથી: $Cannabis sativa$ (હેમ્પ) પ્રકાંડમાંથી તંતુ આપે છે,$Crotalaria juncea$ (સન હેમ્પ) બાસ્ટ તંતુઓ આપે છે,અને $Linum usitatissimum$ (ફ્લેક્સ) પ્રકાંડમાંથી તંતુઓ આપે છે.

(C) ગ્યુઆયુલે $(Parthenium argentatum)$ એ દક્ષિણ-પશ્ચિમ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઉત્તર મેક્સિકોનું રણનું છોડ છે. તે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા કુદરતી રબરના સ્ત્રોત તરીકે વ્યાપારી રીતે મહત્વપૂર્ણ છે,જે હેવિયા બ્રાઝિલિએન્સિસ $(Hevea brasiliensis)$ વૃક્ષમાંથી મેળવેલા રબરની તુલનામાં હાઇપોએલર્જેનિક છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(B) ભારતમાં સૌથી મોટી ન્યુઝપ્રીન્ટ પેપર ઇન્ડસ્ટ્રી 'નેશનલ ન્યુઝપ્રીન્ટ એન્ડ પેપર મિલ્સ લિમિટેડ' છે,જે સામાન્ય રીતે $NEPA$ મિલ્સ તરીકે ઓળખાય છે.
તે મધ્યપ્રદેશના બુરહાનપુર જિલ્લામાં આવેલા નેપાનગરમાં આવેલી છે.
તે ભારતની પ્રથમ ન્યુઝપ્રીન્ટ મિલ હતી,જેની સ્થાપના $1947$ માં કરવામાં આવી હતી.

(B) હળદર $(Curcuma \text{ } longa)$ એક એવી વનસ્પતિ છે જેનો ઉપયોગ તેના સ્વાદ અને રંગ માટે રસોઈમાં મસાલા તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે. તેમાં 'કર્ક્યુમિન' નામનું રંજકદ્રવ્ય પણ હોય છે, જેનો ઉપયોગ કાપડ માટે કુદરતી રંગ તરીકે અને વિવિધ ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોમાં થાય છે. તેથી, તે મસાલા અને રંગ બંને તરીકે ઉપયોગી છે.

(C) લાકડાનો મુખ્ય ઉપયોગ બાંધકામ,ફર્નિચર અને ઈમારતી કામ માટે થાય છે. જોકે લાકડાનો ઉપયોગ બળતણ તરીકે પણ થઈ શકે છે,પરંતુ લાકડાની સૌથી વધુ આર્થિક અને ઔદ્યોગિક જરૂરિયાત ઈમારતી લાકડા (Timber) તરીકે રહેલી છે.